장음표시 사용
441쪽
. s68. paten. Impotentia agendi quomodocunque a libertate voluntia agendi ratis dependens , consequenter actiones per eandem cessantes ho-σuando im mmi imput N p stunt. Etenim impotentia agendi , ob quam putetur. cessat in dato casu actio, si quomodocunque a libertate voluntatis dependcati perinde ac actio ob eam ccssans privativa β. a 4 ) actionibus libcris accensenda venit . ra. .
Quamobrem cum actiones honasias impulcntur, quatenus
sunt liberae saa. i quin impotentia agendi quomodocunque a libertate voluntatis dependens, consequenter &actio per eandem cessans homini imputanda sit dubitandum
non est. Eodem modo hic sese res habet, quemadmodum cum ignorantia & errore vincibili, per se non imputandis, nisi ruatenus a libertate animae dependent. E. gr. Si quis pollicem extrum sibi amputet, ut ad militiam ineptus sit, ei imputatur imputentia functiones militis obeundi.
g. 569. sua,d Somnia pero homini imputari nequeunt; impurantur malum im autem somnia edi ea, quae in somnio nobis agere videmur, eo putetur. casu , P st actus μήν rioris nobis 1mputantur , o si si mani causast aliqua actio I bera raecedens. Dum enim somniamus, res, quaS percipimus, imaginamur . saa. P Ich. -- r.). Quamobrem cum nemo non in seipso experiatur,
renes se non stare, utrum semniare Velit nec ne, & utrum oc potius in somnio percipiat, an aliud; somnia in se sp ctata actiones liberae non sunt f. i a. . Quoniam itaque homini non imputantur actiones, nisi quia liberae sunt g. 3 α 80; somnia in se spectata seu per se homini imputari nequeunt. suod erat primum. Somnia constant ex actibus imaginationis Q. ia a. P,ch. empir. . Dantur autem casus, in quibus actus imaginationis imputandi veniunt s. s s Quamobrem si somnium
442쪽
De Imputatione morali, Dolo F Culpa. 4i
constet ex actibus imaginationis, qui imputari possunt, quin somnia & eat quae in Qinnio nobis, agere videmur , eo in cassi nobis imputari queant, dubitandum non est. Iuod
Denique somnii causia sit actio quaedam libera praecedens, penes nos stetit vel somnium simpliciter evitare, vel saltem impedire, ne tale esset somnium & ne hoc per somnium agere nobis videremur. Somnium itaque ve1 simpliciter, vel saltem qua tale, & ea, quae per somnium agere nobis videmur, a libertate animae dependent I. s6.833. Onrol. , edeoque tam somnium, quam ea, quae per somnium nobis agere videmur, actionibus liberis accensenda veniunt s. a a.). Quoniam itaque actiones homini imputantur, quatenus liberae I. 33 a. ; quin somnia & ea, quae per somnium nobis agere videmur, nobis imputanda veniant, siquidem somnii causa fuerit actio aliqua libera praecedens
dubitandum non est. IEuoderat tertium. Piscator q dam per somnium, reserente Greerito VII. 22. sibi jurasse visus fuerat, quod in mari non amplius pedem esset positurus. Hoc ips juramentum imputari non poterat, adeoque nulla ejus religione tenebatur. Enimvero s quis i scivis cogitationibus indulgeat, & per somnium in complexu Venereo pollutionem nocturnam patiatur ; quae, sibi per somnium agere videtur , ea ipsi imputanda veniunt. Similiter si quis, antequam cubitum eat, multa cum attentione legerit narrationes de Spectris, 3c noctu per somnium ipsi objiciantur terriculamenta; somnium hoc eidem imputari potest. Immo in genere imputantur, quae quis per somnium sensupercipere videtur, si talia suerint, quae sensu antea libere percepit, & actiones omnes imputantur, quas Vigilans patrare consuevit, vel patrare saltem cupiVit. Per se autem patet ,
cum desit actus externus, imputationem non excedere actum voluntatis.
443쪽
Actianes in actiones in somno editae imputari agenti nequeuns. somao Etenim in somno nullius, quod praesens est, nobis consciitae an im- sumus β. 339. Poch. empir. , consequenter nec ejus nobis patara pose conscii sumus, quod agimus. Quamobrem nec fieri potest, ac ut actiones istae a libertate animae dependeant . 929. 94 I. V h. empir. . Actiones igitur istae liberae non sunt s. I a. , adeoque imputari nequeunt s. sa8. .
Si quis per somnum brachio hinc inde moto percutit socium juxta se decumbentem; actio haec ipsi imputari nequit. . IT . . Isodo a- Actiones verae somniantibus imputari nequeunt, nisi Giones ve- quatenus causa phantasmatis , unde pendet, es libera actιorae fomor praecedens. Etenim si causa phantasmatis , unde pendetantibus actio vera somniantis, est libera actio praecedens; phantasma imputandae. a libertate animae dependet, consequenter ab hac quoque dependet vera somniantis actio, quae ab .aoc phantasmate dependet. Enimvero cum libera sit actio, quae a libertate animae dependet I. i a. ; actio ctiam somniantis in hoc cassi Iiberis accensenda venit. Quamobrem cum actiones homini imputentur, quatenus sunt liberae 3. 3 3 a.); actiones etiam verae somniantibus imputandae , quatenus actio quaedam praecedens libera est causa phantasmatis, unde pendet. suod
Quoniam vero extra hunc casium phantasma a libertate minime pendet animae , unde actio proficiscitur, evidens est, nec hanc a libertate animae pendere. Quamobrem cum ea actionibus liberis accenseri nequeat . ra. , actiones autem non imputentur nisi quatenus liberae g. 33 a.); nec actio vera somnianti imputari potest. 2uod erat alterum.
Casus rariores sunt, in quibus somniantes revera agunt,
rarissimae autem sunt actiones verae, quae ipsis imPutari possunt.
444쪽
De Imputatione morali, Dolo F Culpa. 4i9'
Quamobrem non opus est, ut de exemplis multum smus solis liciti. Ne quid tamen praetermitae videamur , propositio. nem praesentem addere lubuit.
g. 372. Noctamlulis seu simnambulis actiones verae imputari Grumba neque ην, quas Perpetrani. Quoniam somnambuli proprie lis nomi- dicuntur ii, qui dormientes noctu e lecto inscii siurgunt, & parandae dormientes ambulant ac vigilantium Opera perpetrant, quo actones. rum tamen mane e somno excitati non recordantur, qvcmadmodum videre est apud Sennenum Medicinae praeticae
lib. I. pari. a. c. I Q. Operum Tom. 3.s Iao.; actionum, quascunque agunt, ubi non sunt conscii, adeoque penes ipsos non stat, utrum agere velint, an nolint. Actiones igitur ipsorum a libertate animae minime dependent β. 9a9. 941. P Ich. eπιr. I, consequenter liberae non sunt . a a. . Quoniam itaque homini non imputantur, nisi actiones liberae I. s a 8. l; noctambulis actiones tuae imputari nequeunt.
Notatu dignum est exemplum, quod ex observationibus Henrici as Hrer loc. cit. refert Sennertur de juvene quodam . qui cum in celebri Academia Poesn profiteretur, interdum mentem in omnia versavit, ut versus melius elaboraret, sed quod vigil nequiverat, noctu praestitit, surgens, pluteum aperiens, scribens, saepe alta voce, quod scripserat , relegens, demum cum risu & cachinno sibi applaudens, atque contubernalem, ut secum plauderet, hortatus, postisque sandalia& veste, clauso pluteo, chartisque, ut vespere secerat, repositis, lectum repetens somnumque, dum excitaretur , Protrahens , omnium, quae noctu egisset, ignarissimus, mane pridiana sollicitudine adhuc laborans, quomodo hiatus veris suum repleret, attonitus quas & sollicitus, boni ne an mali Eenii opus esset, cum chartas ad suum libitum impletas idque uia manu videret. Idem, cum uxorem duxisset, quoties noctu, infantem cunis ereptum ut plurimum gestans, domum Perambulabat, comitanti per omnia uxori, quaecunque roga
445쪽
respondebat, ita ut ab ambulante & quas dormiente, quae a, vigili nullis extorsisset illecebris aut artibus & quae rogare eru- , huisset, simplici interrogatiuncula sincere, & sne suco intelligeret: mirante postea saepius noctambulo , quomodo quae sectetissima habebat, in uxoris cor linguamque venissent. Oculis apertis ambulabat, nihil tamen se vidisse sancte assirmabat. Admiramur Poetam per somnium verius meliores fundentem, quam vigil facere poterat τ non laudamus, quia actionem per somnum editam non impuramus. Non imputamus acti nem, quia 4 liberrate independentem nemo non agnoscit actionem , quam quis per somnum edit, cum eam vigil edere non posset. Miramur arcana per somnum essutientem, quae vigil studiose celabat; non reprehendimus, qiua defectum taciturnitatis in somno non imputamus, cui vigil per omnia satisse-cit. Non imputamus, quia inscius ac invitus arcanorum participem fecit, quam ea ignorare volebat. Hominem versus
Deientem, de quo ne per somnium quidem cogitat, & invita
loquacitate es utientem ea, quorum sibi minime conscius est, a machina non disserre, Poetae & hominis Iinguae impotentis actiones imitante, palam est. Eidem adeo imputare, quae facit, idem soret ac machinae suas imputare actiones. Sum-smus cum Medicis somnambulis nihil eorum, quae faciunt,sbi esse conscios. Exemplum, quod adduximus, idem aperte loquitur. Negari tamen non potest, prostare observationes, quae contrarium insciuare videntur. Sane idem Here apud
Sennenum loci cit. refert, sacerdotem quendam annorum 4 s.
jam a quindecim annis in mniis mortem fibi intentari au- . tumasse, & ut plurimum ab amicissimis. Atque talia somnia terribilia sngulis noctibus ter, quater & saepius recurrisse, somnia haec tam terribilla fuisse, ut, licet funibus vel linteis multiplici plexu connexis scienti & volenti vespere vincti fuerint pedes , furibundus tamen & quasi alter Simson vincula omnia ruperit vel certe compedibus pedes expedierit,sanre extra lectum, immo extra cubile se proripuerit, tanto cum horrore, ut toto corpore concuteretur & cordis Palmo teneretur. Haec omnia ipsi apertis observara fuisse
oculis, campanae pulsum ipsum audivisse, horasque distincte numerasse; consessum ultro fuisse, soIa se libertate judicii circaei, Disiligoo by Gorale
446쪽
De Imputatione morali, Dolo s Culpa. si
ea, quae spectant objectum somnii, privatum fuisse. Enimvero forsan hunc casum ad noctambulos proprie sie dictos non retuleris, aut eos in dormientes & somniantes diviseris, ut adeo istis non imputes actiones, quia per somnum editae, his vero imputare non possis, quia editae per somnium desectu libertatis in volendo & nolendo. Susscit adeo, quod exemplum sacerdotis nostri apertissime loquatur , actiones a noctambulis somniantibus deficiente actu libertatis animae patrari. Quoniam itaque de imputatione per somnium iactorum diximus ante F. 3II.), in propositione sussiciebat sumi, quod vulgo sumunt Medici de somnambulis, eos scilicet eois rum, quae faciunt, sibi conscios non esse. Quodsi vero addere velis, aut ea, quae sibi conscii agunt, nulla judieii libertate agunt; nos minime invitos habebis. Sed talia in Physicisae. curatius discutienda erunt.
- s73. In comate vigio actiones imputari nequeunt. Etenim Nam actio- in comate vigili laeditur cum sensu communi & imaginatio- nes an commne ratiocinatio. Quamobrem cum usus rationis sese exerat te vigili ratiocinando g. 4ss. Pota. rat. ; usius etiam rationis abest. imputari Enimvero anima libera non est, nisi quatenus ratione prae queanr.
dita l. s et 8. PEIch. rat. , adeoque sublato usu rationis tollitur libertas in volendo & noIendo. Actiones itaque in comate vigili cum ab ea minime dependeant, liberae non sunt . a Q. Enimvero non imputantur homini actiones, nili quae . liberae sunt β. sa8. . Actiones igitur in comate vigili imputari nequeunt. Qui comate vigili detinentur, ceu legere est apud Senueris
tum Medic. pract. lib. I. Part. a. cap. I 8. f. 1 I9. TOm. 3. Oper.
in somnum quidem propensionem habent, quam etiam clausis oculis plerumque exprimunt, dormire tamen non possunt, simulque plerique delirant, clamant aut somno correpti statis quasi territi aut spasmo correpti brachia vel crura mordinate movent & jactitant atque excitati absurda loquuntur, immo electo prosiliunt ac nonnunquam adstantos invadunt. Ita urnra Ggg 3 res Dissilired by Cooste
447쪽
reserente ex comate vigili expergefactus montini eustodi elunico. qui vigiliis defatigatus obdormiverat, caput cultro aboscidit & iterum ad somnum sese composuit. Factum hoc tanquam homicidae imputari non poterat aegroto, nec impu-
rari potest aliis, quod loquantur absurda, vel adstantes invadant, aut quod alia dent damna.
g. 3 74. an actiones Amones ex melancholia comm/s imputari neque s. ex mel-- Etenim in melancholia depravari ratiocinationem in comeholia com-sesso est apud omnes, ut ideo pro specie delirii habeatur. misse im vid. Sennertus loc. cit. c. 8. f 9o. Eodem igitur, quo ante
sui dae. modo patet s. s7 3. , actiones stas imputari non posse iis, qui melancholia laborant, quae scilicet ex melancholia proficiscuntur.
Sennertur loc. cit eum Aretaeo definit melancholiam petanimi angorem in una cogitatione defixum atque inhaerentem, absque febre & furore, a phantasmate melancholico ortum. Etenim plurimae dantur melancholiae species, quibus omnibus convenientem definitionem reperire haud est facile, ut adeo mirari non debeamus, quod in eadem definienda non consenistiant Mediei. Sussicit itaque ex eo, quod angor animi in una cogitatione defixus atque inhaerens deprehendatur, satis colligi, quod nullus hic locus relinquatur ratiocinationi. Hinc sine est, quod melancholia laborantibus. conrearium nullo modo persuadere possis. sed quicquid molitus fueris, eos frustra
ad saniorem mentem perduxeris. Nemo itaque assirmaverit, quod penes melancholicos stet omittere ea, quae qua melancholici faciunt, consequenter quod ipsis imputari possint actiones ex melancholia profectae. Studio dico, ex melancholia profectae. Neque enim in universum tolli rationis usum, satis constat. Unde Sennentur loc. cit. melancholicorum,inquit, ratiocinatio circa unam rem falsam plerumque, quam Ueram esse credunt, aberrat , cum phantasae depravatae circa eam assentiantur, de reliquis prudenter & sapienter ratiocinantur.
Ita puer quidam in eo solum delirabat, quod se totius mundi monarcham πωςbaI; de Rep. vero administranda prudenter dissein
448쪽
De Imputatione morali, Dolo F Culpa. 4:3
disserebar. Et mercator quidam apud Forestum optime ratiocinabatur, nisi quod ad extremam inopiam se redactum esse
. s7s. Actiones ex amore iniano professis impurari per se ne' An actiones queunt, nis quatenus is a liberis actionibus dependet. Etenim ex amore amor in lanus per observationes Medicorum tam vehemens in no pro- affectus est, ut, praecipue si diu duret, hominem quasi ra- fectae impu-tione sipoli et & fere dilirum efficiat, notante Sennerio M tandae. dic. pract. lib. I. pari. a. cap. IO. f. 94. TOm. 3. Quoniam itaque actionum suarum , quae ab immodico hoc affectu pendent, compos non est; nec penes eum stat, quominus se ab eodem abripi patiatur ad faciendum, quod, nisi insaniret, non saceret, consequenter a libertate animae non pe dent actiones, quae hinc oriuntur cf. 943. P Ich. empir.2, adeoque liberis accensendae non sunt 3. a a. b. Quamobrem cum actiones in .putari nequeant, nisi quae liberae sunt f. 428.); quae ex amore insano proficiscuntur per se imputari
Enimvero si amor iste insanus ab actionibus liberis
dependet , penes insanientem stabat, ut malum hoc evit ret, atque adeo insanus amor, consequenter etiam, quae inde fluunt, actiones a libertate animae dependent, & hactenus liberis accensendae sunt actionibus f. ia . . Imputari adeo possunt actiones, quatenus a liberis actionibus dependet insanus amor, a quo proficiscuntur. Iuod erat alterum.
Quod amore insano flagrantes priventur usu rationis, ex eorum facts abunde patet. Etenim observante Sennerto locicit. ubi spem & opinionem consequendi rem amatam concipiunt , in prosundissimum saepe gaudium erumpunt, & prae gaudio multa inepta & stulta agunt & loquuntur, & periculis se non raro maximis exponunt. Ubi vero de consequendare amata desperant, nec mutuum amorem respondere animadvertunt, lugent, dolent aut eriam irascuntur , interdum etiam violem
449쪽
violentas manus sibi inserunt. Equidem qui amant, insaniunt
omnes; non tamen ideo rationis usum amittunt, ut moniti
vel ad se redeuntes meliora sequi possint. - Cavendum itaque, ne quae de amore insano ad delirium proxime accedente , quin insulsa facta a ratione maxime aliena se prodit, demonis
ata sunt, promiscue ad quemvis amorem venereum a raia
tione alienum applices. Pendet potissimum ab imaginatione: unde si animo recolueris , quae de imputandis imaginationis actibus demonstrata sunt f. sas.), in casu dato haud dissiculter definies, quatenus actiones ex amure insano prosinae imis putandae veniantis T 6.
actiones aeriones ex delirio profecta imputrei nequeunt. In ex rili iis omni delirio functiones imaginationis & ratiocinationis non profectae rite procedunt, quemadmodum ex delirantium factis recte imputandae colligunt Medici. Eodem igitur modo ostenditur, actiones sint. suas delirantibus imputari non posse. quo paulo ante evi cimus, non posse imputari actiones in comate vigili 3. 33 3. .
Exempla deliriorum stequentissima sunt & nemini sere
ignota, cum febribus acutis laborantes haud raro in deliria incidant, quemadmodum tum ex eorum verbis, tum factis vel homines imperitissimi colligunt, a ratione tam alienis, ut statim animadvertant adstantes mentis aberrationem. Celeistum jam non subtilius inqu ro in causas morborum i xum. in quibus imaginatio & ratiocinatio laeditur, ut appareat, quatenus homo sua culpa in eos incidit, nec ab omni imputatione si prorsus alienus. Longior enim soret disquisitio, nec ea est hujus loci, ubi principia adhuc desiderantur, ex quibus certi quid definire licet. supponitur etiam doctrina de culpa postea demum tradenda. Nec ea est hominum conditio, ut ne in minutissimis a rectitudine deficiant ipsorum actiones. Condonanda igitur quaedam sunt eorundem imbecillitati.
s. s T T. actiones Aotiones ex memoria i a profectae per se non impu- ex memo- tantur. Etenim si memoria laeditur, usus rationis imminuitur, immo Disiligo. by C. fle
450쪽
De imputatione morali, Dolo F Culpa. 423
immo rursus tollitur . 464. PDcb. rat. . Unde porro cO- missa imisdem modo deducitur, actiones inde prosectas per st non putentum imputari, quo supra I. s 73. J evicimus, quod actiones in comate vigili patratae non imputentur.
Non repeto, quod imputentur, quatenus memoriae laesonis causa fuere actiones nostrae liberae. Etenim hoc saepius jam, immo ad nauseam usque , inculcavimus in aliis casibus fimili hus. In genere nimirum liquet.' actiones, quae per D
imputari nequeunt, eatenus lavisu imputari, qualenus dependent
a principis, quod aes onibus nostris Ither r debetur. Exempla, quae propositionem praesentem illustrant, obvia sunt in senibus repuerascentibus, quando puerilia loquuntur & tractam.
. IT 8. Si Mima in somnis operauiones tuellectus edere potes, Actiones υeluii judicare o ratiocinVi ; actiones , quas per somniumper somni- edere siti videtur, vel revera agit, imputara possunt. Quan- um editaeuo enim in somnio intellectus operationibus suis non desti- quando im- tuitur, adeoque & eodem modo ratiocinatur, quo Vigil putentur. ratiocinatus fuisset in eodem cassi; in eodem rationis ustis salvus est I. 43 3. Poch. rar. . Quamobrem cum anima libera sit, quia ratione praedita I. sa8. P h. rat. ; quae rite ratiocinata per somnia sibi agere videtur, vel revera agit, libere agere vult. Sunt autem volitiones animae actiones liberae c . a 3. . Action agitur, quas per somnium agere sibi videtur, vel revera agit, in quo operationes intellectus edere potest, eidem imputari possunt. Casum hune esse possibilem & a priori demonstravimus.&a posteriori experientia domestica comprobavimus s. I9.6 Arat. . Inter istiusmodi somnium & vigilias quoad ope. . . rationes animae nulla intercedit disserentia, & si actus exae nus accedit, nec actio somniantis ab actione vigilantis qui quam dissert. Quamobrem quae vigilanti imputantur, somnianti quoque imputandae sunt actiones.