Fr. Baconi de Verulamio Sermones fideles, ethici, politici, œconomici sive interiora rerum. Accedunt faber fortunæ, colores boni et mali, &c

181쪽

at o Dr CON sv ET . Eu Educ ATIONs herunt; At Facta eorum serantiquum obtinent. Itaque , ut bene notat Machia-

me , licet in exemplo scelerato, minime fidendum est, aut naturae violentiae, aut verborum grandiloquentiae, nisi eor- roborentur Consuetudine. Instantia ejus haec est: In facinore aliquo audaci S crudeli patrando,non acquiescendum esse,aut in naturae alicujus serocia, aut in promissis constantibus, nedum iuramentis,sed committendum scelus esse viris sanguinolentis, Se jamdudum eatilibus assuetis. Sed Machiavello, de quopiam Clemense, aut Raviliaco, aut Duregna, aut Balamaare Gerardo, aut Guidone Faulaio, nihil innotuit. Verum tenet Regula ejus; Naturam, aut promisserum fidem & fer iam, viribus Consuetudinis haud aequipollere. Solummodo, superstitio, nostris temporibus, eo provecta est; ut primae elassis

Stearii, Laniis obfirmatis minime cedant; atque deereta votiva, etiam in re sanguinaria, Consuetudinis vires exaequent. In

aliis quibuscunque, Consuetudinis potentia elare elucescit: adeo ut miraculi instat fit, audire, quot professiones, protestationes,promissa, verba grandia, jactitent plurimi; & tamen, istis omnibus posthabitis,

pro more eonsueto agere, ac si imagines

cssent, di machiax plane inaalmes, solis

182쪽

Con Geturinis rotis impuliae & actae.Videre etiam ilicet Consuetudinu tyrannulem in aliis multis. Indi loquor de omnosophistis, Sc veteribus,& modernis se leniter super pyram componunt, atque hoc modo se ipsos igne nerineant. Quin & sceminae cum maritis in rogum immitti properant. Pueri Spartani, antiquis temporibus, flagris eaedi sustinebant , super aram Diana, vix ejulatu aut gemitu ullo emisso. Me mini, sub initiis Regina Eli betha,rebel- Iem quendam Hibernum, supplicationem Deputato obtulisse, ut torque lignea, non fune, suspenderetur; quia illud magis in more rebellibus erat. Inveniuntur Mona ebi in Rusa, qui ad Poenitentiam complendam, tota nocte hyemali, in vase aqua repleto non recusabunt sedere, donee glaeie eonstringantur. Plurima denique exempla adduci poterunt, plane stupendas consuetudinis vires, tam super animum, quam super corpus, prodentia. Quandoquidem igitur Mos veluti summus sit humanae vitae moderator & magistratus, curae sit inprimis, ut- nos asciscamus. Certe Consuetudo validissima,cum a, pueritia incipit: HaneEducationem appellamus; Quae nihil aliud est,quam a teneris . annis in ita Consuatudo. Ita videre est,

in Linguis ediscendisLinguam ipsun ma

184쪽

MEgari non potest . quin Accidentia &Casus externi,ad hominum fortunas promovendas,vel deprimendas,plurimum possint. Gratia alicujus ex Magnatibus , opportunitas, aliorum obitus, occasio virtuti cujusque congrua. Veruntamen , foris tunam sitam fingere cuique praecipue , in manu propria est. Faber qui tu fortuna sua, inquit Comicus. Atque inter externas caussas illa stequentissima; Stultitiam uis η , alterius Fortunam promovere. Nemo enim ita subito evehitur , ae occasione errorum alterius. Ut inquit Adagium; MN pcns, nisi serpent ε eomederit, non si draco. Virtutes apertae 3c conspicuae laudes pariunt; At insunt virtutes quaedam oecultaei S latentes, quae pariunt Fortunam. Nimiarum , facultates nonnullae se expediendi, quae nomen non habent. His anum voc

' parte innui : Scilicet, eum non inveniun-b tur in natura alicuius obices aut impedi-r menta: sed rotae animi ad motum rota rum versatiles sunt. Ita enim Li- vir ω postquam Catonem Magorem his ver-ν bis deseripsisset: In isto viro tantum robur corporis animi fuit, ut pιocunque loco

πηυμ esset, fortuna bifacturm videre-

185쪽

Dg Dgv I Tos. flectendo, parentur , inter vias vilissimas poterit numerari. Quantum ad-nem Testamentorum , is Legatorum, quemadmodum Tacitus Senecam insimulat; Testamenta is orbos tanquam inda-oine capi; ad buc pejor est haec res, quinto cum hominibus conditionis. humilioris rem habemus, quam in servitio. . Fidem illis nimiam ne adhibeas,qui praese serunt contemptum divitiarum r Etenim opes defficiunt, qui desperant;neque

invenies usquam tenaciores, ubi incipient ditescere. Ne sis in minutis tenax, Divitia alas habent, & aliquando ex sese avolant, aliquando emittendae sunt, ut ampliores congrcgent. Opes suas moribundi relinquunt ; aut usui publico; aut taberis, Co-υ natis, & Amicis: In utroque genere pationes paulo moderatiores melius cedui. Disilia haereὀi relictae, ales rapaces undique ad eas eonvolare invitant; nili haeres suerit aetate & judicio confirmatior.

Similiter & splendidae, in usus publicos, sunt instar Sacrifieiorum sinesale,& nihil aliud quam dealbata Eleemos)narum sepulchra; quae ab intus

cito corrumpentur & putrefient. dona tua, magnitudine ne metiaris, leucommoditate ἰ & ad debitam mensuram redigas: neque opera Charitatis an mor-

186쪽

Dg AMBITION1. 173 tem usque disseras ; Etenim , si quis rectere in aestimet, qui id iacit, ex alieno potius donat, quam e proprio.. ' XX XV. '

nus humoris, activos, vehementes,

alacres , & promptos reddit ; nisi obstructionem pariatur. Quod si obstructione coneludatur, adeo ut libere permeare non

possit, fit adusta, & inde maligna & venenosa. Similiter Arabitisse, si in ambitu αpetitione sita reptilias non patiantur , sea semper sint in progressu, polypragmones potius sunt quam periculosi: sin in cupiditatibus flamentur, & sibinde frustrentur, malevolentiam & invidiam in eorde vent, & iniquo prorsiis oculo, tum res, tam homines intuemur ;rae tum demum in sinu laetantur eum res male cedant: Qui quidem animi affectus,cum servis Regum. aut Rerum publicarum pessime congruit: Bonum itaque Prinsipibuι fuerit, biliosis utantur, ita rem disponere,ut perpetuo directi . nunquam retrogradi sint

Quod quia sine praejudieio fieri non po-.test melius esset, ab huiusmodi insenti ho minibus omnino abstinere. Etenim, si ipsi cum serνitio seo non assiurgant, operam

ii 3 dabunt

187쪽

dabunt ut servitium suum cum ipsis coria Iarat. Verum, quia modo diximus, Ambiariosos non adhibendos, nisi urgente neces.sitate , operae pretium fuerit jam dicere, quibus in casibus necessarius sit eorum

usus.

Imperatores & Duces In bello boni, utcunque ambitiosi sint, omnino recipiendi: Etenim utilitas ipsorum , ut praeficiantur, .caetera compensat: Militem autem deligere,qui ambitione vacet perinde est,ae si calearibus eum spolies. Quin& alter usus Ambitiosoriun es, ut umbellae loco Principibus sint,contra invidiam & perieulum: Nemo enim eas partes subibit, nisi sit ia-'star columbae occaecatae, quae ideo in ser- sum volat, quia eircumspicere non potest. Est etiam alius usus Ambitiosorum nompar us, ut praefrandibus alas amputent, Sceorum potentiam labe lactent; Quemadmodum Macronem Tiberim adhibuit , ad . dejiciendum Seianum. Quandoquidem is itur, in easibus memoratis , necessarii sint, superest ut ostendamus, qua ratione sint starnandi & coercendi,ut minus ab illis impendeat periculi.

Perniciosi minus sunt, si natalibus trobules, quam si Nobiles: si ingenio pacto truciores de asperifres quam si gratiosi & populares ; denique si nuper honoribus ad-

' moti,

188쪽

AMBITIONE. Irs

moti, quam si veteratores facti sint , R in honoribus sitis muniti. Signum infirmianimi in Principibus.i plerisque ducitur, si iratiosos & intimos sibi adjungant; atta.

i men, si verum dicendum est, non aliud re.. peritur remedium praestantius contra potentiam nimiam Procamm, aut Magistra inruum. Siquidem , quando juvandi de noce odi potestas penes gratiosum residet, via fiet, ut aliquis ex Procleribus magnopere potentia turgeat. Alia ratio Ambitioso coercendi non mala est, si per alios aeque, Ambitiosos, & protervos, liberentur: Sed tum opus est Consiliariis aliquibi e mratioribus, qui partes medias teneanx, ne sactiones omnia pessundent: Etenim abnique illa saburra navis vacillabit nimis.Saltem allicere poterunt Principes,& animare aliquos humilioris e ditioni qui Ambitiosorum v eluci flagella sint. antum ad ingenerandam illam in Hiriosis opinio nem , ut se ruinae proximos putent, atquc eo modo contineantur: si metieulosi fuerint bene sorsitan cedet; Sin animosi de audaces praecipitabit conatus & maehinationes eorum; neque est sine periculo. Quod si neeessitas flagitet, ut revera reii e tantur , neque id simul, dc sibito, sacere. utum seret; optimum erat , siνoribus de . repulsis eos alter uis exeipere, unde alto.

189쪽

I 6 DE AMBITIONE. niti & confusi ii aereant, nescientes quid e pectent , & veluti intra sylvam ambulent. Ex Ambitionibus , minus est nociva, cupiditas praevalendi in rebus majoribus, quam se immiscendi rebus omnibus es studenim confusionem consiliorum parit, dc negotia destruit. Et iam minus periculi in-eumbit ab Ambitioso in negotiis acri, qua

ab eo qui gratia & clientelis pollet. Qui

inter strenuos, & negotiis pares , emines enudet, magnam prosecto suscipit provinciam: verum hoc Publico utile est: Qui vero illud machinatur, ut Viros cordatosae in et, & ipse plus inter Ciphras Numerus sit, se euli alicujus lues est & ealantitas. Honor tribus insignitur commodis; ' Potestate bene merendi; Aditu Deἱli ad Vis ros Principes ; & Fortunarum propriarum in melius evectione. Qui optimam ex histribus Avet intentionem, eum aspirat, vir probus est: quoque, qui hujusmodi in servis suis intentiones dignoscere valeat & distinguere , Princeps est prudens. Verum in genere. praeoptandi sunt Pri-- . hujusmodi servi, qui ossicio magis 'ducantur,quam Ambitione: quique negotia amplectantur & ament, potius ex conseientia bona, quam ex ostentatione : De

nique distinguant Pνincipes eum judicio. inter ingenia, quae sese omnibus negotiis

190쪽

crema

X X X V I. DE NATURA ET INDOLE

NA TvRALI IN HOMINIBVS. Atura occultatur saepenumero, in-

terdum vincitur, raro extinguitur. is Naturam essicit magis impetuosam eum recurrit , Doctrina & praecepta essectus naturales reddunt minus quidem importunos, sed non tollunt; verum Consuetudo sola ea est, quae Naturam plane immutat & subigit, mi victoriam de natura Iua reportare cupit, sibi nec nimis magna. nee parva nimis pensa constituat : Priora enim animum dejicient, propter frustrationes crebras; Posteriora non multum attollent, etiamsi saepius praevaleat. Atque sub initiis exerceat se adminiculis quibusdam , ut Natatores recentes, velicis aut juncis; deinde eum impedimentis, ut Saltatores solent,ealceis gravioribus. Etenim,

persectionem in re qualibet indueit, si exereitatio dissiellior lit,quam usus. Ubi Narum admodum potens est, & proinde victoria disse ilis,opus erit per gradus quoiadam procedere. Qui rates sint: Primo, Naturam sistere ad tempus aliquodue more: urus, Pi cum irasceretur, Literas Riph beta,priusquam quicquam saceret,recitare