장음표시 사용
481쪽
de imputatione actionis iudicis quaestio est. Cui enim actio judicis imputari nequit, ei nec imputari potest actio propria ,
unde ista pendet, quoad ea, quae inde consequuntur Enimis vero si actio judicis agenti imputanda venit, propria etiam imputatur quoad ea, quae inde fuere consecuta. Quodsi lege poena decernitur agenti, haec vi legis actionem liberam conse. quitur ,. 283 . . Agens adeo recte habetur causa libera poenae fibi inflictae f sa 6. , adeoque amo quoad poenam inflictam ipsi imputatur f. sar. . Vides adeo in imputatione acute a se invicem esse distinguenda, quae ex actione tua per se consequuntur, ab iis, quae nonnisi facto alieno mediante ab ea. . dem pendent. Vides praeterea non minus acute discernendum esse, quantum & quatenus libertas influat agentis in eam actio. nem, unde immediate consequitur, quod alteri vel ipsi agenti bonum vel malum est. Qui in hisce non satis acutum se probat, in imputandis actionibus facile a vero aberrat. Nulli tamen dubitamus per ea , quae de imputatione tradimus, excitari acumen illorum, qui principia, quibus nititur haec doctrina, probe perspecta habent. g. 6I6.
Agens intendere dicitur id, propter quod agit. Unde intentio agentis est volitio ejus, propter quod agit, seu voluetio, qua vult, ut fiat id, vel non fiat, propter quod agit.
E. gr. Si quis falsum testimonium perhibet, ut innocens damnotur; damnationem innocentis intendit, &actus voluntatis, quem uno nomine volitionem dicimus, quo vult innocentem damnari, intentio ejus est. Similiter qui gladio percutit alterum animo vulnerandi, vulnerationem intendit & actus Voluntatis, quo vult eundem vulnerari, intentio ipsius est. Et quoniam bur alteri rem suam aufert animo se locupletandi, locupletationem sui intendit, & volitio locupletationis est in. tentio ipsius. Qui vero alteri rem suam aufert animo eam perdendi, ut aegre faciat; is & corruptionem rei alterius &taedium inde a domino percipiendum intendit, & intentio ejus in hoc consistit, quod velit alterius rem destruere & taedium alteri creare. f. 6 II. . Diuili od by Cooste i
482쪽
De Imputatione morali, Dolo F Culpa. 437
s. 6IT. Finis ab agente intenditur. Etenim propter finem Finis ab causa essiciens agit . 932. Ontos Quamobrem cum agens agense inoid intendat, propter quod agit I. 6ι 6. ς quod finis ab agente tentus. intendatur, liquet. U. gr. Vindictae cupidi finis est laedenti aegre facere. Quamobrem eidem aegre facere intendit. aegroti Medicum consulentis finis est recuperatio sanitatis. Quare recuperationem sanitatis intendit. Bibentis. dum sitit, finis est sitim restim guere. Restinctio itaque stis a bibente intenditur.
g. 6I 8. Intentis agenti imputatur. Est enim intentio volitio, Intentionis
qua agens vult, ut fiat, vel non fiat, propter quod agit s. imputatis. 616. . Enimvero anima cum sit in volendo & nolendo is bera . 94a. PDch. empit; intentio quin sit actio libera, dubitari nequit. Immo idem ex eo quoque liquet, quod omnis volitio libera sit c . a 3. . Quoniam itaque actiones agenti imputantur, quatenus liberae j. s 3 a d , quin intentio imputanda veniat agenti dubitandum non est.
Ita s quis alterum gladio percutiens eidem vulnus infligere intendit , intentio ipsi imputatur, etiamsi non actu infligat Unde videas subinde etiam actionem puniri ob intentionem, etiamsi id, quod agens intendit, non fuerit consecutus. g. 6 I9.
Intentio primaria appellatur, qua quid ita intenditur se bis,is ab agente, ut, si nihil aliud praeterea intendat, propter hanc Isolam ageret. Secundaria autem dicitur istentio, si quid luX- De uariista alterum intenditur, ita ut propter hanc solam non ageret, nisi praeterea aliud intenderet agens.
Denominatio haec desumta est a denominatione finis , qui eodem sensu in primarium & secundarium dividitur 9 a. Ontes. Agedum vero distinctionem intentionis illustremus a aliquo exemplo. Si quis alterum convitiis proscindit, ut ejus Epitritos Pract. Univers. Pars L . . Mmm famae Disiligod by Corale
483쪽
snorem. famae maculam inurat, hoc facturus, si praeterea nihil aliud intenderet; laesio famae alterius primario intenditur. Ubi vero hoc praeterea facit, ut voluptatem inde percipiat Titius, idem tamen non facturus, nis famam ejus, quem convitiis proscindit, lacessere vellet; voluptatem Titii secundaris intendit. Fieri potest, ut subinde per unam eandemque actionem multa fimul intendantur, ut non minus primaria, quam secundaria intentio composita sit, utraque ex pluribus simplicibus
Finis primarius primario intendtur: fecundarius nonnis secundario. Quoniam propter finem primarium quisita agit, ut, si nullum alium sibi propolitum haberet, ob hunc solum ageret I. 94a. Ontii.)ς agens eundem ita intendit, ut, si praeterea nihil aliud intendat, propter eam intemtionem solam ageret. Sed primaria est intentio, qua quid ita intenditur, ut, si primerea nihil aliud intendat, propter hoc solum ageret I. 619. . Finis adeo primarius primario imetenditur, Quod eras unum. Similiter quia agens propter finem secundarium ita agit, ut, si non praeterea alium sibi propositum haberet, non ageret . 94 a. σοι οῦ cum juxta alterum intendit, ita ut propter hoc solum non ageret, nisi praeterea aliud intenderet. Enimvero secundaria est intentio , qua quid juxta alterum intenditur, ita ut propter hanc solam non agCret, nisi praeterea aliud intenderet ἔ. 639. . Finis adeo secundaniis secundario intenditur. 9uod erat alteram. E. gr. Finis studiosi in academiam proficiscentis est studiis
operam navare ς secundarius vero sunt exercitia corporis not. 3 9 a. Ontia. . Primario itaque intendit studiis navare ope, ram ; secundario vero exercitiis corporis Vacare. g. 6a .
Intentio directa est, qua id intenditur, propter quod agens asit. Diareri vero μισαιο est, qua quidem agens, per
484쪽
De Imputatione morali, Dosi re Culpa. 4 9
per sie non vult, quod ex actione ipsius sequitur, q d ta. men perinde, ac id, quod vult, ex eadem sequi potest.
Egr. Ponamus gladio serientem alterum intendere vulnus eidem infligendum, sed, dum eundem fierit, eum interficere., ulnus directe, ast interfectionem indirecte intendisse dicitur. s. 622.
Finis directe intenditur, sed quod indirecte intenHtur quaenam nis non est. Etenim propter finem agens agit o. 93 a. On sit taurariis uid. Sed directe intenditur id, propter quod agens agit ια I. 6ai. . Erso finis directe intenditur. Quod eras unum. Quod indirecte intenditur, propter hoc agens non agit, etsi ex actione sequatur, quod non sequi maluisset g. 6ai. . Enimvero finis id esse nequit, propter quod agens non agit . 93a. Onu. . Ergo quod induecte intenditur,
finis non est Ita qui alterum mdirecta intentione interseit, dum directa vulnus inferre tentat, finem sbi propostum non habet alterum interficiendi, est tamen ipsi finis eundem Vulnerandi. 623.
Quoniam intentio actus voluntatis s. 636. , adeoque Directe volitio quaedam est g. 88a. Pnch. empir. Di ideo id, quod di- indirecte recte intendimus, directe etiam uelis, & quod nonnisi indi- velle quid
recte intendimus, inta recte velli dicimur. dicamur. Ita qui alterum vult vulnerare. directe id velle dicitur; Ἀ- . directe autem velle dicitur intersectionem alterius. I. 624.
quod quis uult indirecte, id vere vult. Etenim An indis quod quis indilecte vult, id indirecte intendit g. 6 a 3.).cta votis o Quod indirecte intenditur ex ea actione, quae directa in-st vera --tentione cditur, perinde sequi potest, quam quod directe istis. intenditur, nec in agentis potestate est emcere, ut hoc potius sequatur, quam alterum l. 6ai. . Quamobrem quod Mium a quis
485쪽
quis vult indirecte, idem non aversatur: si enim avetiar Iur, non posset edere actionem , unde eadem fatilitate si quitur, quam alterum, quod fieri mallet. Qui quid non aversatur, ubi aut appetere , aut averseri debet; id utique appetere debet. Patet itaque quod quis vult indirecte, id
eundem vere velle. Qui alterum gladio percutit animo vulnerandi, vulnus imferre potest & lethale, & minus lethale. In agentis potestate positum non est sibi cavere, ne vulnus instigat lethale; sed ob circumstantias particulares evenire potest , ut accidat, quod, non accidere mallet. Quamobrem si nollet alteri infligi vulnus lethale, ipsum gladio ferire minime deberet, sed ab actione prorsus desistat necesse foret. Quoniam igitur nondum certus, utrum horum eVenire possit, agit; vulnus alteri lethale minime aversatur, ubi idem aut aversari, aut qppetere deberet. Quamvis itaque maller vulnus, quod instigere alteri vult, esse potius non lethale, quam lethale; non tamen dici. potest, quod holit vulnus lethale eidem infligi, sed vere potius vult, utut , si per ipsum staret, contrarium fieri mallet. Nimirum in intentione , adeoque volitione indirecta pugnant quasi inter se voluntas & noluntas, praevalet ramen voluntas ob intentionem' ' seu volitionem directam , quoniam s noluntas praevaleret, agens ab agendo abstineret, scuti voluntate praevalente agit. Quodsi actio indirecte quid volentis fuerit det berata , pu gnam, quam diximus, voluntatis & noluntatis & victoriam voluntatis distincte observare licet: immo s cum alio fiat consultatio , verba quoque, quae miscentur, utramque aperte loquuntur. Actus vero , qui tum distincte sese produnt , non minus in casu opposito ideis confidis iniunt, ex quibus decretoria agendi voluntas resultat. Di me perceptiones in evolutione confusarum consistunt.. g. bas.
Imputatio Indirecta intentio agenti imputatur. Quod enim quis inientionis indirecte intendit, idem in directe vult . 6 et 3.). Enimveroinairect quod quis vult indirecte, id vere vult s. 6 a 40. Quam-
486쪽
De Imputatione morali, Dolo es Culpa. 46I
obrem cum volitiones animae sint actiones liberae s. 13. ; indirecta volitio, consequenter indirecta intentio actio libera est. Enimvero imputantur homini actiones, quatenus sunt liberae s 3 a. . Quamobrem indirecta quoque intentio agenti imputatur.
Ρonamus e. gr. Sompronium interficere Titium intentione directa eum nonnis vulnerandi. Quoniam indirecte intendit hujus intersectionem, intersectio ipsis imputatur, nec im directa intentio eum ab imputatione absolvit. Quoniam acti nem omittere poterat, qua Titium interfecit ea utique libera censetur I. 9 I. UIAE. empir.). Causa igitur libera est necis alterius o. sa 6. , ac ideo interfectio Titii eidem imputatur cf. sar. . g. 626. Intentio directa magis imputatur quam indirecta. Gradus imis
Quod enim directe intenditur, propter id agens agit Q. putationu6ai. , adeoque id per se vult β. 6 a 3.). Quod vero in- indirectae directe intenditur, id pet se non vult, sed vult tantummodo, e I aere quatenus ob intentionem directam agere nequit, nisi idem ιntentio- velit s. 6 al. 6 et 3. . Quoniam itaque libertate sponte eligi nis.
mus ex pluribus possibilibus, quod placet G. 943. Poch.
empir. ; intentio directa magis libera est, quam indirecta. Quamobrem cum actio magis imputetur, quo magis ea libera fuerit s. 6o6.) ; quin directa intentio magis imputanda veniat, quam in directa, dubitandum non est.
Ita si quis directa intentione alterum interficit, magis hoc ipsum imputatur, quam si interfecerit intentione indirecta.
s. 6 a T. Istentio immedata est, qua quid propter se inten- Inteηtioditur: me Bata vero, qua quid intenditur propter alterum, mmedia quatenus scilicet per hoc consequimur alterum, quod im Omedrara.
tenditur. E. gr. Bellum aIteri Inserens per se intendit consecutionem juris sui, quod ab aItero ipfi denegatur. Quoniam autem Mmm 3 nisi Diqili od by Corale
487쪽
impωιβιδο.riis vi adhibita idem conset viatur; vastationem rerum hoo' stilium intendit, quatenus ee alterum adigere vult, ut jus suum sibi reddat. Consecutio adeo iuris sui est id, quod immediata intendit, & volitici juris sui consequendi intentio imme- diata est. Ast vastationem rerum hostilium mediate intendumus, dc velle eandem mediata intentio est. q. 628. Intentio non mious meriata, quam immediara agenti
impuratur. Etenim quod immediate intendimus, id propter se volumus; quod vero mediate intendimus, id volumus propter aliud, quod intenditur, ut scilicet ipsum consequi valeamus s. 627. . Quamobrem cum omnis volitio actio libera sit i 3. ; non minus mediata, quam immediata iu-tentio actio libera est. Enimvero actiones agenti imputantur, quatenus sunt liberae . 33aci; agenti adeo imputatur non minus mediata, quam immediata intentio.
E. gr. Si quis ad celebritatem nominis contendere deo - vit ae ideo profundam scientiom acquirere studet; celebritatem nominis immediate intendit . mediate autem scientiam profundam. Non minus autem ipsi imputatur, quod scien tiam profundam acquirere velit, quam quod ad nominis ce- .lebritatem contendere decreverit. Similiter si quis convitiis alterius famam lacessit & sparsis calumniis eidem maculam inurere conatur, ne munere, quod ambit. potiatur; is immediate intendit, ne alter spartam nanciscatur, quam ornare possit, mediate vero laesionem famae ejusdem. Utraque intentio agenti imputatur.
Relatio im suod immediate intenditur, per modum sinis seu,rionis habet; quod vero νnteniatur mediate, isse habet per mo- media tae addum med ι σου ssem sum consequendum aEhibui. Etenim
immed a. quod immediate intenditur, propter se intenditur U. 627. , ram. adeoque propter istud agens agit. Quare cum id finissp, propter quod agens aSit I. 93 a. OAEIold; quod imme-
488쪽
De Imputatione morali, Dolo F Culpa. Ma
diate intenditur, per modum sinis sese habet. Puod erat
Enimvero quod mediate intenditur, id ideo intemditur, ut alterum , quod intenditur, Consequamur I. 627. , consequenter quod mediate intenditur, in se rationem continere debet, cur alterum a nobis intentum consequi detur 3. 36. Ontoc . Enimvero medium est, quicquid rationem continet, cur finis actum consequatur I. 937. Ontoc , &quod immediate intenditur, per modum finis sese haber per demonstrara n. I. Quamobrem quod mediate intenditur ad id, quod immediate intenditur, sese habet per modum medii ad finem consequendum adhibiti. suod erat alterum.
Ita celebritas nominis, ad quam quis contendere decrevit, sese habet per modum finis, & studium, quod collocatur inscientia profunda, aut, si mavis, ipsa scientia profunda, quam acquirere studet, per modum medii, quo finem inistentum consequi datur. Celebritas nominis intenditur imis mediate; scientia autem profunda mediate. Habet igitur id, quod immediate intenditur, sese per modum finis, & quod mediate intenditur per modum medii ad istum consequendum adhibendi, vel actu adhibiti. Simi Iiter dum quis impedire decrevit, ne alter munus, quod ambit, nanciscatur; idipsum per modum finis sese habet. Dum vero alterum conis vitiatur & calumnias de eo spargit; id ipsum per modum meo dii est, quo finem istum consequi sese posse existimar. Intenditur prius immediate, posterius vero mediate. Unde denuo liquet, quod mediate intenditur habere sese ad id, quod intenditur immediate, per modum medii ad finem. Quoniam qui vult finem, media etiam velit necesse est 3 9 r. Onto . snon minus intentio mediata, quam immediata volitio quaedam est, adeoque actio libera 3. I 3. . Unde sequitur, quod jam alter demonstravimus F. 6a 8.), non minus intentionem meis diatam, quam immediatam imputandam esse agenti f. s 3 ad.
489쪽
. 63o. Finis intenditur immediate, medium vero mediate. Cum enim agens propter finem agat f. 932. Onold, eundem quoque intendit propter se. Quoniam itaque immediate intenditur, quod propter se intenditur I. 6ar. ; finis
immediate intenditur. 9uod erat unum. Enimvero agens media non vult, nisi propter finem 3. 94r. Ontol. , adeoque medium non intendit, nisi propter eundem. Quamobrem cum mediate intendatur, quod propter aliud intenditur g. 627. ; medium nonnisi mediate intenditur.
Confirmatur veritas propositionis Praesentis exemplis, quae modo dedimus nox. I. 629. .
Quoniam finis immediate intenditur . 63o. , adeoque propter se, non propter aliud I. 627. ; F nis pramus
es tu igrentIone. Nimirum finis primo subit mentem nostram, & ubi eum intendimus, tum demum cogitamus de mediis, quibus decretis haec demum intenduntur. De hisce enim non cogitare. mus , nisi finem intenderemus. I. 632.
Et quia media mediate intendimus g. 63o. , ademque propter aliud . 6a7. , scilicet propter finem c . 937. tol.) , qui primus intenditur s. 63r. ; medium secundum
est in intentione. Repetenda hic sunt, quae modo ad corollarium praecedens annotavimus. Neque vero existimandum est , duo haec eo. rollaria nullius esse usus. Habent enim usum in praxi moralide evirandis delictis, seu in genere de evitandis actionibus leginaturae contrariis & iuga vitiorum. Immo nec desunt casus imputandorum delictorum, ubi eorundem habenda est ratio. Fidem oculatam dabimus suo loco. Consultum autem duxi. mus de usu quaedam praemoneri, ne sterilibus principiis prae ter necessitatem theoriam multiplicasse videamur. . s. 633. Dissiligeo by Cooste
490쪽
De Imputritone morali, Doloo Calpis. 46
f. 633. In estis E ert a proposito. Etenim intentio est actus, rest, iavoluntatis,. quo volumus id, propter quod agimus I. 6 6. : Pr, ibis,
propositum vero est actus voluntatis, quo determinatur exe- ssis iniri cutio decreti so 3. Para. I. Traeol. nat , consequenter quo voluntatem agendi vel non agendi non mutare volumus. Enimvero diversia utique siliat velle agere propter hoc &nolle agendi voluntatem mutare ι83. Onui . Quamobrem patet, intentionem a proposito agendi differre.
Falluntur adeo, qui intentionem & propostum pro uno eodemque actu voluntatis habent 3, I 87. Ontol. I Facile tamen confundi potuerunt, quae diversa sunt. Etenim intentio &propositum sunt actus voluntatis, qui eandem respiciunt actionem. Quodsi ergo de notione actionum humanarum satis distincta non fueris sollicitus, diversus ille respectus non facile observatur. Vago praesertim loquendi usu, quem coniussnotionibus deberi constat, acumen obtundente. Hoc vero Iatente non perspicitur disserentia, quae inter intentionem dc propositum intercedit. Necesse tamen est in actionibus humanis distingui, quae diversa sunt, siquidem judicia de iis serenda veritati ad amussim respondere debent. Exemplum da-himus mox ad propositionem sequentem, ne desit idea, ad
quam notio praesenti respondens reseratur , ut omnem, quam habere potest, nanciscatur claritatem.
I. 634. Intentio disert a increto. Etenim intentio est actus D e .mia voluntatis, quo volumus id, propter quod agimus . 616. , intentionis consequenter qui quid intendit, is vult, ut quid sit, vela decreso. fiat, vel ut non sit, vel non fiat. Sed decretum est dete minatio voluntatis ad aliquid agendum, vel non agendum s. 497. muri. I. Theol. nar. . Quoniam itaque velle, ut quid sit, vel non sit, aut ut quid fiat, vel non fiat, & determinare voluntatem ad agendum vel non agendum diversia sunt j. i 83 . OHold; intentionem a decreto differre liquet. olfi Pllig. Pract. perfnra L) Nnn Pon