장음표시 사용
421쪽
communi loquendi usu abhorrentem, ut ex definitione imputationis, quam proserunt, ea deduci nequeant, quae de eadem demonstranda sunt. Patebit autem ex sequentibus, quod ex nostra definitione eadem veluti sponte sua fluant: quae adeo instituto nostro convenit & iscundam se probat. g. 28.
putari nequeunt actiones nisi tiberae. Etenim si actio quaedam alteri imputatur, causa boni malique tam sibi, quam alteri exactione emergentis declaratur 3. 3 a T.). Enimvero caula libera eorum, quae exactione resultant, esse
nequit, nisi qui libere agit g. s et s. . Patet itaque non po9 se imputari actiones nisi liberas.
Atque hoc primum est actionis requisitum, quod essicit, ut ea imputari possit. Continetur per modum axiomatis indefinitione imputationis: distincte tamen enunciandum fuit, quod eodem utamur tanquam principio in demonstrandis iis, quae ad doctrinam de imputatione pertinent. Realitas defintitionis per se satis patet, ut non opus sit eam demum demon. mari. Etenim hominem libere agere constat f. 94 a. rapta. r. . Ex actionibus liberis fluere, quae agenti & aliis bona mala sunt, experientia loquitur & exempla paulo ante noti f. sar. , adducta probant. Non igitur dubitari potest, quin stcausa libera eorum, quae ab actione ejus pendent f. 3 a 6. m. pract. univ &f. 8SI . Onisi . Quod vero judicium, quo declaratur, eum esse causam liberam boni malique fibi vel aliis exactione sua emergentis, imputatio dicatur, arbitrarium est. Sussicit itaque id , quod vocabulo sgnificatur, esse possbile, R hoc a posteriori cognosci, dum istiusmodi judicia ferimus
Neque abhorret sgnificatus a communi usu loquendi. Quando enim alteri imputamus actionem, dicere solemus: tu es causa ejus, quod mihi contigit, v. gr. quod inebriatus fuerim, si quidem ad potandum nos compulit. Solent autem homines in imputandis actionibus subinde aberrare a vero ἰ ubi non perpendunt, utrum in potestate alterius fuerit, nec ne, ut non ageret, quando egit, & ut ageret, quando non egit, & num agere, Vel non agere debuerit. f. sa9. Disiligod by Coostia
422쪽
De Imputatione morali, Dolo U Culpa. 397
Quoniam homini imputari nequeunt actiones, ni siquaenam liberae sa8. , actiones autem naturales liberae non sunt imparari. s. ia. ; actiones narurales ster se homini imputari novo μην. nequeant.
Ita si ventriculus male digerit cibus, mala cibi digestio imputari nequit. Studio autem dico, actiones naturales per se non posse imputari homini. Patebit enim deinceps, quod actione quadam libera superveniente imputari queant. Ex accidente igitur est, quod, Iuae per se imputari non possunt, imputari queant.
g. I 3O. Brutu imputari nequeunt actiones. Etenim bruta cur brutis destituuntur voluntate & noluntate libera I. 763. Poeh. imputari rar adeoque actiones eorum liberae non sunt. Quamob- nequeant rem cum imputari nequeant actiones nisi liberae G. sa80 iactiones brutis imputari nequeunt ipsorum adtiones. Vsorum.
E. gr. Si equus te calcitret pedemque concutiat; lactionem hanc ei imputare nequis. Si enim imputares, declaras eam pro causa libera tumoris pedis f. sar. - adeoque liberam trubueres actionem f. sa 6.): id quod a veritate abhorret F. 63ωeh. rat. . Ipsa adeo imputationis notio reclamat, s bruto, ex cujus actione sequitur, quod tibi malum est, impurare volueris. Hinc ablonum est indignari brutis damnum nobis imserentibus.
. 3 3I. Rebus inanimatis imputami nequeunt i carum AEdito Cur rebusnes. Nemo non noVIt, rebus InanimatiS nullam competere inanimalis
in agendo libertatem, adeoque actiones earundem non esse imputari liberas. Quoniam itaque agenti imputari nequit actio, quae nequeans libera non est g. s et 8.) ; nec rebus inanimatis imputari pos actiones
sunt ipsorum actiones. . ibarum. . E. gr. Si ventus de tecto deiicit regulam, quo caput Vellacies vulneratur; actio haec eidem imputari nequit. Quae erum modo de actionibus brutorum annotavimus not. 3. 3 3O.)ἰ
423쪽
υItatis ea etiam de rebus inanimatis valent. Absurdum igitur censetur indignari vento, quod tegulam dejiciens tibi vulnus infli-Xerit. Unde ridetur merito, qui hoc facit.
I. I 32. Actiones lamini impurantur, quatenus libera sunt. Etenim cui actio imputatur . is declaratur causia libera boni
u υel mali ex actione ista sibi vel alus cmergentis f. s a Iof -' Veio libera est, O eniis libere agit, hoc est, libero
actionem edit, vel non edit .sa 6.). Actio igitur homini imputatur, quatenus libera est. Nimirum dum actio homini imputatur, ipsi in acceptis
refertur bonum vel malum, quod ex actione ejus fuit consecutum 3. 3 27. . Hoc autem ut fieri possit, necesse est, ut penes ipsum steterit , utrum actionem committere , an Oml tete voluerit. Alias enim absonum foret, eum vel laudare, vel reprehendere, quod hoc secerit, & urgere, ut rationem reddat cur secerit. Unde Videas, homines plebejos ipsos, quando ipsis imputatur actis, ex quo mali quidpiam consecutum, immo pueros ipsos, ubi exquiritur ratio, ad hanc confugere excusationem, quod Penes ipsos non steterit, ut non facerent, & in eadem Verba erumpere , Ubi excusant alios, quibus factum aliquod imputatur. Asseruntur subinde ratio. nes, cur penes agentem non steterit, ut non taceret, velutI quod malum ex actione consecuturum praevidere non potuerint. Unde facile liquet, hominum animis quasi natura inistunt esse hoc principium, non posse imputari actionem, nisi quatenus libera, hoc est, nemmem teneri de eo, quod exactione sua consecutum, nisi quatenus ea fuit libera. Fund mentum adeo Imputativitatis actionis in eo consistit, quod se libera , seu quod dependeat actio a libera voluntate vel noluntate sI. Ia . Unde liquet, nos usui loquendi conveniem ter imputationem explicasse I. sar. . f. I 3 3.
424쪽
De Imputatione morali, Dolo F Culpa. 399
Nimirum per imputativitatem inctionis intelligimus id, quod quod actioni hominis hanc superaddit qualitatem, ut imputari possit. Quoniam itaque actiones homini imputantur, qua- 'tenus sunt liberae s. 33 a. ; imputativitas in alio consistere nequit, nisi in dependentia a libertate animae s . Ia.), quae eidem tam in volendo, quam in nolendo competit d. 942. . V M. empiri . . s 34.
si actiones, quae in se spectata naturales βην, quo modocunque a bbertate hominis dependena ς eaedem homini imputari possunν. Etenim si actiones naturales a libertate V hominis quomodocunque dependent, ea tenus liberis accen- sendae sunt g. ia . . Quoniam itaque actiones homini impu tantur, quatenus liberae siunt l. 63 a. ir actiones quoque, quae in se spectatae naturales sunt, si quomodocunque a libertate hominis dependent, eidem imputari possunt.
E. gr. Cibos digerit ventriculus & haec actio naturalis est. Quod si male digerit cibos, unde deinceps alia incommoda consequuntur, actio haec homini per se imputari nequit 3.s a 9. Enimvero si erapula contraxisti imbecillitatem ventriculi , ne cibos, prout par est, digerat, quam evitare & poteras, & debe-
has, actio ventriculi cibos male digerentis a libertate voluntatis dependet, quatenus eadem abusus es, atque hoc pacto digestio cibi male facta tibi imputatur. Nimirum cum penes te steterit abstinere a crapula; penes te etiam stetit impedire, ne ventriculus male digerat cibos. Tibi itaque cum imputari
Iossit crapula, digestio quoque cibi malefacta recte imputatur.
mmo videmus vel imperitissimos hominum in hoc casu acti nem ventriculi imputare homini crapulae dedito ob rationem,
quam paulo ante allegavimus not. 3 3 ga. . Hinc quando de mala gigestione conqueritur, dicere solent: nullam ipsi esse
conquerendi causam, cum aliud non voluerit. In vernacula
dicere solemus: Er habe es ni hi hester Iraberi mollen. . 3 3 s. Actiones brutorum homini imputantur , quatenus iem Are ones
non impedivis cum posset. Etenim si quis actionem bruti seu orum
425쪽
non impedivit, quam impedire poterat, libere omittit acti nem , quam edere poterat g. 4 91 . PEIAE empis. . Quamobrem si ex actione ejus consequitur actio bruti, unde porro sequitur, quod ipsi vel aliis bonum aut malum est; hoc ipsum ex actione ejus libera consequi censietur, cum non ponatur, nisi polita actione ipsius libera, adeoque pro causa libera ejusdem recte habetur I. sa 6. . Quoniam itaque ipsi imputatur actio privativa , unde pendet actio bruti g. sar, ; quin actio ctiam bruti eidem imputanda veniat, dubitandum non est. Nimirum quod brutum iacit, ipse secisse putandus est,
quatenus non impedivit, ne faceret, cum posset. Principium hoc ineundissimum est , cum plures casus particulares sub se comprehendar. Est vero idem usu receptum , cum quotidie videamus, homines etiam imperitissimos actiones brutorum imputare hominibus, quae ipsis imputari nequeunt 3. 33o, , ubi penes alios stetisse norunt, ne agerent bruta, vel saltem ne agerent eo tempore locoVe. E. gr. Si quis noverit, canem esse mordacem, eumque Irbere per urbem vagari permittit; ipsi imputarer, si is mordet puerum. Similiter si quis avem alit . quae suavi suo cantu demulcet aurex vicinorum; ipsi imputatur cantus avium: quemadmodum ex adverso imputatue latratus canis, qui noctu molestus est vicinis, ne somno i dulgere queant. ,s 36.
Actiones brutaram iam ni imputari nequeuns. si eas nullo modo imped/re potuit. Etenim si actionem bruti nullo
modo impedire potest , nec fieri potest, ut a libertate ejus ullo modo dependeat ig. 49 1. 6 b. empis., Quamobrem cum nulla adsit actio hominis, quae ipsi imputati possit saet.), & ex qua actio bruti sequatur; nulla adest ratio, cur actio bruti eidem imputetur. Quoniam itaque absque ulla ratione nihil ipsi imputari potest I. ro. Ontol. ii nec actio bruti eidem imputari potest, si eam impedire nullo modo potuit.
426쪽
De Imputatione morali, Dolo F Culpa. 4oi
Nimirum quando homo actione aliqua libera sive privativa, sive postiva ad actionem bruti concurrit; actio bruti spectatur quasi ipsius actio, ut ipse egisse videatur, quod fecit brutum. Enimvero quando nunta actione ad actionem bruti concurrit, nec actio bruti censeri potest quas ab ipso profecta. Cessat itaque in casu posteriori omnis imputationis ratio, quae datur in priori. Sive adeo tuum sit brutum, sive alienum, quoad actionem ipsus unum idemque est.
s. 3 3T. Actiones brutorum homini imputantur, quatenus ad eas alia ratio actionepositιua libera quacunque concurrit. Ostenditur eodem cur impu- prorsus modo , quo ante ostendimus , actiones brutorum tentur ho homini imputari, quas non impedit, cum impedire posset. πιιni actioin
Nimirum actiones brutorum homini imputantur, quate. nes bruto. nus ab actione ejus libera dependent, seu nonnisi hac positarum. ponuntur. Quoniam vero imputativitas consistit in dependentia a libertate animae in volendo & nolendo 3. s 33. ; quoad imputationem perinde est , sive positiva fuerit actio, sive privativa, s non quaestio fuerit nisi de eo , an imputanda veis niat. E. gr. Si quis instigat canem, ut irruat in puerum, at que is eum mordeat; actici canis instiganti imputatur: neque enim canis momordisset puerum, nisi instigatus fuisset.
g. 338. Actiones rerum inanimatarum homini imputautur, quoddquatenus eas uel earum effectum inde pendentem non imperi- actiones reavit, cum ιNeaere posset. Demonstratur haec propositio eO- rum in iisdem modo, quo paulo ante ostendimus j. 33 s , actiones malarum brutorum homini imputari, si eas non impedivit, cum homini iis posset. puteumri
Actiones rerum inanimatarum non minus naturales sunt, quam brutorum, nee rebus inanimatis imputari possunt actiones suae j. 63 I. . quemadmodum brutis non imputantur suae 3. 33 ad. Unde quoad hominem utraeque sese hebent ut actiones, quae naturales sunt & agenti suo imputari nequeunt. -- putantur autem homini actiones brutorum propter depen.
427쪽
dentiam a libera ipsus actione privativa I. s 33. . Quamo
rem propter eandem dependentiam imputandae eidem etiam veniunt actiones rerum inanimatarum. E. gr. Si quis praevidet grandinem orbibus vitreis fenestrarum damnum daturam, nec has removet, cum eas removere sicque damnum praec
vere posset; actio grandinis eidem imputatur. Quodsi neges imputari actionem grandinis, qua damnum datum, sed acti nem privativam propriam , qua damnum dari permissum; negandum quoque est, posse homini imputari actionem bruti,
vel actionem alienam liberam hominis. Quoniam vero omnes concedunt, factum alienum hominis nobis imputari poste, quod etiam deinceps demonstraturi sumus: nulla sane ratio est, cur non etiam actio rei inanimatae, ves uti in exemplo dato actio grandinis, eidem imputari recte dicatur. Sane ubi d monstratum sumus imputationem iacti alieni, ad quod nonnisi privativa actione concurrimus , liquido constabit, non aliam esse rationem imputationis facti alieni humani, quam imputationis actionis rei inanimatae, scilicet dependentiam actionis alienae ab actione quadam privativa libera propria. Reges Mexicani sub initium re ni promittebant, se Aiacturos, ut Sol justo tempore oriatur & occidat, ut pluat, quoties e re su rit, ut terra fruges proserat, propterea quod populus sibi persu deret, haec a libera voluntate Regum pendere : quae persuasio etsi stulta in se esset, non tamen a veritate abhorrebat, quod stante eadem haec Regibus suis imputarent. Quodsi enim causarum physicarum actiones diremoni nostrae subsunt, utique nobis imputari possunt F. sar. . s. I 39. Amones rerum inanimatarum nobis imputari possuην, atenus eaedem a obcra nostra actione qua am positiva pen Gnr. Ostenditur codem modo, quo supra ostendimus actio
nes brutorum in casu simili nobis imputandas I. 337. .
F rtilitas agri dependet ab actionibus causarum physic
rum. Eaedem tamen imputantur Colono, quatenus industria cultura easdem promovit, qua non accedente nec causae physicae eiactum illum produxillaut. Incendiario imputatur conflagravi
428쪽
De Imputatione morali, Dolo F Culpa. 3
flagratio aedium, quia pendet ab incensione, actione posti ejusdem libera. Propositio praesens & praecedens sunt principia admodum scecunda. communi omnium consensu approbata , ut naturae humanae insita spectari possint. Casus quoti. die obvii sunt, in quibus hominibus imputantur rerum inanimatarum actiones, quae non ponuntur nisi Positis actionibus
hominum liberis tam privativis, quam positivis. g. 3 4 . Actiones rerum inanima arum homini imputari ηe-Puamisgaeum, si eas nucto modo impe vire potuis. Ostenditur eo- imputaridem modo, quo ante evicimus 3 36. , actiones brutorum aqueant.
homini imputari non posse, si eas nullo modo impedire potuit. Ita homitii imputari nequit actio sulminis, quo aedes, quas
incolit, tanguntur, nec actio grandinis, qua aristae in agro conteruntur, nec actio venti, qua tegulis dejectis damnum infertur recto.
Actiones rerum inanimatarum V brutorum homini principi putar/ nequeunt, nrs quatenus non Porixtur es ectus eidem um genera Eebιius, vis posita quadam homin/s assione Vel privssidua, velle imputari postιua tibera. Imputantur homini actiones brutorum libris a 33s. , &ciniones rerum inanimatarum, quatenus eas non monis semimpedivit, cum impedire posset . s 38. , consequenterqua torum stenus ab actione ipsius privativa libera dependent β. a 4. rerum in Phιι. ρυα uiam di g. 944. IGFh. empis., Similiter eidem animata- imputantur actiones brutorum . 337 , & rerum inanima-rum. rarum, quatenus ad eas actione quadam positiva libera con- . Currit, vel eaedem ab hac dependent l. s39. . Non autem imputari possunt, si neque ab actione quadam ipsius pri- VatiVa I. 336. s o.), neque ab actione quadam positiva libera dependent β. sa8.). Quoniam itaque imputativitas in dependentia a libertate animae in volando & nolendo con-
429쪽
sstit 3. 3 3 3 ); si qua brutorum vel rerum inanimatarum actio neque a privativa quadam, neque positiva actione hominis libera dependet, nulla prorius adest ratio, cur eidem imputari possit. Quamobrem cum sine ratione sust, ciente imputationi locus non sit I. ro. Onto j; actiones rerum in animatarum & brutorum homini imputari ncqueunt, nisi quatenus non ponitur effectus eidem debitus, nisi posita quadam hominis actione vel privativa, vel positiva libera.
Habemus hic principium generale jmputationis actionum tam brutorum, quam rerum inanimatarum , quo cognitis cir cumstantiis semper definire licet, utrum actiones istae homini imputari possint, nec ne. Ceterum & hic, & in sequentibus tenendum, nos hic loqui de imputatione actionum, quatenus per naturam hominis obtinet, non vero de imputatione in statu civili, in quo ea perinde ac obligatio naturalis multum rα stringitur, quemadmodum suo loco constabit.
Se acris nes quando homini imputari pos M. f. 34 a. si ex decreto animae ob sensationes praevisas situs corpo cris non mutatur sensarionum strausarum gratia, nec asto quo-eunque modo impediatur, ne sensibile aliquod is oreanum senso-raum agat; s denιque ex decreto animae quid agas eosne, ut sim
sibila quotapiam percis as, aut quid eo frie ab aliis seri jubeas; sensiones imputara hominipossunt. Sensationes in se spectatas esse actiones naturales, ex earum notione s. 6s. VIch. empiri ,& notione actionum naturalium liquet t3. Ia . . Accensentur autem eaedem actionibus liberis in omni hypothesi propositionis praesentis . 16. . Quamobrem cum actiones naturales homini imputentur, quae quomodocunque a libertate Voluntatis ejusdem dependent g. s 34. 3; in omni hypothesi propositionis praesentis sensationes homini imputandae veniunt.
Ponamus nos in templo, dum benedictio impertitur, oculos convertere in imaginem in altari depictam & oculis in ea defixis animum avocari ab actu benedictionis, quem ad eundem Diqitigues by Cooste
430쪽
De imputatione morali, Dolo F Culpa. 4os
dem attentum afferre debebamus; sensatio, nempe visio ima. ginis, nobis imputatur, quatenus oculos ab cadem avertere, vel hisce depressis aut in altum sublatis impedire poteramus. ne videremus imaginem devotionem turbaturam. Quodsi ad nosmetipsos animum advertere voluerimus, non deerunt exempla ceteros propositionis casus illustratura. Ceterum hinc intelligitur,t quanta debeat esse attentio ad actiones nostras, ne nObis imputari possint; id quod ulterius ex sequentibus elucescet. . s 43. Si situs corporis non pendet a decreto animae ob se se Quod siones praevises hinumque gratia determ natur , nec a noιι sensatione
impediri potes, ne sensbite in organum sensori m SM, imparari qaicquam eosne aras, ut riens Hie quoddam percipia , βης est nequeant. e ab alio feri jubes ς senseris Dbi ιmparari nequit. Etenim in hypothesi propositionis praesentis sensatio actio naturalis est ird, adeoque nullo modo a libertate voluntatis dependet s. ra.). Quamobrem cum actiones naturales homini per se imputari nequeant sa9. , nec imputari possint, nisi quatenus quomodocunque a voluntatis libertate depen
dent s 3 4. ; in hypothesi propositionis praesentis sensatio
Ponamus te in platea euntem conspicere ex improviso inbmicum tibi insidiantem & in terrorem conjici, ut Pede Va cillante extorqueatur articulus ; conspicio inimici tibi imputari nequit, unde luxatio pendet, cum neque in publicum pro cesseris, ut eum conspiceres, nec penes te steterit imi edire, quo minus conspiceres.
s. 344. Si ex decreto animae attentimem dirigis in o dinum,gm,dba quo eandem avertere poteras, vel ocui m νιsibio virecte stia impol iis vertιs, vel dire cte obuersum m hoc situ detines; a tentu tib/ Hiemisi
imputanda. In hypothesi enim propositionis attentio actio 'libera est s. r 8. 1 9. . Quamobrem Cum actiones holuini Eee 3 impu-