장음표시 사용
171쪽
ν IN II. LIB. ARIST DE ANIMA.di Uerlac stratietatas primae cujusmodi sunt A sunt, habent modor uti umoris. i. ' , contrarietate Scal di,&frigidi, hum d , e It C di, notatu nutati Grai Thi C, ad Dum g nus redigi nequeunt, in aveto quod speetes traiiei
at o tu levatus generis sub1ectu expo comune est. s. culteri u i, a sint Accedit quod dolo , dia voluptas, quo ex quod immutant comple det '' - appulsu aeritium quali a tum percipi lucit, Latum, quibus animal constat uti sint in
pertinet ad tactum: dolere autem,id elaetati sitas en pexari. e. dicitur. Nee te videntur alterius potentiae specie distinctae ab p. terquatuor primas quilitates ali coea, qua ipsae tactilas qualitates sentiunt ut sub tactu recidant, quiaria non est emph- , q*p MI, qui uanc partem sequuntiar, i tu, alcem p Uxime immu a e Eni in Lori i, 'id hie *tlantentias. Quidam tot nume- eas rationis in immutando organo mete, ' nx tactas, quot co rarietates, ut Themi ius iii se Mndup imas qualitia est tismatiAb '
diruunt . 's*anain ta Lehi, quot coatrarietates tint, expli ant. Videtur autem Aiaicenna Hasensium, ad cissem dolor ex vulnere; lium , ad quem titillatio pete et constituet e. Alii duos tantum ponunt ut A gidius unu in calidi, de frigidi; alterum liec , humidi Commentator vero Z. Colliget c. Is ponat tactum titillationis; praeterea tactum stomachi , qui quide
danusiis de subtilitate quatuor taestusds L ingui runurn prirnarum quatuor qualitat amsal remigrauis,&leuis; tertium voluptatis, doloris quattulit illatio eis. At Caietanus hoc loco. etsi magis inclinet in parte' a pluriactata istas faciet arbitratur: lihil ceati in hac disputatione assirmati possie, quod potentia exacti
bus, actus ex obie his dia Linguatur formalis vero ratiotae ilium obie . oria e X plotiata non
cum hae praecipia sit si has obiectu sint, retia veto secundaria ratione ad eum pert eant. Hi ne collige Obiec umta iacus, licet materia litet spectatum non unum sit sed multi, ex &no vn. tantum , sed plures css: r..rietates in se cohibe sol malitiar tamen , siue prout tactile Obi v. Ut unu esse, petita, ni a te ab eo immutandi Orgam modo que e Xplicuimus Vi Idecupo maui,
est fames, S sitis Crecentioribus etiam Cato tentiar distinctio ab obiecti sic eundo A I
ne tot malim consider iis sumenda sit, ut diuximus, ratum manet tangcudi faculta Lem v nam si ' non plures. Ita patet quid responisen sum sit ad arx meni a. quet eas partem Itiplicium contrarim tum, circa qua Sue Isatiar ac lIS, Oste et enitebantur non posse ii ueliti pecie unia. Erpi cate tamen adhuc oporteretur exilii mundusit de dolore,& voluptate, fame, leti titillatio-
duae Primat cottarietat Scalidi, humidi frigidi, de sicci conueniant. Quare cum de ipso distinctionis principio non constet, pcrperam quidquam ea de re definiti.
arguere in alta distinctione spectra cum sitit aestus adeo inter se diuerit,ded sere Pan TCS
Aduet te in do te . Se voluntate orpori se Ichiseni mini secat agitur duo spectati v ' , possc n miruia evas ipsos dolendi. oblecta di
ve in obiecta horaim ac uum Ess. Et obiec J phi, M. causa ist: us doloris, mutat, noti trita crica Prima qualitat .s, ut cum manus a d. utitur vel diu: sio continui, ut cum qis vul- di neraria Vndet Gal. ix. Mittio dic ita scri vis Natura is notitia nos doc t Militata cor, is, ex quo si dolicti Isi, a rico inu Iti tis soluti di , Oporteretem , aut alteratione aliquam U Scle hac r non pati m sit inter auctoiesd is et dii, duni alii arbitriretur au an dolo is rata ctu prouenientis esse di Tolutionem terripe amenti duntaxat aliis iam diu sonen contiunui; alii utrum uirum,quod nobis placer Obiccta autem, causta praedi te voluptatis est appul
eio hiatu. I- Artici interpretes , Simplicius Plutar ut titia chus,&Philoponus xvi videtur Alexander secuti sunt; videlicet via utatum esse specie tactum; quam etiam Fernelius i. suae physiolo A la Praeci ci iglaec. .amplexus est: eandemque probabile mi sus qualitatum maxime convcniendium iudicat D. Thomasptima parte q. g. arci. Po tractio subsilientium spirituum, a N: ahar
constat eae iis, quae docuimus in qu dedistinctione potentia tu, dicitur unus spe ei ad ob te suo: si obiee um habeatvria specie satione informalem hae vero obtinet, sitationem minis Ara1re mutaudi rgani specie una vendicet; a oui ita risurdi se habet obiectum ta Lias Igitur tactus est v- .habent nus secundu speciem Minor ostenditur, quia qualicate tang biles, quae tactus obiectum
subtil um partium leniter abblandrentium. Igitur in ptimis inficia ad uir non est hae eo bieeta non solum p rtinere ad appetiti sen-
stiuum, bd simul etiam ad tactum, da u. sat est tamen consideratione. Nam ptimaequalita- et res tactu percipiunt ransluam eius sensibile at
proprio, ut planum est. Aci, eodemq p rcipi II rur diuisio conti rivi,&ill psit illes rituum, tin'
172쪽
bilia comunia, a qui distinctio potentiae sumenda non est, ut iam ante corum onuimas
l ' . n. - ii; isto otiata v , A mouendi subire unam lationem specificamin
et et et vii tetae ad facultatem tanae Vel sunt senta
ictu quisenus angibilia sunt, si eqs eius a-
dappetitum velo sensitiuum spectant ab ove boni Semali praesentis secundumachum proprisi doloris voluptatis. Sicut en prati tui sensitivo propite conue miserri is odium, mala sensibile; ita circa ipsum de emit .doleret non competit sensui uius non est tendete in bonum, vel malu Boui talia sun Itaq; cum qui manum urar, per-cinit a cillam caloris intemperiem, teliquid tangibile simiam appetitus concupit bilis de tasone illa , prout quo daam natur rnatum est, dolet , proponente sibi id ptius
ta voluptas ac delinitiori quin acciditio qui et D Argi Ermatim huiusce contromi i arte b corpotis pati ib. acerrimi sensus; ubi ar et ut palam conuinci . Primum 'ula quot teli multae suis finibus hiant, ut sub axi s&QVac STIS III.
VTRVM SENSIBILE situmsuprasensim scu
tactum plantis, ad has enim,dum scalptione magis a ritilla rescunt solent accurrere spiritus, copia pru-uar rient: materiae, quae suo attacta voluptatem pro te excitant. Ex his duobu horror, seus ga attreetationas,lisamatur pro subtractione eo po-ris,est motus localis, ut pater; sipho nitIn Ia-
ad aspectum attinet: vapor liue hamoti oculo intra corneam&crystillo idemcocretus, cernitur;&cum deito oculus comprimitur In tenebris fulgor quidam in te ius apparet, ut ipsi experim ut alseritq; Aristot in lib. de Seniure sensili,c et Aenon modo lumen exteruum, sed id etiam,quo J papilica Eunditur, Coritur-- a. esto petatio viniit tris p petitus temidian ut Praeterea auditus lonitum, quonae eet ad cp N eo obesito fit,pet senti se it, odoratus substan-ma et Pro audiacti, praestiti m m veniticulo; sc d c, tot exeao aut pungitur,sentittis. Voluptas auteri tu similiter pertio et petatum seu stiuum, ob eam lation , t a paulo ante ita limu . A perceptio motus o talis, quo tollites vis pr Hentri ira testiae coquit, te tertiat ad tactum. vitius ita sibilet comtinet. - od attinet adda ac mi sic m. de hic us i iis ino de Ortui interituri fio dri- scra. i. Sta ira P reatam quam laetioli stimus ut a ' Dp xanta in m rumper famem diuulsiosa
revenit culo. olor, i a simia te ex ilia in-t et peo Laicitur.' appetitiose ridi numi.di S ergo de dolore&appetet o vanamum, li- qtiet in i percarier a re ad ap ta tam sensiti uum Si de disi ultione, clat et mota Ll O al. S, rate etiam spee: a re ad ictum, ut sed ibi lectam uet. Si de id tetm petie, perimete quoque ad eundet iret .sed ut sens ibi triopeiam. F et tri His ira conscitati s et e tie intelliste te, 'cru quo pastora, quae ab auctoribus, quo supra et te: utimus, at erant ut ad multipli an das spe . et actas te vera ad eas multiplicandas non am lolor, voluptas corpo is, mactiones a puer eniti, vel crpudiandi suci tactus aps-titus sensit ei. Ea vero tacti ita , ex
quibus istae causa latur siue in quae, ut expliacet Vrm fuit, tendunt res fiunt se usibi lia propri- tactius contienturq; subquatuor qualitati, busirim: qua omi ec steadamus in modo
riam fumidam. v I saltem odorem ab piae U
ilen em in processus mamilla res subeuntempe cipit L ij, quibus linguabilios otium ore
infecta est, ohobalsam caulam cibum dulce, amarum aestimant, niti quia ipsam SUI: MUS in
stramentam bilem sibi insitam guttat eaq; ab aliorum saporum dignotione impeditur. Et callet pars carni sinctui, quae praecid1 Urdi
sed adtine quod saltem tactus iustas obiectum sibi imposi una percipi ci huic o
modam videt ut concludi tale re . Iaicnsio ilia non nisi et aliqua utulo in tet uasso ce-SUO Utur, quia in ono: li intercentu Uec .eium aselisi, a pere ps queunt; species ala emimmediate iniectae potentiri, ea in t nimium cratiae non sunt idoneae adsensitorrem ad manistrandam lat qui tactus iustus non tiunt per species. Non esti ratur et co recta
sibi cohaerentia non digno lea ut Lipuor probari r quia si tactu spe species sentirce, sequeretur manum, verbi gratia, lentire aerem eiusdem temperat necti . hoc est, aeque a dum, aut se gidam a pia est; cum tam cnim ter Philosophos eo nitet novisi eatu peractios qualitatu a nobis percipi. Consecutio oste clitur , quia nulla ratio est cur manus obi ctum potest ab in tu calido alterati, at si per sit clam calo I tu aut ei, cum has c Itali, Cain Rurso pro tacturusu.Nisu A T
173쪽
dote cipere queari dandum foret, posse aeque Aealida sentire. Praeterea idem in gustu proba hut, quia si per speciem gustare lingua, experiretur aerorem tacerbitatem , nihil eiusmodi iussitealiter perpessa quod non ita est quin Dorias saporem acie propria incivone salsum abstersione , acerbum corrugatrone sentit; vi Plato in Timaeo, Galenus ira de Sina plic. me dic. facult. docuere Accedit quod si sensio
Ista udi tangendi fieret per species, po uentii sensus gustabilia iani bilia absentia percipere; cum nihil impediat, quominus ea ex aliqua distantia sui species in sensoria mittant.
ARTICVLVS II. IX PONUNTUR DIVERSI inpropositaqttaesione Philosophorunplicata, communissintentia definditur.
YNhaceontrouersia non parum citer se au-1ctores dissentiunt. Nam Scotus hoc libro, .
.ait; Si tes ad exactam normam reuocetur, ef
fatum illud Aristotes is aletriis sensibile poliatum sapia sensum non sentiri, verum quidem esse , si intelligatur de aspectu comparato ad corpora opaca haec enim supra ocuIuiri con Disi tuta videri nequeunt, cum egeant luce in-Lermedia ad traiiciendam specie. Quod si vel de reliquis sensibus agamus , vel de ipso visu collocato ad corpora iaslucida ac tu illustrahas Alsum esse Nee Aristot aliud, di uiue, qua sensibilia supra sensum collocata, prout eum
actione reali immutant, non sentiri tam erit percipiantur. qua ratione eundem notionalita laxavi ter assiciuat, suam im aginem inurendo Ale Esequorun xander v c , te hie Averroe hoc loco Medi- a m M. corum nonnulli, opinantur tres duntaxat sen- dic. sis sus, visum audi um cc odorata. interiecto medio theer obiectum hinstrumentum, gere mmmunis At commentator, D. Thomas, uterq: Caie- sententia tanu hoc loco, Iai dunc Gq. ry Ia uellusq.sb Apollinaris qu. 3 .Fetrariensis .is. M Albertas h. par t. sum . de Homine, q. de Tactu Aegidius tum hoc loco tum l. 1. He Tam eron. II.
de plerique alii assirmant de omnibus feti sibus verum esse nullum ex eis percipere tibi impositum obiectum. Quod probant testimonio Atistotelis. qui id hoc in libro, c. ter. S.. c. E. ex sy absolute, ac sine ulla praescriptione docuit Nee interpretatio Scoti ad aures Aristotelis est cum is non asse tuerit fienubile imis positu sensui hoc aut illo modo sumptum nosentiri sed neutiquam sentiri, ideoq; medio agi quo opus es D. Praecipua vero alio, qua prae-kiet auis ores sententiam suam confirmant,
'steta, quam articulo superioti perstrinximus videlicet, quia ut obieetum pete pi queat Igitur accommodaetio quaedam, cu
inter spem emi biecti, pote a m haec a mito p ita nota cernit ut inter speciem ab obici ctoam mediate productam,&ttitet i rum
Esterum species curri primum ab obiecto e Iit, admodum crassa me a creta iramque eo eretionem paulatim in medio deponit utere timeto constar in spe ei visiti, quae pio hie,
ea II S, quo bee illa acies tot, quo leti sti pto ducitur, eo minus habili essi itur, quia paulati in attenuatur cum illi ad cernendum assiore imaginem requiran .Qgoniam igitur haec sementia in Petir. J A
tetica schola communis est; rgumentis,
bus eam in primo articulo oppugna uini ij 'i M:m latis fuciamus. At primum dicimus Gidvis
humor intra oculum cocresca Cum, qui civ
stalloidem occuparit, non ceani, sed ab ea aliquantulum remotum. Ad secundu Fulco rem illum, qui noctu conspicitur, cum e uuatteritur, diffundi quidem usq; ad humore trictystallinum scum ursio norent si illustrato m-dio fiat non tamen videri secundum eam pat
te quae in organo idem si d se, o demscit
tem distantem , ac d similiter drcendum est de quac tangete alia Iace, quae ad apsiam videt a dissensortium protenditur. Ad aliud de audi tute spondemus, Bombum illum non excitati in organo, sed in auitate aliqua prope tympanum existente Id vero, quod ad olfactum pertinetid: si luet, qui dixerit; Siqi ficto odor secundum esse reale ad processus amittite a
permeniat,non percipi secundum eam partem suam extensionis quae est in organo; vel ipsum proxime attingit, sed secundum patum adiunctam: quod similiter diccndum est debiliato humore linguam ilia buente. Non eminis gustatu percipitur secundum eam partim, quae a tringi neruo; in quibus gustan torganum praecipue residet sed secundum aliari ab eo distantem. Eodemque modo responderi
solet ad id, quod de tactu obiicitur Nimirum sensorium tactus sentire plagam acceptarnu
quasi percipiat plum sentibile partem sine ipsum proxime attingit, sed secundum Iemo
ARTICULUS III. DIU VOLVUNT V Aps rasae
rapertinentia ad tactum S sum: Otia quaedam opinio
proponitur. Vpertari adhuc argumenta ad tactum, gustum spectantia, qui bonoam ulli Medicorum dem Diratu ab se putaui percisi sensit le
174쪽
otimum temperamenti, qua fit in ea cerunti parte, iu
ssite supra hos sensu collo ' ' PUTI io ri tutata ue adeo nullam partem O-
Tlius; similitetque linguam non percipe et pri 3 - ' AT. ysum amatorem, qui sibi insidet Quod ru sus ve inus, aetem requirunt, tanquam ' P iri viderii, ad cogntrionem De LM rum Calefiat instrumentum tactus unitar aliter din
ridi' et et s. s. duae sibi immediate respondet, cum quaelibet dii huim non lato dari speciem. - '' 'P s. hi suus uta alia inealescat
cedere actionem; vicum duo in eadem aiecto distantia constituti sunt,&eorum alter,
est enim lex formae , quae uniformiter dis orter, niter per subiectum ditiundituri sequitur ta- quia perspicac aspectu obiectum ββ γ - esstiuirere, in alia minus
sit ciem reciper e simus tantum vivonem e dat. Idemque coatingit, cum quas rebus aliasica cogitatione intentus est , ut si Topici ea so- m, quem alii eo demia loco seruiunt, ipse non percipiat. Sic ergo, licet cum e lidum minus calido appropinquat, sui speciem taurat haud propterea nece se est, virentia sensitiva percipiatur; quia ad talem per se uonem praeset speciem requiritur etiam, ipsi organo calidum imprimatur, quod nota imprimitur in is calidam quod agit, intensiussit eo quod patitur, ut in libris de Octu de Interitu ex professo ostendimus. Ad secundum dicendum similit-r gustum partibus inaequalis fit, ut ponimus. Item cum
nulla pars propriam sed alterius offensionem percipiat, sequitur debere tactum, ubi plus est caloris, minus perciperes viam inu plus .isentarios diuidem ubi plus est caloris , non sentit omdato calorem partis vitia ae similiterque ubi est minus. At hoc concedere , sane absurdum vi
Non probam ut tamen opinionem eorum,
cui contendunt posse gustum, vel tactam amue similitudine obiectum sensibile di,
gno cere Namque eX naturae instituto, atque ordine inter cognitionem sensitivam, rem Mou percipere saporem , nisi quem acturina incognitam medra est ipstibeetes , a re sensibili. um specie recipit; esto unaquaeque iensi terii Pollio eam partem extensivam asotis , quae psitori me res,on let non lentio, Iupe Dus diximus Aa tertium quid respe,d dem
antims: Quod te ipsa in se racpiunt, athri ni sibi praesens dignoscent
Hune in modum enabet expli alio rationum , qui bes probati consueui seu tam , tactum pete per obiecta bi imposita Nobis tamen adduci in utrimquet parcet in Irgu ora rati, eorum solutionem expendera. DUI veri similior videtui sententia, ita ui emo it Um tactu na pronuntiaco illo excipit tum quia iiiii in iactur, eum adniolo igne manum Edaritur, tactum non per ei per dicturionem
. . o quae nimium macerialis est ad cognita onem, quae adum raterialem naturam prope accet cile , at transitus fine medio, scd interiecta decet quae minus habet materialitatis quan obiectum sensibile. Vnde Aristoteles hoc iabro, cap 21. pro1 me seqvcnti evr i Ei absolute docet, commune et ientibus formas sinet Laateria hoc est, obiecto runt imagines re ei flare. Vil tur autem iurga hanc sententiam de immeditarione gustus, tactus quam prombabiliorem iudica navis, peculiare esse his sensibus , ut inter potentiam uobiectam non rem uirant interuallum, quo et tenuet ut specie . sicut inim caeteris crassiores sunt . ita pecie proxime ab obiecti ditantiis accommodada. esse potes Ud PA
H auem unius inter aec Dra de omininis snsu, portet em im myuam laeesse, quod sibi essive matrera rem refuscipereph et . Pera, inde atque an Isiguum sine ferro, uelauro secipit cerari fuscion autem an um vel aureumsignum se nouitia , aueaurum, uestae Utulentames aureum aneum desi xilipatitur, es sensuev- niuscuiusques h L . nodorabea, quod habet. lorem, aut onum, isaporem Sed non ut unum
Instrum retium autem idsensu imprimum in
175쪽
is 6 IN II. LIB. ARIST DE ANIMA.
Hoc auiam Explicatis sigillatim externis sensibus, colligit Aristoteles hoc capite quae q. h
iis communia. Primum est, sensus recipere forma sine materia, id est, imagines rerum neu, magines, res ipsis. Quod sigilli similitudineo itenditu cera enim figuram imaginemve aurei sigilli,eet hit man res non ipsin sigilli,nateriam, in qua imago est. His non o fiat quod cacius gustus, ut e supe ina . ius dictis constat ne typos duntaxat tacti humi gustatilium qualitatum sed qualitates quo. que plas in te tecipiant Non enim mens Aristoteli fuit id negare; sed asserere, ut potentia sed suiuae ex tertiae functiones suas obeantanon oportere uniuersim quis l. rate sensibiles rec pirati gano; opotiere tamen sed sibilia sui imagines orga is ire pii mere, easqi ea de Iusiricidis unctio nec Toxitne eliciendas concurrere: quidquid sit e rebus ipsis, quae eiusmodi j-ci eluti inierri es sub sensas cadunt Ei tamen de huius loci interpretagione non palum cissi dii uter Philopo Dum, Simplicium. Themistium auetro em Qua de re lege Theophilum ad rex m. Infrumentrem autem Omnibus sensibus ciani mune et se ait, ut primani cultaque oganum dicatote si id in quo sensus residet Vocat autem primum Crganum, partem illam lamitatem, tu qua immediate recipitur facultassensitiva. qamque vita de Par tib animal .ca I docet, licet pariet, et potas, qua sensio perficitur, sit quid iam di si lilare, ut manus, vel oculus: tar o pars illa, ita qui primo, petori me potentia actusque sentiendi inhaerent similaris est, ut De Iuus, humo terr Dailinus. aliaeque eiciara di, atque has paries appellar hic primum stat sorium.
e cara am non sentiunt planta diram e spartem aliquam habent anima , atqtae abscis tangibi i-bmpatiuntur, frigescunt mmo cat sunt, ut patet. Nam huim causa es mediocritatem, ona here, Ne I De principium tale , et sensit ictum Aemateria, stant formas sed cum materia parissitur et Dubitabit aurem in istam bip ssit id iusto dore aii , quod o f. cere nequii: aut tae aestine, quod hau tiar quam videre potest Sin aeteri -mthanodo Suod si odoratile fit odor si quid in doraton argi odor profecto a t. Clua diei retii quit, ut ab ore quid tiam patia rureorum, qNe olflceran edit an t eadem esio in caeterura C. Nec etiam si retis est, laser sint isma uico: an petitat meorta Auctuae sentiretc sunt, nisi ut qu(. et ii
essen bivum Idita esse parraepotes , es hoc etiam
Dicto. Namneselum. Stenebra 'nu , Ne vet dor in corpora quiretiam agit ed a nimirum trae usim sint ipsari aer enim qui est cum tonitru',
sin dii lignum fiat enim tregibilia Dpmγ que a gurat; sit norisonagerent in ruonam inanimata pate Te
rentur alipti alteraremur 'tra istiriar, agrinina es, sin ilia illa AtmfArti non emnecrepud ab apreparet sonoque test, se ea que patri tur, remi Is vacant Sion manent, ut aer Olit uim ipse sanquam aliquidpat uid aliud esto fame quidem, prvieria ipsum alieti id in uampatia rem tra olfacere auidem Antio es, aer autem passu cito .nsi iussit.
Atque sunt. Explicat onsensionem inter potentiam de instrumentur , aitque haec subidi Prin sat scio idem esset, ratamicali ret: quasi dicat, ut candor&la quia candori
176쪽
ltare: Scramen definitione inter sedisting abo leutia insidet organo: differre tamennat ira finitione . si quietas potertia est sorma id erit alia inhaerem eo post Orga Dum vero est sub tantia qualitat ea tecta.' S rarit,ut in. Duo quaedam problemata dissolui Aherum est, cui excellens sensibile, ut praesul id a lux, aut vehet Iiens sonu ,saculi reni dii Res Uudet causam esse quis potentae exiguntiemb. item quandam in subiectori ac vel a J-r Oniam , ut suis muneribus plebe fungantur. eri Mevtinei thara alitique muscae instrumerarii , si motu perturbato lacriori, quam putest Lilitii ut fidium temperies dissolui ui, n*chirmionia sibi constat ita vehemens sensibile or-
Ar bellem euertit, qua amissa, nequeunt sensus functiones suas conuenient et administra- belui tibi oblemaeit: cur pl-n ae non senti/n cum anima aestato tactilibus qualitatibua, hei es animante Massicii oleant quando Quid ea caleni,' Sigescunt. Respondet: qui eatent ea oti natum qiualitatum remPe I et, ac ratione , quae sensi erit necessaria est. Inde enim sicut hee se dici eo tem facultatem obliveanti nec orga a idonea adsentiendi munus ad usum sotma ruri absque m et tecta, Dii iis . t. Quia dixerat planta S recipe ein sera calles qualitates, nec tamen tensa pollere. Aeeepta inde ciccasione in controuersiam adducit, nam aliquid exters sensas a sensu uobiectis, ut alono, vel ab odore patiatur Argumentatur pro parte negativa. Primum quia cum odoratus, verbi gratia, de odorabile, sint relata. nec odorabile nisi respectu odoratus, nec odoratus nisi odorabilis comparatione dicatur, non videtur posieriti icquam praeter odoratiam odore assier. Se- ea dido, ciuia ipsa sensibilia , ut lumen tenebrae seu modo, idemque sonus. alia id genas non areant in cor Iora tensu carent lx, nisi ex accidentes, ut sonus non per se teiram concutit, aut arborem scindit: sed quaa cum vehementi aeris com rnotione iunctus est. Quateiensibilia non nisi in id, quod sentire potest. 3 quatenus sensu praeditum est agere videntur. At eurma Pr parteat firmativa, quae vera est hunc in modum distetit Tangibiles qualitates, Iapote caeteraque sensibilia habent vim agendi e iam in res in animatas non est igitur cur negemus, cise eas agere asque passii emtu ferre Quamuis non si eganduin quaedam ex iis, ut odorem S sonum non ei incidi indiscriminatim per omnia corpora, sed per ea, quae catent terminis de non . nerit, id est .pti humida quidaque videlicet per aerem Sc aquam , ut constat ex iis quae in pelietibus disputata sunt.' gumenta autem, quae pro negativa parte proposita du-hi. ationis adducta taetre .paruo negotio diluuntur Ad primum respondera dum erit, si odorabile de odotatus sumatur u tenus odorabile dicitur id, quod est odoratu cognoscibile: ec odorat Us facultas, quae porcist rem odorabilem cognoscere tum odorabile ad solam odorandi potentiam, similiterque odorande potem iam ad odo: abile tantum refertis si autem odorabile accipatur, prout dictatur id. cuius odor alicubi recipi potest . tunc odorabile non referri tantum ad potentiam, sed etiam ad mirdium , quo odora re odoris a resilietis exeipiter. Ad se eundum licet sonus non es si legata ibotem, nil veb mentem aeris agitationem, qua vehi Itur, tameneu de risonu impet aerem reipsa etiam diffiindi grauid aliud. Contra id quod ante definierat, etiam aerem dotem reci 're, ita obiicit Ogorari, est odorem recipere atqui inter medium corpus reiicit in se odorem: igitur odoratur, atque adeo sentit. Huic obiec ora Occuriit Od rari esse subiecta nata pati itido eculentiat quod reti non competit.
DISPUTATUR PRIMO PRO PAR. te negatri se astruatur simarietapars quassenti. Quod negativa proposita quaestionis pars
vera sit, hi se argameniis videtu ostendi:
rationes ut bus in ea secuntur; sed nihil ineli natur ad a. quo lx duo, cum Omlii P. OPtia ament incolumitatem igitur sensus nec ab excellentiri necat ullo a in suo bricto laedi
potest secundo. Eius em est laedere&corium x. acetum. pete; cum laesio ad eo truptionem ducati sed nihil corrumpitur, nisi a contrario, ut docuit Amristoteles libro de Lo gi . S aestuit vitae cap. I. Igitur sensus non nisi aconitar o laedit ut a
qui sensibus se uti de reliquis potentiis nata- talibus, ne hil est contrari ut nihil est et o quod sensui laesionem ascet re queat Terrio, obiecta creuis agunt in sensu persuas species t sed hae nul l . lam realem edunt actionem , qua vel organi temperiem immutenta vel sensum labefactent. Non posscant igitur sensu docete. Probatur minor quia imagines habent esse impe -ctum S diminuitim, cum natura rerum, quas repraesentaci, degenerent. Vnde earum esse a
Pullosor his non sumpliciter reale dicitur, sed. notion d
177쪽
udi IN II. LIB. ARIST DE ANIMA.
tionis. Quo fit,ut species loris non videatur posse calo1cm gignere praesertim cum ipsa deletio is nota sit, quam calor. in iliterque se Lehabent reliqua imagine comparatione reru,
Dum-quas potentiis exhibent. Quarto Intellectus, quo res, in quarum contemplationem incumbit, nobiliores sunt, eo maiorem capit voluptatein Sillustrium obie totum perceptione non modo non leditur, sed ad alia cognosce adamagis acuitur,&expeditur. Vnde a causis ad effecta , a substantiis ad xccidentia progreditur; sed quo ad hoc eadem est rario in in ellectu, ac sensu. Igitur sensus nullam ab eximio sensili percipit laesionem. Uerum quod ex cel lentia sensibilia sensu a
laedant, hinterdum omnino labefactent, docuit Aristoteles superiori capite terr I 23 Mrursus cap. Iib.i3. te I I. D. Tho m. in dispue iis, quaest. de anima, art. Galenus librio. de usu partium, aliique auia orri; idiamque XPerientia constat. Nam cum apta orgalli Com
positioini nequa fieri nequit, si sensus vige ut, aut propitis defungantur muneribus non solium in mura congruenti, idonea, sed etiam in quadam primaru in qualitatum sytrimetriata moderatione consistatri haec autem excedentium sensibilium vi ac veh me uri immu
tatio ut penitus, auteT parte destruatur eou-
sequens fit, v sensibilia ipsam quoque potentiam in olgano residentem, es aliquantulam vitient, atque a perfectas i operatione impe-
Simili diant. Quod similitudine fidium ab Aristotele
adductaediu erit. Themistius hoc in libro, ca . . suae paraphrasis in hunc modum : Constat, inquit, Tu perantiat a sensili perniciem sterre sentatio Nam si vis maior ingruat,qquam ut sustinetia sensu possit , necessiarium est citas partis interitum sequi quia temperam intum ditatio soluitur, desu turque Nihil enim a-tru temperamentum est , quam Cnsurata quaedam&modificata naedi ias. Omne vero moderatum ab lim moderat dii sit itur 3 ut modul. tio in fidibus atque cantu . si chorda vocesque aut validius obgrauescant, tau Limpensius evibriissent, quam intentioni, lacn centu Srario postulat, protinus . si se inci .pit, mox&conspiratio tota cons iadit L H cille.
uo autem p tacto finguli sensu . ab erre tenui uti illo bipedari Lai Ga lci loris oculo Imprimit; atque ita erga nitem pettiem immura i tumor intereati s em caloris vi partes an ateria digi eg/t , ac viam aperio, qua foras exilia spiritus vitales, sine quorum ope administrari visio nequii. Sic autem inter-
d et, ad caecitatem sque P Luenitur Cuius reti, Naessis,
illustria reserte templa G, erius si io. de V sum' 'ret partium. Quod vehementi, inquit, splendore
oculi nostra offendantur , docuerunt id quii dem milites Xenophoniis, qui permultam niues iter faci uteri venemente laesi ocialis suerunt. Experti sunt et i m id illi qui ex obseuti fimo carcere in spleni didissimam domum calceiit: tam saeuigatam a Dionysio Tyranno
repente ducti, sudetto occaeca b ntur, minini et repentinum illum occulsum splendida lucis ferentes. Quare merito sane pictores . cum lego ei pingunt in coriis albis, Equibus visus offendi oculorumtur, colores suscos acceruleos opponunt cossensiones, quos sabinde intuentes recreant, at Nere ci deitate t.
unt oculos Urinaliter ophthalmia laborantes offendit lux, redarguit qui tamen fusca caerubra sine dolore nituentur. Iam vero si Solem ipsum , explicati si inconniventibus o culis in tu vir vel Is illos celeti te perdesta vii contig r multis, qui per eclypsim Solis , fixis
o calis ipsum cum intuerentur nos affectum eius cupientes, pro istas suci occaeca r. Haec ec
Galeno Addit quoque M. Albertus ita et g. cap. . etiam tenebras ac modi spectu olae cetre, quateuus in tenetbrisi nummis caloris absentiam spiritus in in ima se ab iunt;
ac nimia frigidatas patres ocul c. git, constipatque , ii ve aliquando receperas aspectus
Quod ad reliquos sensus attinet, noce Lau mali seditui ingens sontis ob vehementem aeris com Am ah bbi notionen . qua vehitur. Vnde teste Pliniolis iis pisti Natur. his .c. 1 v. Nilus ubi ex altilissimis mon danturia tibus prae tollat, frago te accolas lardo reddit O factu etiam, teste Aristotele lib. 1. huius
ope Dca. - . Sy uoce Diodores admodum gra et Iced cutem calorem fumidae exha
Iatic ni interdum usque ad processus ma- illa semel uom. Denique tactum gustatu in edunt taciti ia&gustatilia, propter caloris o i S aliarumque eiusmodi quali- tam mi exCp an io m. At enim quemadmodum re . . itasti sibilia sensibus gentio-
178쪽
V eat etiam species ut i , , a. mei et
179쪽
sunt in siles tactu, nu2 mutast tactu , vehit-flu vxto acti&,ve auditi s vel mytre A. si ne SumtAgur. aer te reas en ita nitet, is sciata bouis, Et frumentum uecesse est illiu noli. egi Pr terea e omnis sen super mediumsentit, mpatuit. Medium autem, Nieoiunctum , aut seiunctam, I ei externum ea esse necesse es At nos habemua rati,que,e id, inquam, quodes coniura erum, qao qni dem rangentes, sentimi, ensibilia tactu, di de iam persico ae mm non tamen si en etiam Me id ita etera dupliares attu simplex; aer in qu. SA qua Res autem ita es habere videtur, et is pubiliat radiuersagene reperet num medrae esse ratiantur, necessa iurasit eum qui en 2 inur h. nin haber
Nam CAPITIS PRIMI EXPLANATI SE, sum et autem. Quoniam vis sentiendi non omnibu animantibus exqquo inest, ut rape
tia constat, docetq; Aristoteles c. r. l. I t. de Hist anim.&c. 8a. p. erus dem petas; nequis ob hac
cis, sisere sentiendi varietatem indefinitum esse crederet len suum nume probat hoc eapite, qui nos d. atii. santum esse externosse suci ne ei dari ali mae Aternam faculta terri, o propria communia M. - , sensibilia diiudicentur Est aute inter expSsrtores dissidium, cur Aristoteles hunc librum a nume. Dum ruti reo sensuum inchoarit. Veci similae a,idi Opte ea sec.sse, ut ad eis putationem derintereis pote nono timini liis gradum faceret.quod praesta L, ostendens absolutam iam esse consideratioirim externorumpiamsi sensuum, cum nullus ullus sita praeter Ll inq; a se prius traditos. Probat ero institutum societ emat modo: Perseeti sani rea bus,cuiusmodi stanti camines vlb nn solum ea quae ad vita in de . Eos tutas dam, sed ad bene agendam dcc Useruandam obseruiunt natura tribuit recin institit piri sien esse quomo sus, quam ouinque; nimirum Tisus, auditu S. odoratus, gustus . tactus Non io itur setius extemi dureb. plures numero sum. Atq; hac est praecipua rario iundamentum Aristotelis hoe loeo, triuet roes Philoponus&simplicius armorarunt Eandem conclusi aeni, argumentum iuuentes apud eundem Atatotelem l. . de His et anim c. S. Flams,nime. Antecedens propositi syllogismi, videlicet inelsse homini omne sensus pro bat eae obiectis, ex instrumentis ex mediis. Ex obiectis; quia homines omnia sensibilia percipi- In sphec unt. Ex niti umentis; quia nullum eis de ei organum ad functiones sensuum obeundas Ex me minio diis, quia omnia media ei obseruiunt adsensi bilium traiectionetamne en uim sensu et dPercipia nobis omnia, qtrae sub sensus cadunt. probat ex eo ciuia sit actuo suo ni ne tangibilium qualitatum differentia quae latissime patent, disceant Irius idem quo , de re- Muttiaco liquorum sensuum obiectis a rinandum erit. tu tibin te d Praetere sis Udis. Autequam probet venire nobis in usum omnia media , docet fieri non
se sam S posse visensum alique habeamus, cuius nobis sensorium desit. Respond2nt enim haec sibi mu- μιηι rium tuo, ita ut sensus Uci cum uxor viam uiua, imitamiae, natalia: Q instruinoi in abse
180쪽
' hi fit l, tapetilua sint,at . adeo absq; illis non dentur: quandoquidem non nistra ia Ahias erile est Atistotele piis estimo t. r. Meteor.&c. III. de partibus animis o is piobae ut in nobis mediae et deesse. Nam medium aut internum est, aut ex-'s ''s et as isti heises utimur, ut exsuperiori libro constat. Deinde ea placat Tradmi oh es quae iniet medium formaliter, seu quasi formalrteis Imptum, O
rq editui q:li inedium formaliter uti insit, etiam sensum, qui eo utitur, unum
' re I e sitim, leti aliter plura sint, quo pacto visus unu Sest, liceti specie S
hie xa ouam italiciantur: habent enim haec duo eleme in unam formalem ratio vin bi 'F - uisith, tunsmittunt, nempe diaphan et a temes quain tamen ra-nem. Dcu d. HAE A et eo tofum 5 speetes odorum deuehir QPofir, ut licet 'gnationem inter meo, sic lac naturam
malii m habent. . Abi igitur animi alium,qusi sunt persera non imperfecta, nec mem .ru capta, Omnis rensis habem,r. Etenim Stat sub cute oculis habere videtur. Atiuas nullum aliudeor
pu ect preterea quae percipimis esse nee vi Malisu assect- praeter alias, qui corporibus hisce competum, JHe Muthtc. nursu profecto sitsensim hae vero neque sensus instrumentum quicquam proprium sensibilium berrem uisium esse potest,m 'tetu, inquam, quietis, Aura magistussim . nn meri, et ius, que unoquoque in hient imis . non permetiens omnia: en in hae aeteme insentim-
siam ex licet piceio sit uir eonfirmat ex parte organoriam. Nam omnia sentietidi ins Umer laesiti er tam duobus elemen i conii an aere, aquari qua ea ustiaec sunt magas apta ad pari md in abii, dirae piae obiectat, qstoc organi ratio maxime requisit Ignis autem cum vel imente acti uu sit m Acsa aquai id obtinet coinmoditatis, cligamuis ratioue caloris, sine quo nulla operatio sensuum dari potest, at senti M. et uolibet seni V te qu turrierta et tam quia nimis ocreta, cr issaq; est, aut in nullo Osgan , Wumen viget, excellitve: aut in clo tactu. Cu igitur tota haec varietas copositionis,quae organis cope H meom e ce matur in instrum et i, se istu humano tu, placa fit, nullusensum defectu organi homini deesse nunt. Asbs ritu Concludit omnia organa sensu; :iesso non om uibus sed perfecti, aurinali P. se Ma bus. quarentit ita non sunt. Quod si quis obiiciat talpam esse animal pe sinum,&tatnm careret nimati i-vist,responder, Scit talpa visu careat habes tamen inchoationem quadam oculoruin quasi di his iis, sera intendit Iecturno natuuam visitan ei triboei sed Pontibuisse, quod in subterlaneis latebris ompniis mutuentia Epectus minime conueniret. Alii volunt no lupi ola .sse Aristotelen talpam, se perse suum cium antina t. sed potius indiperfectu . tui Deq; argUmentaram ab eo, cui imas inesse videtur, qua o rean ias diceret: si talpa, quae animal est inferioris notae, aspectu habet, ut ipsa oculo iam et igies, licet Non dari
obscura , indicat multo vini otii re victim caeterosque sensim perfecta animantia o inebunt sextum em id tamen de s ta paedronianeiandum viti nutu aestione disquiremus se circal, At vero neq;. Dicet et quis iam praeter quinq; seni ut dari alium, qui circa communia sen- .nsibilia ilia tanqui circa seni hi leu bi proprium,frsetur Id refellit hunc in modum Nullum lenia e me nisi .hile Proeriura alita tuet ucu cro cae: et alium Gofundi s cc se caderem atqui onitae tanti bit mr a cum ui ue