장음표시 사용
41쪽
Susationes anda actiombusliberis ac censenda.
Si ex decreto amana ob fossiones mavisu sitas eis rismatutar ; si ex eodem decreto situs corporis non malatur, sensetunum 'avi harum gratιa. nec alio quocunque modo imperiatur, ne
sensibile aliquod in organum senseremm agat; si denique ex decreuanima quid agas eo flne, ut siensibile quod iam perci'as, aut quid ea fine ab aliis eri juόeas ς sensationes acce*enda sint antio ribus liberis. E enim si ex decreto animae ob senationes praevias situs corporis mutetur, sensationes a libertate animae pendent quoad actum . is i. Och. rat. . Similiter si ex decreto animae situm corporis non mutes sensationum praevitarum gratia, nec alio quocunque modo impedias, ne sensibile aliquod in organum sensorium agat, sensationes, quarum gratia hoc non
is , denuo a libertate animae pendent . asa. Poch. rat , Immo pendent ab eadem sensationes, si quid ex decreto animae agas eo fine, ut sensibile quodpiam percipias, aut si quid eo fine ab alio fieri jubeas 9. 13 3. Poch. rat. . Ru niam itaque actiones liberae sun x, quae a libertate animae pendent s. ret.); quin actionibus liberis accensendae sint sensationes in omni hypothesi theorematis extra controve sae aleam positum est.
Nemo hon videt tria theoremata in unum esse brevitatis gratia contracta, ut compositam constituant propositionem 3. 3I4. De. , ne demonstrationes Praeter necessitatem forent multiplicandae, quae commode in unam contrahuntur, absolvendae nimirum unius eiusdemque definitionis applicatione
ad singulas hypotheses. Ceterum studio dico, sensationes in hisce casibus accensendas esse actionibus liberis, non vero fimpliciter, quod sint actiones liberae. Etenim ipsa sensatio per naturam & essentiam corporis atque animae determinata est, quatenus necessario sentimus. si objectum setabile in orga. num sensorium riae constitutum agit, nee in animae potestate positum est, utrum sentire velit, nec nς, quamprimum acti. seMhi. Diuitiam by Cooste
42쪽
De Disserentia Actionum humanarum Is
sensibilis in organum sensorium ponitur s*. 79. P Fch. empir. & quatenus anima in sensationibus suis nihil immutare potest. nec unam alteri pro arbitrio substituere valet, dum obiectum sensibile in organum sensorium agit 3 78. Poch. empir. . Atque adeo sensatio in se spectata actio potius. naturalis, quam libera est. In sensitionibus itaque probe discernendum, quod necessarium est, ab eo, quod a libertate animae pendor, qu tenus per eam fieri poterat, ut ea cessaret.
. Iz situs Porparis nan pendet a decreu animae ob se attonta Sostimestravisas harumque gratia, nec a nobis impediri 'tes . ne si ' quanda sibile in organum sensorium agat, nec quicquam eo Me agis, actiones ne . ni sensibile quoia iam percipias, aut eo fine ab alto fieri μόυς sen- cessariae. faru actio necessaria , seu naturatis es. Etenim si situs corpo. ris non pendet a decreto animae ob sensationes praevisas h rumque gratia ; ncc aetio stia sibilis in organum knsorium ab eodem us, modo pendet. Atque idem patet si actionem knssibilis in organum sensorium impedire nequis, nec quicquam facis , ata ab alio fieri jubcs eo fine , ut senis sibile percipias. Quamobrem cum per legem sensationis, si in organo aliquo lansiorio ab ob;ecito aliquo sensibili quaedam producitur mutatio, in anima eidem coexistit stias alio per illam intelligibili modo explicabilis ἔ. 8s. Ps .emptrid;
nec in casibus istis sensatio a decreto animae in volendo ac nolendo liberae 94 2. Isch. empir.9, ullo modo pendet. Quoniam itaque aetio libera non est, std necessaria seu n turalis, quae a Iibertate animae minime pendet S. I a. in
istis quoque casibus, hoc est, in singulis propolitionis hypothellus sensatio non est actio libera, std necessaria, leuntauralis. Per praesenteni propostionem ae praeeedentem semper iudicare Iicet, utrum sensatio aliqua fit necessaria amo, num vero liberis accensenda veniat. Nimirum semper dispiciendum, Diqitigod by Corale
43쪽
utrum a decreto animae libero sit , ne cesset sensatio, num vero in nostra potestate positum minime fuerit eandem a nobis evitari, ut constet, num aliquo modo libertas animae in actualitatem sensitionis influat. Ita enim patebit, in quantum sensatio aliqua actionibus liberis accensenda veniat, nequis necessitatem sentiendi iri excusationem vertere queat, ubi
minime licet, vel sibi metipsi parum consulat, ubi sensus impedimenta vitae honestae objicit. E. gr. Dum in templum me confero, hominem mihi obviam factum video. Quoniam non eo fine in platea incedo, ut ipsum videam, neque in mea potestate fuit impedire, ne obviam mihi seret, & ne ex improviso obviam factum viderem; viso a libertate voluntatis minime pendet, atque adpo necessaria est. I. 18.
Diraeris . Si ex ricreto anima sitientionem dirigis in ofectam, a μου, iuris eandem sVertere poteras , diseritio attentioni est actu libera. Ete- obmbri tallu eX decreto animae attentionem dirigis in obje tu in actio libera. a quo eandem aVertere poteras; attentionem in eandem dirigere vis. Quamobrem cum anima in volendo & nolendo libera sit Φ. 94a. Ps h. empir. 1; quin eadem a voluntate libera pendeat, dubitari nequit . 8s I. Ont . . Enimvero libera est actio, quae a libertate animae pendet I. I a. . Directio igitur attentionis actio libera est, si ex decreto animae attentionem dirigis in objectum, a quo candem avertere poteras.' A directione attentionis multa in anima pendent, quae adeo & ipsa a libertate voluntatis dependent, quatenus ab illa
proficucuntur. Quamobrem magnum momentum in eo situm est, ut animum ad directionem attentionis advertamus, ne nos fugiat, num in eius determinationem libertas influat. Id ipsum vero non modo per observationem , si acumine utaris; verum etiam per demonstrationem haud raro dere.
44쪽
De Di rentia Actionum fumanarum. Tr
nim in hypothesi propositionis attentio a libertate animae calaris a pendet 1. 363. Psch. rat. . Sed quae a libertate animae Pen- renti is det, actio libera est . 1 a. . Ergo in hypothesi proposinis attentio actio libera est.
Casus hic particularis attentionis liberae probe notandus, eum in moralibus saepissime occurrat. Ceterum nemo a no his requisiverit, ut demonstremus atteritionem & ejus directionem esse actionem animae: patet enim hoc nuda definitionis actionis applicatione f. 713. Onrol. . Atque hoc notandum est in aliis quoque animae modificationibus, quas ins quentibus in numerum actionum Teteremus. s. mo.
Si attentionem iurigis in quidpiam sensu perceptum . vel in
phantasima aliquod, a quo eandem avertere poteras , ves in alim . . .
viro illam conservas, cum Ferealere posses ς actus imagination lθ- -ν
acti inibus liberis aciensendus. Etenim in hypothesi omni i, propositionis phantasima ex idea sensuali vel alio phantaς-- male ortum trahens a libertate animae pendet . 344. UT IN. Ps h. rat. . consequenter cum Phantasmata sint ideae ab imaginatione productae f. 93. Psch. empis.) , eorundem productio a libertate animae pendet. Quoniam itaque libera est actio, quae a libertate animae depcndet s. ia); actus imaginationis in hypothesi omni propositionis actionibus li- .
beris accensendus. Qui animae naturam non satis perspectam habent; actu, imaginationis s non Omnes in universum, multos tamen libertati animae subducunt, qui eidem subjiciuntur. Unde in Moralibus pro obstaculis inligerabilibus habent, quae tolli poterant, & in imputatione cogitationum saepius luerent, immo
45쪽
cespitant, extra potestatem hominis collocantes, quae in ea. dum sunt. Consultum igitur est, ut probe perpendatur, quandonam imaginatio a libertate animae dependeat, & ejus
adeo actus in censum actionum liberarnm veniant.
g. Si istabulorum ope phantasma aliquod in re excisares
des, vel per operationes mentis elicis ea, qua ad constit ciendum aliquod phantasma concurrere debens; actus imaginaIIonis acce
sentur actionibus liberis. Etenim si vocabulorum ope phantasma aliquod in te excitare studes; vel per operationes mentis elicis ea, quae ad constituendum aliquod phantasma concurrere debent ; ejus productio a libertate animae pendet s. 3 47. 3 48. 61A. rat. ). Quoniam itaque libera est a. ctio, quae a libertaic animae pendet β. ια. ; actus quoque ima: inationis liberis actionibus accensendi, tum sit vocabulorum ope phantasma aliquod in te excitare ibi des, tum si
per operationcs mentis elicis ea, quae ad constituendum aliquod phantasma concurrere debent. Nimirum hic liberae nostrae voluntati tribuendum, quod imaginatio hoc potius agat, quam aliud, seu hoc potius phantasma producat, quam aliud, ipsum non productura, nisi vellus. Per libertatem adeo animae intelligitur, cur imaginatio hoc jam agat, seu tale phantasma producat, consequenter in eadem continetur ratio. cur hoc agat P . 66. Ontia. . Quoniam itaque actio animae a libertate ejus dependet quatenus in hac continetur ratio cur agat . 8 3I .ontiad; in casu praesenteactus imaginationis alibertate animae per det. Unde liberis jus actionibus accenseri debet. Quot modis vero fieri possit, ut vocabulorum ope imaginatio libertati animae subjiciatur, patet ex demonstratione principii quo hie usi sumus in Psycsologia rationali De. cit. exhibita. E gr. ponamus tibi oculum
in librum aliquem apertum convertenti occurrere vocabulum
vini, ac tς in idem attentionem dirigere , ut suscites ideam vi- ni ex poeuIis hauriendi. Ut haec animum tuum subeat, Omni- ' noDiuili od by Corale
46쪽
De Di serentia Actionum humanarum. I9
no a te pendet, non modo quatenus attentionem sponte invocabulum, quod legis, dirigis, & in eodem conservas, verum etiam quatenus certam quandam ideam vini a te hausti producere intendis. Exempla in casu posteriori, qui in propositone praesente continetur, jam dedimus alias not. F. IψS. Q A
Si Hantasima repraesentat rem sensiu idere perceptam; Casus asias reproductio adhuc actionibus liberis accensitur. Etenim si lac alius. phantasma rep sentat rem sensu libere perceptam, ejus quoquc reproductio cui non libere facta, adhuc tamen a libertate pendet I. 349. Psch. rat. . Quoniam iraque actio omnis libera est, quae a libertate animae pendet s. aa. squin phantasmatis quoque rem sensu libere perceptam repraesentantis reproductio adhuc actionibus liberis accensieri debeat dubi tundum non est.
Etenim phantasma istud praeter Voluntatem tuam tibi non occurreret, nisi antea libero animae decreto ad rem eodem reis praesentatam sensu percipiendo te determinasses. Qua obrem si quaeris rationem, cur tibi occurrat; ad eam quoque pertinere liberum animae decretum animadvertes. Atque adineo patet pendere ab eadem actionem imaginationis non quidem proxime, sed remote. In praesenti autem, ubi actiones liberas a naturalibus discernere tenemur, sufficit, ut quomodocunque actus imaginationis a libertate pendeat animae, quemadmodum ex sequentibus elucescet, quorum gratia haec prin
s. a 3. Si Pid memoria mandamus, vel diu eadem retinere actus me
sudemus, ut ejus facile meminisse, non autem oblivisci possimus ;moriae actus memoriae actionibus liberis accensredi. Etenim si quid quando memoriar mandamus, Vel diu eadem retinere studemus,pro actionis ut ejus facile meminerimus, non autem oblivisci possimus, a- bus tiberis
47쪽
ctus men oriae a libertate animae pendet 3so. Poch. rat.λQuonam itaque actionibus liberis accensenda, quae a libertate animae pendet β. i a. actus quoque memoriae actionibus lit eris accensendi sutar, si quid memoriar mandamus, vel diu eadem retinere studemus, ut ejus facile meminisse, non autem oblivisci possimus
Repetenda hic fiunt , quae ad propositionem praecedem rem annotavimus : id quod &de sequentibus notandum.
- Amanis Actio Glisa dicitur, quae actu editur: Privativa au-ρ stiva V tem est cessatio actionis essentiae ac naturae entis alias conprimativae venientis. Quodsi actiosuerit libera, positiva Factam comae erentia. milmnis ; negativa Vero Factum omissionu appellatur. Actu ει quid sit nem nimirum commistere dicitur, qui, cum ab ea abstinere factum posset, eam edit; omiscere autem, qui cum edere posset, ab commilμγ- ea abstinetanis atque Digestio ei bi in ventriculo actio positiva est. Quodsi vero
misi-ό- quacunque de causa ventriculus fuerit depravatus, ut cibum ingestum digerere nequeat, digestio non facta actio nega. Hua appellatur. Etenim per essentiam & naturam sitam ventricuIus determinatus est ad cibum digerendum, atque adeo haec actio essentiae ac naturae ejusdem Convenit. Quoia si ergo quacunque de causa cesset, actio cessat essentiae ac noturae ejus conveniens. Atque adeo Vi definitionis actio privativa est haec cessatio. Equidem in physicis distinctione haecarere poteramus; sed eam in morat. bus non esse neglige dam, quod actiones privativae a libertate animae pendere queisint, etiamsi positivae nullo modo eidem subjiciantur, patebit ex inferius demonstrandis. Quodsi quis Vinum immodice haurit, cum etiam nulIum bibere, cum modice bibere posset; actionem committere dicitur, & vini immodicus haustus factum commissionis est. At si quis vinum bibere recusat, eum hibere posset, actionem omittit, & actus bibendi cessario factum omissionis est; vel si quis vinum modice bibit, cum imis modiee Diuili do by Corale
48쪽
De Disserentia Actionum humanarum al
modice haurire posset, omissio haustus immodici denuo factum omissionis est. Similiter qui alterum interficit, homicidium committit, estque homicidium factum commissionis, qui vero inimico non nocet, cum posset, actiOnem omittit & ejus omissio factum omissionis est. In Moralibus non minus factorum omissionis. quam commissionis habenda ess ratio . ita ut quae de actionibus liberis in genere demonstrantur, de utroque facto accipienda snsi & factum omissionis sub facto simpliciter dicto subintelligatur, tanquam species sub suo genere. Ita factum alienum nobis non modo imputatur, quod isdemus, ves ad quod alterum instigamus; verum etiam si non dis demus, vel sterum ab eodem d. hortari negligimus, ubi idem dissuidere , vel alterum ab eodem dehortari debebamus. a s.
Si quas Meas, quarum re Minio in 'restate tua es, mareses longo tempore reproducere notis, vel attentionem ab objecto, puodulitas percipis. statim avertis, cum eam in eodem retinere posses, vel di amandus jus, quod semel percepi' , ideam reproinucere negligis cum re liberis a ducere mises; oblivis amoribus liberas accensemν- Etenim in in censenda
mni hypothesi propositionis praesentis oblivio a libertate animae pendet 3s r. 3sa. Poch. rar. . Quoniam oblivio consistit in impotentia ideas reproductas recognoscendi ais. Poch. empir. & includit impotentiam reproducendi jd as rerum antea perceptarum .a16. Poch. empir. ; eidem tribuenda est cessatio actuum imaginationis 9 a. Poch. empir. , atque memoriae IT . D M. emptrix consequenter ea utpote a libertate pendens Hr demonstrata est factum omissi nis . a 4.). Quamobrem cum liberis actionibus accensen
da sit, quae a libertate pendet ra. I oblivio quoque in hypothesi omni propositionis praesentis actionibus liberis a
censenda vcnit. Nimirum quod cesset actus imagriationis atque memoriar, adeoque locus sit oblivioni, tibi tribuere debes , quatenus in C 3 porest Diuili do by GOOste
49쪽
potestate tua erat essicere, ne cessaret. Sane si quis sibimet ipsi digitos amputaret, ut ad castra sequenda esset ineptus; nemo non agnoscit, cessare actiones ad lunctiones militis obeundum necessarias voluntate libera, atque adeo illorum actuum omissi nem et si necessariam, si in se spectentur, liberis actionibus a numerandam esse, seu pro factis omissionis liberis recte haberi l. a . . Quidni igitur etiam actus imaginationis S memoriae in se spectati necessarii actionibus liberis, seu sectis omissi nis liberis annumerandi, ubi imaginationem & memoriam libere ineptam reddis, ut functiones suas in dato casu obire miniis me queant φ Oblivio plurimum influit in actiones hominum liberas, & magnum momentum in eo stum est, ubi de imputatione agitur, ut constet, quandonam illa pro libera habenda. Nemo igitur persuadeat inanes esse subtilitates, quae de oblivionis a libera voluntate dependentia inculcantur. Doctrina de imputatione in Moralibus ardua est & utilitatis maximae, quemadmodum suo loco patebit. Quaecunque igitur ad eam intimius inspiciendam cognitu necestaria sunt, non minus momentosa atque utilia haberi debent. I. 26. Si quis imaginationem S memoriam extendere negligit, cum posset; actus ea de causa cessantes fuhs factis omissionis accensio F. Etenim si imaginationem & memoriam extendere negligis, cum exercitio extendere Valeres ; in pol state tua positum erat ossicere, ne actus imaginationis atque memoriae in dato casu cessarent. Cessant igitur libera tua voluntate . 941. Psyh. empir.). Quoniam itaque liberae actuum cessationes sint actiones privativae liberae , consi quenter facta omissionis I. a 4. ; quin actus imaginationis& memoriae ea de caussa cessantes sint factis omissionis accensendi, dubitandum non est.
Eadem hic valent, quae ad propostionem praecedentem annotavimus. Dijudicatu tamen hic dissicilius , num extensio imaginationis atque memoriae fuerit in potestate ejus, penes quem actus inde proficiscentes cessant: id quod probe notandum
50쪽
De Disserentia Elmonims humanarum. 23
dum, ne in applicanda propositione praesente facile a vero
Ignorantia est absentia notionis , sive rei simpliciter exorantia apprehendendae inserviat, sive judicio cuidam respondeat. id sit.
E. gr. si quis nunquam vidit psittacum , nullam quoque ideam, nullam notionem ejus habet, consequenter nec in eam attentionem suam convertere Valet, ac ideo fieri nequit, ut eam simpliciter apprehendat f. 33. Log. . Ponamus porro, eum nec vidisse unquam, nec ab aliis audivisse, quod psittatus sach ro vescatur. Deest igitur ipsi notio & idea, quae huic propo-stioni respondet: Psittacris sacharo vescitur, Consequentern tio abest, quae judicio Vero respondet g. sao. Log. . In casu primo ignorare dicitur, quid sit psitacus,seu quaenam avis psittaci nomine indigetetur; in casu altero autem ignorare, quod psittacus sacharo vescatur. Sunt qui ignorantiam definiunt per scientiae negationem. Vid. Goclenius in Lexico philosophico. Enimvero vocabulum scientia tum sumitur laxori sensu pro qualibet notitia. Quamobrem cum eidem significatum 1laictiorem tribuerimus 3. 394. L g. , in Scholis Philosophorum receptum ab eodem quoque temere non discedendum suit
j. I a. Dise praelim. , ac idem in philosophia quoque practica retinendus I Disc. prae praesertim cum nullanecessitas nos adigat ad eam immutandum. Enimvero qui ignoranriam per scientiae negationem definiunt ', idem tamen nobiscum sentiunt, in verbis discrepantes, in re consentientes. Etenim negant in exemplo dato, eum , cui deesse dicunt scientiam psittaci, vel quod is sacharo vescatur. carere notione psittaci, qua audito Vocabulo eundem sibi tanquam praesentem repraesentare Valeret; vel carere notione complexa, qua sibi psittacum tanquam sacharo vescentem repraesentare Valet. Quodsi equidem vi imaginationis sbi psittacum tanquam
sacharo vescentem repraesentare Valet phantasmatum combunatione i f. I 42. POM. ensir. ; abest vero notio veritatis proin
postioni respondentis, seu possibilitatis illius notionis; ignorat tamen, num propositio haec vera se: psittacus sacharo vescitur Disiligod by Corale