장음표시 사용
491쪽
Ponamus te velle vulnus faciei aIterius infligere, ut de. formetur. Dum vis alterius faciem deformari, deformationem intendis I. 6r6. . Dum voluntatem determinas ad vulnus faciei alterius infligendum, vulnus infligere decernis s3. 97 Part. I. Theol. nat . . Dum ipsio opere exequi vis, quod dece nis , consequenter animus tibi manet vulnus faciei alteri infligendi : tibi hoc facere proponis f. 3 3. Part. I. THoc nat.). Evidens adeo est disterre inter se intentionem, decretum & propositum. Ecquis enim est, qui pro uno eodemque actu venditaverit, velle deformationem faciei alterius, determinare voluntatem ad instigendum vulnus faciei alterius, quo ea deformetur Jc non mutare voluntatem vulneris infligendi. Notandum vero posse etiam decerni deformationem faciei alterius, nulIo adhuc habito respectu.ad modum deformandi. Sed tum actus deformandi in genere decernitur & consultatione eruitur, qualis actus iste esse debeat in specie, adeoque decretum actus in specie sequitur decretum actus in genere. Inde vero est , quod decretum focile confundatur cum intentione , aut saltem non appareat,
quomodo ab hac distingui debeat, quemadmodum vulgo cum proposito confundi solet. Ne igitur hoc fiat, decretum g nerale, quod implicatur intentioni, ab hac probe disti uendum. Ad unum eundemque actum ternum Plures concurrunt volitiones, quae non satis discernuntur ab iis, qui acumen suum & attentionem suam in se desiderari patiuntur
mecutio . Executio decreti ta propositi est editio illarum mi decret F num, quas committere decrevimus & nobis propositi musia
pro ostr. E. gr. Si quis actu vulnus infuere tentat, vel etiam instigit facier alterius, quam detormare intendit; decretum dc propositum suum exequitur. Et executio decreti atque propositi consistit in iis actibus, quibus vulcius infligere conatur uel etiam infligit alterius faciei. Absit autem, ut quis sibi persuadeat executionem decreti ac propositi semper consistere in actibus externis. Etenim decernere quoque dc proponere nobis possumus actus intellectus , veluti si Mathematicus decernit solutionem alicujus problematis ad sblvendum publice
propositi, sibique proponit, quod cras solutioni incumbere
492쪽
De Imputatione morali, Dolo solpa. 467
velit. Solvitur enim problema meditando : meditatio autem operationibus intellectus, aliis facultatis cognoscitivae inserim ris subinde concurrentibus, absolvitur. 636.
Mecurio decreti s propositi agenti imputari potes. Γ Maiis
Qui enim decretum & propoli tum exequitur, Cas conlunt executio intit actiones, quas committere decrevit sibique proposuit I nis Horati 63s. , conlaquenter eas committere vult, Voluntate con propos- stante, β 497 .so 3. Para. I. neol. nar.). Quoniam itaque n. volitiones omnes liberae sunt . 13 s; ex utio decreti & propositi a libertate animae depcndet I. s6.8s r. Oritu. , ad que actio libera est I. ia Quamobrem cum actioncs agcnti
imputentur, quatenus liberae sunt s. 3 3 a.); executio decretidi propositi agenti imputatur.
De imputatione executionis decreti atque propositi nemo dubitat, cum ramis manifesta si ejus a libertate animae de-
I. 63 T. Decrerum atque propositum imputatur. Est enim non Impurnis minus decretum I. 497. Part. I. Theoc ηδν. , quam proposi- decrerι tum volitio quaedam . so 3. Part. I. Theol. Nar. . Quam- propositi. obrem cum omnis volitio sit actio libera i 3. , S actiones agenti imputentur, quatenus sunt liberae I. s 3 a. ι decretum atque propositum homini imputantur.
Non est, quod excipias. imputari actiones, quia ex iis taquitur per se quidpiam agenti aut aliis boni vel mali g. sya .,
ex solo autem decreto ac proposito agenti, ius executioni de- mandetur, nihil tale sequi: quod idem de intentione nuda valet g. 616. . Etsi enim dici non possit causa libera boni vel mali, quod nondum existit; recte tamen dicitur; quod velit esse mali vel honi ex eo, quod agere decrevit, sbique proposuit, consequentis causa libera. Quoniam actiones non imputantur nisi quatenus liberae 3. 328. ἔ Imputativitas a v litisne in actionum, quam decreto & proposito couvenienter
493쪽
committimus, derivatur; non vero eidem per se inest. Ec- quis ergo dubitet, imputationi jam esse locum in decreto atque proposito, etsi nondum locum habeat quoad bonum. vel malum actuale. Non abhorrent haec a notionibus communibus. Ecquis enim est, qui nesciat, imputari homini bene faciendi voluntatem, etsi quod maxime vult facere non possit; impulari etiam propositum laedendi, etsi actu nondum laeserit. Inde est, quod eum laudemus & amemus, qui benefaciendi viluntatem habet, etsi desint vires; & ex adverso alterum, cui alterum laedendi propostum est, vituperemus & odio prose' quamur, eidemque indignemur, utut nondum laeserit alterum. Immo nec desunt exempla, ubi delinquendi propositum punitur, etsi sint rationes, cur vulgo non puniantur delicta nisi actu commissa. Haud parum interest , ut agnoscatur, quaenam sint ea, quae in qualibet actione imputanda veniunt. Inde enim innotescit, quantum imputanda veniat actio. Etenim eandem duo committere possunt actionem, unde idem prorsus sequitur bonum vel malum s nec tamen utrique aequaliter imputanda est.
f. 638. ectus ea. Actio quo.id effectum casualem agenti per se imputari
Inalis numne it. Etenim effectus cassialis oritur ex concursiu causa--ρπιμι rum alterius essedius gratia agentium 3. 46o. Part. II. Theocnat. . Quamobrem si ex actione hominis emergit, agens nec eum praevidere, multo minus intcndere potuit, adeoque praeter ejus expectationem & voluntatem accidit. Patet adeo actionem quoad cffcetum cassialem non dependerea libertate animae g. 49 i. P Ich. empis consequenter non' esse liberam s. ia . . Quoniam itaque actiones non imp tantur, nisi quatenus liberae sunt s. 3 et 8. ; actio quoad eL sectum casualem agenti per se imputari nequit.
E. gr. Si quis mensae assidens ipsum alloquenti vultum obis
vertit & a tergo advenientem cum vitro, quod Vino plenum est, non videns in vitrum impingit, ut vinum in alterius v
sem essundatur; effuctu. hic casualis est. Quaecunque enimad
494쪽
De Imputatione morali, Dolo sculpa. 69
ad eum eoneurrunt causae, alterius essectus gratia agunt: ex earum vero concursu effectus resultat, cujus gratia causa nulla
egit. Tum vero essectum esse casualem patet 3. 46o. Part.R. Theot nat. . E si itaque inusio vini in vestem alterius abacti ne tum ita dependet, ut, ea non posita, nec ipsa posta suisset; - non tamen ab eadem dependet, quatenus libera est. Quamobrem nec tibi imputari potest , quod vinum in alterius umstem fuerit effusum. Consideratur autem hic essectus casualis in se, quatenus existit, nulla habita rarione, num a te evitari potuisset. Atque ideo dic imus, actionem quoad essectum easualem per se imputari non posse. Quatenus enim casualis est, ejus actualitas nullatenus a libertate tua dependet. Hinc est, quod in criminalibus homicidium casuale non imputetur.
g. 639.s in tua fuerit pates ate essectum casualem evitare I quatenus
actio quoua eundem tibi imputatur , quatenus eundem evitare imputario-
poteras. Etenim si in tua fuerit potestate cffectum casualem mactionis evitare, quatenus Vel non agere, Vel aliter agere poteras; quoad eme- in tantum effectus casualis a libertate tua dependet . 49 i. tium casu PHch. emptrix consequenter actio tua respectu ejusdem ha- tem locus betur pro libera ia . . Quamobrem cum actiones imp sit. tentur, quatenus liberae sunt s. 33 a. , asiuo quoad effectum casualem, quem evitare poteras, non agendo, vel aliter agendo, tibi imputatur, quatenus eum evitare poteras.
s. 64o. si ad actionem omittendam fueris ouiratus, ex γε quantamefectus casaalis resultat, eundem evitare potaras, siquidem ea. obligationi tuae fatisfecisses consequenter juxta legem ean imiadem determinasses . rao. 13a . . Quamobrem cum actio legi ριιὸ inditarinis tibi imputetur 3. 396.), cibi etiam imputandum es, contra k- quod casum non evitaveri 3. 639- - gem agemi.
Nimirum essectus casualis non imputatur 3. 638. ,sed imputatur tibi, quod eundem non evitaveris. Ita parentes imputant liberis actione , quatenus evitare poterant essectus e
495쪽
quatenus actione suales, si contra ipsorum jussum secerint, quod non sacere debebant, vel sua sponte secerint, quod facere non tenebantur. Vulgus haud raro acutius judicat, quam eruditus, cui notiones distinctae non sunt satis determinatae. Quamobrem ne in his determinandis aberres a scopo, judicia vulgi majorem merentur attentionem, δc majore acumine discutienda. quam vulgo putatur. Scientia imperiecta obest ; perfecta autem, quae nomen suum tuetur, demum prodest. Haec probe perpendant velim, qui importune sese theoriis conis dendis immiscent, magnum aggredientes opus, quod vires ipsorum superat.
Quoniam effectus casuales homini vel boni, vel mali ad
fortunam referendi β. 46s. Tarr. II. Theol. nat. , actiones a tem agenti non imputantur quoad effectum casualem per is impurentur I. 63 8. , sed quatenus eum evitare potuit s. 639.); & actio- quoad ea, nem committenti, ad quam omittendam suerat obligatus, im- quae Iortu palatur, quod casum non evitaVerit A. 64o. ; assiones Poad nae deleu- ea, quae a fortuna pendent, siue secunda, sive adversa, per stur. agenti non imulamur ,sae quasenus ea euuare poteras, si
ad actιonem omittendam fuerat obligarus, quam forsana adversa com Iasur, agenti /mputandum, quod eam non eυitaveras. Quae ad propositiones praecedentes annotavimus not. β.638.6 o. ; ea hic repetenda sunt. Ceterum nemo non videt. nos hic agere de casu mere tali. Quodfi enim concurrat culpa, ut mere talis non sit; de eo dispiciemus deinceps.
Imputatio- Imputatio dici solet phisca, si seposita omni moralinis ph caetate actionis judicatur, num agens sit causa libera ejus, quod
ac moralisseactione ipsius sequitur, ac sibi aliisque bonum vel ma-d ereuria. tum est. Imputatio moralis est, qua actiones agenti imp tantur , quatenus ex iis sequitur quidpiam , quod agenti vel aliis bonum aut malum, ob earum cum lege convenientiam vel disconvenientiam. Unde Diuitiam by GOoste
496쪽
De Imptitatione morali, Dolo re Culpa. 47r
Unde patet, in imputatione morali opus esse applicatioue legis ad facta, ut intelligatur, utrum actio sit ejus generis, ut moraliter imputari possit, nec ne. Quamdiu enim de imp tatione tantummodo physica sermo fuerit; nulla legis habetur ratio, sed lassicit, ex actione per se sequi, quod tibi aut alteri bonum vel malum est, ut ea sit ex imputandarum numero, utrobique autem libertatis in eam influxui, aut si mavis, dependentiae ejusdem a libertate tribuendum, quod actu imputetur. Ut definitionum pra sentium haud dissiculter discernentur, quae ex antea dictis ad imputationem moraIem sint reserenda, quaenam vero nonnisi ad imputationem physeam spectent, praesertim ubi imputatio secundum naturae fit legem. Lubet tamen adhuc generalia quaedam imputationis moralis addere
principia , ne quid desiderari posse videatur. . 643 Assiones legi naturae conformes s HGrmes moraliter Ad quid- imputantur quoad bona es mala , quae ex irsdem tum respectu nam Mnpu- nostri, tum respectu aborum Becusario consequuntur. E tentur a- enim lex naturae nos obligat ad committendas actiones,quae Ηιones legi per se ad nostrum statusque nostri & aliorum statusque e. naturaerundem perfectionem tendunt, & ad omittendas actioneS, conformes quae per se ad nostram statusque nostri & aliorum st iusso tusque eorundem impersectionem tendunt a 230,mes. consequenter ad committendas actiones ex quibus necessariosequitur, quod nobis vel aliis bonum est l. ss4. PUL -- pir. J, &ad omittendo actiones, ex quibus per se sequitur, quod nobis vel aliis malum est 3 6 s. V si empis Quodsi ergo actiones legi nauirae fuerint consormes, ex iis necessario sequitur, quod nobis veI aliis bonum est, ubi fuerint positivae; aut malum quoddam a nobis vel aliis avertitur, ubi privativae suerint: id quod etiam in bonorum numero censetur. Ast ubi eidem suerint difformes, ex iis necessariosequitur, quod nobis vel aliis malum est, ubi fuerint pom.iVae ; aut bonum quoddam, quo minus consequamur, Vel x alii
497쪽
alii consequantur, impeditur: id quod etiam in malorum
numero censetur. Enimvero actiones homini imputantur,
quia ex ipsis sequitur per se quidpiam agenti vel aliis mali aut boni h. 19et . Actiones itaque legi naturae consormes& difformes imputantur quoad bona & mala, quae eX iisdem tum respectu nostri, tum aliorum necessario consi quuntur. Imputantur autem actiones morallicr, quatenus
ex iis sequitur, quod agenti vel aliis bonum aut malum est
ob earundem convenientiam vel discolivenientiam cum lcge g. 642. . Quamobrem cum ea, quae nobis vel allis bonaiunt, ex actionibus legi naturae conformibus consequantur, quatenus cum eadem conveniunt, &quae nobis vel abis mala sunt, ex iisdem consequantur, quatenus cum ca disconveniunt per demonstata; actiones legi naturae conformes ac
difformes agenti imputantur moraliter quoad bona di mala, quae cx iisdem tum respectu nostri, tum respectu aliorum
necessario consequuntur. Ipsa nimirum actionum intrinseca bonitas & malitia, ob
quam ad alias committendas, alias vero omittendas lege naturali obligamur f. Is 3. , eas imputabiles efficit. Et quia
eadem ratio est, cur imputabiles sint, & cur legi naturae eo formes aut dissormes sint quin ob convenientiam & disconvenientiam cum lege, seu quatenus eidem conveniunt, aut disconveniunt, imputandae veniant dubitandum non est. Ceterum propositio praesens principium foecundissimum est. raus enim usus tam late patet, quantus est ambitus bonitaris S malitiae intrinsecae. Hic cum latior fit, quam vulgo put tur , quemadmodum ex tractatione speciali constabit: usus quoque propostionis praesentis ad ea se extendit, quae imp tationi subelle vulgo non creduntur. Qui legem naturae intra arctos admodum cancellos coarctant; imputationem quoque moralem, quae a lege naturae venit, nimis aristis limitibus coe cent: unde ad physcam nonnisi imputationem reserunt, quae ad moralem referri debebant, & longe plurima ex imputabilium numero prorsus eximunt, quae eidem adscribenda, immo impu
498쪽
De Imputatione morali, Dolo s Culpa. 473
imputationi actionum morali non omnem suam extensionem tribuunt, quae eidem convenit, ita ut actiones multo minus imputentur, quam imputari debebant. Plurimum adeo interest, actionum intrinsecam bonitatem atque malitiam intiam ius perspici. quae actiones legi naturae conformes ac dissor.
mes imputabiles efficit, squidem de imputatione judicium ser- re volueris, in quo nihil prorsus desiderari possit. .
s. 644. Actiones legi naturae conformes EF di formes per se quatis sis
imputabiles Hunn stenim lex naturae nos obligat ad actiones impisarivia intrinsece bonas committendas & intrinsece malaS Onuitcn- ras actio. das is 3 ), consequenter quae eidem conformes sunt, in- num legirrinsecam bonitatem habent, quae autem eidem ditarmes natura sunt, malitiam habent intrinsecam. Enimvero actiones b c formianitatem intrinsccam habentes per se bonae sunt U. a et o di vim o infactiones intrinsecam malitiam habentes per se malae sunt 3 formiam. 3760, hoc est, tales, ut ex ipsis necessario sequatur quispiam, quod agenti vel aliis bonum aut malum est s. ara. I73. ' Quamobrem cum actiones ideo imputari possint, quia ex ipsis sequitur per se quidpiam agenti vel aliis boni aut m3li sua.); quin actiones legi naturae conformes &difformes per se tales sint, quae imputari debent, seu per stimputabiles, dubitandum non est.
Quemadmodum actiones intrinsece bonae & malae sunt perte tales, ut eas esse honas vel malas independenter a voluntate . Dei, vel hominis, qui nos obligandi ius habet, demonstrari Possit f. II a. i7 3; ita etiam eaedem actiones per se imputabiles sunt, ita ut eas imputanctas esse demonstretur independenter a voluntate Dei vel hominis, qui nos obligandi jus habet. Immo videas etiam homines tam sibi, quam aliis imputare actiones quoad earundem malitiam & bonitatem intrinsecam citra respectum ad legislatorem. Quodsi excipias hanc imputationem nonnisi physicam esse, non vero moralem; in verbis dissensus erit, non in re, imputationem tamen moralem praeternecessitatem arctioribus limitibus constringis, quam par erat:
499쪽
mimo proprie sic dictam imputationem physicam, cui Ioeus est, quando imputatio moralis locum non habet, a morali non fui, discernis.
. 64y. ρHβri putatio moralis actionum legi naturae eonso miremae ἔρημm es Hssormium sab is etiam in spothesi athei. Etenim leX legι naturae subsistit etiam in hypothesi impossibili athei I.; 430. mi Quamobrem eum imputatio moralis locum habeat ob actio-πm o is num cum lege convenientiam & disconvenientiam I. 64 ad I formism in imputatio moralis actionum legi naturae conBrmium & d
ιπρ bes Dimium etiam subsistere debet in hypothesi athei.
ιο- Quodfi ekeipias, subsistere tantummodo imputationem
physicam, non vero moralem; non modo repetenda sunt, quae modo ad propositionem praecedentem annotavimus p verum etiam cogitandum est, dari easus, in quibus atheusagnoscit, actionem, quae physicam imputationem recipid, non tamen
agenti imputari posse. Spectat huc, quod superius demo stravimus, de non imputanda actione, qua satisfit obligationi. quoad mala, quae inde sequuruur 3. 6r 3. . veluti si quis testi,
monium deponit contra amicum, quo eum ad poenam graVat diu. g. ert., Dicendum itaque in hoc casu, eandem actionem quoad idem agenti physice imputari dc non imputari debere: quod quam si absonum, nemo non videt. Taceo alia bene multa, quae magno numero cumulari poterant, nisi abunde satis demonstrassemus, legem naturae & obligationem natum.
lam, quae hinc manat, subsistere in hypothesi impia. f. 646. amputatio Actiones legi naturae formes s usi ormes homini ac ionum impurimur quoad praemia postiva diuina ta quoad poenas ' ρώoad ρσαρ postsivas diminas. Quae enim vi nexus rerum hominibus eveniunt bona , qui actioneS bonas committunt, pro praeuas auina. miis divinis recte habentur G. 3 r 3. , & quidem positivis s.s i et . . Similiter quae vi nexus rerum hominibus accidunt, mala physica, a iubin alatis peipetraus, pro poenis divinis recte
500쪽
De Imputatione morali, Dolo F Culpa. 47s
recte habentur I. 3o8. , & quidem positivis I. 3o9 d. Quo
niam itaque praemium positivum divinum est bonum, quod a Deo in agentem confertur ob actionem sive positivam, sive privativam . f. a ys. , & cum actione ista voluntate Dei connectitur l. 3ia. ; poena autem positiva divina in malum, quod a Deo ob actionem agenti immittitur j. 28s. , &cum actione voluntate Dei connectitur g. 3o7. praemia sunt
bona, poenae autem mala, quae ex actionibus ipsius conse quuntur. Enimvero actiones homini imputantur, quia ex
ipsis sequitur per se, quatenus Qilicet actio aditur, quidpiam agenti boni vel mali . s9a . . Quamobrem actiones leginaturae consermes & difformes homini imputantur quoad prae
mia positiva divina & quoad poenas positivas divinas.
Solent quoque homines aliis imputare actiones quoad poenas divinas pofitivas dc praemia divina. Unde si vi nexus rerum mala male agentibus obtingunt physea, Hunt, eos sibi imp tare debere, quod mala patiantur, quia vitam Pessimam egerunt. Immo qui ipsos actionibus suis mala ista promeruisse pronunciant, eas quoad poenas divinas ipsis imputant. Equidem cum mala physica, quae vi nexus rerum homini actiones
bonas committenti, malas omittenti obtingunt, Poenae nora
snt, sed saltem actionum committendarum & omittendarum motiva f. 3I4. , non nego temeraria saepius esse hominum judicia; ad ea tamen hic provocare licet, ubi ostendendum, ruae a nobis demonstrantur, esse notionibus communibus conisentanea. Nec est quod excipias, vulgo non agnosci mala ista physica, quae poenarum nomine compellantur, vi nexus rerum consequi: suificit enim, quod habeantur pro essectibus hausarum naturalium ex intentione divina ob finis ab ipso praestitutos agentium, cum hosce vi nexus rerum consequia Deo sapientia sua determinati f. 666. Part. I. Theot nat. certum sit s*. 34. CinmoL, Christus & Apostoli alia adhue eommemorant praemia positiva divina, alias poenas postivas divinas . quae homines manent post hanc vitam. Ex demonstra.
tione propositionis praesentis intelligitur , quoad haec etiam Ooo a Praemia