장음표시 사용
461쪽
Principium hoc generala non imputandae actionis addere lubuit. quia subinde usui esse potest. Immo cum in omnibus noctambulis, & comate vigili, melancholia praesertim &amore insano laborantibus, vel etiam delirantibus non eodem modo laedantur iunctiones animae, si qua sorte in cafibus quihusdam particularibus aliter sese habeant, quam superius per ea , quae communiter fiunt, sumsimus; per propositionem praesentem facile definietur, quid de actionum imputatione sit sentiendum.
Actionis homini imputantur , quia ex illsii Iequitur per se quidpiam agenti vel aliis mali aui boni. Si enim actio agenti imputatur, sive positiva, sive privativa fuerit, agens declaratur causia libera ejus, quod ex actione ipsius consequitur boni malique vel sibi, vel aliis F. sar. . Quoniam itaque nulla esset imputatio, si ex actionibus hominum liberis nil per se sequeretur, quod vel ipsis, vel aliis malum aut bonum esset; actiones homini utique non imputantur, nisi quia es iisdem per se sequitur quidpiam agenti vel aliis mali aut boni.
Ut itaque actio imputari possit, duo adsint necesse est re- qui fita, nimirum I. ut si libera, a. ut ex ea per se sequatus quidpiam, quod agenti vel aliis boni aut mali est. Quemad-- modum itaque nullum locum habet imputatio, si libertas in agendo deficit; ita quoque nullus eidem esset locus, s quoad bona vel mala, quae hominibus obtingunt, perinde foret, quicquid ageret. Nimirum bonum & malum, quod ex actionibus per se sequitur, essicit, ut actio sit istiusmodi, quae imputari possit: libertas vero in causa est, ut eam perpetranti
462쪽
De Imputatione morali, Dolo re Culpa. 43
alterius cujuscunque sequitur aliquod bonum vel malum animi, corporιs aut fortunae s. 59 20. . Hoc corollarium propositioni praecedenti jungimus 3 ut actionibus imputabilibus sua constet amplitudo. Quoties
enim de imputatione actronum cogitatio incidit, attentio excitatur , ne eam facile supterfugiat ratio, cur imputanda veniat, modo non desit acumen sussiciens.
. 349. Porro quia actio, non imputatur, nisi quia eX ea nuaenam
dem quidpiam sequitur, quod agenti vel aliis bonum aut i,
malum est . ssa D s qua datur actio libera, ex qua nihil imiis abili,
sequitur, quod agenti vel ali I bonum est, stuν malum, ea im' nonst. putabilis non est. . E. gr. Si quis nuIlo sine leniter tacet barbam, ex hac actione nil sequi videtur, quod malum Veb bonum sit agenti aut aliis. Unde de imputando hoc actu nemo cogitat. Stuaio dico, si qua datur actio, ex qua nihil boni vel mali sequitur: etenim s actionum essectus subtiliter rimeris, non immerito dubitatur , num aliqua reperiri possit, quae nihil prorsus boni &mali pariat. Ita lenes barbae fricatio nullo sne facta nihil mali
parere videtur : qui tamen naturam ammae intimius perspixere, eos non fugit, temerariam quamlibet actionem aliquid conferre ad habitum temere agendi 3. I9s. 43O. I scι. empird, quem inter mala animi reserendum esse non dubitabit, qui, quod mi temere sit agendum, legem prudentiae gsse noverit.
g. I 9s. Homo non minus sis. proprias, quam aliis suas impuras actiones. Imputantur cnim actionus, dum judicatur, ito su lania quod agens sit caula libera ejus, quod ex actione ipsius con-itim actio
sequitur boni malique vel sibi, vel aliis s. I a T. . EnimVero num aliis nemo est, qui nesciat non minus judicare homines quod Birnarum, cauta liberae ejus, quod ex actione propria, quam quod ex etiam prois aliena consequitur boni vel mali sibi aut aliis. Imputant iὐγriarum. tur bomines non ininus sibi proprias, quam aliis suas actiones. I i i 3 Exem.
463쪽
Exempla quotidie obvia sunt. Unde enatae sunt loquendi sermular: tibi imputes, quod hoc seceris vel non feceris, remita imputo, quod hoc nierim consecutus, Vel hoc Evitaverim. Item quam bene a me factum, quod haec secerim vel non fecerim, & quae sunt his gemina. Immo imputati actionum propriarum magni momenti est in moralibus, quemadmodum suo loco conuabit. Α vero igitur aberrant, qui hanc inter conscientiam & imputationem disserentiam comminiscuntur, quasi illa cons stat in judicio de actionibus propriis. haec de alienis, utrum sint legi consormes, an vero disso es. Error inde fluxit, quod genuinam imputationis notionem. ruam supra explicavimus g. s 27. , animo minime comprehen erunt, sed ab usu loquendi abhorrentem eidem substitue. runt, quasi imputatio in applicatione legis ad facta consistat.
s. 396. Actiones legi naturae es positivae conformes ac difσ-mes agenti impuramur. Etenim quoniam lex naturae nos obligat ad actiones intrinsece bonas committendas di intrinsece malas omittendas I. Is 3. ; actiones eidem conformes bonitatem intrinsecam, eidem vero difformes malitiam intrinsecam habent. Enimvero tam bonitas I. 3 7.ὰ, quam malitia intrinseca ponitur posita notione actionis s9. . Exactionibus itaque legi naturae conformibus per se sequitur aliquid, quod agenti vel cuidam alteri bonum, & ex eidem difformibus per se stquitur aliquid, quod agenti vel alteri cuidam malum. Enimvero actiones imputantur, quia ex iis vel intuitu agentis, vel alterius cujuscunque laquitur per P aliquid boni vel mali .s9a . . Quamobrem imputantur actiones legi naturae conformes ac difformes. Iuod
Leges positivae sunt, ad quibus actiones nostras consermandas voluntate entis cujusdam rationalis s3. 147 , Vel uti Dei ac hominum I. et 49.), obligamur. Quamobrem si rationi consorines esse debent, actiones eisdem conformes parere
464쪽
De Imputatione morali, Dolo sculpa. 439
parere debent quidpiam hominibus boni, eisdem vero diς
sermes quidpiam mali. Praeterea obligatio positiva aliter quam sanctione poenali, adeoque adjectione poenae I. a 89. ,& praemiorum promissione introduci nequit s. gor. , comsequenter si actiones legi positivae consormes committitur
quidpiam, quod agenti bonum a 9s.), eidem vero si difformes quidpiam, quod agenti maIum g. a 8s . . Quo
niam itaque actiones imputantur, quia ex iis sequitur quidpiam, quod agenti bonum vel malum est . 39ad; actiones legi positivae conformes ac difformes agenti imputantunsuod erat a terum. Ex propositione praesente intelligitur, actiones legi naturas ac positivae conformes & difformes esse ex earum numero, quae imputari possunt. Immo si omnem legum naturalium amplitudinem animo comprehendas 3c legum positivarum rationem intimius perspicias, non aliae dantur actiones, quae linputantur, quam quae legi naturali ac positivae conformes verdifformes sunt, & imputatio legi positivae propria non excedit ea, nisi quae ex obligatione positiva consequuntur. Sed haec sua sponte ex tractatione speciali patebunt, ut adeo opus non sit iis prolixe demonstrandu nunc immorari. Quamobrem non opus es , ut quis scrupulosius inquirat, utrum recte sumatur, necne, quod Iegdis positivae disponant de actionibus, quae hominibus vel boni ,. vel mali quidpiam asserunt, siquidem legum nomen tueri debeant Quoniam actiones imputantur, quia ex iis sequitur aliquid boni vel mali respectu agentis, vel alterius cujuscunque s 3 39a ), ut vero actio boni
vel mali quidpiam asserat ubi ab obligatione postiva, quae
praemiorum promissione & poenarum constitutione absolvitur 3 or), recesseris, tam a voluntate legislatoris habent
sed legislator potius ideo, quod vel mali, vel boni quidpiam
asserunt, illas prohibeat, has vero praecipiat ; imputatio actio. num iam obtinet ante legem, nec per eam demum imputabiles efficiuntur, nisi quatenus vel ad praemia positiva, vel pae nas positivas imputantur. Probe aurem notandum est, nobis jam noni esse quaestionem nisi de eo , quidnam essiciat, ut
465쪽
Huomodo innotescat imputabili.
actiones in genere spectatae imputari queant, easque imputavi bilium numero adscribat, ne qui, cum sint lusci, lyneei sibi videntur, sumara imis miscentes dissicultates inanes facessant. sua sponte instar nebulae in auram abituras, ubi accurata discus. sono a se invicem separaveris, quae distinSuenda sunt.
g. 39 T. Quoniam actiones legi naturat ac positivae conso mes ac difformes tales sunt', quae imputari possunt I. s 96. , a tones autem agenti non imputantur niti liberar s et 8
quis actiones leti natura ac positivae conformes aut difformes committis vel omittis, ecaem agenti actu ιο ιadmiaeuo ι HanIur.
f. 698. Similiter quia actiones legi naturae ac positivae consermes istiusmodi sunt, quae imputari possunt f. 696. ; ex applicatione uis adfatiuω mtelligitur, actionem esse talem. quα ιNMara possit.
An vero actu imputanda veniat agenti, ex libertate in agendo demum patet 3. 328, . Apparet itaque actum imputationis definiri minime posse per applicationem legis ad facta. Qui enim legem ad factum aliquod applicat, is de ejus eon venientia vel disconvenientia cum lege judicat. Judicium vero hoc nec de imputabilitate actionis, nec de imputa , actione pronunciat. Sed ex eo dcmum colligitur, actionem esse ex imputabilium numero: quo facto ulterius inquirendum. an & quatenus libera sit, ut tandem seratur judicium, utrum agenti actu imputanda veniat, nec ne. Et in hoc demum actus imputationis eonsistit F. sa7. . Qui adeo imputationem per applicationem legis ad iacta defiesunt, judicium de eo venientia actionis cum lege & disconvenientia ejusdem cum eadem, judicium de imputabilitate actionis & actum imputa. tionis inter se confundunt. Nec est quod excipias, actum imputationis praesupponere applicationem legis ad factum. Quamvis enim hoc concedatur, nondum tamen id, quod ab altero supponitur nec ponitur , nisi illo ante posito , cum illo ipso idem est. Sane generatio filii praesupponit generationem
466쪽
De Impuratione morali, Dolo F Culpa. 4ν
parentis, nec fieri potest, ut generetur filius, antequam generetur pater: ecquis vero dixerit actum generationis, quo gignitur filius, esse eundem cun actu generationis, quo prodit pater. In doctrina de imputatione accurate omnia a se invicem distinguenda sunt, quae diversa sunt, ne in imputationem facile irrepat error 3. 6 3T. Leg. J. Nec est, quod - , cipias, legem non disponere de actionibus nis libetis. Etenim lex tantummodo supponit, actionem, de qua disponit, esset ex illarum numero, quae ab homine libere committi, vel omitti possit, non vero definit, num in casu dato actio agentis liberarum numero adscribenda, an vero ex eodem ex
,' menda st; sed aliis utique principiis opus est, quorum adsecta applicatione hoc innotescit. Nec quicquam juvat, s porro excipias, hoc pertinere ad cognitionem facti. Actus enim imputationis judicium discursivum est , quod tanquam con-
elusio per syllogismum illata non minus veritatem majoris, quam minoris supponit, consequenter etiam principia, quorum ad factum applicatione veritas minoris, quatenus respicit libertatem in agendo, innotescit. Ita nimirum argumentamur
vi praecedentium: Actio legi consormis vel diflormis libere agenti imputanda 3.s 97. 398 . Sed actio Caji est legi confor
mis vel dissormis , & Cajus libere eam commisit vel omisit. Ergo ea Caio imputanda. Nemo non videt, ex lege constare, utrum actio se eidem conformis, an dissormis; sed aliunde probandum esse, quod agens libere eam commiserit, Vel omiserit, consequenter sola legis ad factum applicatione nondum constare, an imputanda veniat Cajo in individuo. Immo patet per syllogismum imputativum catholicum, legis applic tione ad factum nonnisi alteram minoris partem probari; non autem subire legem majoris vicem , ubi quaeritur, an acti
imputanda st in individuo. . 399. Si conscientia Φominem damnar, is sibi imputat amo- Imputaris nem 'ropriam. Etenim si conscientia nos damnat, judica- actionismus male facta esse causam malorum , quibus amigimur s. ropriae 'in Io 4. , adeoque nosmetipsos declaramus causiam liberam m conscιentia
467쪽
Iorum ex actionibus nostris liberis in nos redundantium. Quoniam itaque in judicio , quo agens declaratur causa libera ejus, quod ex actione ipsius consequitur, boni malique vel sibi, vel aliis, imputatio conssistit . sar.); conscientia no& damnat, nobismetipsis impuramus actiones proprias.
In hoc casu adeo evidens est hominem sibi imputare actiois nes proprias, ut in dubium minime revocari possit, nisi nitionibus communibus vim apertam inserre voluerisia . 6O .n , si conscrentia te absoluit, quod ilia actionem propriam e ibo putare non Meas, agnoscis. Etenim si conscientia te absolq ' - , certus es te amonibus tuis non promeruisse mala, quδ' ' ρ ρ , . tibi obtingunt j. so . , consequenter agnoscere debes te 8 non esse eorum causam liberam, si vel maxime cassi actiones ρ g consequantουr I. sa 6. Phil. pracr. uniυ. & s. 8 8 . - ριJEnimvero qui judicat, se non esse causiam liberam malorum, quae ipsi obtingunt, si vel maxime casu actiones ipsius comstquantur, is agnoscit , quod actiones suas sibi imputare non debeat β- 3 a . . Quamobrem si conscientia te absolvit, quod tibi aetionem propriam imputare non debeas
agnosOS. Nimirum absistatio conscientiae opponitur damnationi ejusdem. Quamobrem scuti conscientia damnante imputatur actio propria; ira ex adverso eadem te absolvente, quod eam tibi imputare non debeas agnoseis. Pone nimirum te recte agendo incurrere inimicitiam alterius. Adbo quatenus recta est non parit inimi et tiam, sed quatenus displicet homini, qui eam ferre non potest. Etsi itaque inimicitia referatur imger maIa fortunae, qua statum nostrum externum impersectiois rem reddunt; non tamen ideo hoc malum ex actione tua sequitur, sed casu eandem c sequitur, quatenus aIteri dispi cet, quod eidem placere, & quod tibi eundem amicum reddere debebat Dum haec cogitas, agnoscis te non posse ha-
heri pro causa libera istius inimicitiae, consequenter quod tibi
468쪽
De Imputasione morasi Dolo F Culpa. 443
actionem propriam imputare non debeas. Inde est, quod di- dicas: inimicitiam ejus non promerui, quatenus conscientiate absolvit, & vicissim : ego in causa non sum, quod ipso utar inimico, nihil enim iaci, quod aegre ferre poterat, quatenus tibi actionem propriam non imputas. f. 6O T.
Debberna dicitur actio . quae conssilio, seu nonnisi praevia consultatione editur. Quamobron cum consul laxio ὁὶν, asit actus intellectus, quo disquiritur, quid sit agendum, δε- quid non agendum 3. 498. Para. L. Ne l. No.ὶς si Pis a te μι- disquirit, qui sit venaeum, frid Nn agendum , quam agri ,
vel non agit; ejus abio deliberata es, vel deliberata actio est ejus, quι eam comm/ιtit, vel omittit, facta aescussione, num
eam potius comminere, vel om orere, vel omιItere potius, quam commιιtere debeo. E. gr. Si quis ante disquirit, num surtum committere de. beat, quam furatur; is de furto conssiliat, & ubi praevia consultatione ad furtum cΘmmittendum se determinat, adeoque id decernit f. 497 IarLI TMMAE M. . 8c quod decrevit, exequiatur , ejus furtum deliberatum est. Ouodsi porro disquirit, quomodo furtum sit committendum, seu de iis, quae fieri debeant, ut ipsum committere possit; de executione deliberat. Atque in hoc casu ex utro furii deliberata est, & surtum di. citur deliberatum quoad executionem, etsi ipse actus furandi.' quatenus consistit in ablatione rei alienae inscio S invito domino facta an mo sese locupletandi, sit in deliberarus. Neque enim repugnat, ut factum aliquod in se spectatum sit imdeliberatum 4 hoc est, ut nulla praevia consultatione quis sese determinet ad hoc faciendum; idem tamen si deliboratum
quoad executionem, quatenus in casu dato ob circumstantias particulares quaedam praerequiruntur actiones particulares, antequam actionem, quam Vis, committere vel omittete possis. Fieri tamen etiam potest, ut actio fit deliberata tum in se spectata, tum quoad executionem.
469쪽
Si de actione in se spectata disquiritur, utrum sit
commia tenda, vel omittenda; Consultatio dicitur theoretica psi vero disquiritur,' quomodo fit agendum , seu quaenam fieri debeant, ut actionem, quam committere, Vel omittere decrevisti, committere vel omittere possis ; consultatio practica appellatur Quodsi in casu dato spectatis circumstantiis singularibus seu particularibus disquiris, qu modo sit agendum, Consultatio vocatur practice practica rubi vero disquiris de modo agendi nondum speetatis circumstantiis particularibus, Consulsatio theore1ιce tractica
nuncupaturia Cur consultationem in suas species dividamus, ex iis i telligitur , quin ais definitionem praecedentem annotavimus :neque enim de actione deliberata, quae en consultatione procedit f. 6or . , accuratum Rad amussim respondens veritati judicium ferre licet, nisi omni consultationis disserentia probe perpensa Denominarionem diversarum consultationis specierum propter analogiam desumimus a denominatione diversarum conspientiae specierum 423. 424. , ne praeter necessitatem termini multiplicentur, usi cum ratione jure, illis suo loco vindicando, qui primi nomina rebus imponuntia Sed agedum diversas consultationis species exemplis illustre
mus, ut earum disserentia facilius intelligatur, nec temere eonficta videaturia Ponamus itaque non habentem, unde vitam toleret, disquirere, utrum furari debeat, nec nep consulistatio nonnis theoretica est. Quodsi, postquam iurari decrevit, disquirit, quomodo furande propositum exequi debeat et consultatio practica est, & quidem theoretice talis, cum nondum sese osserat iurandi occasio animum ad circumstantias particulares avocans Quodsi jam istiusmodi occasio osser tur, & perpensis circumstantiis particularibus inquiratur, quo se modo furtum in dato, casu committi possit, eonsultatio pra-rece practica estis Vides itaque consultationem theoteticam N practicam esse diversas species,. nec theoretice practicam
470쪽
De Imputatione morali, Dolo S Culpa. 44s
cum practice practica esse eandem, ut subdivisione non foret opus. Equidem non dissitemur. consultationem omnem uno eodemque tempore absolvi posse; sed hoc disserentiam minime tollit, quam diverso tempore celebrati actus tanto apertius loquun uri
nat. E. gr. Si quis praeteriens videat hypocausto aperto numnum aureum in mensa collocatum, cumque nemo ibidem
praesens sit eundem subito aufert; actio haec indeliberata est. Similites indeliberata est actio, si quis facit, quod faciunt alii, quia hoc ab aliis sexi videt, parum sollicitus, utrum deceat,
actio deliberata theoretice talis est , quae praevia cordi Actionis desiiliatione theoretica editur. Practice talis est, quae praevia liberatae practica consultatione fit Unde porro theoreticepractice talis inuisiones. est, quae fit praevia consultatione theoretice practica, & practice practice ratis est, quae fit praevia consultatione practice practica. Quod si fit praevia deliberatione theoretica & non minus practice , quam theoretice practica , prorsus delibe-νata audit Exemplum, quo ante species consuItationis it Iustravimus 3. 6oa. , definitiones quoque praesentes specierum actionis deliberatae illustrat Quodsi & theoretica , & tam theoretice , quam practice practica consultatio praecesserit οῦ nihil superest, quod sub deliberationem cadat. Atque ideo prorsus deliberata dicitur. Nulla jam ratio habetur defectuum in consuli tione locum habentium , ubi tantummodo ad ea respicimus, vae in genere de consultatione in dato aliquo casa sunt obseris Kkk Uanda 'Dis iam by Coos