장음표시 사용
511쪽
De Impuratione morali, Dolo F Culpa. 48
E. gr. Si emtor venditori p omittit aliquod pretium promerce solvendum & venditor affirmat, se velle pro hoc pretio eandem ipsi tradere ; hie consentit in pretium ab emtore oblatum expresse. Expressus adeo consensus in eo consistit, quod verbis manifestis significet, se velle pro pretio isto tradere emtori mercem, quam sibi pro eodem tradi vult. Enimvero ubi nihil regerens, sed taeens eidem tradit mercem; ex hoc' facto colligitur, quod pro isto pretio eam tradere velit, ade que tacite consentit, R ideo tacitus dicitur, qui expressis verbis non declaratur, sed saltem ex facto colligitur, quod supponit, vendItorem pro merce oblatum ab emtore pretium accipere velle. Similiter filius requirens patris ad factum aliquod comsensum , ex nutu eundem intelligit.
disertis verbis vel alio signo significamus, nos nolle idem, expressi quod vult alter. Tacitus autem rissensius est, qui aliunde, saetra offe- veluti ex factis & non factis, colligitur. rentia.
E. gr. Si emtori pretium certum pro merce sibi tradenda osse. renti respondet venditor , se pro hoc pretio eandem tradere non posse, utique dissentit & expressus est dissensus, quatenus verbis disertis declarat, nolle sese mercem pro hoc pretio tradere. Enimvero si oblato pretio ab emtore mercem aufert & reponit ; dissensum suum tacite declarat, & ideo dissensus dicitur tacitin, quia ex hoc facto venditoris colligitur , quod mercem pro hoc pretio tradere nolit.. g. 66 a. onsensus tacitus es verus consenses'Dissensus racse eonfimis rus est verus Disensus. Etenim consensus est actus Voluntatis, Iis, e quo idem volumus, quod Vult alter s. 6 s 8.), Verbis autem aut senses iam alio signo externo ideo declarandus, ut alteri, cujus interest, si ieia innotescat Quamobrem cum consensius eXpressus verbis rus conomvel alio signo alteri significetur, tacitus vero aliunde, veluti sui. ex facto & non facto, colligatur s. 66 o. ; consensus tacitus &
512쪽
expressus unus idemque voluntatis actus est, & tantummodo modo differunt, quo alteri, cujus interest, innotescunt. Est igitur tacitus non minus, quam expressus verus consensus. 9uod erat unum.
Simili prorsus modo patet, dissensum tacitum esse verum dissensiun.
Nimirum consensui tam tacito, quam expresso eadem consensus definitio competit, & similiter distenta tam tacito, quam expresso eadem convenit dissensus definitio t*668. Deqq . Quamobrem uterque verus est consensus & dissensus ,. 349. Let ), & quia eadem sunt, quae sub communi notione comis 3 prehenduntur f. I 87. OMOl. , uterque idem est consensus &dissensus , sive alteri verbis aut alio quodam fgno manifestetur, sive aliunde quomodocunque colligatur, modo rite colligatur, ne consensum vel dissensum fingas, ubi nullus est. E. gr. Consensus vendatoris in pretium ab emtore oblatum consistit in eo, quod velit mercem pro eodem emtori tradere. Sive igitur dicat, se hoc velle, sive alteri actu tradat mercem, actus voluntatis unus idemque manet. Nimiliter dissensus venditoris in eo consistit, quod nolit mercem pro pretio ab emtore oblato tradere. Sive igitur apertis verbis dicat, se hoc nolle, sive mercem auferat & reponat, idem prorsus manet actus noluntatis' Nodus indicandi alteri actum volum ratis vel noluntatis nullam inseri actui huic mutationem, sed nonnisi extrinsece eundem asscit.
s. 663. suaηdo ex Si quis id facit, quod facere non poterat, nis aliuae facto cub- quid feri vellet ; in hoc ipsum consentit. Ponamus enim satur con 'ipsium nolle, ut alterum hoc fiati Quoniam id quod facit, sensus. fieri nequit, nisi etiam velit, ut alterum hoc fiat Aer h2poth. quod non vult facit. Quod cum vi libertatis animae in volendo o. 49 a. Ich. empis.), & voluntatis cogi nesciae sit absurdum s. 93T . P Ich. empir.); evidens est, si quis facit, quod
fieri non poterat, nisi aliud quid fieri vellet, ipsum in hoc
513쪽
De Imputatione morali, Dolo sculpa. 489
In casu parriculari veritas propostionis manifesta est, Ecdemonstratio in directa, quam dedimus, luce sua abundat. Nemo non dicit, venditorem consentire in pretium ab emtore oblatum, si mercem eidem tradit. Etenim si non consentiret, nec eam tradere poterat. Ossertur pretium pro re tradenda. Quamobrem fieri non potest, ut venditor rem tradat, nisi pro illo pretio eandem tradere velit. Traditio nimirum consensum in rietium supponit. Qui mercem emtori tradit, eam tradere vult. Qui vult tradere, pretio ab emtore oblato, re Pro eodem mercem tradere vult, adeoqtie in pretium consentit g. 6380, consequenter ipsa traditione mercis suum in pretium oblatum consensum sussicienter indicat. Videmus adeo quomodo ex facto consenstri colligatur.
I. 664. si quis nos fuit, quo acere ribebat, nisi aliud quid suomodisseri velles; in hoc ipsum consentit. Pouamus enim, ipsiuni ex non ri nolle ut hoc alterum fiat. Quoniam non facit, quod facere riu colliga- debebat, nisi hoc alterum fieri velit mr 0poth. quod vult, tur consadi non facit. Quod cum per naturam animae, utpote liberae iura in volendo & nolendo g. 49 a. ωcb. empir& quoad voluntatem ac noluntatem cogi nesciae I. 927. P h. emps'I, sit absurdum; evidens est, si quis non facit, quod facere debebat, nisi aliud quid fieri velletiaeum in hoc ipsum consentire.
In casu particulari veritas propositionis, quae instar axiomatis sumi poterat, utpote ex consensus taciti definitione 3. 66o. satis manifesta 3. 27 3 Log. , & demonstratio indirecta, qua usi
sumus ad eam evincendam, omni luce radiat. Nemo dubitat, quin venditor in pretium oblatum consemiat, si mercem. quam manu tenet emtor, eidem relinquit, iuec, ut abiens eandem secum auserat, permittit. Etenim si in Tetium non consenis tiret, aut ipse mercem auferre & reponere, aut cum eadem abituro emtori dissensum expresse declarare debebat. Neutrum horum cum faciat, necesse est ipsum pretium oblatum promerce accipere velle consequenter in idem consentire 9. 658. . Videmus adeo, quomodo ex non iacto consensus colligatur.
514쪽
. 66 s- suomoG S. qaras facit, quod cere non poterat, nis astud qui ex fast sera nollet ; quoad hoc ipsum Hssentit. Patet non absimili Cooga με modo, quo ante ostendamus s. 663. 3, si quis facit, quod δονθα facere non poterat, nisi aliud quid fieri vellet, eum in hoc
ipsim consentire. Veritas propositionis per definitionem clissensus traditam, c*.6s9. adeo manifesta est, ut ea jure axiomatum numero adscribatur 3. 273. Log , atque adeo de ea demonstranda parum solliciti esse debemus I 26 . Log.). Exemplo est venditor, qui
pretio ab emtore oblato mercem aufert & reponit. Etenim si nollet mercem pro isto pretio tradere,. nec eam auferre ac Feponere poterat, cum mercem vendere velit. Hoc ipso
ficto sumienter indicat, quod nolit pro isto pretio mercem tradere, immodissensum suum magis declarat, quam fi apertis verbis dixisset, sese pro isto pretio eam tradere non posse: etenim haud obscure simul indigitat, quod de justo pretio ab emtore dando desperet, immo quod agre serat, non majuti pretium ab emtore asservi
g. 666 suomodo si quis n facit, quod facere debebat, nisi aliquidμ- ex xonfictori aialii; quoad hoc imum dissentit. Patet hoc non absit ili colligatur modo, quo paulo ante g. 664. ostendimus, si quis non dissensus. facit, quod facere debebat, nisi aliud quid fieri vellet, eum.
Quae modo de propositione praecessente annotavimus, eae de praesentci quoque tenenda sunt. Exemplo veritas propo-stionis sit manifesta Si emtor, qui mercem jam ante viderar, redit & pretium paulo majus offert, quam ante obtulerat, venditor vero mercem non depromit, quod hoc non faciat,
ex eo abunde intelligitur, quod pro pretio isto mercem tradere norit , consequenter quod in eodem adhuc disientiat 3. 6s9. , etiamsi ne verbulum quidem dicato
515쪽
De Imparatione morali, Dolo s Culpa.
Si consensus alicujus requiritur, signo, quod Assirma- Disomoritionem signiscat, veluti nutu, GHaratur confrasus. Etenim Igno deis qui conuensium alterius requirit, ex eo quaerit, num consen- clareturtiat β. 638. . Quamobrem si consentit, affirmare debet, consensus. quod scri velit illud, ad quod consensum impertiri debet. Quoniam itaque perinde est, sive verbis, qui affirmationem significat, sive signo quocunque alio, quod eandem liadigitare solemus, affirmationem indigitemus; ideo patet signo, quod affirmationem significat, veluti nutu, consensum declarari, qui requiritur. .
Vocabula sunt signa artificialia, quae adeo assirmationem dc per eam consensum aliter indicare nequeunt, quam quia homines Voluerunt, ut, qui ea proseri, assirmare quid intel
ligatur f. 938. Ontia. . Quamobrem s alii cuique sgno idem
tributus fuerit fgnificatus ; eundem habet cum vocabulis usum. Ita si emtor quaerit ex venditore, an pro hoc Pretio, quod ipsi offert, mercem tradere velit; quod velit, non minus ex nutu intelligitur, quam si respondeat, volo, vel immoralterutrum enim vocabulorum & nutus in casu dato eamdem fignificandi vim habet: quod de voluntate alterius nobis innotescit per vocabula, idem quoque intelligitur ex nutu.
f. 668. Si num quid fieri velimus, rogamur, vel quid velint sturado f- alii audiamus. Igno quod negationem Agniscar, offensus de gno declaclaratur. Etenim ii rogamur, num quid fieri Velimus ,retur os dissensium declaraturi negare tenemur nos Velle 3. 6 9. . serasus. Quoniam itaque eodem redit, De Verba proferas, quae negationem significant, sive signo quocunque alio utaris, quo eandem indigitare solemus; si num quid fieri velimus rogamur, signo, quod negationem significat, dissensius declaratur. Eodem fere modo idem patet, ubi dissensum suum declarat ligno negationem significante qui audit, quid alii fieti vel facere velint.
516쪽
Quae ad propositionem praecedentem de aequipollentia πω eabulorum & signorum aliorum idem fgnificantium in declarando consensu diximus; ea de declaratione quoque dissensus tenenda sunt. E. gr. Si emtor quaerit ex venditore, num pro pretio, quod ipsi offert, mercem tradere velit; ex levi capitis agitatione hue illucve in latus iacta non minus intelligitur, quam fi respondeat: nolo, vel non, aut neutiquam. Dissen. sum itaque non minus signo isto, quam verbis hisce declarat. Ita si quis audit, quid alii facere decreverint, eadem capitis agitatione indicat, se hoc minus probare, adeoque suum tam aperte declarat dissensum, quam eum verbis declarare poterat.
g. 669. ut vultu non murato tacet, Mi confensum aut difcensium suum declarare debet, is concientit. Etenim ubi quis consensum aut dissensum suum declarare debet, is vel vcγbis, vel signo quodam alio indicare debet, utrum fieri velit, an nolit id, de quo quaestro est, siquidem expresse consentire vel dissentire velit β. 66o. 66r.) Quod si neutrum facit, nec mutato vultu tacci; nullum praebet indicium, unde
colligi possit, quod id, de quo quaestio est, num fieri debeat, displiceat. Quoniam itaque anima quid non vuli, quia ipsi displicet s. 937. P Ich. empiri); hinc colligitur, quod, dum
non mutato Vultu tacet, non nolit, consequenter quod V
sit, hoc fieri, de quo quaestio cst. Quamobrem cum consentiat, qui fieri hoc vult, quod fieri vult alter I. 638. , qui
vultu non mutulo tacet, ubi conscnssim aut dissensum suum declarare debet, is consentit
Nimirum quoniam consensum tuum aut dissensum tuum vel verbis, veI signo aliquo externo fassicienter indicare debes, hoc ipsin, quod taces, fignificare vis, quid velis. Enimvero ex eo solo, quod taces . nec consensus, nec dissensus colligi potest, cum taeere possit & qui consentit, ct qui dissentit. Ratio igitur habenda quoque est vultus, ut exinde colligatur, quanam de causa taceas , an scilicet taceas, quod nulla adesse videatur ratio , cur conseruire non debea3, an vero ideo,
517쪽
De imputatione moris, Dolo N Culpa.
quod tantopere displiceat, ut quaerentem ne quidem responsone dignum existimes. Ubi nulla vultus mutatio accidit, prius utique colligendum. Unde ex eo, quod vultu non mutato taces, intelligitur, quod consentias. Et in hoc casu tantummodo valet, quod vulgo dicitur : Qui tacet, consentire
sol Oulis in gnasundo aut agemm qVemPis Mim ori,iab iis molesum opirante tacet, ubi consensum sium taeclarare debet Aaut dissensum; is dissentit. Etenim si quis consensum suum . aut dissensium declarare debet, is suffcienter indicare ten tur, num Velit fieri, quod vult alter, an idem fieri nolit ' g. 638. 639.). Quoniam itaque affectus molesti in aversando tonsistunt . 6o9. PDch. empir. ; ubi vultus indignabundus vel affectum quemvis alium molestum spirat, ex eo lassicienter intelligitur, quod famam, de quo quaestio est,avcrsetur, consequentur quod nolit fieri, quod ut fiat vult alter . 881. P ch. empir. . Quamobrem cum disientiat, qui idem fieri non vult, quod vult alter cβ. 6s9. ; qui vultu indignabundo aut affectum quemvis molistum sipirante tacet , ubi consensium aut dissensum situm declarare debet, dissentit.
Nimirum ex vultu hic intelligitur, non aIlam esse tacendi rationem , quam quod adeo aegre serat id, quod alter fieri vult, ut nulla resposione opus esse existimet ob dissensum facile praevidendum. Quodsi ad assectus particulares, qui
vultus mutatione sese produnt, animum advertere libeat; ex hac non modo dissensus intelligitur , verum etiam colligere datur , quale ipsi videatur factum, ad quod consensum suum praebere recusat. EnimVero cum hic tantummodo quaeratur, utidenam alterius colligatur dissensus, minime autem doceri debeat, quo modo in rationem inquiramus, cur qui tacet disi sentiat, nec consentire velit, ut in tantas ambages descendamus opus non est. Ceterum in hoc casu fallit, quod vulgo dicitur: Qui tacet, consentire videtur. Nimirum regula haec nonnifi
518쪽
probabiliter consensum alterius colligere docet. Sed eum nobis jam quaestio sit de eo, quomodo certo colligatur dis
sensus, vel consensus; quae in ea desiderantur, ut ad hunc usum apta evadat, addenda fuere.
I. 67 I. Imptitorio Fadum alienum in idem consentienti, ubi alter consenis facti alieni sim ejus requiris, tatur, tanto auςem magis imputatur,
ob e sena II foe ιγηθη- itsilii quidpiam fieri non potuit. Si cnim in Δ ω. factum alterius consentis, ut hoc faciat vis I. 6 s 8. . Quoniam itaque absque consensiu tuo alter facere noluit, quod fecit, per byoth. factum alienum a voluntate tua dependet s. 36. 8 si . Oolol.). Quamobrem cum factum ali num tibi imputetur, si quomodocunque a voluntate tua dependet g. 6so. ; factum alienum tibi imputatur, ad quod consensum requisitum adhibes. Iuod erat unum. Quod ii absque consensu tuo alter sacere non potuit, quod facere voluit; penes te magis stetit, ut impedires, ne faceret. Quamobrem cum hoc non obstante conscia sisti, a voluntate tua quin magis dependςat factum alterius, dubitari nequit, qui notionem consensus β. 6s 8.)& dependentiae perspectam habet . 36. 8 3 i . Ontol. . Quoniam itaque factum alienum tibi tanto magis imputatur, quo magis a voluntate tua dependet s. 6si.); factum alienum, ad quod consensum requisitum adhibes. tibi tanto magis imputabitur, siquidem absque consensu tuo fieri non potuit. Quoae
erat alterum. Si amicus tuus ex te quaerit, num velis, ut hoc iaciat, cum
facere nolit, quod aegre serre posses; consensum tuum requirit s. 6s8. . Quodsi igitur consentis; factum ejus tibi imputabi. tur. Enimvero si filius tuus, cui prohibere potes, ne faciat, suod vult, & qui obligatur ne te invito quid faciat, consenum tuum ad factum aliquod requirit, & ru consentis ς magis utique tibi imputabitur factum filii, quam famim amici in
519쪽
De Imputatione morali, Dolo s Calpa. 49s
imputatione in omni sua latitudine spectata ; nondum autem definire, ad quod quis alteri teneatur ob hanc imputationem. Etenim hic loci id nondum definiri potest , ubi jura & obligationes ex lege naturali vel positiva descendentes nondum supponere possumus.
Lactum Hienum imputatur aluυanti. Etenim si quis Imputatio alterum adjuvat, ut facere possit, quod velit; quin ip am alieni quoque dicendus sit causa libera ejus , quod ex facto isto ob opem imconsequitur, sive bonum fuerit, sive malum, dubitandum tam non est o. 886. Ontol. & s. 326. Phιl. ρυδ. unita) , etenim sine ope nostra alter facere non potuisset, quod fecit. Enimvero factum alienum nobis imputatur, quatenus sumus causa libera ejus, quod ex actione alterius positiva consequitur,& agenti vel alteri bonum aut malum est β. 6490. Quamobrem laetum alienum imputatur adjuvanti.
Ita furtum imputatur ei, qui scalas attulit, per quas in aedes fur ascendere potuit, furtum in iis commissiirus. Quod si enim scalis caruisset, nec in eas ascendere potuisset, & qui scalas astat, ad surtum ipsum concurritia 6 et 3
Dctum a tenuis imputatur laudanti es a probanti. Eanum ali- Etenim si quis tibi dicat, se hoc facturum, & tu id appro-enum lautabes vel laudes; quod tuo judicio bonum sit sibi persiuadet. danti Ty-Quamobrem quo tuo judicio plus tribuit, eo magis sibi per-probasti suadet, bonum esse, ut hoc faciat. Quoniam itaque reprae- imputan- sentatio boni est motivum voluntatis I. 89o. PBch. empir. ἱ dum factum alienum ab approbatione & laude tua dependet,
consequenter cum labere a te approbetur ac laudetur 3. 94 i PDch. empir. , a libera Voluntate tua dependet. Enimvero laetum alienum imputatur tibi, quatenus a voluntate tua dependet I. 63o. . Imputandum adeo venit approbanti &laudanti.
520쪽
Me non monente lique , factum approbari & laudari debere, antequam committatur. Qui enim quod ab alio jam factum est approbat & laudat, ei non ipsum tactum, sed ejus saltem approbatio & laus imputari potcit tanquam actio propria, non aliena. Ceterum approbationem & laudem facti alieni haud parum saepe conferre, ut committatur, experientia abunde constat. Sunt enim longe plurimi, qui in iis, quae faciunt, aliorum magis stant judicio, quam suo. Sunt etiam nonnulli, qui in quorundam autoritate unice acquiescunt. quae plus apud eosdem valet, quam ratio. Alus incitamento est, ne a proposito suo desistant, ubi audiunt, approbari, immo laudari, quae facere volunt. Quamobrem in casibus particuis laribus multo clarius patet, ubi animum ad circumstantias particulares advertimus, quod & quantum factum alienum, approbanti ac laudanti sit imputandum , quam ex demonstra' tione praesente, in qua earundem nulla habetur ratio. Est
autem proposito praesent intellectu facilis, ut exemplis eam illustrari non sit opus. 674.
Delum ali- sui consilium dat, etfactum alienum impuraris. Duo enum consi- hic distinguendi sunt casus, aut enim consilium alterius expetalium danti ititur de eo, utrum quid facere debeamus, necne, aut de impuι-- modo exequendi propositum. Quoniam qui consilium dat. m. quid sibi videatur, ut fiat, significat g. 983. Part. I. Theoc natubi consilium alterius tantummodo expctis de eo, num quid facere debeas, perinde est ac si quod facere vis approbaret, immo laudaret. Quamobrem cum factum alienum imputetur approbanti & laudanti . 673.); idem quoque in casu priore imputandum venit consilium danti. Quodsi vero consilium alteri des de modo, quo propositum suum exequi debet, quod exequi minime pos.set, nisi tu consilio tuo eum juvares ἱ patet te in causa
esse, ut alter hoc faciat, & hoc praesertim modo faciat . 886. Oxul. . Quataobrem cum satium. alienum tibi imputetur,