장음표시 사용
431쪽
imputentur, quatenus liberae sunt . s sa.); attentio in hypothesi propositionis praesentis tibi imputanda venit.
Ita Davidi imputatur attentio . quam ad conspectum genuum nudorum Bathsebae attulit, pravarum cupiditatum causa. Etenim ex circumstantiis colligitur, quo/ eam in nuda genua Bathsebar direxerit, oculis directe iisdem obveris atque in hoc situ detentis. Penes ipsum stabat oculos dirigere in aliud objectum & animum ab eo avocare, quod pravis cupidulatibus eum inquinare Poterat.
s. 3 4s.saandb si artentionem dirigis in quidpiam siensu perceptum
actus ima vel in phama a aliquod, a quo eandem amertere poteras, υet g aerionis in alterutro rium conferdas, cum retrahere posses p vel f v onputandi. cabulorum ope phantoma aliquoa in te excitare sudes , vel per operationes mentis elicis ea . quae ad consituendum Han- rasema ab ad concurrere debent; vel f phantasma . quod re producitur, repraesentat rem Mere percepta my actus rmagι rionis imputandus venit. Nimirum in omni hypothesii pro- positionis praesentis actus imaginationis accensetur actionibus liberis f. et O. aa. a a.), adeoque iis, quae a libertate animae dependent . ret . . Quoniam itaque actiones homini imputantur, quatenus sunt liberae . saet.2; quin in omni hypothesi propositionis praesentis actus imaginationis imputandi veniant extra omnem dubitationis aleam positum esse
nemo non videt. Non igitur est, quod in easu primo excipias tibi imputari
non posse, quod hoc vel istud in mentem venerit, neque enim ut veniret voluisse. Utique enim penes te stetit, ut impedires, quominus in mentem veniret. E. gr. Si quid ideo in mentem venit. quod in objectum praesens attentionem diri gis , quemadmodum obtinet in casu primo e penes te erat at- , tentionem in idem non dirigere, consequenter impedire, quominus hoc in mentem veniret. Similiter in casu tertio sim non Poterat, ut in mentetm venire , quod vidisti vel audivisti,
432쪽
De Imputatione morali, Dolo F Culpa. go
divisti, squidem id non videre vel non audire voluisses. Equiisdem non nego seri posse, ut quem subinde ignorantia invi cibilis vel error invincibilis excuset; sed in praesenti nobis sera Ino est, quid obtineat, si praeter ea nihil ponatur, quae in hypotheseos propositionis praesentis parie quacunque sumuntur. Relegenda hic sunt, quae supra annotavimus not. 3. 2 .a I. a. , cum actus imaginationis in hypothesibus propositionis praesentis actionibus liberis vindicaremus. Exempla ibidem proposita etiam huc trahi possinit, modo supponas, quod in imputationς semper supponendum 3. sar.), ex actu imaginatio. nis consequi vel quomodocunque ab eodem pendere, quod
tibi vel alteri bonum aut malum est. Ceterorum enim phari lasmatum tanquam in vanum abeuntium nulla habetur ratio.
g. 546. Si quid memanae mandamus, vel diu eadem retinere inmoriae sudemus ut ellus facile memin se, non autem oblivisci possi- actus qk-mus ς actus memoriae nobis imputantur. In hypothesi enim do impaleis
omni propositionis praesentis actus memoriae actionibus beris accensendi veniunt et 3.). Patet igitur ut ante .s 43. , actus memoriae in omni hypothesi propositionis praesentis
imputandos esse. E. gr. Ponamus te continuo meditari osseniam eius, qui te injuria assecit, ut exacerbetur animus f. 86a. I f ..empiriJ. Quodsi posthac omnia quotidie in mentem Venit, neque eam obIivioni dare possis, etiam si velis; tibi imputandum, quod eam adeo firmiter memoriae infixeris, cum initio, quando in eam veniebat, attentionem ab eadem avocare & aliorsum diarigere posses, ne posthac adeo facile recurreret. Obiter hievbservamus, hinc & ex ceteris, quae de actibus ad facultatem eognoscitivam pertinentibus inputandis demonstrantur, eluiseescere, quam non modo necesse sit Psychologiam probe perspectam esse, ut theoriam imputationis animo rire compreis hendas, verum etiam ut caveas, ne multa tibi molesta imp
tari possint, & ut efficias, multa ribi jucunda imputari posse. Magnum enim ad felicitatem praesidium in eo positum est. ne molesta imputari dx jucunda ex adverso nobis imputari queant.
433쪽
Ω quas ideas, quarum reproductio in potestate tua Tisiis est, reproducere nosti, vel attenti em ab obuecto, quodperoissetur cipis , satim avertis, cum eam in eoiam reιιnere postes, vel odsemel ρercipisi. ι - reproducere negligis, cuin re producere posses; oblivio inputenda uenit. Nimirum in omni hypothesi propositionis praesentis oblivio actionibus liberis accensenda venit s. as . . Quamobrem cum actiones homini imputentur ' quatenus sunt libera: . s 3 a. , & imputentur non minus privativae, quam positivae g sar. ; oblivionem imputandam esse in omni propolitionis praesentis hypothesi dubitandum non est. - .
Ita discipulo imputatur oblivio eorum , suae dedicerat. quia ea repetere neglexit. Monuimus jam in superioribus not. 6. 23. , oblivionis magnum momentum esse in imputatione a id quod adeo evidens est, ut vel impertissimi hominum non admittant excusationem ab oblivione petitam, siqui. dem eam a libera nostra voluntate quomodocunque depe dentem sibi repraesentant. Neque ramen quis reprehendat. operose inculcari, quae vel imperitissimis nota sunt. Ue enim taceam, philosophum etiam rationem reddere debere eorum,
quae imperitissimis nota sunt, re P incipiis uti debere pervulgatis, quemadmodum melides usus principiis notissimis. quod torum sit majus sua parte, & quod aequalia eidem tertio sint inter se aequalia, ubi methodo demonstrativa systema veri ci minis condere voluerit; id probe perpendi Velim . ad determinatas notiones a nobis revocari, quae vulgo imperis agnoscuntur , ne in principiis applicandis haesitemus . vel a vero aberremus. Sane omnes vulgo agnoscunt. oblivionem nobis esse imputandam, si a libera nostra voluntate dependet, ita ut penes nos steterit eandem declinare. Enimvero si quae-sveris, quandonam pendeat a libera voluntate nostra, quam donam non pendeat; vuIgo non satis perspectum est. Nostrum adeo est, ut doceamus, quandonam id fiat. Quamdiu autem hoc ignoratur, oblivionem in excusationem vertes , ubi e cuiationi minime servit.
434쪽
De Impuratione morali, Dolo s Culpa. μ'
. s 48. SI quis imaginationem G memoriam extendere negli- suanrigit. cum post, actas ea de caana cessantes utantur. Tum actus ima . enim actus, qui cessant, sunt facta omissionis . a 6.), ad ginnioris eoque actiones privativae liberar a 4. . Quamobrem cuia, o nemo actiones etiam privativae s. sa70 imputentur, quatvnus li- νια exren-berae I. saa. ; quin actus imaginationis & memoriar ea de se priυariis
causia ccsiantes, quod utramque extendere neglexeris, cum vi impu- posses, imputandi veniant, dubitandum non est. senιur. Discimus hinc , quam late pateat imputatio , quodque omnem ejus amplitudinem perspicere nequeant. qui in Psychologia peregrini ac hospites lunt.
g. I 49. Ignorauria vincirilis in casu sngulari imput/nda good est. Etenim ignorantia vincibilis in casu singulari accen' iis. orantia 2nda est actionibus liberis s. as . . Quamobrem cum acti nes homini imputentur, quia liberae s. 33a ignorantia vi etiam vincibilis in casu singulari imputanda.
Relegenda hic sunt, quae de ignorantia vincibili actionibus
liberis accensenda annotavimus inst. 3. 29. . Ceterum eX Pr positione praesente liquet, frustra ad ignorantiam provocare sese excusaturos, quod hoc fecerint, vel non secerint, quando ea vincibilis. Et intelligitur hinc veritati consentaneum esse nonem istum pervulgatum: Ignorantia vincibilis non excusa
Ignorantia invincibilis imputari nequit. Ignorantia Iuodsenim invincibilis a nobis evitari non potest I. a 3. , const-ιmputariquenter nullo modo a libertate dependet j. 941. PIch. em-Requeat. pir. , atque adeo nec actio libera est f. ia . . Quoniam itaque actiones homini imputari non possunt, nisi quae liberae sunt I. s et 8. ; ignorantia invincibilis imputari nequit.
Ignorantiam esse actionem privativam ex notionibus igri
435쪽
ignorantia invincibilis imputari nequit, ea in excusationem facti tam commissionis, quam omissionis vertitur. Unde Ca- non Pervulgatus: Ignoraretia invinci lis excuset.
ae suando ere Error vincibilis in caseu'insulari imputandus es. Qu ror impute- niam error vincibilis in casu lingulari actionibus liberis a rur. censendus . 3 i. J, eodem modo ostenditui, quod in casu singulari imputandus veniat, quo modo I. s 49. ostendimus ignorantiam vincibilem in casu singulari imputandam
k esse. 1 Relegenda hie sunt, quae supra not. f. 3Id annotavimus, cum errorem vincibilem in casu singulari actionibus liboris vindicaremus. g. a.
Error invincibilis imputara nequit. Quoniam error invincibilis evitari a nobis nequit I. 3ου; eodem prorsus modo ostenditur, eum nobis imputari non posse, quomodo evicimus I. sso. , ignos antiam invincibilem imputari non posse.
Facilius videtur vincere errorem, quam ignorantiam. Di fiet Iius tamen est in casu dato judicium, utrum quis errorem, quem fovet, Vincere potuerit, nec ne. Minimus jam distinctiones erroris , quae in doctrina morali usum pollicentur, eum alio loco commodius easdem expendamus.
g. ssu actiones tam pridat/uaquam postive ex gnorantia errore uincibili pro uentes imputantur homina. Etenim ignorantia & error vincibilis in casu singulari imputantur Q. 3 49. s s 10. Quamobrem etiam imputandae sunt actionestam privativae, quam positiVae, quae ex ignorantia & errore vincibili profluunt. Nimirum quoniam , s vincibilis est ignorantia vel error, penes te stetit, tam illam, quam hunc evitare f. a8.3od',
aSisones ex ignorantia vel errore
436쪽
De Imputatione morali, Dolo S Culpa. 4 II
penes te etiam stetit, quod fecisti, non facere, & quod non se cisti, facere. Eatenus itaque actio sive privativa, sive positiva
censetur libera, quatenus ignorantia vel error, unde pendet. actionibus liberis accensetur. Unde cum actiones imputentur,
quatenus liberae sunt 3. 332. quin actiones tam privativae, quam positivae ex ignorantia & errore invincibili profectae imputandae sint homini dubitari nequit.
3. I s 4. Actiones tam privativae, quam posvivae ex ignorantis Ainvincibiti promenientes imputari neque t. Etenim igno
rantia & error invincibilis imputari nequeunt sso. 33 3 4 μι- 'Quamobrem ncc actiones, sive privativae fuerint, sive posi- ' tivae, si ex hoc iste profluant, imputari homini possunt.
Nimirum quia penes te non stetit evitare ignorantiam dc errorem invincibilem I. 28.3o. ; nec libere consensim in actio. nem, quatenus aliquid vitii habet. Supponitur nimirum, te actionem, quam committis, fuisse omissurum, di eam, quam omittis, suisse commissurum , nisi ignorantia vel errore inis vineibili laborasses, ita ut actionis perpetratae causa unica haheatur ignorantia vel error invincibilis. Nec obstat, quod alias actio in se spectata libera sit: sufficit enim eam pro libera haberi non posse, quatenus vitiosa est, cum qua vitiosam minime intenderis.
Falluntur adeo se excusatius p*ceare, quod, dum e* ha' puteMuribitu agunt, sibi impossibile existiment, quod agant aliter. Arbitrantur enim penes se non stare, ut agant aliter , adeoque actionem ipsis imputari non posse. Sed non advertunt, necessitatem agendi, quam sibi impositam arbitrantur, a se Ii- here fuisse contractam, ac ideo actiones ex habitu profluentes evitari potuisse, nisi eundem sibi comparassent. In imputa
dis sibimetipsis actionibus tanto facilius decipiuntur, qui acu-Εff a , mise
437쪽
mine destituuntur, quanto lubentius obtinet, ut causam malefactorum in alios conjiciant homines. Haud raro tamen cono tingit , ut aliis actiones malas vel sibi bonas imputaturi sibi. me ipsis contradicant. Acutiores enim deprehenduntur, quando nec praejudicia, nec assectus nebulam offundunt intellectui, qua acumen debilitatur.
I. 336. Actibae, M actio aliqua omittitur ob defectum sabitus , quem nivisivae acquirere potirases, modo uoluisses, factum emusionis imputatur. exd fecto Etenim in hypothcsi propositionis factum omissionis accen- habitis, setur actionibus liberis 3. 3 6. , adeoque imputatur j. saa. , quaruri im- non obstante quod actio privativa sit I. set . .
pulentur. Relegenda hic sunt, quae supra not. F. 36. , annotavimus, cum factum omissionis ex desectu habitus, quem acquirere poteras, modo voluisses, actionibus liberis vindicaremus. Si quod enim dubium remanet, cur imputandum sit; id omne . Protinus evanescet.
. ss T. operatio- Operariones intellictus, quae ex decreto animae eliciun-nes intelli- tur, i utaritur. Sunt nimirum libera: I. 3 i. , adeoquectus quo imputantur 13. 33a . . modo ιm. Valet hoc de omnibus operationibus intellectus, & Amriitim putanda. maxime de tertia, quae primam atque secundam includit. I. I I 8. actiones o
tanturo. 3 a. . Eadem hic repetenda sunt, quae paulo ante not. 3. 3ss.), de actionibus ex habitu libero exercitio acquisito fluentibus impu
tandis annotavimus: eadem enim prorsus utrobique est ratio.
q. 3 I 9. Si actio aliqua omittitur ob defctum aes siloxis, quam acquirere flosules, moG is isse s ea ι uimur. Etenim
438쪽
De Imputatione morali , Dolo D Culpa. 4i3
onim in hoc casu factum omissionis accensendum cst acitiO- ὸωnibus liberis G. 34. . adeoque imputaratur s I 3 Θ.), non Ob Moosetis stante . s a 7. , quod actio PriVativa sit. nis quania
Assio cesans ob habiιώm amissum diu libere intermisso Actio ex ejus usu imputanda est. Accensenda enim actionibus liberis labitu a- β. 39. . Unde eodem modo, quo in demonstratione prae- misso quan- cdente . 339. , patet, quod imputanda veniat. do impute-
Ne propositio praesens in abusum trahatur, tenenda sunt, rur. quae supra monuimus not. 3 37. .
g. s6 I. Nolisio cessans ob ignorantiam vet errorem vincibilem miliis imputanda es. Accensenda enim actionibus laberis o. 39. . quando ob Patet itaque ut ante s. s 3 9 , quod imputanda Veniat. gnoranti Ostenditur etiam hoc modo. Nolitio est actio posi- am veteristiva l. 3 8 . Quodsii ergo cesset ob ignorgntiam Vel errorem rarem imia vincibilem , actio crit privativa ex ignorantia Vel errore Vin- putetur. cibili prosecta. Enimvero actio cx ignorantia vel errore vincibili prosecta imputatur g. 3 1 30. Imputanda igitur etiam est nolitio cessans ob ignorantiam vel errorem vincibilem. g. 362. est ensitiva cessans V appetitio se stiva imputan- quandurar ob ignoranuam vel errorem V Ucιιιι m. Ostenditur eo- adiersodem prorsus, quo propolationzm p. aecedeutem s3. 36 IJ, de- appetitio monstravimus, modo β. 4o. 4 sensitiva. Averso senstiva S appetitio sensitiva, si in se spectemur,
actiones naturales sunt 3. Is. , adeoque per se homini imp tari nequeunt ἴ3. 329.). Quodsi ergo imputari debent, alia superaccedere dubet causa, quae sussicit ut imputentur, qualem esse ignorantiam & errorem vincibilem constar f. 349.6SI. .
439쪽
f. 363. si ab actionibus quibuscunque liberis flendet, ut ideam
boni ingredi tur plures voluptates ex re quadam υel cum ea isdem perceptae, aut ideam malι stluria taedia ex re quadam vel cum eadem percepta ἰ avetitio ta aversio sensitιυa r Aratur
qua fortior. Etenim in hypothesi propositionis tam aversio sensitiva M. 4 3. , quam appetitio sensitiva, qua sortior actionibus liberis accensenda . 4 ad. Quoniam itaque actiones homini imputantur, quatenus liberae fiunt j. 3 3 2. ; appetitio & aveisatio sensitiva qua fortior in hypothesi propositionis praesentis homini imputanda venit.
Ut discutiantur nebulae, quae obscuritatem ossunderc poterant, repetenda sint, quae supra eo sine monuimus not.
iuitiar. accensenda est actionibus liberis s. 44. . Quoniam itaquet actiones homini impurantur, quia liberar 3. 33 a.) ; quin in utroque casu actio, tam priVM Va in priore , quam positiva in posteriore imputari debeat dubio caret. . s6s. Inis, bsimisi impossibiliasunt, ea quod non faciat, ei ,γgihili dem επη βr equit. Quod si enim homini impossibile est.., ,-- ut laciar ; per se patet, a libera voluntate ejus minimedia pendere, urium id faciat, nec ne. Quamobrcm cum acti nis omisso sit actio privativa et 4. , haec ipsa autem libera non sit, si a voluntate ejus libera minime dependet l. ia.), nec imputentur actiones, niti quatenus liberae G s 3 a J; evidens Disitigod by Coosl
440쪽
De Imputatione morali, Dolo Y Culpa. 46
dens omnino est, homini imputari non posse, quod non faciat, quae ipsi impossibilia sunt.
Impossibilia vel sunt absolute ratia, veluti quod vis volare nequeat; vel secundum quid, veluti quod quis elevare nequeat pondus vires ipsius superans. Quemadmodum itaque ipsi imputari nequit, quod non volet; ita etiam imputari haudquaquam potest, quod, cum tantummodo elevare queat pomdus 3 o. librarum, non possit tollere pondus librarum sexaginta
vel majus. Loquimur nimirum hic de impossibilitate physica. . 366. Iui rationis usu desι ruuntur , iis actiones imparari Cur ratio-mqneunt. Quoniam anima libera est, quia ratione praedita nis usu δε- I. 3 et 8. P h. rat.); qui rationis usu destituuntur, eorum situtis non actiones liberae non sunt. Quamobrem cum homini impu- imputenturtari nequeant actiones nisi liberce I. set 8. , nec rationis usu actiones. defututis actiones imputari possunt.
Nimirum inper hominem rationis usu destitutum & br tum, quod ratione caret 762. P h. rat. , nulla quoad actiω .nes est disserentia. Quemadmodum itaque brutis imputari nequeunt actiones x M s 3 o. ); ira nec hominibus, qui rationis usu destituuntur, actiones suae imputari queunt.
I fansibus cffurisis actiones ae imputari neque πν. cur in im Etenim infantes dei tituuntur usu rationis s. 439. P ch. rες. ,sentes Unec est, qui de furiosis idem neget. Quoniam itaque us ariosos qui rationis usu destituuntur, actiones siuae imputari ne- nulla eadulqueunt β. 1 66.); nec inlantibus & suriosis actiones suae im- impalatio. Putari posiunt.
Nemo est, qui insantibus & furiosis actiones suas imputet. Nec est quod excipias, eos plagis assici & verberibus ob actiones Perpezratas. Neque enim id sit eo fine, ut puniantur; sed ut ab iis denuo patrandis deterreantur. Quis enim est, rui nesciar hoc modo etiam coerceri bruta, quibus actiooesuae imputari nequeunt , 3 3 o.) '