장음표시 사용
51쪽
seitur. Nimirum aliud est ignorare aliquam propositionem, alind vero ignorare, utrum Propositio aliqua vera sit, nec M. In casu priori notionem, quae eidem respondet, formare non possumus; in casu posteriori abest notio posibilitatis notionis formatati Quodsi quis propositionem enunciare audiverit, in easu priori non intelligit, quid dicatur; in posteriori quid dicatur equidem intelligit, .sed non novit, utrum recte assi metur, an negetur, quod affirmatur, Vel negatur. Disseremtia haec probe notanda est in philosophia practica, quemadmodum ex sequentibus elucescet. Quamobrem eam inculcari neetae erat. Quando scilicet in definitione ignorantiae dicimus, abesse notionem judicio respondentem, tam notio pro- positioni inrelligendae inserviens, quam notioRossibilitatis ejus dem intelligitur. 8.
Ignorantia Ignorantia dicitur vincibilis, quae evitari potest, mo---bitis do velimus: I inrisias Vero est, 'uam evitare non possues m-G-mus, vel non Potuimus. bilis disso Si qui, in Academia studiis literariis operam navat, in quarentia. Mathemata perspicue traduntur ἔ is rerum mathematicarum cognitione animum imbuere Valet, modo velit: supponimus enim non deesse illam apritudinem, quae ad Mathemata capuenda requiritur. Quodsi ergo illorum tractationem negligit, ut Mathemat- prorsus imperitus discedat; eorum ignorantia, qua laborat. Vincibili& erat. Enimvero s quis nee in Sch Iis, nee in Academia incidit in Doctorem, a quo Matbemati- eorum demonstrationes doceri poterat, nec librorum mathematicorum copia ipsi fiat, quibus conspectis Matheseos adduseendae cupido suscitari posset et hujus ignorantia, qua laborat, pro invincibili habenda. Multa ab hominibus sunt propter ignorantiam, quae recta non sunt; non tamen ideo e cusanda, quod ignorantiam evitare poteracit, immo debebant. Quamobrem .maximi momenti est in omni philosophia practica & negotiis humanis, ut ignorantia vincibilis ab invicibia
52쪽
De Disserentia Actionum humanarum. II
Ignorantia vincibilis accensenda es actiombus literis in eas singulari. Etenim si quis ignorantia ejus laborat, cu- Agnororia jus in dato casu singulari meminisse debebat; fieri non pot- vincibilis est , ut ejusdem meminerit. Quamobrem si ea fuerit vin- actionibus cibilis, eandens evitare potuisset, modo voluisset s. 28 liberis ae- consequenter quod non meminerit, a Voluntate cjus, quam censi a. liberam esse constat . 94a. Poch. empir.2, pendet f. 56.8 s I. Ontol. . Est igitur ignorantia vincibilis actio privativa libera 3. 2 i. , adeoque in casu singulari actionibus liberis .
recte accensetur. Nimirum cessant operationes intellectus in dato easu sim gulari , quod nolueris eam tibi comparare notitiam , quam poteras. Quodsi enim hanc acquirere studuisses, ejus m
mor de re milente judicium non omisisses, quod desectu principii ad ic handum necessarii jam nullum est Cessario judicii actio privativa est g. 24. . Cessat autem Voluntate tua, quatenus voluntate tua tibi ὀeficit principium , sine quo judicio locus esse nequit. Quamobrem cum in volendo luber sis 3. 942. Psich. empir. ; actio illa privativa libera est.
Probe notandum, ubi inquirimus, utrum in actiones nostras sve postivas, sive privativas influat libertas, nec ne, non ε susscere, ut animus ad immediatam actionis alibertate dependentiam advertatur sed nabendam quoque rationem dependentiae quantum Iibet remotae. Unde facile intest igitur, haud raro acumine opus esse, ut actionis praesertim privativae depende tiam a libera voluntate detegas. Absit autem, ut pro inanibus subtilitatibus habeas, quae de remota actionum Privativarum a lib4rtate dependentia dicunturi Patebit enim deinceps ubi de imputatione agetur, quae maximi momenti est in omni
philosophia practica in Iuris quoque Π i, eam prohe perspectMn esse debere. Immo Theologo quoque eam scrutari con-Venit, ne peccatorum numero eXimantur, quae in eodem sunt. Cel rum ignorantiae tanquam actionis privativae h
53쪽
henda ratIo est, ubi actio editur, quae cessare poterat, vel vice . . versa cessat, ubi edi poterat, nisi quis ignorantia laborasset aut etiam quae edi poterat a rectitudine deficit, propterea quod ν ignoras ea, quae nosse debebas aliter acturus. s. 3O.
raris vin- Ereor dicitur vincibilis, qui evitari potest, modo v risitis edi m- limus: Invincibilis vero est, quem evitare non possumus, vincibilis vel non potuimus.
Scholastici errorem ivnorantiam compositam appellant. Qui enim errat, propositionem falsam pro Vera habet f. 623. Log. , adeoque ignorat, quod falsa sit propositio. Assirmat, quod erat negandum; negat, quod assirmandum erat. Ignorat igitur assirmandum esse, quod negat; negandum, quod assirmar. Abest igitur notio veritatis propositionis, consequenter notiones desunt principiorum , per quas perspicitur veritas illius. Vnde error multiplicem ignorantiam in vit: adeoque nihobstat, quo minus pro composita hab-ir. Ceterum hinc quoque patet , cur distinctio ignorantiae vincibilis & invincibilis ad errorem quoque applicari possit ac debeat, quia sci- Iicet sub ignorantia continetur error tanquam sub genere spe etes. Consultius tamen visum fuit communi magis loquendi more errorem ab ignorantia distingui S eundem in vincibu
Error vincibitis in casu stragulari accensendus actionibus hiaris.
L Abri Etenim ii quis errorem Vct, cum errans assirmet, quod eratia, liberii nζgay dum, neger, quod erat assi andum, β. 6a . LogJ: inisera casu dato singulari non verum, sed fal sum fert judicium . ueos Δj. Quamobrem si is suerit vincibilis, eum evitare potuisset, modo voluisset, β. 3 o. , consequenter quod falsium ferat judi
Digiti Q by Corale disserentia.
54쪽
De Disserentia Actionum humanarum. 27
Quamobrem cum libera sit actio, quae a libertate animae pendet I. rad; error vincibilis in casu singulari actionibus
liberis accensenduS. Nimirum labitur intellectus in dato casu singuIari, quod
nolueris veritatis tibi comparare cognitionem, quam acquurere poteras. Quodsi enim eam acquirere studuisses, ejus memor de re praesente verum judicium tulisses, quod appliacato principio salso falsum evasit, seu erroneum 3. 6a6. Log. . Falso autem judicas voluntate tua, quatenus voluntate tua eris
roneum tibi est judicium, juxta quod judicas. . Quamobrem cum in volendo sis liber s. 9:. Ich. empir. D actus ille judicandi liber est. Repeten)a hic sunt, quae de ignorantia vi cibili in dato casu singulari actionibus liberis accensenda ano notavimus s. a yd.
Operatianes intellectus in numero actionum liberam sunt operas unes quando ex decreto animae seu ab anima volente eliciuntur. Etenim si ii ZEM.
ab anima volente eliciuntur, ideo v. gr. judicas,Vel ratiocinaris, quania acti quod judicare,vel ratiocinari vis. Quamobrem cum anima libe- uti liberae. ra sit in volendo f. 94 a. cich. m ruri libertas animae rationem continet, cur jam judices, vel ratiocineris f. s6. Ontoc , consequenter judicii vel ratiocinii actus a libertate animae pe det . 8 si . Onig . Atque adeo liquet, operationes intelle- .ctus in numero actionum liberarum esse, quando ab an,
ma volente eliciuntur. Absit tamen, ut hinc tibi persuadeas, intellectum esse liberum in judicando & ratioeinando, & ita judicare ac ratiociis
nari, prouti jusserit voluntas: neque enim in intellectu major libertas est, quam in manu, dum ad nutum animae movetur, hoc est, nulla. Libertas non competit, nisi voluntati: actiones ceterae animae tales sunt, quales a facultatibus suis esse permittuntur, & motus organorum corporis ii sunt, qui per me- chanismum eorundem perfici possunt. Sunt autem illae actiones liberae animae, hi hominis, quatenus non Ponuntur,
55쪽
nisi posita animae libera voluntate. Unde actiones liberas de finivimus per eas, quae a libertate animae pendent. quatenus nempe absque libera voluntate non intelligitur , cur edantur, vel, si privativae fuerint, omittantur, & sic libertas influit in ev
Assiones ex Actiones ex dispositione libero exercitio acquisi a fluem dispositione ter ubera sunt. Etenim si qua actio proficiscitur ex disposi- fluentes quae- tione libero exercitio acqui illa , ideo editur, quod illam di nam simi l, spositionem nobis acquirere voluimus. Atque adeo absquebera sbera voluntate non intelligitur,. cur actio edita fuerit, consequenter eae rationem continet, cur edita fuerit . 36. tol. . Quamobrem cum quid ab altero dependeat, quatenus rationem aliquam, cur sit, in eodem agnoscit 8s i. tol. ; actiones ex disiposivione libero exercitio acquisita proficiscentes a libera voluntate dependent Enimvero liberae est aditio, quae a libertate voluntatis dependet . ia. ἀQuamobrem actiones ex dispositione libero exercitio acquia sita fluentes liberae sitiat
Actio ex dispositione libero exereitio acquisita duplici r spectu libera esse potest, vel quod ex decreto animae libero nunc agis, quod vi dispositionis acquisitae agere potes s 3. 4aria 429. Veh. empird, Vel quod eam edere non potuisses, nisi istam dispositionem libere tibi acquisivisses. Videtur adeo uti.
litate carere, quod actiones ex dispositione libero exercitio acquisita fluentes in numerum uberarum ea propter refera- . mus, quod. hoc nomine a libertate dependeant. Enimvero probe notandum est, etsi actionem ex ista dispostione fluentem libere decernere valeamus, id tamen non semper seri; sed subinde quoque eam edi nullo animae decreto praevio, ita ut eandem ex numero liberarum eximeret , qui ad praesentem propositionem animum non obvertit. Nimirum appetitus sensitivus determinari potest ad istiusmodi actionem per sensus, imaginationem atque memoriam ς. atque tum libertas animae non immediate, aut, si mavis, proximα influit in eandem,
56쪽
De Disserentia Actionum humanarum. 29
. sed nonnis mediante dispositione acquisita, aut, s mavis reis more. Actiones autem liberae sunt , sive immediate, sive mediate a libertate dependeant, quamvis immedrara devenis. dentia eas magis essiciu liberas, ut hoc discrimen in Mora. libus alicujus si momenti.
L actio aliqua omitti ur os defectum' dissosi Donis, quam x sacquirere flora es, si voluisses , factum ojussionis aeteri Am Est acti ibus liberis. Etenim sit deficit disipositio, quam acqui ci rere potuisses, modo volutilas; in potestate tua positum e- Σ erat efiicere , ut actionem ex istae disipositione fluentem oe ν casione agcndi oblata edere Valeres. Cessat igitur actio libera tua voluntate' 6.9 PDL empir. . Quoniam it, que liberae actionum cellationes siunt actiones privativae li- η bcrae, consequenter facta omissionis I. a .); quin actio o 'missa ob desectum disipositionis, quam acquirere potuisses, modo voluisses actionibus libetis accenseri debeat dubi
gr. ponamus subscribendum esse nomen tuum manu propria. Ponamus porro, te ne quidem dissiculter literarum ductus imitari posm,. adeoque. omni ad scribendum dispositione carere 3. 429. U b. empir. Ponamus que non defuisse tibi occasonem illam minimum ad scribi emi dispo-stionem tibi comparandi, etsi desuerit oecaso habitum scri-hendi acquirendi. Nemo non intelligit, te nomen tuum propria manu jam subscribere non posse, quod dispositionem . ad scribendum acquirere nolueris, veluti quod malueris ne dissiculter quidem literarum ductus, imitari posse , squidem seribendi habitum acquirendi denegetur occasio.. Ecquis vero nou videt, impotentiam subscribendi nomen penuere alibertate animae, consequenter & ipsam iubseriptionem omi, tendam. Omissio igitur subscriptionis hoc respectu recte accensetur actionibus liberi f. ta.). Non tamen negamus magis liberam esse subscriptionis omissionem, quae fit ab eo, qui D 3 . . . scrio
57쪽
scribendi habitu pollet. Sed jam quaestio non est de eo quod magis, vel minus liberum sit, sed quid simpliciter pro libero haberi possit. I. 3 s.
Assisses ex ' Assiones ex habitu Mero everritis acquisito menses tibi omen- bera sum. Si qua enim actio ex habitu liberto exercitio acres quoam quinto fluit ἰ ideo editur, quod habitum istum tibi acquis tibera. rere voluisti. Quamobrem cum absque libera voluntates non intelligatur , cur actio ista edita suerit; in eadem ratio continetur cur odita fuerit . s6. Ontol. . Enimvero actio a libera voluntate dependet, cujus, cur edita fuerit, in eadem ratio continetur I. 8 si. Iol. . Ergo actiones ex habitu libero exercitio acquisito fluentes a libera voluntate dependent. Quoniam itaque libera est actio, quae a libertate voluntatis dependet g. ia. ; actiones ex habuu libero exercitio a quisito fluentes liberae sunt.
Propositio haec probe notanda est. Quodsi enim actiones
ex habitu profluentes ex numero actionum liberarum eximere' volueris, propterea quod data agendi occasione eas non deis' ereveris; haud exigua pars actionum humanarum ex numero liberarum eximenda foret, quas tamen omnes recte pro libetis t. Ceterum non superflua videri debet determin tio inesta, quod habitus libero exercitio fuerit acquisius. Constat enim etiam animantia bruta habitus acquirere posse, 'eisi nulla ipsis sit libera voluntas g. 763. Pseh. homines in prima aetate non dissere a brutis, in qua adeo habitus acquiri possunt absque libero exercitio.. g. 36. Arum Si actis aliqua omittitur ob defectam habitas , quemmis sis ob σcDirere potuisses, modo voluisses; factum omissionis accen- , Θυcthm sendum es actionibus liberis. Ostenditur eodem modo, quo abitas ae- demonstraVimus, iactum omissionis accensendum esse acti
58쪽
De Differentia Actionum humanarum.
nibus liberis, si actio aliqua omittitur ob desectum dispo- .isi αδ μsitionis, quam acquirere potuisses modo Voluisse. I. 34. . se is .ini
Dispositio praecedit habitum s. 4a R. 4 a 9. Poch. empir),de nibus acce mediante exercitio in habitum conVertitur 43o. POcb. -- t udam. r. . Propositio igitur praesens superflua videri poterat. Etenim aut eum habitu una deficit dispostio , aut deficiente habitu ades: tamen dispositio. Quamobrem, eis desit habitus agendi, propter dispositionem tamen adhuc a re potes, quamvis dissiculter 3. 29. Poch. empie. - Actio itaque absisque praevio animae decreto immediato nunquam cessare videtur. nisi desectu dispositionis. Enimvero cum dispositio nonnisi in agendi dissicultate 3. 29. P M. mvir. ,habitus vero in age di promptitudine consistat 3. 428. Pota. empir. ς haud raro contingit, quod actioni cuidam locus non fit, quia agendi promptitudo deficit, ne actiones simplices ad compositam re- ruisitae cito, nec ullis inter eas interiectis morulis produci poL .nt f. esto. Fieri adeo potest, ut cesset actio ob defectum h hitus, eis non dest dispositio, quia occasio agendi oblata nota fert agendi dissicultatem, qua actiones simplices ad compostam requisitae nonnisi tarde ac interjectis moris eliciuntur. N mo de his dubitare valet, quae obvia confirmantur experiem ria, modo attentionem suam desiderari non patiatur in obviis. Praesens adeo propositio usui est, ubi alteri locus esse nequit. g. 3 7.
Si qua actio cessat ob habitum amissum diu libere inter se nctois μs 6us Uu ; factam amissioris accense am est acmmbus liberis. mis is is Etenim si habitus , ob quem amissum actio cessat, amissus sisHitim ii fuerit diu libere intermisso ejus usu; in potestate tua posim sera amistum erat impedire, quo minus ea cessaret. Cessat igitur cis, Misa actio libera tua voluntate 94r. Psych. empiri P. Unde eo stadum 8 medem patet modo, quo supra evicimus, actionem omissam Ob .cti ibis
defectum dispositionis. quae acquiri poterat, si Voluisses iactis s. 34. , actionem ccssantem defectu habitus, libere intermis. B ejus usu, tae actionibus liberis accensendum
59쪽
Noli is S iversio, qua- ω sint actio.
Nimirum si habitum continuo exercitio conservasses P M. empir.), actio occasione agendi oblata minime cessaret. Quamobrem cum elibere intermiseris ejus usum, nec eum conservare studueris, quemadmodum poteras, actio ideo cessat, quod eam cetiare volueris, si non directe, quatenus actionis ex habitu profluentis nullam amplius rationem habui sti; saltem indirecte, quatenus id voluisti, unde necessario sequi debebat actionis te ilatio agendi occasione in posterum oblata. Consulto autem addimus, .usum habitus diu libere intermitti debere. Etenim fieri quoque potest, ut eandem invitus intermiptas, nec impedimenta , quae usum eius intervertunt, 'Vincere detur. In hoc autem casu agendi occasione data actio minime cessat libera tua voluntate r unde nec lactum omissi nis liberum censeri potest.
s. 38. . olitio B aversio siensitiva non sunt actiones miυative '. sied m*λα Etenim nolitio non est nuda volitionis omis- . sto . 884. γα. empiri , consequenter non ideo quis quidpiam non vult, quod cesset actus volitionis. Duamobrem cum actio privatiVa siit nuda cessatio actionis, quae alias essentiae ac natura: entiS convenit g. 24. ; nolitio non est actio privativa. Similiter si cesIat appetitio sensitiva, anima ad objectum non inclinatur, delectu boni confuse in codcm percepti f. 38o. dc . empir. . Quoniam vero nihil in codem boni confuse percipiens non necessario quidpiam mali in codem percipit, vel etiam absentiam boni sibi sein nertanquam malum repraesientat, quemadmodum obviis exemplis in dies docemur, cessantc inclinatione ad objectit m ab eodem non statim reclinatur 386. Pli e m. f i' is tol. , consequenter cessante appetitione sensitiva nondum ponitur aver o. Quamobrem cum aversio siensiuia non sit
nuda appetitionis cinatio ; patet ut ante avertionem sentitivam non esse actionem privativam. Enimvero
60쪽
m Disserentia Actionum humanarum.
Enimvero cum aversinis ratio sussiciens sit repraesentatio mali 3. 386. Och. empis.), sensitivae nimirum, si malum confuse saltem percipitur 38 a. Poch. empird, rationalis vero n-ve nolitionis, si percipitur distincte f. 881. 88a. Poch. empird pposita repraesentatione mali confusa ponitur aversio sensitiva; posita autem repraesentatione distincta ponitur nolitio ii 8. tol. . In omni aversione, sive sensitiva, sive rationali anima reclinatur ab objecto g. 38 I. Psch. empiri), seu imp dire conatur, ne perceptioni praevisae locus sit . 496. Poch. rat. , consequenter status ipsius mutetur s. 7o9. Ontia , di quoniam id fit ob invii repraesentationem β. 39o. Pnc empirio, ratio mutationis datur in ipso subjecto .rii. OHOL . Est igitur aversio sensitiva & nolitio actio I. 7s 3. Onud. . quae actu editur per demons ata. Quanaobrem cum actio, quae actu editur, positiva est s. a 40; aversio sensitiva & n litio actiones positivae sunt. Actiones privativas a postivis distingui in Moralibus ne
cesse st, quemadmodum loco non uno constabit. Conses. tum igitur duximus propositionem praesentem demonstrare, sit ita quod principiorum nostrorum gnarus etiam sine demonstratione eam facile admiserit. Ceterum hic relegenda sunt, quae de nolitione ex ratione postiva enata alibi demonstravimus 3. 88s PBeb. empir. , ad averfionem sensitivam facile applicanda. I. 39.
litis cessans ob ignorantiam, vel errorem viscibilem assis iis Masuri actionibus hiaris. Quoniam nolitio est actio positiva lisi is β. 38.); si cacessat, actio positiva cessat, consequenter cessatis Mori in nolitionis, tanquam actionis animae convenientis . 88a. Ich. ris istere emp γδ, actio privativa est . a 4. . EnimVero ignorantia o- ρηdis acti 29. , & error vincibilis in casu singulari aCcensetur actioni- vitaribus liberis I. 3 i.). Quamobrem etiam cessatio nolitionis finia ι Philo . Prah. Umers mos Id. E ob