장음표시 사용
451쪽
g. 379. Cpasse agere dicitur, qui nonnisi ab alio vi extema impulsus agit, in actione sese habens per modum instrumenti. Coacte patitur, qui alterius in se actioni resistendi vires non habet: in quo casu non resistentia est actio privat ιν a coacta. Ponamus alterum in te impingere, dum mensae adstas, in qua vitra pretiosa collocata, A aliquot eorum frangi. Id tibi imputari non potest. Neque enim principium actionis in te est, nec vi propria agis, sed alterius in te impingentis. Non magis tu dici potes vitra pretiosa frangere, quam ensis vulnus lathale infiigere ei, quem violentus aggressor eodem imp tit. Voluntas tua in hanc actionem nullo modo influit. Et ea de causa in actione te habes per modum rei inanimatae, quae non agit, nisi aliunde impulsa , non libere, cum voluntate destituatur, sed necessario. Similiter si stuprum violentum insertur sceminae, quae resistendi vires non habet ; quod non restiterit, etiamsi maxime vellet, actio privativa coacta est. Non alio sese habet modo scemina, cujus pudicitiae vis insertur, quam serrum, dum cuditur a fabro. Et hae actiones proprie dicuntur coaeta, quae nullo modo subsunt animae imperio, nec ullo modo a voluntate dependent. Cum philosophi sit fixum tueri vocabulorum significarum, & ab aequiis vocatione omni abstinere; coactam quoque actionem non ducemus nisi in eo casu, quem-definitio data. s. 38O. Actio a volantare vel Boluab tare rua dependens, ut nec sis te v=lente comm/uarur, quamvis eam omιιrere malles,nec nisi nolente omitiatur, etιamia eam commitrere malles, coacta
non est. Ponamus enim hanc actionem esse coactam. Quoniam ci voluntate tua dependet, ut nec nisi te committatur volente, quamvis eam Omittere malles, nec nisi te nolente omittatur, etiamsi eam committere malles, per Upotheso; necesse est voluntatem di noluntaIem tuam cogi, nec vi e terna
452쪽
terna vel minis adhibitis adactus, ut facias, quod facere nolebas, vel omittas, quod facere volebas, nolitionem vel volitionem mutas vi motivi tibi suppeditati. Enimvero voluntas & noluntas cogi non potest 927. Poch. empir. , nec cogitur voluntas & noluntas, fi quis quacunque vi externa vcl minis adhibitis alterum adigit, ut faciat, quod facere nolebat, vel omittat, quod facere volebat, sed nolens Vel volens nolitionem vel volitionem mutat vi motivi ipsi suppeditati j. 9a8. Post h. empir. J. Quamobrem actio a
voluntate vel noluntate tua dependens, ut nec nisi te volente committatur, quamvis eam omittere malles, nec te nolente omittatur, etiamsi eam committere malles, coacta non est.
Idem directe ostenditur hoc modo. Qui vi externa& minis gravissimis adhibitis adigitur, ut faciat, quod facere non vult, vel non faciat, quod facere vult i is non ita impellitur vi externa ad agendum ab alio, ut sese tantummodo habeat per modum instrumenti, nec actioni alterius ea solum de caula non resistit, quia resistendi vires non habet, utpote tandem consentiens in actionem committendam vel omittendam. Quoniam itaque nonnisi coacta est actio politiva, si non nisi ab alio vi externa impulsus agis, in actione te habens per modum instrumenti s nec privativa actio coacta est , nisi ubi alterius in te actioni resistendi vires non habes I. 379 ; ideo evidens est, actionem pro coacta haberi non posse, quae a voluntate & noluntate tua ita dependet, ut nonnisi te volente committatur, quamVis eam omittere malles, nec te nolente Omittatur, quamvis eam committere malles. Ex demonstratione indirecta intelligitur, cur strictiori uta.
mur coactae actioris significatu, quia scilicet naturae volunt iis & noluntatis convenit, cum latior ab eadem abhorreat.
' , Ex directa vero discimus, propositionem praesentem esse de
453쪽
sinitioni actionis coactae consentientem, nec nos judicare de actionibus nisi notionibus determinatis convenienter. Ut vero etiam appareat. quid proprie coactum dici possit in casu propositionis praesentis, & quid coactum non si, nec quae discernenda veniunt, ea in unum confundantur, non sine veritatis detrimento , exempla addere Iubet. Ponamus agere detrectantem verberibus compelli ad agendum. Quoniam verberanti resistere nequit, viribus aὸ resistendum deficientibus quod hic supponimus; coacte patitur, & non resistentia actio privativa coacta est s79.). Enimvero ubi ulteriora verbera, vel etiam duriora, aut iis majus malum evitaturus agis, quod omittere malles; omissionem actionis tibi repraesentas tanquam malam, adeoque actionem, quatenus ab hoc malo te liberat, tanquam bonam , consequenter per hoc motivum temetipsum determinas ad agendum fg. 932. Psu. pir. Haec ipsa itaque voluntatis determinatio & eidem convenienter elicitus actus externus actio coacta non est g. s79. , sed utique pro libera haberi debet f. ra.) Recordare Gimpanelia, ad cujus intortura atrocissima constantiam Provocavimus, cum voluntatem non posse cogi ostenderemus 3 92 7.ωM. empirSimiliter si scortator foeminae, quae in stuprum consentire non vult, vitae periculum intentet, nec hoc ullo modo declinari potest ; quod violentas manus inserenti resistere nequeat, actio privativa coacta est M. 379. . Enimvero ubi tandem in stuprum consentit, ut mortis praesentissimum periculum evadat; melius utique putat vitam, quam pudicitiam conservari, quamvis extra hoc periculum hanc illaba tam servari, quam violari maller, nec sine animi summo maerore consentiat. Unde patet, quemadmodum ante, nec determinationem voluntatis ad admittendum stuprum, nec ipsam huius admissionem coactam
diei posse. Non jam disputamus de moraikate istiusmodi actionum, neque enim hujus loci est haec disputatio: sed de
dependentia earundem tantummodo a voluntate quaestio est, utrum scilicet ea ab agente, num ab alio fuerit determinata,& num penes agentem steterit eam aliter, non vero sic determinari.
454쪽
De Imputatione morali, Dolo'Culpa. 429
Dista est actio, si quis facit, quod non facere mallet, suando a- vel non facit, quod facere mallet, modo aliquod malum ex titio invita.
actione ςontraria emergens evitare posset. Et gr. Si scemina intentato Vitae periculum , quod evitare nescit, in stuprum contentit, quod non committere mallet. modo alius necem evadendi modus suppeteret; invita stuprum patitur. Ita homicida deprehensus , dum ad custodiam ducitur, invitus carcerem inerat; mallet enim manus eorum, qui ipsum deprehenderunt, effugere, si posset, & extra carincerem manere. Hinc apud Livium miles invitus duci dicitur. qui nolens ducitur.
f. I 82. Si quis vi exserna adducitur vel metu aliscus mali, Qualis siequod intentatur ab altero, seu metu ab altero mcusso permoυe' actio ex vitur. utfaciat, quod non facere mallet, βην πon faciat, g odexterna facere mallet; actio quιdem 3nrita es, sec. non coacta. Cum metu pra. enim invita sit actio, si quis facit, quod non facere masset,stiti. aut non iaciat, quod facere mallet . s8 . , per sie patet, quod invita sit, si quis vi externa adducitur vel metu alic jus, quod ab altero intentatur, mali permovetur, ut faciat, quod non facere mallet, aut non faciat, quod facere mallet. Iuod erat prιmum. . Et similiter cum coacta non sit actio, quae a voluntate vel noluntate tua ita dependet, ut eam committas, quam omittere malles, & eam OmittaS, quam committere malles β. 38o.), euidens est, non coactam esse actionem, si vi externa adduceris vel metu alicujus mali, quod ab altero intentatur, seu metu ab altero incullo permoveris, ut facias, quod non facere, aut non facias, quod facere malles. Puod
Exempla, quae modo dedimus nu. g. s8o. 38 Id, propositionem praesentem illustrant.
455쪽
g. 383. Voluntaria dicitur actio, quae invita non est, adeoque nee coacta . 379. 3 8 ι .).
Hinc Livius militem volentem opponit invito. Et Voluntaria est actio suris, qui sua sponte turtum committit, nulla vi externa adactus, nec metu ab alio incusso permotus.
g. 384. Si quis nulla ui externa compulsus, nee metu ab alioiscusso permotus agit, ejus actio voluntaria es. Etenim si nec vi externa compulsus, nec metu ab alio incusso permotus agit ; nulla adest ratio, cur id faciat, quod non facere mallet, aut non faciat, quod facere mallet, consequenter nec facit, quod non facere, nec omittit, quod facere mallet s. Io. Omol.). Quoniam itaque invita demum actio, si quis facit, quod non facere, aut non facit, quod facere mallet . s8 id; qui nulla vi externa compulsus, nec motu ab alio incusso permotus agit, ejus actio invita non est. Quamobrem cum voluntaria sit actio, quae invita non est s. 3 83. , si quis nulla vi externa compulsus, nec metu ab alio incusso permotus agit; ejus actio voluntaria est.
Ponamus militem duci, qui nec vi externa compellitur, . nec metu incusso permovetur ad consensum, sed quaestus, num militem agere velit, sponte consentit, aut sua sponte petit, ut scribatur miles; volens duci dicitur, & actionem ipsius non esse invitam, sed voluntariam nemo non fatetur. Ast ubi is ab aliis militibus comprehensus eorumque vi sese opponens verberibus compellitur ad consensum, aut metus incutitur, ut consentiat; nemo non assirmabit, invitum duci militem. Praesens adeo propositio cum anteriore 68a.', notionibus communibus respondet. Coactum vero qui dicunt ad castra sequendum, coactum cum invito confundunt. Etenim si vel maxime vi trahitur ad Iocum, in quem sponte ire non vult; non tamen coactus dici potest consensus, ubi juramento fidem suam adstringit, utut vi externa & minis extorsus fuerit, quemadmodum ex demonstratione superiore ,.s 3 o. liquet. Invitus scribi
456쪽
De Imputatione morali, Dolo s Culpa. 43i
seribi potest miles, sed non coactus. Immo qui coactus vel invitus adducitur, volens scribi potest, ut actio ejus voluntaria fit, utut a coacta vel invita orta, quatenus non repugnat, ut mentem mutet, quam habebat coactus vel invitus, anteis
quam juramento sese obliget Nondum hic locus est de moralitate quaestionis hujus agendi, utrum invitum, an tantummodo volentem ducere liceat militem, & quidnam liceat inducendo invito, ubi exemplo illustramus dependentiam actionis a libera voluntate vel noluntate, quam cogi non posse com
sui metu ρο ae postiuae tantummodb omittit, quod sualis sa
lubenter atras Iaceret, vel facit , quod non facere mallet; in. actio metu visus agit. Invita enim est actio, si quis facit, quod non poenae tan facere mallet, vel non facit, quod mallet facere f. 38s . . rummodo Quamobrem dubitandum non est, qui metu poenae positivae agentis. tantummodo omittit, quod alias lubenter faceret, Vel facit, quod non facere mallet, eum invitum agere.
Studio dico, metu poenae positivae, non autem poenae natur Iis. Cum enim poena naturalis necessario exactione sequatur cf. 3o6. , adeoque fit malum quoddam ex actione necessario & per se consecutum, nec nis improprie dicatur pinna f. 233. . &ipsam actionum malitiam intrinsecam absolvat 3.39. , naturale nolitionis motivum F. est. & mo. PθM. empir.); qui ad eam animum advertit. dum quid facere non vult, actionem aversatur, quia mala f. 39o. Poch. nec dici potest, eum eandem malle committere, nis metu inc is deterreretur. Quin potius, quam lubentissime eandem omittit, nec dici potest actio ejus i vita I. s 8 IJ. Quando dicitur: Oderunt peccare mali formiis dine poenae; postivae, non eat, quas improprio quodam sensu poenas naturales diximus, intelliguntur. Qui virtutis amore
non peccat, actionem virtuti contrariam agnoscit ex malitia intrinseca, adeoque ex poena naturali, consequenter eam aver satur , cum nulla esset aversandi eandem. ratio inirinseca, s poena naturalis abesset.
457쪽
. s86. Actιo coacta homini imputari ne uir. Si enim actio coacta fuerit positiva , agens nQn nisi per modum instrumenti sese habet s3. 3 7 9. , adeoque actio ipsa non differt ab actione rei inanimatae. Quamobrem cum rebus inanimatis imputari nequeant ipsarum actiones 331. , nec coacta politiva homini imputari potest. Porro actio privativa coacta est non resistentia viros patientis superans 3 79 consequenter inter ea refertur,
quae homini impossibilia sani u. Ontol . Quoniam itaque impossibilia, .quod non faciat, homini imputari nequito. s 63 θ; nec actio coacta privativa imputari potest. Enimvero actio coacta omnis aut possitiva est, aut privativa β. a 40. Quare cum nec positiva, nec privativa actio, si fuerit coacta, homini imputari possit, per demo stata; nulla actio coacta homini imputari potest.
Ita tibi non imputatur, si quis ex improviso vel te multo robustior manu tua alteri colaphum infligit, vel corpus tuum vi impellit, ut in alterum impingas. Nec imputatur homini supplicium ultimum perpessuro, quod currui cadaveribus a ducenda destinato impositus se ad locum supplicii duci patiatur, quatenus scilicet non resistit. 38T.cών actio Acrio noacta impuranda cogenti. Etenim qui alterum coacta im- cogit, is eum Vi externa ad agendum ita impellit, ut is inpureiar em actione sese non habeat nisi per modum instrumenti ade tenti. que perinde sit, ac si ipse mediante re quadam inanimata ageret in objectum, in quo terminatur actio coacta, veluti si quem gladio percuteret 3. 3 7 9.). Nemo non vide quod qui alterum cogit ad agendum, eum ad agendum impellere velit & effectum ab actione pendoetem intendat. Quamobrem cum anima in Volendo libera sit s. 94a. P h.em iri, actio
458쪽
De Imputatione morali, Dolo re Culpa. 433
actio coacta ex parte cogentis libera est. Quoniam itaque actio libera imputatur agenti s.s 3 a. ; actio coacta cogenti
imputatur. Proposito praesens notio communis est r nemo enim est. qui non actionem coactam imputet cogenti. Ita si quis manu tua alteri infligit colaphum; actio haec non tibi imputatur, sed ei, qui manu tua ad hoc usus. Tenendum scilicet in actione coaAa supponi, cogentem & actionis suae sbi esse conscium eamque intendere. De iis enim, quae casii fiunt. dicemus deinceps.. g. I 88. . .
si actis eoicta A eo, qui coacte egis, a risu rἰ Approbaris probatio eidem impώtatur. Etenim patet, approbationem actionis e fieri libere, cum actio coacta ab eo, qui coacte egit, noua cures minus probari, quam improbari possit, approbetur autem , acte agenti quia placet I. 941. Puecb. empir. . Quamobrem cum actio im se in homini imputetur, quatenus libera est .s 3 a. ; quin approbatio ei, qui coaete egit, imputanda veniat, si actio coacta ab eodem approbetur, dubitandum non est.
Libertas ejus, qui coacte egit, influit in approbationem, non vero in ipsam actionem: unde essi illa imputetur haec tamen imputari nequit g. 63a . . Nec est, quod excipias, ex approbatione colligi, quod in actionem, quam coactus perpetravit, facile consensurus fuisset, immo suspectum reddi. quod consenserit, adeoque coacte non egerit, eis egisse videatur. Quemadmodum enim prius non tuto colligitur. cum facta, quia insecta fieri nequeunt, approbemus, quae non dum facta non approbassemus, immo ne fierent consulti dissuasissemus; ita quod posterius attinet, de eo nobis quaestio
iam nulla est, ex quibus indiciis quis fiat suspectus, quod in
actionem aliquem consenserit. In moralibus exquisito acumine opus est, ne discernenda confundantur. .
Invita enim est actio, si quis facit, quod non facere mallet, tanum imis VolsisPhilos Priar. Univers. rura L Ili vel
459쪽
vel non facit , quod facere mallet, modo aliquod malum exactione contraria imminens evitare posset I. s 810, veluti si vi adductus vel metu ab alio incusso permotus agit, vel non agit s. 38 a. . Cum itaque agere vel non agere velit 3. 928. VPch. e res, anima vcro in volendo & nolendo libera iit , 9 a. PDch. empir. , quin labere agat, vel non agat, qui invitus agit, vel non agit, dubitandum non est. Imputatur vero actio, quatenus libera est g. 33 a.). Actio
igitur invita imputaturia Puod erat unum.
Enimvero quoniam qui invitus agit, vel non agit, facit, quod non facere, & non facit, quod facere mahlet f. sista; qui vero volens agit, simpliciter facere vult, quod secit, & non facere vult, quod non facit *-s 83.38 id, quin
actio voluntaria magis libera sit invita dubitandum non est 3. 94 r. PDcb. empir., Quoniam itaque actio imputatur, quatenus libera s. s. 3 a. , actio invita, utpote minus libera quam voluntaria per demonsrata, minus imputatur quam
voluntaria. quod erat alterum. Non jam quaestio est de eo, ad quid imputetur actio im vita, sed num imputanda veniar, & quantum imputanda sit. In ea enim respiciendum esse ad id, quod ex actione per se . sequitur , deinceps constabit & ex imputationis notione facile colligitur. Equidem non ignoro esse aliquos, qui simpliciter negant actionem invitam imputari posse; sed hi sunt, qui
actionem coactam ab invita non satis distinguunt, nec Pe pendunt, quinam sit essectus vis externae, Vel minarum, quihus quis adducitur ut faciat, quod facere nolebat, vel omittar, quod facere volebat f. 928.ratcb empiri , aut perperam
fibi persuadent voluntatem cogi posse 3. 9ar. Phej empir. .
Unde non mirum, quod in casibus particularibus huc illucque se torqueant, & exceptionibus hypothestet a veritate abhorrentem salvare conentur, inanifesto indicio, quam parum tuto in moralibus versetur principiorum psychologicorum uora suis gnarus..
460쪽
De Imputarione morali, Dolo s Culpa. 43
9. 3 9Osiai metu paraa posuiυα ramum omistit. quia tu suansum Iemer alias faceret, vel facit, quod non acere masiet , eι Gre o actio impuis imputatur, eis minus, quam Doluntaria. Etenim in adpo- retur metu thesi propositionis praestentis agens inVirus agit, seu actio in poenae agen- vita est 3. 383. . Quamobrem cum actio invita imputetur, eis. etsi minus, quam voluntaria s. 3 89ὰς qui metu poenae po sitivae tantum omittit, quod libenter alias faceret, vel facit, Qquod non facere mallet; ei actio imputatur, cui minus,
Eadem hic tenenda sunt, quae ad propostionem praecedentem annotavimus. Ceterum proposito praesens notioni communi respondet: audias enim vulgo homines derogare agenti laudem alias ob actionem debitam, ubi excipere valent, quod non voluntaria fuerit actio, sed quod metui poenae ac cepta ferri debeat. t
s. s9 I. si quis sal non conscius, vel ratiocinotione laesa, priaestitimatit nul juvicii libertate agit, er amo imp σκι Mef is. Et eoAreale enim quod actio imputari nequeat ei, qui sui non conscius, in imria adeoque prorsus insicius agit, jam ostendimus, cum demon straremus, noctambulis actiones Veras imputari non posse G. --λ37 a. . suod eras prιmum. Similiter quod ratiocinatione laesa actiones imputari , nequeant, ostendimus, cum demonstraremus , in comate
vigili actiones imputari non posse I. 3 7 3 d. Isoderar β-
Denique si quis judicii discursivi scilicet libertate
destituitur, cum actiones non imputentur, nisi quatenus liberae sunt I. 3 3 et.) , nec judicium de actione committenda agenti imputari potest. Quamobrem cum eidem conVenienter agat, nec imputari potest actio, si quis nulla judicii Iibertate agit. ἁ-ae erax tertium. Ii i a. Princi.