장음표시 사용
61쪽
ob ignorantiam & errorem vincibilem liberis actionibus ac
censenda venito Nimirum s quis ignorantia vel errore non laboraret, id nollet, quod jam nolle omisit. Quamobrem cum libera censeatur actio, quae ab ignorantia Vel errore vincibili proficiscitur; cessatio quoque nolitionis pro libera actione privativa, recte habetur.
. 4o aure se sin- mersim sensitiva cesset ob ignorantiam vel errorem si rima actio. vincibilem , actionibus liberis accensorio ostenditur eodem nisus libem prorsus modo , quo propositio m praecedentem demon- quando ac- stravimux censendia Nimisum si quis ignorantia ver errore vincibili non laboraret, id jam aversaretur, quod aversari omittito Quoniam itaque libere omitti censetur, quod ob ignorantiam vincibi Iem, vel errorem vincibilem omittitur, quatenus scilicet in potestate tua postum erat essicere , ut nota omittetur cessatio quoque aversionis sensitivae ob ignorantiam vel errorem invincibilem pro libera reputanda. Aliter sese res habet in hominibus, quam in brutis. Rura enim cum ratione s=.. 76z. rauco. ruri , & libertate agendi destituantur g. 763 . PBeo. rat.); nec ignorantia vincibilis, nec error vincibilis in ea cais dit, consequenter nec averso sensitiva in iis unquam cessat cibignorantiam vel errorem vincibilem, sed quicquis aversantur, necessario aversantur, & quando cessat aversio sensitiva . nec ira eorundem potestate positum erat efficere, ne cessaret. In homine, qui ratione g. 488.489. IN M. empir. . ac volu tate libera pollet s=. 94a. Psych. em My, aversatio sensitiva e siet potest a ratione & libera voluntate dependenso Quarenus igitur hoc efficere libere omittimus, a libertate utique pendet, quod jam cesset averso senstiva. Appetitus sensitivus & aversatio sensitiva in coricordiam cum rationali reduci posiunt ac debenta Magnum igitur momentum in eo situm est, quod averso sensitiva cesset cum aversione rationali se a nolitione concordans. , Alias nimirum accidir, ut appetus sensitivus praevaleat adversus ratio Iem : id quod in casu oppofito me
62쪽
De Disserenita Actionum humanarum. 33
tuendum minime fuerat. Absit igitur, ut quis sbi persuadeat inanes fingi subtilitates, quibus in Moralibus guto carere P
Si ob ignorantiam ves errorem vincibilem Vpetitioni θη- peti issima locus est ; ea actionibus liberis accensenda. Etenim si ob st,silio. ignorantiam vel errorem vincibilem appetitioni sensitivae quania actia. Jocus est, id appetis, quod aversaturus rueras, nisi igno- onisus isse rantia vincibili laborasses, vel errore vincibili imbutus fuiς ris Mere ses. Cessat igitur nolitio ob ignoratiliam vel crrorem in- Δ.vincibilem. Enimvero cessatio .nolitionis . ignorantiam vel errorem vincibilem accensenda est actionibus liberis G. 39. . . Ergo etiam appetitio sensitiva, quae eadem cessante docum habet, liberis actionibus accensenda venit.
Nimirum per essentiam & naturam animae ad appetendum in hoc casu dxterminatus non es , sed a libertate pendet appotitio sensitiva , quatenus per eam abest nolitio. Quoniam altaque libera dicenda est actio, quae per essentiam & naturam animae determinata non est, sed a libertate animae pendet I. Ia. ; quin in hoc casu appetitio .senstiva pro actione libura .habenda , dubitandum non uest.
s. 42. Si ab actionibus quibuscunque liberis flendri, in id sim , .
boni in rediantur Mures volvsates ex re quadam vel cum ea . A V. dem antes perceina, Fperuio Iostrea qua fortior acrianisus ae . .
liberis accensenda. Etenim si plures voluptates ex re qua- p 'dam, Vel cum eadem antea perceptae ideam boni ingredi- Φ, 'untur, appetitus sortior g. 19s. Ps f. empiri), tantus adeo ψ 'non futurus, Nisi Omnes istae voluptates ideam boni ingrciderentur. Quodii ergo ab actionibus quibuscunque liberis pendet, ut ideam boni ingrediantur plures voluptates cx re quad m, Vel cum eadem antea perceptae ; a libertate E a utia
63쪽
utique animae dependet, ut in casiu dato appetitio sit fortior. Quoniam itaque libera dicenda est actio, quae a libertate animae dependet l. ra. ; quin appetitio sensitiva qua sor-'tior actionibus liberis accenseri dubeat, si ab actionibus quibuscunque, leu quomodocunque liberis pendet, ut ideam boni ingrediantur plures voluptates ex re quadam vel cum
eadem antea perceptae, dubitandum non est. Libere ea se cliti, unde voluptatem percepisti; libere omi- .ssti, quae impedire poterant, quo minus eam perciperes atque adeo in cauta es , cur ideam boni etiam ingrediantur voluptates accidentales a re . quae bona judicatur , minime pendentes, consequenter a libertate tua pendet, ut honum videatur majus , quam revera est , Vel alias appariturum erat 3. 397. Poch. empir. . Quamobrem cum magnitudo appetitus sit a magnitudine boni 3.s 89. H M. empiro; appetitio len. sitiva utique in casu propositionis a libertate animae depender, atque adeo liberis actionibus accensenda, quatenus est fortior. Videmus adeo, libertatem animae magis influere in actiones humanas, quam Vulgo putatur, nec ab animantibus brutis ad hominem valere consequentiam in iis, quae a facultatibus communibus Proficiscuntur. 43ω
Aetersiosem Si ab actionibus rebuscunque liberis pendet, M ideam
Bria qua mali iurediantur plura Leda ex re quadam, vel cum eadem fortior percepta ; aversio siensitiva qua forator amonibus lueras accensen-
quando assi= H. Etenim si plura taedia ex re quadam perceptia vel an- libera. tehac cum eadem percepta ideam mali ingrediant si aversatio fortior, seu major est, quam si paucioribus in eadem sit locus I. 396- Poch. empir. . Quodsi ergo ab actionibus liberis quomodocunque pendet, ut ideam mali ingredian itur plura taedia ex re quadam, Vel cum eadem antea percepta; ecquis est qui dubitat, quin ab animae libertate depcn-
dcat, quod appetitio fortior sit. Quoniam itaque averfio
64쪽
De Disserentia Actionum humanarum. 37
sensitiva actio positiva est .i38. , omnis Vero actio, quae a libertate animae pendet, libera .iad; aversio sensitiva utique libera actio, quatenus fortior.
In propostione praesente ac praecedente aversio & appetiis tio sensitiva spectantur praecise quoad gradum , non Vero Princiso eodem. Libere igitur tam sortiter quid appetere, vel aversari dicendus es, quod appetis, vel aversaris, nec est quod gradum appetitus & aversationis in excusationem vertas, quoniam eidem resstere si non impossibile , saltem dissicillimum fuerit. Ceterum ad propositionem quoque praesentem mutatis mutandis trahenda, quae ad praecedentem annotaVImus.
g. 44. Si actio aliqua cessa , vel etiam Mitur ob defectum at- Acriones t tent ionis, quam consimare poteras, vel cujus conservandae has, berae ob deri tus a te acquiri pserat; tam actio privativa in casu priori, Bum atten-
quam positiva in posteriori actionibus liberis accensenda. Etenim rimis tales. si actio aliqua cessat, vel etiam editur ob desectum attentioniS, quam conservare poteras; non impossibile erat illam non cessare, hanc non edi, modo voluisses. Quoniam itaque per voluntatem tuam liberam intelligitur, cur cesset illa,' haec edatur; in ea continetur ratio, cur illaces.set, haec edatur I. 56. Ontol. . Quamobrein cum a libera
voluntate tua pendeat, quod actio in casu priori cesset, in posteriori edatur I. 831. Ontol.) , quae in illo privativa, in hoc positiva est s. a 40; omnis vero libera sit actio, quae a libertate pendet I. sa.); tam actio privativa, quam positiva Iiberis actionibus accensenda venit, si qua cessat actio, vel etiam editur ob defectum attentionis, quam constrVare poteras. diuod erat unum.
Similiter . si deficit habitus conservandae attentionis, quem acquirere poteras, modo voluisses , in potestate tua politum crat efiicere, ne ob desectum attentionis cessaret
actio, quae ob cundem nunc cessat, nec ederetur, MX ObE 3 eum
65쪽
eundem nunc editur. Cessat igitur in cassu priori, editur in posteriori libera tua voluntate I. 94 r. 'si' h. em tr. . Unde porro ut ante patet, si qua cessat, vel editur actio des ictu attentionis, cujus conscrvandae habitus a te acquiri poterat; actionem tam privativam in casu priori, quam pos tivam in posteriori accensendam esse actionibus liberis. Auod
Ignorantia vincibilis est, quae evitari potest, modo Vesb .mus f. a 80. Desectus adeo attentionis, quam conserVare P teramus, vel cujus conservandae habitus a nobis acquiri poterat, in piae senti negotio, respectu nimirum voluntatis, ignorantiae vincibili aequipollet. Quamobrem cum ignorantia vincibilis in casu singulari accensenda sit actionibus liberis 3. 29. ι desectus quoque attentionis, quam conservare poteramus, Vel cujus coii servandae habitus a nobis acquiri poterat, in casu singulari actionibus liberis, privativis scilicet I. a 4. , accensem diis venit, consequenter in earundem quoque censum veniunt
actiones privativae 8c postivae inde pendentes. Quae igitur superius f. 29.) de ignorantia vincibili annotavimus, ad pr sentem quoque propositionem recte trahunturia Ceterum propositio praesens usui est non minus in aestimando gradu culpae, quam in hac imputanda. Quod vero desectu attentionis actio edi possit, quae ea non deliciente cessaret , in dubium revocari nequit. Quis enim est, qui nesciat homines haud garo excusaturos factum allegare defectum attentionis, veluti quod hoc dixerint, quia animum non adverterunt ad praesentiam hujus vel illius: etenim si hoc fecissent, idem non dixissent, immo paenitet quod dixerint. Quod defectu attentionis omittatur actio, eadem ratione intelligitur, siquidem experimentum facere velis. De possibilitate igitur propositionis pra sentis dubium nullum est, ut eam a priori evinci non sit opus. Immo susscit m philosophia practica, quod casus obvii , in quibus theoremata usui laut, possibilitatem hypothesium.
hoc est, eorum, quae sumuntur, loquantur : nec requiritur, ut prolixa theoria, qua carere poteramusi, animus op- Pleatur. .
66쪽
De Disserentia Actionum sumanarumὰ 3 9
Si Utis facultatum anima vel organorum carporis ab a- Uci, gente inteni r, seu agens iam sic, μι eum, Dem habere 'f' iis , ani-sent, usum adti consequatur; usus in em abit. Etenim ii a- - Θ ur,agens usium facultatum animae vel organorum corporis intenm iuram coriadit, seu ideo agit, ut cum actu consequatur ν pr pter eum Uri, quando agit. Quamobrem cum id, ob quod causaesticieno agit, Dis oretis. sit finis ejusdem I. 93 a. Ontes. ; evidens est, ussim facultatum animae vel organorum corporis abire in finem, quando ab agente intenditur, seta agens ideo agit, ut usum, quem habere possunt, actu consequatur
E. gr. Sensus hunc ha6enr usum, ut eorunt, quae sunt ac fiunt in universo , cognitionem acquiramus. Quodsi igitur agimus quidpiam, ut cognitionem cujusdam, quod in universo est, vel contingit, nobis acquiramus sensu duce; eognitio ista finis est , quem intendimus.. Similiter organa vitalia smuι sumta hunc habenr usium, ut eorum functionibus vira conservetur. Quanklo igitur vitae conservandae gratia quid agimus; & functiones organorum vitalium eo dirigimus ;eonservatio vitae finis nostrae amonis esto In utroque casu& in omni reliquo agens ad usum rer, quem habere potest, tendit tanquam ad finem. Qui usus est ex parte rei, veluti ex parte sensuum ac organorum vitalium, finis est ex parte agentis, qui libera voluntatis determinatione usus istius compos fieri desideratis
a Dre sntenti, Etenim usuS rerum naturalium omnium sunt An a Deo
fines a Deo intenti ἔ- 648-part. I. Neoc nat. . Quoniam mirati igitur in harum numero etiam sunt is cultates animae & o gana corporis humani s quin eorundum quoque usius sint Gnes a Deo intenti dubitari nequit
Ita cognitio eorum, quae sunt ac siunt in universo, sibi aeuuirenda & conservatio corporis sunt sines , quos Deus intendi Diuili do by Corale
67쪽
tendit, dum hominem produxit, cui insunt sensus & organa sensoria atque vitalia, ac ideo dicendus est dedisse animae facultatem sentiendi corpusque instruxisse organis sensoriis ac vitalibus, ut homo eorum , quae sunt & fiunt in universo ,
hoc est, cognitionem rerum creatarum historicam acquirere vitamque suam conservare valeret.
f. 47. Si agens ideo agit, ut eum, qaem habere possunt usum
facultates animae fi organa corporis, actu consequatur; actiones tibera per easdem rationes finales determinantur, per quas determinantur naturales e si vero quid ab eo dediersum intendis. actiones libera determinantur per rationes s ales diversas ab iis, per quas determinantur naturales. Etenim si agens ideo agit,
ut eum, quem habere possunt usum facultates animae & organa corporis, actu consequatur; per hunc ipsium usum intelligitur, cur actio libera poilus edatur, quam non edatur,. aut, si privativa fuerit, cur potius non edatur, quam edatur j. 24. . Est igitur ratio actionis positivae editae &privativae non editae f. 36. Ontol. . Vsus autem iste tum in finem abit I. 430, adeoque ratio finalis est. Et quia de agente affirmari potest actio libera edita, vel non edita, quod hunc finem intendit per ρpoth. ea per hanc rationem
finalem determinatur . ii 3. tol. . Similiter quia usius facultatum animae & organorum corporis sunt fines a Deo intenti F. 460, & tam corpus, quam anima per essentiam & naturam suam agat propter istos fines 3. 66 I. Part. I. Theol. Nat. , hae autem actiones naturales sunt . ia. ; per usius istos intelligitur , cur tales potius sint actiones animae ac corporis naturales , quam aliae, consequenter iidcm sunt rationes finales actionum naturalium animae atque corporis. Et quia de anima atque' corpore affirmantur istae actiones, quod propter hosce fines agere tenentur , actiones naturales corporis Diuili do by Corale
68쪽
poris atque animae per hasce rationes finales determinantur 3. ii 3. Ontol. . Patet itaque actiones liberas cum naturalibus per easdem rationes finales determinari , s agens ideo agit, ut eum, quem habere possitnt usum facultates animae
ct organa corporis, actu consequatur. 2 uod erat unum.
Si agens quid intendit ab eo, quem facultates animae di organa corporis habent, usu diversium; propter alium agit finem, quam si eundem usium intendit . I 83. 93a. Omiold. Enimvero si ullam istum intendit, actio libera per eandem rationem finalem dcterminatur, per quam determinatur naturalis per demonstrara. Ergo si ab eo quid diversium intendit, pcr aliam rationem sinalem determinari debet..quam naturalis. quod erat alterum. Quodsi quaesiveris , num actiones liberae ab homine per easdem rationes finales determinari possint, per quas determinantur naturales; a posteriori patet, id utique a nobis fieri posse. Ne tamen quid sine probatione sumtae xideamur; propositionem sequentem addere lubet.
s. q8. Aetiones bina per easdem S diversas ab iis Uriones mersis finales determinari possunt, per quas determinamur natura F. motari ae organa vitalia simul siumta tunc habent usum, ut per eorum termina Ffunctiones vita corporis conserVetur, consequenter cum acZiones si conservatio vitae corporis sit finis a Deo intentus 3. 46 .);beraniunctiones organorum vitalium, per essentiam & naturam
eorundem, hoc est, eorum structuram g. a 76. Cinmol. &vim activam ac passivam .s4s. Osimi. determinata: . et 77.
x 42. Como fis. II 3. Onrol.), adeoque actiones corporis qua vivi naturales .ia. , per conservationem Vitae corporis tanquam rationem finalem determinantur 3. σ3. Ont . . Enimvero nemo non novit, nos in eligendo potu ac cibo
unum alteri praeserre posse, quod hunc potius, quam alium molois Phil.Pract. UniversPars Id F san,
69쪽
sanitati corporis conservandae conducere noverimus, consequenter unum prae altero appetere, ut vita corporis conse Vetur, nec quid a nobis committatur ejus conservationi adversum. Quoniam itaque cibi ac potus electio a libertate animae dependet s. 94i. Poch. empiradeoque actio libera est . t r.), & vitae conservatio finis est . 9 3 a. tu. , actio haec libera per vitae conservationem tanquam rationem fin lem determinatur β. Ii 3. Ontol. P. Enimvero per eandCm rationem finalem determinantur quoque actiones naturaleScorporis qua vivi per demonstrata. Patet itaque actiones h minis liberas per easdem rationes finales determinari posse, per quas determinantur naturales. Porro nemo est, qui nesciat, plurimos cibum ac potum unum praeserre alteri, propterea quod sapor illius magis delectat, quam hujus, etsi non ignorent, eundem fata tali parunt convenire. Unde est, quod vernacula dicitur:
est, quae bene sapiunt comedo passurus, quae tolerare possum. Nec dubitandum est, Voluptatem ex sapore cibi ac potus percipiendam esse finem , qui intenditur in cibi ac potus electione ac perceptione g. 93 a. Ontol. . Quoniam itaque actio hominis libera in capiendo cibo ac potu determinatur per eandem rationem finalem, per quam determinantur actiones corporis qua vivi naturales, si unus alteri praefertur, propterea quod illum sanitati conducere, hunc eidem avcrsari agnoscas per demons ata; evidens est acti nes hominis liberas determinari etiam posse per rationes fi- .nales diversas ab iis, per quas determinantur naturales
Quoniam quod facti est, a posteriori probatur 434. PBIM. empir. & 3. 66s. Loe ab eo, quod actu fit, argumentando ad id, quod fieri potest s. Iro. OmoL ς haudquaquam dissicile foret plura cumulare facta , per quae idem probatur.
70쪽
De Disserenita Actionum humanarum. 43 ,
imvero quia de iis agendum nobis erit, quando diversa actionum humanarum genera ad rectitudinem reducturi su- mus: non opus est ut in euincenda possibilitate hypotheseos propositionis praecedentis ad plura descendamus: neque enim admittenda est identitas determinationis actionum. liberarum ac naturalium per easdem rationes finales, nisi ubi eidem lo- eum esse demonstrari potest. Absit itaque ut quis sibi persuadeat, possibilitatem propositionis praecedentis argumentando a
particulari ad universale insussicienter a nobis fuisse probatam l . 49. Si a ctiones lifera per eodem rationes finales determinam Grani tar, per quas determinantur naturales ἰ ad perfectionem hominis munes libetendunt: si vero determinantur per di Gai, M imperfectionem ra ad pers
ejusdem tendunt. Etenim si actiones liberae per easdem ratio in rim mnes finales determinantur, per quas determinantur naturales imperfecti υ- cum finis sit id, propter quod causa essiciens agit s. 93 a. nem hominis Ontol. , inter se vero consentiant, quae ad idem aliquod Ob- ire .ηρ. tinendum tendunt I. so 3. Ontol. I actiones liberae ac naturales inter se consentiunt. Quamobrem cum in hoc consensu consistat perfectio hominis accidentalis I. sa8. Onto ); si actiones liberae per easdem rationes finales determinantur, per quas deteri nantur naturales, ad persectionem hominis.
Quodsi actiones liberae per diversas rationes finales determinantur , quam per quas determinantur naturales, cum finis sit id, propter quod causa essiciens agit g. 932. tol. , a se invicem vero dissentiant, quae ad contraria o tinenda tendunt I. so4. OAD ; actiones liberae & naturales inter se dissentiunt. Quamobrem cum in hoc dissensiu imperfectio hominis consistat s. s o 4. Ontol. ; si actiones liberae& naturales per diversas rationes finales determinantur, ad