장음표시 사용
161쪽
pias si hac quaestione supponendum primo est. sapidum tu ullum corpus simplex modo debitam sibi nonas obtineat puritatem sapidum esse cum sapor
sit qualitas secunda orta ex commilitone TUaruor primarum , quae simul in clemento viatiuum statum retinente , inuenita nota est COQuare aqua ex terra, quam ambit, si ea par si et nullum saporem acciperet Et eadem quanto minus sapida est , tanto purior prae
ctus sit seirsus alimenti, ut docet Aristoteles in libro de Sensu sensili capis .cumque sapCie dati fuerint a natu ta ad condiendum cibum, hic vero purum eleminium non sit , ut primo de ortu Sinteritu ostendimus , consentaneum ess ut, quaquam in te in ento puro in lint 'el aeta igitur sententia Set pedoclis, Ana agoiae, Democriti S at Ortim de qua
Aristoteles in libro de Sentina sensili, cap q. Theophrastus lib. s. de Caus piis ni cap. r. ali: Dque auctores , asserendum eum Alberto in Summa de Homine,,de Sensu sensili, tractatur Apollinari lioetu lib. quis Garbio iu
Concitato te disr I s. Marcelloti deAnima , a cap. OO. post Atilio tela ni loco citato. Theophrasium citato libro, cap. s. tria potissimum concurr te ad saporum generationem; videlicet, tacitatem teri estiem a queam humidita item, Scalorem. Intei uenire siccitatem rei restrem demonstat excietientiaris ebusia vidis. Debit auten erust nodi siccita esse terrea, noignea; quia siccitas gue est in mare; iani muten si, atque Ita evanida est, ac parum apta ad gustum assiciendum, qui ut unus esse sentibus magi Sc taliae concret eque naturae, ita obieetu in materia crassiore ea igit. Quod vero humor ad gignendum sapore ni etiam consuat, inde Fa et quia multa corpora tune sapida fiunt. Fcum hum reii riganur Debet item hia chamicum esse a lucum , nou aereum, quia meo tantum humido, quod alendi vim habet, atque adeo compactam, .nsamque materiam bimet se DC ac iratiar; et severo ordio rie est hun idum aqueum, non aereum , quod facile eualiesci Rursus, oportet adortum saporis humidum sicco dominari qu a vi odor magis in sicco ham in humi coiitas 3IOrma dint, tam do, qNam in sicco consistit, tin disputa ta edere crum natu 1 ex Aristo es diue-
ruimus Post emorequiritur ad sapore pro et . an dum calor quia sapor non nisi ptaeeuntesie et humidi concoctione, rquam hum-
dum eum sicco, ite conantis e tur, oreri solet: haec autem concoctio vi, ac ministerio caloris fit. Unde videmus apo ex se gore inretite- quia figus coctionem impedit. Cernimus te Luctus in locis frigidis amariores esse , --bique tetrarum ae ment caloris , amarorem exuere, xdulaescere. Porro cum ad sap tem tria illa concutiant siccum xl umidum rationem mateliae iubeunti calor vicem causae esticientis. Ex dictis non difficile erit intelli e e re quid sit .
sapor, quem ita definiit Theophrastuti imo h
cap .lib. c. de Cauus planta Tam .,apor est partis sicca ter lenaeque in humore demistici. Et exae in Aristoteles in lib. de Sensu tenuit, c. d. Sapotestas ctio in humido aqueo, facta a sicco terrestri Vcalore decoquitate , gusta cum
atis, stantiorque laabetur. Accedre, iam cum gu- qtata potentia est ad actum per alterationern
sis mas ius sit senius alimenti, ut docet Aristotele an anui, --.. - T I c imenti.
deducens In qua definitione non solum Dier a me aut efiiciens saporis exprimitur de quibus paulo a me sed etiam forma, cum sapor
dicitur asse Ciso:&tinis, cum additur, deducta gustatum, e alteratio erum , qua iapor potentiam mouet, finis saporis est . Obij tet tam nati quis . non videri humo CA rem materiam saporum. Nam citeris amari sunt,&camen non humidi; et giberae piper habent saporem acutum; nec tamen humia talem. Item, quia si sapores esse ut proprii alimcnti forentque huim di oporteret omisea litarentum esse humidum . quod fultum est; quandoquidem fani es, est appet: tu sali medri t. de Atiama, cap. r. ixi ho definitur appetitas calidi I cci. Scia occul rencium, id e t ria D: . teria apo um sit humidum; non sequi Cmnem prorsus saporem esse inre , quae plus habeat humoris , quam iecitatis; sed in ea saporem mag sa thumor: quam a siccitate otiri, ut ait Tei eo thrastus, a Cauli plant. etsi interdum siccitatis plus quani humoris in re in sit. Itaque etiam is Lapor qui in cineribus est, ab hu-niore praecapue nassertur, quo cineres non omnino destituti fuit Quod similatetic Zingibe rem pipere dicendum ex Fatendum etiam, ni omne alimentum est humidum , modo fateamur id quatenus sapiduna. h. moliam maxis, quam si citatem deposcere, a re sapida, aliae partes sectores aliae humidiores Ai-ctant, saporem in hemidioribus magi, quia minsectorious vigere. I lae et a dubitari triu sp:am an sapor ita ex ptae uicta mistron oriatur , ut iniit in re ipsa, quae cadit sub gustum , serumque certam
speciem , ad quam perti et ais 'io nec o-tentia mutetur. Riario a bita id ex eo est, quia videt ui consi ire Ip: Hentia ea Idem
162쪽
an nullos, quos refert Theophrastus c. i. Acca Causis plant. Nam cumgcstas In CLUM san mansibus eiusdem naturae sit,&sub lausi impedimettis non decipiatur cito propriulans te nece rei t. t dulcedo quae in eadem herba est, secundum rationem speciemq; dulce tam preci latur. Cur autem quibusdam ita dis aliisve alimentis belluae a uideriti solem Huae homines auersantur,&contra; causa
est non quod ab vitis adulcedo ei inhaerens non is piatur; sed euia ex diuersitate rem- peram emi acci t. vii Quod dulce est uni, al-rs iniucui tum 1 Malubrest; aut vice vero.Quod enim etiam costro gustui nonnunqtia
dulciam olestia sunt, paretexen plo casiae fistu Ita Qu annotauit Canta tenus lib. s. de Ele
Vod ad saporu species attinet, cui onueniunt in ijs constituendis Philosophi.
Tam quidam ad nulliana certum numerucas reduci poti inquium alii octo faciunt species, p. alii septe Plinius ver . Is hist. Dat .c. t t Iede-: cim receniet. dulcem suave pirg em, amaru, austerum, acrem,acutum, acerbum,acidum, DLDum. Ac praeter haec, inquit, ita a sunt genera mirabili maxirre natura unum in quo plures pariter senti untur sapores, ut vinis . namq; in
his&austeius ci aeucaso dulcis, tua uis, omnes alieni :alte u est genus, in quo sit ma-l: enus quidem, sed L. Usrioida,&pectiliaris, uta lacte squidem inestra, quod tamen iure dici dulce, Vbingue, sua uetio posset, obtiner e lenita C leae ipsa succedit in Laporis vi cet Deinde suum quedam sapidis aquis inbusta, saporem. Probanda tame est sententia Aristocto telis proximo superiori capite, ut ad rationem p philosophi carni magis accedens, et e octo saporum species numerati et si non valde re pugnanda sit ijs, qui pluret , minutius concidendo , vel pauciores, generalius loquendo, species constituun jnem e dulcem, amarum,
cidum Dulcis in melle, v. g. ficu bus, .ut maturis sentitur amarus in bili oppio, ab synthio regenista: ngu s in but . ro lacte oleo: salsus in sales aqua ira ara acer in pipere . lic acerbus , qui xpo ticus radii ptieus, siue astrangens appellatur,n immat ris pom: Si in Suctibus viti acidus, in Menet acutus, in aceto maphano. Ex his sapori s doctat Acistoteles inguerr haerere dulci, id est posse ad
dulcet euocari. ksalia adamatus non spe .cie eonueniant, sed propte maiorem cognationem, quam cum asi habent.
Dillensio tamen no parua est, quina n sint Auto timextremi sapores. Nam Plato in Timaeo, Cale distasi,nus in . l. Simpl. med. c. Io Conciliator diae c. c. exige arbitrantur non esse dulcem rumarum, iremes ut posuit Aristoteles sed ponticum imiturri sat D. Huius opinionis tundamentum est cri sapores sint erilem iudicandi, qui ad extremas prima squalitates inagis accedunt: at sapor acutus summo calori, politicus summo stigori vieinior est, tutelligeratione temptra menti. eae euore Pultat addetis, extrema sensibilia loe dant sensus; dulcis vero por minime led te-fieit,atq; oblectat. Item,t ab acerbo ad acrem fit transitus per dulce siporem: ad solet autem in qualit tibus fleti transitus per extremum, sed per mediam. Amplectenda tamen est en Sas 're , tentia Aristotelis, quam tuetur D Th. de Sen tremi Lsu sensili lec t. i. ae troes hoc loco texi hi qm
Ios s.coli. c. 1 . Galbiugin Summa roraci S . a Contar. l. de Elementit, auellus hoc l. q. 6. Aduertere tamen oportet si sapores co- siderentur, quoad prima sua litates ex qu b. otiatus negandum non esse ponticum&aeu tum eae tremos dici posse. ob rationem superius adduciam Uerum ea si po uis intenapi tio noest propria saporum, ut sapores sunt, sed prout faciunt ad tempetiem corporis, quam Medi ei
praecipue addendunt Aristoteles vero, quia de saporibus differebat, secundum propria ipsorum rationem , videlicet quatenus gustatum mouet,reche extremos sapores constituit dulcem: amatum rixa maxime contrario mois do potentia in atriciunt, ut experientia testatutra quemadmodum, qui extremi colores sint, coni: imaru qualitatum eae cessu aestimamus, sed ex modo assiciendi visum: quia alterdit gregati nempe candorealter congregat, videlicet Diete do. Porro sapor dulcis optime sensumam it, amarus det irrime, quia ille o-titur ex optima te petie, hic contra Nam cum sapores fiunt expis non humidia sicco terreo per caloris concoctionem. ixerunt persectissimi, de sensui marit ne accomodati, qui absolutissimam humidi concoctione sortiuntur, uti
dulcis ci imper se stillimi, qui pessimam, ut amatus Igitur adfarida mentum aduersar aeo- C.
Pinionis , quatenus probare nititur saporem
acutem ponticum absolute extremos ei Te negandum est saporum conuatietatem ex pii 'mis qualitatibus sumendam esse , ut iam ex proxime dictis constar Ad aliud te sponden eum: Hoc peculiare esse saporibu , ut unus
eorum eT remus, nempe dulcis, novalde laedat; quia in saporibus laesio oritur exprimam qualitatum excessu, qui sapore dulei longe abest Eaq; causa est, cur per illum ab acerbra ad acrem fiat transitus non tamen per se, sed petracciden S; nempe quia hi de extremis quali titibus multum possident , atque adeo nisi haeseremittant . id temperiem reuocent, sub qua temperie ecentis apor dulcis, amitti
163쪽
si non possiunt. Adde etiam non repugnatae A tibus, quae pressu vocabulo laetae nuneutis
quo minus in aliarum etiam qualitatum generibus interdum a medio pet extremum fiat transitus, ut si corpus ex caeruleo nigrum, inde ex nigro puniceum euadat.
Sunt qui putent gustumio differre a taetu,
sed sub illo quasi speciem sub genere contineri quo ram sententia probari potest in pti. Argumen mis, quia idem videt ut esse utriusq; obiectum. robmitia Nam gustus percipit aquam,quae cum saporis g eumno expers sit, non eam ut gusta vilem, sed ut tacti- . singuis et eognoscit unde Aristoteles pro Elmo c.
ter. Iot asseruit gustabile esse quoddam tactile.Secundo, quia Aristoteles hoc in I. c. s. ter L 18 docuit laetum esse sensum alimenti. Quare eum alimentum ad gustum pertineat, idern vi detur esse commune holum sensuu obiectum. Tertio, quia gustatus percipiens sapores, pertur. Hoc posito, utactu secundi priorem rimii nem spectetur, dicimus tam gustandi, qui
tangendi facultatem tactum iure nucupati; caneutra earum externo medio ad obiectu pet-eipiendum egeat. Si vero secundum posteriorem; diuersas esse potentias, specie, naturaque distinctas. Quae est sententia Aristotelis, 'hoc In l. c. II. telli m. m. de Sensu in cli lili, C. Ait errors hoc Ioco, te si Themistij e I 8 suae Pataphrasis, Simplici j tex. Ho. Philo Booui, S.Thomae Aegi dij, Zimarae maietani
tex. m. Apollinaris q. et s. Ferrariensis qu. ris M. Alberitan Summa de Homine,&l r. de Anima, trae S. cap. .etii Venetus aliud putarie hoc loco, lex Io 1. aiens gustum laetum nodisRrre, nisi pet tiatdam eon notatas formalia
ter vero esse una eandeq; pol Et Iam Probatu autem nostrae opinionis veritas ex eo, qLaia Z-liud est obiectum tactus. nempe calor, i urialiaeq; eiusmoda via alitates, de quibus seque ic capite agendum; aliud gustu X, nimbum sapores. Item, quia aliud est tangendi, aliud gusta-d Iorganam. t mox patebit. Quo argument viatur Aristoteles text. II1. Deinde, quia alioqui non et Tent nisi quatuor sensus Praeterea, quia seri potest, ut incolumi tactu, per cats ἀ- 1tus in lingua. Argumenta vero initio adducta nihil erhi Di bentne 'otii. Oeeuriend
, Accedit Aristotelis testimonium tum in libro de Sensu, sensili, c. . tum l. 3. huius opetis, et Iaarare &l 2. de Paettib. atii m. c. I. ubi af&mauit pustum esse quendam laetum: rursus e. et de Sensu senuli, ubi ait gustum esse speciem tactus Postremo hoc in libro,c. a tella . l. s. c. I et teT. g. docet solum tactum esse necessarium animali idemq; de sensu sensili,c .a Ermat animal non pol Ceesse absq; gustu sQuae loca inter se pugnarent, nisi Aristoteles vellet gustum, tactum non differre specie. um Adueitendum tamen est dupliciter sumpta Draam su-ctum uno modo prout dicit de quavis potent a, quae L percipit rem sine contactus id est,euius obiectu consentitur medio Iemoto species trahetiente, ut percipitur color, qui per aetem ad aspectu sui imagine mittit; sed medio coniuncto rixto pacto gustus in sapores; tactus, in calorem alia xq; eiusmodi qualitates ad se attinetes sertur. Nec enim necessum est, Fut saporare sapida per aerem ad gustum trans me et, similiterq; calor, ad tactum Alio modo sumitur tactus a Philosophis angustiore , ac proprio significatu . Eisdemque modis tactile ac ei pi consueuit, nimirum pro qua uis qualitate, quo tin suam potentia cadat non poscit me vium, ernum: vel pro ijs tantum 'vita
aqua adeo syncera, ut omni sapo e careat, cani aret
ei pite illi humorem; siquidem Lapiam ei et i, pq g*st- sed actu duntaxat perceptum pretam gustatumno potest, nisi insit in humido actu grum st- ei SQ cxile, gustum esse,
tacitum, sine speciem tactus, filiate sub priori sim iconsideratrone, quam ante expilauimus,su tac mantur,id est, gust uile essi tactile, secundum
analogram, qua ambo sub potentiana eadunt; vid licet per medium coniunctum; similiterq;
situm esse tactum, non simpliciter, sed se cudum cogna tionem imilitudinem, quam in percipiendo ob recto sortiuntur Vel gustabile esse tactile, quia nihil gustari potest, quin prius tangat ut:&gustum est quendam tactu; qui aevis gustandi.&vis tangendi circa euadem c1hom versantur, is unde tactus dicitur sensus ali menti ratione tamen diuersarum quali datum, quia tactus circa humidu, verbi gratia, si eum:gustus circa porem qui ex horumc m stione fiet, oecupaturum utraq; facultasata in has qualitates incumbit, ut gustus non tendat in suas, nisi tactus aneas, quae ipsi propriae sunt, saltem prius natura fera tuta Adi d. quod postremo loco de tactus e u rictus necessitare adiectum sum die eudod inest talum tactum respectu omnium animam tum esse . bsolute necessarium, ita vitae ad breue tempus , absque tactu possint vivere ustum vero et am omnium fere comparatione , ehcet tis paucis admodum insperfectis, ne c. a.
aium esse , non Urasi eo sublato, consistim
164쪽
ura sint; sed quia eum omnia fere ad ea Apiendam alimentum, cibi voluptate ur, sublato eius voluptatis sensu, ordinarietan utrimento capiendo cessabunt, vel tam pamat Ciment, vitans membestat,&mota an rar,
atq; ct d citur gustas nece et ius ammat Idus, quia ordinarie, seu maiori ex parte, absqimio vitam non diu seruabunt haedam tam eo animantia nimis impei facta, ut ad plantatum at ram,&coditionem proximie accedunt . ita
euasi plantae alimentum citra delectationem B rum hautiunt eaq gustu destituta sunt Aede his ris . interpretandus est Arist in . de Somno de vigilia,c. t. cum inquit no omnia animalia habet re facultatem gustadi. Sane patet ex dictis qua ratione tamis necessarius fit:& quo pacto gustus possit ae non possit dici necessarius animantibus , ex verbis Aristotelis minime
colligatur tactum a gustu non distingui. ARTICVLVS II.
orgat o. N Severo tactus, gustus idem creauum
expedit. Oportula enim linguam esse expeditam. tum ad sermonem eis bimandum, siquide huic etiam muneri ob se tuit, tum ad commam tandum cibum, in ore detinendii, ve vati dentium attritu subigi,&eomminui ciueat, uiuat qui velint gustandi vim potissim esse ad radicem linguae Ptimum, quia saliua, quae pM gustationi plurimum obseruit . inibi genes, grumi ttur sunt enim ad radices linguae dum glandule v*gus' eatneae tonsillas vocant i tute generatrice S. Secudo,quia illic maiores visuntur nerui C6traria tamen sententia, quam tradidit Arist i.
de hist. anim. c. H. l. h. de pari. animal. c. II. vera
est, nimitum in linguae acumine acriorem gustum inesse: quod experientia patet. Nam cum cibus ad linguae rauices deuoluitur,n sinus delec stat ideoq; ipsum ad linguae uspidem reum
camus sicuti e contrario cum aliquid gustare nolumus, id ad inseriores linguae paties confrastim deiicimus. Causa vero, cur maior vis gustatoria in linguae insit fastigio, eu,quiae aliu-guae pars mollior existit, ei utq; nerui etsi minores, molliores tamen sunt, ad sapores petacipiendos magis ido et ei. Nec obstat quodvbe rio fit ad radicem saliua;humoris enim copia, si nimia sita gustatum obtund t. At enim licet praedicta facultas praecipue in lingua resideatramen ut D. Aug. l. r. de Verbis Domini, M.
sius iud de Natura hominis c.' Plin. l. v. c., T. sentiunt , videtur etiam nonnihil extendi ad palatum in quod gustato j nerui aliquant In lingue
latatu. 1 --ndicant: licet enim in ea corporis parte, et rig su in qua vis cognoscendi sapores inest, tangen- Arti . di quoq saeuitas insideat; non tamen eouer . de his is ubi eumq; tacto ita potentia reperitur, vis et Ir. At etiam gultandi cernitur. Enimvero gustandi
Asar inistrumetum est lingua, aut vidpiam lingue D tu cffunduntur. Neq; hoc repugnat sentcn- r.e I et proportione resperi ens in js, quae linguae sunt mistotelis, qui de principali tantum orga-
. cap. V. cxPertia, ut primo de trist .auimal. c. it.&r .de noloquitur. Quini ipse L . de Par ibus ania Het sis Partibus, c. r .& . eiusdem operis,ca. II. Arist.. . docet. porto lingua vi de eius composui one. . Idem aliquid dicamus ad radicem quae latiore si Sala. ucibus cohaeret, osse valido, quasi base, nitio. uri tur, sustentaturq;, quod gera is dicitur, D. Huic riters V lpecte habens.Substantia illi rai atq; 2. de an laxa, uti, imores, qui saporis vehiculum sunt,ra Vesia facile imbibat. Quocirca itanica cingitur L. c. i, o praetenui, quae tot ori commonis est Nouem E
cotistat mulcatis, o uos media linea ad derita, Iatuamq; diuidit, ut hoc quoq; instruet ea tum suo modo geminatum etat Ventani aeterea
tar,d ob sutem neruorum conrugiis, allego
molli dignoscendis saporab destinat . altero dariote,cquod ornusculos distributum iocus malia. ii etiam in gula gustatum ponit Elculento Ius . inquit, omnium voluptas in descet-d cndo con ingit: dum enim degluti ixus, pinguia sentimus. salsa, Cluleia, mreliqua generis eiusdem in omnium fere condimentorum, esculentorsiq; in deuorado gulae laetione suauitas existit, gratia . Quod vero Plin. t licet gustus in homine ad palatam sese por rigar, In caeteris animantibus lingua duntaxat contieeti, cum id ipse neq; ratione ostendat, neq; experientia comprobarit, non est cui ita esse arbitremur. Quonam vero pacto intelli-geo dum sit, quod i de Sensu sensit, c. 2.&I. a. de Partibus amma l. e. Io Arimasserui rigustam, tactum a corde pendere, alibi Tamia
165쪽
M IN II. LIB. ARIST DE ANIMA ic
CAPITIS UNDECIMI EXPLANATIOcten ira distulit, Quod huius sensus not: ita admoduin obscura sit, ut indieant se ii 'quas de illo mouet, adeo di melle ,ut neis non tam se utentiam suam explicat . Tm citi
e. , a, et is mini ioc-pi ii monet eodem pactos se habere tactum adsuun obi,
. - Dum Immet quam, illico ri, cum res tactus cipiendaram
..tae. Q. F. . . sic tafuerit, v locius, vitates,sensu,t. c.
ri Negantem panem prioris questionis confirmat ex eo, quia unus sentas,
Eis et,&a Tractet v cocicca plures versatur contrarietares, nimirum circa calidum,&se fictum,&hu m,atri genus Quod si quis respondeat et
queeitisinodi: cum tamen incontain, sit quemlibet eorum sensuum unum esse refellit eam ret.
sponsionem quod reliquorum sensuum contrarietates quantumlibet plures videantur, omnestamen ut unam commanem rationem conuemant, in laetu vero non ita res habeat
institutuma de conflamaretquia caro ita affecta est ad organum tactas, ut se habere praedicta membraaula si carui congemra etata. de ut se haberet aera pectum auditu uin, que hos naueas lius rubui seutana in contrahere videret ut nihilominus tamen idem aer esset
166쪽
instiumentum: neque idem sensus foret vi tendi, a Idien uete Cet eorum qu -' inesta non autem organum tactus, It cer, o auo coniuncta diic odorandi h g uuimul uod predictorum trium en suum c dii sit. V E' Is hi iurii, ae soliditatis expertiari atque adeo viventium LXmi, haud quaquam forma utu Indicat
Nunc autem quiasiunc Tum emi per quod'nt motu . pati et instrumenta iam dictasensuum ossi
iuersa Intactu autem idipsum nunc tet. Fieri enim nequit, ut ex aere vetasMaiora anima
tumba tuum modo cons et , quippe cum solidum quoddam esse oporteat. Restat et rur, textu alii errasit misium , qua e es ipsa caro , di ii, quoab subit. Quare nece se es ipsum eo uacopulatum medium est intά instrumentum i- situ tacius S res ipsas angibilis per quod isti sentisi, qui quidem suntplures duradicat Au Teae t. m. templures cse iactis hidice, qui in lingua cons iit.
Nam eadem in parte ' omnes res tangibilis, 3 saporem etiam sentit. Si igitur Sua rara partes carnu, sentirent saporem tutis ademque runc
suis vita retur esse refcctogustiis, tactus. Nunc autem, qua nonsit conuer , duo diuersi sensis esse
censent r. e At vero bitabit hoc loco non in . Teo. II 3. iuria quissiam. Nam si pis quidem omne pro- fatidit item habet atque late itertia magnitudo, fieri Uero nequit, ut ea corporasese miscuo tangat, inter qua corpis aliqu medium intercedit , humiaremquι non sisne corpore, nec humessatum,
sed necesse est vel aquam esse , via aquam habere, qu eriperet .vi corpis 'augat corpus in aqua' Senim necesse I, cum extrema non'isicca, in medio aquata es , qua p. ta sint ina extrema. Suo hoc est, rum, fert profecto non potem, vicevorum tactus fiat in aqua Eodam etiam meu de iis dicipotest, que in aere cod cantur, mi inam que a se habEt aer ad ea quesunt in et . a ad ea, qua sunt in ipsa Latet autem nos maguin i ce quae in aere colietantur, quam in avr .anis res, quas,nima tia, humectarum, humcctatum tangit f Virum igit romnium imili modosit sensua: ansensuum quidam vi nunc videtur , eodem Text. Ir . Maam mι modo bis Tasua percipirant, gustu quissim, ratactas tangendo, cateri autem eminus 3
P me pira, irri et, di s , , . . Iuditat autem plures Obscurus est hic loeus, nee in eo explicando interpretes consenti ant Videtur tamen Aristo persequi quaeitionem de unitate tactus, hoc cationem remota re a fui, i. existimandi unum ei Ieraei in Patare tergo quispiam unam dunta at esse pocentiam tangen opinionisse . quia illius instrumentuna, cum est: id ex codemolitur, quia lice instrumentum sit, Dum frium tis Is obiecta plura sint,adunt uti treandam facultatem sat erunt. Ques in iis uno i retulinguae Atim ebh- conspicuum videtur, quos fatemur esse sensus diuersos esto in una eademque lingua cernan- tum M.tur: qu: tactus circa acritas qualitates. gustus circa pultatiles sese exercet. Si igitur laetus plura habuer . ob e. . . , et o se insorium, atque etiam mediam unum sit, id quominus potentiae plures haberi debeant, non obstiterit. Aim o usu, Cum tactum medium congenitum habere superius dixisset, ubet: oris Numis explicat lc in . ne mouet quae itionem videlicet, niam tactu me tum aliquod ex ctus mediuieratim l .abra, Nam cum intretiuo corporari intellige solida, quae alias partes deprellas,alias exicrnum eminente ina e mi em et interiectu Iit aer, vel aqua vi patet cum sciui qua contet gutat ubi vendicet. inter illa :onnihil humiditatis perpituo depichenditur; quod similiter accidit in aer e to id in hoc elemetrio in is it conspicuum: videbitu omnino a uerenduim quoties aliq lod eiusmodi corpus tacta sentimus iri eruenire sems e medium aerem, vel fiam, proinde uue sensuat actus
167쪽
', IN II. B. ARIST DE ANIMA si.
'inmulandi. J Aliam profert quaestionem num sensu omnes per externum medium iri sui obiecta ferantur an potius gastus, des actus per inter nurn duntaxat reliqui pet extetuum Chisisti, Responaeique orauibus scusibus commune esse per c te num mediam sua obieeta pete ire id. n. g. etiam gustatui, tactui: diem corpora sol da gustamus, tangimus, cum inter illa ut preloifi se bis a te dictum fuit semper aqua aerue maneant meditam. Verum boc reliqui tres sensus a iusti, ti,ae . his tactu dissident, quod in illis med in externum moueriar ab obiecto Medium vero mutatuo. - potentiam assici . tu ais antem proptet rei percipiendae coniunc icnem: breuitatem et isti bitae, tii, medium,&potent a simul mouerare ensentur Quod cl pei exemplo ostenditur Si qui ge filii precipere per clypeum percutitur, non dicimus elypeum ab hastas ipsum vero aclypeo percuti, sed ,hicum clypeo plagam accipere Adde quod guttatus, iactu non nisi accidente medium extet num sortiuntur, cum videlicet corpora noctu eunt se immediate contingeres reliqui vero seu se per se, cratione obiectoc Emeri: rnum medium effagitant. omnino
et diro fe3 non ita essta sed durum etiam , molia per aliaptanesentimis, et uema edum, Si quoi candit, ct visibile ac odorabile verum hae quide mini g, i a vero cominis sentiuntur Sua- p cpter Dre per medium isset percipiantur Nam se bitia cunci aper mediumentiuntur edini tis id ipsum latet, ut dixIm M. Enimverosi presbii Ampellem vipiam etiam eri dictum postam
circa carne entiremtuo latangililia , id ipsum non anima seriemes, sic nos tum utique sentiremus , ut nunc in aere sentim M. AT aqua, Nungen mutilamur res ipsas tangibilia tangere,e, nullum medium esse. IntereG autem dith taeta
er uadem sentimm medio in nos alio idagente. At taractibilia sentim es non medio, sed una et ni
se medio moti . tim cum quispiamper, peument percussi .Non enim percus , pris percussit,s Ui, ut ambosint ubercus, e petrata atque
miles homnino autem ut aer, se aquas habent id visum es auditum . arque o factum, sic caro inlidiguis sese adluim instrum imium sns PM chalcra densures atque nec ibi profeso, nec huperceptet ensisset, eum instrumentum sensua resensibis tangitur, vi quispiam super extremum oculi corympos erit album. Ex quo etiam pia nepat: tres umentum sensu ipsi Q uo resperabpitretur tangibilis, intus esse ecllocatum, ut dixi, rnu . Sic enim dii hocsensu fieri orro, quedi S
caeteri sensu serisAt. Sensibilium enim,sin ipsis instrument praetantur scum nonsis, vipatet, perceptio, a b uper earnemponatur levigilest, et docet experientias is Suare e cubi ipsa caro medium es in tactu Atqui ea tactu percipiunta in
qua corpori unt,ut corpus .disserentia. Dico autem di frentimeatis crusramime menta H lix euunt,--it:.calidum,frigidum,siccum,ac humidum,de quibu antea diximus ii, in locu in tillus de elementu Bistractauimu3. Infumentum autem id, quo dicta qualitatessentiu utur, in quo primosensu. cc 2 catur, item appellare consuevimae tactum pars eas eis, qeta es potentia talis.li Sentire Carnem g omnino autem Tactus medium,obiectum,&sensoriam e curatius explicat. Ac primum esse medita elocet carnem, non organum, sed medium tactus esse, sicuti aer visus,&auditus. Quod p-bat, tamM. quia sensibile impositum sensui non sentitur: si enim album oculos tangat, aut sonus aer coa genito,vel osor odorandi se otio adhibeatur, non fit sensio tac tactile earni admotum per c pitur. Deinde obiectum tactus ait esse tactilium corporum disterentiat, hoc est e sili dum frigidam, siccum, numidum, quas vocat differen Vas, quod elementa, prout alterandi vim habcst, iis inter se constituantur, ac differant, ut in ithris e ortu S. Interitu e osuimus.li Sentire
168쪽
j ii CAP. XI. EXPLANATIO. st I
at Ium, qua rasunt ea, quae corerimpere Eunt. De sensuum igitur
figura. h ret irath Sentirenvin*-.JQualest tangena organum ostendit, en esse potestate id quod tangibi et tu est: si' idem id, quod sentit . sensili pati opori et quod autem patitur, in poter a tale est, quale id, a quo patitur. Quoniam igitur poetilli muta tactus obiectum est calidum, fligidiam, siciscum, Euri qum,cius sentorium ita erit a tectum, villisce qualitatibus imminari queat. Est verobo inter rectum, reliquos sensus discrimen , quod aliorum organa expertia sunt qualitatum, quas sentiunt. ut humor c. stallidus colorum mamilla res procelius odorum, aliaque similiter:
at mitium H um tactus, eum sit corpet exprimatum quatietatum cominsitione constans, nece
latio prima qualitates, quae tactus obiecturi sunt, in se actu cohibet, quanquam eas in medio Messio re critate obtinere det bea'. textrema, atque excessus apte dignoscat si quidem medio et extremo iudex x tum iudex est. Tremoris' i Praeterea ut visus. J Quemadmodum in aliis sensibus dupicae sensile constituit unum vere, proprieque sensile, veluti habitum alterum et priuatione sic in tactu tem habere ait ita ut sicut vitas rei visitis Se in uisitis est sic tactus circa tactile,atq; in rael: te versetur Intactile vero nuncupat tum id auod tractabiles qualitates ad modulem tuas obturet; tu in quod easdem nimium exapetrantes habet, ita ut se iiihilum labefactent.
VNum, quia me rum ARTICULUS I.
VBinam tangendi instrumentum resideat, magna est inter philosophos discrepantia Themistius in apri aphrasi cap.rs. Se o.
de, adducti vet bis A ristotelis in libio de sensu.&fecisti capite secundo,&de senectute ca. P ima , . de partibus animalum libet r. cap. II. ubi
thi, uilosophus videtur cor sedem tactus &ga.
stus sacere Averroes autem in paraphras de sensu Sere Colliget cap. 8 Is.&r de partibus animal in cap. s. et asserit carnem sensiterium tactus esse , idem te statuit Phaloponus adtext. Ir . de Aphrodisiae US labior d- animaea p. de contactu . quem os id Themistius loco citato reprehendit Galenus vero libro, de usu partium, capite Secunda Is.&IS.&li s. capite, in libro .capite et opini .&li Neto secun cod temperamentis Aueta Ora comis s. Fernelius in libi de an Indae facult. eapite sexto Vesalius libro sexto , capite deeimo primo. M. Albertus hoc lio tracta . Ca. 3I.&33 Concili utor different. 1 Thuri sanus libro secundo Techni coin 1 f. xlibro tertio, eo m. s. D. Thomas hoc loco lect .set Aegy-diuste X t. it 8. dub E. Scotus quae Iliones eunda and unus Eaest et ' aiunt organum tactus esse neruum.
v triauehatum duarum opinionum adstix pulari
169쪽
esse docuit tum proximo superiori eapite terro'. ubi carnem medium, organum vero neruum constituit. Quae loeta perpendens Auet ro esse tunc tu hanc posteriorem sententiam inclinans, censuit Aristotelere , cum libros de animalibus scriberer, nondum compertum habuisse latere sub caruncula neruos , quoddam aliae partes ob terrestiem cone etionem po aliamve eiusmodi ad semiendum inepritudinem, tangendi vi careant.Nos Ia a ut emat Te tionis veritas ex eo conuine itur, quia ibi fensorium est v b fenso fit ibi vero fit sensio thctus ubi laesio sentit utri sentitur autem in omnibus illis pardibus , ut experien .ia occi, Por cum postea cognouisset . in his libris , quos B Constat tamen maxilne vigere tactam in ex tiget, Dostea edidit, sententiam mutasse ter cUte Ea namque prina arum qualitatum ista si Nos igitur propositam controuersiam aliquot assertionibu; explicemus Prima sit Organum tactus non est in solo corde, nec inv-tio aliquo membro corpori duntaxat. Haec est philosophorum communis. Probaturque ex eo, quia non solo corde, nec uno aliquorem. tum membro tangimum, ut testatur experientia. Atque ita fieti oportuit. Nam eum hic sendi a Nos igitur propositam controuersiam ali diffetentia; multo melius, ouam allaco potis trema a .rt quot assertionibus explicemus Prima sit Or patie dignoscimus inrod singulari prouiden m
tia factum est , at quae nimietate lua aut T. a mento eo perdere queunt, ea continuo ubila Ct pacatri avo pertur, caueri possit ri, scieri tria cute, ea magia sentit, quae voloe manus inuoluctam ex stit, ut pilaestit Galenus capite decimo , libri primi, Ora de tam peramentis CuraxumqUe id etiam Ana commve sus ad tuendam animalis vitam, noxia de oetura fuit, eo quod manu, ut corii muniri uitru organum
ilinantia peculiariter datus via Datura I sequi mento, ad res tangendas . eprehendoendasv obie A. timur. Quod si quis obiiciat primas in hoc D. iit, tentu viderii et iis deserendasti dicendum diuisionem continui, qua dolorem intulit, magis sentire neruos , quia duriore , densiores que suus. cutem vero acutiori sensu pollere a qualitatum oppositiones distinguendas quia neruus temperi de elidat ad frigidum, ac si e cum Ioasta cutis, quae exactiorem mediocritatem obtinuit. EOS: OSod vero ad Aristotelem attinet qui ta tur dem ad eum spectat, etcipere laesionem, quaptirnarum qualitatum temperamentum, quod maxime vitam continet. dii Ioluitur, nece tum fuit,non addici eum , aut limitari alicui certae parti corpo tis QSod vero Aristoteles eum in eoi deposuisse visus est et id eatentia pro vero traberi potest, quatenus tactus, quod suo modo degustu dicenda est sicuti ad vitam est necessarius;ita eordi, qui est vitae fons, uti sensus maxime vitalis ac reliquorum sandamen ' tum,priuatim respondet, ina cum eo perit.
Fere vos Si quis autem dicat nihil aliud voluisse Aristo-eerebro telem, quam tactum et Te in corde, ut in radicet, rigari. quia inde propagantur nerui per quos in su- tint spiritus ad actum sentiendi Iam ea Philosophi sententia in primo de ortu interita confutata a nobis fuit, ubi cum sel ola Medi
coram,tum allis arciumentis, tum an atomicis obseruationibus probauimus ne tuos, una cum eis animales spiritus a celebro , non a Scorde derivari. Praeterquam Quod eo modo e
iam alii sensu dicerentur esset in corde. 1. Afri iecunda assertio organum actus neqne
Tactvi or est sola caro; neque solus neruus Hanta ueturetanum nec imo a Portius lib. de dolore cap. Io. Theophi-fdilataro, Ius hoc in libro a text. IIo I . D. Gregorius
rurum di to, videtur qtae Galent Iib. g. Cetemperamen'. debet. his capite nono. libro nono e placitis Hippocratis,&Platonis capito Atticendae lib. s. FNatur cap. de tacta Alga ili lib. 2. traetat. .ea 3. Probatura ex eo quia constat non solamstarnem. etiam neruum s tire cum
ctum vel in solo neruo , vel in sola carne tia ris imatuisse videtur , dicendum inprimis, antece g. moenia a tet , ubi tangendi instrumenium a tactu carne remouet, nihil ea de re absolute definiis se, sed morte tantum dialecti eo disputa ise Ad illius vero argumenta respondendum, non ob eam tantum rationem a nobis laetum etiam in carne constitui, quod te in carni admotam italico sentiamus , sed ob causas paulo ante explicatas. Item , non iamnem sensum requireret medium extet in im p Teq carnem obiectum, sibi impositum sentire si non ea parte qM 2biectum pro vim ea itio git, saltem illa non m hi liab ea distant dere inferius p .ra. Iam . vero ea oeci, quibus Aristoteles carni gangen di vim ascribit; ita accipienda sunt, ut eam cat, ni inesse putet, non tamen soli,
170쪽
organum tantum, sed aliquo modo me diu in Ausuis autem obiiciat, etia cum superficies inae Disi i ternum dici pollit respectu nerui, quatenu,
hic illius interuentu ab obtecto alte catur, Isso
Circ externum putat Auetroes hoc loco I bi, non necessaria id cista contendens non posse quicet auis Quam agere in caelum, quia inter agens,&a iam an ii ima linterie crum ut aliud corpus, ut videtur
H ra Aristoteles termis.&Ii . docuisse. Quod sibi media verroic pro uas dum aer, aqua immidiat et iis eor--nimal attingunt, proxime in ipsum agere, at s partes talium corporum sese immedia tetana inter que eo non sempe dari ellternum medicim quales sunt, non videri sem per intercipi aer in loco aeris; quia alioqui sequeretur aerem interceptum sustinete ingentem molem ferream lubiecto lapidi incumbentem et quia Remcou cedendum solet , cum tormenta bellicaturram deiiciunt, totum illum iam iiii pingi rurii interuentu aeris interiecti , quod novi detur fieri posseu cum aer corpus sit adeo tenue, ac molle. Occurrendierit, eum aliquae odii me
occurrit aerem,&aqua, cuna sint loca natura lia ammantium,in sua nati ea spositione minime in illa agete, aut abiissentiti verum si aer, aqua extra natiuum statum alterentur, de qualitates in tactu agentes sortiant ut cal:-da, de frigid; corpulcula in sese admittendo; tunc amtaxat ea corpuscula sentire, quae tamen immediate in ipsum agant, sed per aquamae reinve interiectum Risi itur Haec tamen sententia probandandest, cum scopiose nequaeuam sit negandum elementa, etiam in naturali statuu agere in animantium corpCra;
siquidem per excess imitimarum qualitatum
ea superant, ae a vincente tam in nacti tali loco, qua mellt allu, potest dari actio 'ioqui neq; ipsa elementa, dum propriis continentur sedibus in vicina mutuo agerent. Cuius opp.CE- tum, praeterquam quod et separet ciem Hstia. gunt, eas sun cete ad sustinendum pondus i m.
positum , he aerii interiectu posse impii mi im- pulsum turri, uno totum; partem tam ex simulq; partem aliam eiusdem impulsus loqui mutaute de parte extensiva immitti aecis in teruentus qui, si corpus molle, tenue sit, tamen loci angustiis interclulis necessario ex ternum impetum recipit, eumq; refundit in vi
ciuia corpus Sedaaci mus pia terea posse da-Crii euentum, quo duo corpora omnino copia, nata nempe duae tabulae, ita iungantur, ut in-t et eas maneatae sultentas superiorem ad disiam raritis rumi luperio inferiori secundum omnes partes simul copuletur, uti . . Physici rum ostendimus. Sed nihil mirum accidere id tuae, cum aliter res habere nequeat, alioqui si tunc aer totus cederet, et hilque eius in medio
relinqueretur, oporteret totu aerem des nere
simul e si e in quavis parte tabularum per pri tum a nobis alibi fuit itaq; asserendum pol in D mum non est e, quod est impossibile, ut loco cta
aliquet ter te in uiri corpus, ut aerem, aquam taeo disset uim s. immediate age tela sensimum tactus, aeq, tactum , quod similli r degultu pronuntiandi --co pera est, cqui cret medium externum. Addentili mirabilia os praeterea cum Sancto Thoma &Threnensi adstitim ne texta I . cum Caietano c. II. Alberto M. tra- ii Lian ctatis. cap. 3r. Nimpho, ae aliis. posse coi potarn ollia sese immediate tangere viri vero dura possint controuersam esset. Namque praedicti auctores arbitrantur non posse dura cor nota in aere, &aqua ita applicari,ut ne i aer, neque aqua media lint. Cuius oppositum defendunt Marcelli S l. 1. de animae dii. Conciliator diti rent. I. Avicenna, M taphys eius Thuri- Ianus 3. Techo com .s Apollinaris et de anima'. 3I .ait. 1 Galbiu Sin sum lib. I. ita ei. s. o. 2 . Scotus r. de animam. I. Quae dubitatio staexplicanda est, ut dicamus corpora dura ceae alias partes cauas, alias eminentes habent, id posse ita iusti, ut in medio non sit alio deor Epus, alioqm date ter in partibus de p. elsis vacium, ea vero . QVae omnino complanata, acleusia sunt;vt vitrea,haud dubie posse cum nulla ratio contrarium petis uadeam. Quare cum AriTorpora
ia icunt, stoteles prorimo capi e asseruit perpetuo Op M A tetit ei aerem, vel aquam, dum in locis horum Do vero elem ntorum sese suo coipora contingunt; dvel quaerendo, non autem asseverando div r,
Vnt qui plures, sunt qui num tantum m pluriti cm do esse tactum opinentur plures esse inqui uumunt The tristius c. 3 v. Averroes, WAegidius imui. com Io S. Iane unusa et T. Apollinaris v. o. Marcellusti de animaq. 38. Avicennal. s. Na terat. q. p.rr. h. c. de tactu M. AlbeIt t. de anima tracst. s. Videturq; haec sententiato cludi posse Eorum ameo argumeto, quo Aristoteles pro Lina Uc. teri gum eum. Io . ad id comprobandu usus fuit, vide Iicet, unus sensus circa unam ductaxat contrarietate versatur gi sed tactus non circa nam tantum, sed circa plures contrarietates sese exercet:
quandoquidem percipit calidu, &frigidum:
secum, humidu: asperum,&tersum: durum, molle: taue,&laue: aliaq; eiusmodi non
igitur tactus unus est, sed multiplex Potestque corrobassii eius argumenti ista quia ' di det