Io. Lami De eruditione apostolorum liber singularis in quo multa, quae primitivorum christianorum litteras, doctrinas, scripta, ... pluria proferuntur inedita apteque dissertationes duae interseruntur ..

171쪽

152. DE ERUDITIONE Marci stilo observat, ipsum Petri magistri sui vestigiis inhaerentem, dicendi brevitatem, parcitateminque verborum , ubique sectatum fuisse. Antiqua controversia est , an duodecim postremi versiculi uitiis mi Capitis Marci, ab eo scripta fuerint, vel ab alio suppleti, qua de egregie agunt Grotius in Marinetim , Simonius Histor. Crit. NON. Tes. Par. I. eap. XI. Calmetius Prolet. in Marcum , TiIlemontius in Marco ,

ut Sixtum Senensem, & Baronium, aliosque, silentio praeteream. Praeter Evangelium, etiam Liturgia quaedam circumsertur, quae vulgo Mareo tribuitur; sed ea μοκρυφω & spuria est, quidquid Meetas Paphlago in contrarium senserit, ut recte Balsamon,& recentiores Tillemontius , & Caveus , arbitrantur;& tantummodo Maret Liturgia adpellata est , quod Lia turgia Ecclesiae Alexandrinae a Marco institutae esset; id quod ostendit eruditissimus Euseb. Renaudotius Dissert. De Lituta. Oriental. origine O auctoritate Cap. M. ω V. apud quem ea exstat, quemadmodum apud Fabricium lib. III. Apoeuph. N. T. Frustra quoque Syri pertendunt ipsum Marcum Evangeliis Ram Novi Federis libros in Syriacam linguam conis verti se , quod Corn. a Lapide in Matthaeum, & Titia

Iemontius in Mareo, Observarunt. Quamquam eosdem

libros primis statim illis temporibus Syriace cono versos suisse haud temere opinari videtur Bea obrius in sua Hisον. Critie. Manichaeismi Par Cap Itaque siquid aliud canonicum authentiis cumque Marco Evangelistae competit, id ad summum prima Petri Epistola est, quam tamen uti interpres tantum , non uti auctor , exaraverit; de quo Iaudatus Tillemontius consulendus μmnino est.

LUCAM, seu LUCANUM, ut Codices quidam MSS. habent, & recte, ut videtur nam Lucas ex

172쪽

Apos TOLOR v M. 133 Lucani contractione efformatum in Antiochenum , post

Matthaeum , & Marcum, scripsisse veteres universi tradiderunt, ut apud Simonium P. I. Ηis. Crit. N. T. eap. XII. & Tillemontium in Luca, videre est . Quemadmodum vero antiqui Patres Marcum ea, quae eXPetro audierat, litteris mandasse censuerunt; ita& Lucam, qui Pauli itinerum comes fuit, nonnisi Pauli praedicationem litterarum monumentis consignavisse. Λουκας ἡ--λου, ait Irenaeus apud Eusebium Lib. V. His. Eccles es. VIII. τὸ ι .εκάνου

κηρυσσόμενον εὐαγγέλιον ἐν β ιῖλίν κατε Θεσο. Lucas Paulseomer Evangelium ab illo praedieatum in libro depο-suit. Auctor vero Synυθοι Sacrae Seripturae ita sci iis

ριακαρίου ἀποςολο λFῆ. Evangelium fecundum Lu- eam ab Apostolo quidem Paula praedieatum es, a Lu- ea sero beato Apostolo 9 Medico conferiptum atque praedieatum. Ceterum ipse Lueas de se ipso ita testatur : Quoniam quidem multi conati sunt ordinarenarrationem, quae in nobis completae sunt, rerum ἔμut tradiderunt nobis, qui ab initio ipsi viderunt , se minisri fuerunt sermonis : visuqa es mih ι adfe-quxto omnia a principio diligenter , ex ordine tibi scribere , optime Theopbile , ut cognoscas eorum verborum , de quibuν eruditur es, veritatem. Quare iam videatur non unum tantum , uniusque fidem, sed multorum, Lucar esse sequutus; & ea propter Hierondimus in Catalogo generaliter tradidit, Lucam non solum ab apostolo Paulo didicisse Evangelium - , qui eum Domino in earne non fuerat, sed a ceteris

solis, quod ipse quoque in principio sui voluminis declarat: Aut tradiderunt nobis, qui a principio ipsi viterunt, o minifri fuerunt sermonis. Igitur Euan gelium

173쪽

is DE ERUDITIONE

gelium Aut audierat seripsit. Et Irenaeus Lib. III. Advers mereses eap. XIV. ait: Lueas nemini inviis dens ea , quae ab Apostoli1 didicerat , tradidit nobis . Cur autem, quum iam Matthaeus,& Marcus, Evangelium conscripsissent, Lueas etiam idem opus mois

liri adgressus sit, varie disputant Viti docti, &

praeter ceteros adeundus Simonitis loco paulo ante citato. Quo tempore, aut quo loco, scripserit, valde incertum , ut apud laudatum Simonium. &Calmetium in Pro egomenis & Tillemontium in Luea videre est: sed tamen Graece scripsisse extra omnem dubitationis aleam positum est. Si vetustis Scriptoribus credimus , Lueas hic Medicus erat, & de eo intelligenda illa Disolae ad Colosse es eap. IV. - . Lueas medicus earissimus s*Iutat vos; & frustra ac temere quidem recentiorum aliqui contra omnium veterum fidem Lucam Evangelistam a Medico distinguere conantur, ut recte doctissimus Tiuemontius observat. Et certe Hierondimus eum Medica facultate praestitisse Comment. in Cap. UL Esaiae prodit:

Evangelistam Lueam tradunt veteres Eeelsae Tractatores indieae artis fuisse fetentissimum, ω magis

Graeeas litteras seisse , quam Ebraeas . Vnde sermo eιών tam in Evangelio , quam Actibus Apostolorum , comtior

est , ω saeculorum redolet eloquentiam . In Catalogo autem eum Graeei sermonis non ignarum dicit, idque eius scripta indicare adfirmat; & uisola ad Dama- sum scri bit: Lueas igitur , qui inter omnes Evangem Iinas Graeei sermonis eruditissimus fuit , quippe ut Medicus , Or qui Evangelium Graecis seripserit, ΦειLuear praeter Evangelium, Acta etiam Apostolorum composuit , quorum quidem oculatus testis fuerat: Acta Apostolorum , ait . Hieronymus, sicut viderat ipse

composuit. In his Pauli praecipue praeceptoris sui

174쪽

A pos Τ OLO R v M. Issres gestas narrat, quod Chr)sostomus in Acta observatabat; & quod mira simplicitate exsequi deprehendiis

tur. Hunc librum a Luca post Evangelium scriptum suisse perhibent , ut apud Calmetium in Proia Iegomenis in Acta videre est. Auctor Syn Opseos Iaerae seripturae Acta haec a Petro dictata suisse tradit, sed nulla probabilitate, ut recte Simonius,& Tillemontius , Calmetiusque , arbitrantur ; & aperte quidem Hieroumus, ut vidimus, contradicit. Iam

aliquid de Lueae stilo dicendum ; & quale de eo

Hieronymi iudicium fuerit, eius verba superius proinlata satis edocuerunt. Ιο. Chrysostomus Homil. IV. in Vatibaetim dicendi copiam in Luca demiratur, cuisius rationem reddit, Paulinae orationis ubertatem: Pauli enim ille discipulus & comes fuerat. Ambrosius in Lneam hunc Evangelistam stilum historiae consuetum magis sequi, quam alios, ait. Sed quid

de eo recentiores censeant ex Calmetis videamus. Ad stilum quod attinet, inquit , redundare Hellenismis Grotius observat, quor forte simul eum Iudaicae religionis professione , ω librorum Ebraicorum lectione, adis friverat. Medicinae sudebat, unde sili puritas Θcurrectio maior, quam in aliis N. T. Scriptoribus . Oeeurrunt etiam aliquando tales loquenti phrases , quae Syriaeam ω vernaeulam Scriptoris originem produnt. Addit etiam nonnulla ad genium 9 saporem linguae Latinae . R. autem Simonius P. I. His. Critie. N. T. eap. XXVI. in eadem sententia est, & Graecorum Scriptorum auctoritate innititur. D n' aurois, inquit , jamais Dis , si je votilois raporter iei en detailrous Ies temounages des Eerivains Grees lovehant ιε sile simple oe bas der Evangeliser , des Apotres. Ιἰs n en ont par meme exempte Saint Lue , bien qu' onerois ordinatrement qu' il a eu une connousance plur

175쪽

.κacte de Ia langue Greeque, que les aut res Eerivatiast du mu Neare Testament. Praeter Evangelium & Acta Apostolorum , CVmens Alexandrinus apud Eusebitina Lib. VI. Hiti. Ecens cap. XIV. & Hieronymur de Viris illustribus, & Theophylactur in Dinol. ad Ebraeos,str ibunt, Lucam Epistolam Pauli ad Ebraeos i Graecam linguam convertisse . Origenes apud Eusebium eodem lib. cap. XXV. eiusdem Epistolae Lucam auctorem censet, ex verbis sententii qlae Pauli, quas memoriter retinuerat, coagmentatae: a quia opinione doctus Esius in Epin. ad Ebraeos non longe recedere videatur. Idem Alexandrinus Catechistes Clemens Iasonis & Papisci Altercationem , ut Hieroumus vocat, Lucae pariter tribuit: at nihilominus S. Maximus Abbas, qui saeculo VII. fio ruit , eam ab Aristone Pellaeo , qui anno circiter CXL. vivebat, scriptam fuisse perie verat: & certe eam a Luca exaratam non fuisse , modus, quo Origenes & Hieronymus de ea loquuntur, luculenter indicare quis censeat. Περὶ Pauli &Theclae nihil dicam, quum eorum Hieroumus in Luca quidem meminerit, sed eos Lucae foetum esse salso creditum suisse, haud quaquam indicet; quod & Ca Neur prudenter animadvertit. Lueae Epistola ad Claudium Galenum ipsis temporum numeris salsa revincitur , & observat Phil. Labbeus Bibliotb. Nov. MSS. Verum Lueas ille sive Luetus, Τarsensis fuerit, praeceptor Galeni, qui eius vice plus simplici meminit . Ferunt quoque Liturgiam XII. Apostolorum a Luca Evangelista ordinatam fuisse, & eam ex Syriaco vertit eruditissimus Euseb. Re nauigorius , exstatque etiam apud Fabricium P. III. Apoc phor N. T. Non eadem tamen est, ac Liturgia quaedam Apostolorum dicta a Nestorianis, qui ita vocant Adaeum seu Thadaeum x

176쪽

daeum , & Marin , quos etiam Doctores Orientis adlpellant, ut apud laudatum Renaudotiti m Tom. II. Lituet. Orient. Disper t. De Nesorian. Liturgiis reperias .

Iam de IOANNE agendum esset ; sed quum pe- culiarem ei locum in alia huius Commentationis parte adsignaverim , eumque tamquam primarium illius scopum proposuerim , eius criticam historiam in praesens tempus omitto. PAVLVS, qui & SA VLVS, Τarsensis, σκηνοποιος, ut tradit Lueas in Actis, seu σκυτοτομω- , ut vocat The indoretur, quod supra pag. 3o. Videre est, Apostolus gentium plane admirandus, iuxta vulgatum sacrorum librorum Novi Federis ordinem, Evangelistis succedit, cuius Epistolae XIV. in Ecclesiae Canone

nobis suscipiendae ac venerandae proponuntur . De eorum ordine ac tempore, quo quaeque scriptae sunt, consulantur Simonius Par. I. Hisor. Crit. N. T. Titiemontius in Paulo, Calmetius in Proletomenis ,

aliique viri doctissimi, qui haec copiose ac luculente tractaverunt. Ceterum hic observandum de Epistola ad Ebraeos multum disceptatum fuisse , & adhuc esse in sententiis, Pauli ne sit, an alicuius alisterius Scriptoris, aeque tamen divini. Quamquam Ariani Beausobrius Par. II. Lib. I. His. Crit. Mais nich. cap. V. g. I. a Manichaeis eam iam ante reiectam putat contra perpetuam Ecclesiae Orientalis, quae hanc Epistolam Pauli vere esse adgnoscebat , consuetudinem, eam, teste Theodoreto in Episol. ad Ebraeos, omnino reliciebant: smiliter autem Occidentis Ecclesias reprobasse , auctor est Eusebius, quosdam Latinos Scriptores adlegans; quorum tamen auctoritas flocci facienda est, quum ipse Eusebius, Epistola Clementis Romani Episcopi ad Corinthios adducta, ea in Paulo Apostolo vendicet . Ad eundus est Scriptor

177쪽

ptor hic Lib. III. inst. EeeIes Cap. III. & Lib. VI. p. XX. Sed Hieronymus quoque Epis. ad Dardanum , ΛΚ Lib. II. Comment. in Maiam Cap. VI. tradit Latinorum consuetudine Epistolam ad Ebraeos . non recipi inter Scripturas canonicas, eo quod sorte in Latinis Ecclesiis ea publice non legeretur ; quamvis privati quidam Scriptores eam tamquam canoniis cam admitterent, ut Hilariur , Optatus, ambrosius, Augustinus , quod omne explicat & illustrat Simonitis Parr. I. Hisor. Critieae N. T. Cap. XVI. Sed cuiusnam auctoris esse ferebatur illa Epistola λ Nos iam in Luea superius vidimus Origenem, & prope νεοτερικον Estium, Opinatos esse Lucam Pauli voces &sensa exprimentem fuisse huius Epistolae Scriptorem;& certe Clemens Alexandrinus, H. Grotius, D. Erafimus inter huius Epistolae, & Actorum Apostolorum , Evangeliique Lucae , phrases admirabilem similitudinem deprehendunt; adeo ut Grotius vere eam a Luca proprio mari e scriptam censeat; quo tamen progredi Erasmus ausus non est, sed Clementi potius vindicare non dubitavit. Mirum autem quod alii Critici, ut Spanhemius, & De. Capellus stili diversitatem maximam adlegent, ideoque eam Lucae ob hoc ipsum abiudicent . Tertullianus vero eam nonis nisi sub Barnabae nomine laudat, quam opinionem Camero lubenter amplexus est. Quare mirabiliter ineptire videantur, qui eius Epistolae Tertullianum auctorem esse adfirmare minime verentur. Fuerunt etiam qui Clementis Romanae postea Ecclesiae Episcopi opus esse, ut iam innuimus, censerent, quem aiunt sententias Pauli proprio Ordinasse Θ Ornasse sermone, ut scribit Hierondimus ex Origene apud Eusebium Lib. VL Histor. Eccles eap. XXV. & quidem

stili similitudinem inter Epistolam ad Ebraeos, &

178쪽

Αpos TOLORUM. IS9 Epistolam Clementis ad Corinthios, sibi deprehendere videbantur . At sequitur Hirroumus , vel certe quia Paulus scribebat ad Ebraeos , ω propter invidiam sui apud eos nominis, titulum in prineipio salutationis amputa dierat , scripserat ut Ebraeus Ebraeis Ebralea, ides suo eloquio disertisme , ut ea quae eloquenter seripta fuerant in Ebraeo , eloquent rus verterentur in Graecum , ω hane caussam esse quod α.eeteris Pauli Epistolis discrepare videatur . Et prosecto , ut ipse paulo ante dixerat, alterius quam Pauli, haec epillo la credebatur propter siti sermonisque ἐinantiam. Hippobtus Martyr , & S. Irenaeus apud Photium, Paulum Epistolae ad Ebraeos auctorem , alium a Paulo Apostolo esse censuerunt, sed nullo argumento & ratione, ut videtur. Lutherias & BezaΑpollo eam tribuunt, sed temere quidem; quemadmodum ii faciunt, qui illam Marco Evangelistae adserere conati sunt. Aut S. Lucae, aut Clementi, ambigens L Caloinus adiudicat ; Hellenistae cuidam Iosephus Scaluer i in incerto vero relinquunt inceristi ipsi ac dubitantes Ludooteus Vives , Cardinalis Cainietanus, Erasmus , Sehmidius, Tanaquillus Faber, Cl. Salmasius, aliique. Sed de hisce controversiis omnibus consulendi sunt viri doctissimi, R. Simonius P. I. Bin. Crit. N. T. Cap. XVI. Tillemontius in Pauis Io , Calmetius in Proletomenis . Ut autem aliquid de Pauli stilo & eruditione dicamus, advertemus iam eius Epistolas Graece omnes, praeter illam ad Eis braeos, si Hieronymo , aliisque veteribus credendum , nam de hoc multi recentiorum, & non sine magna ratione aut dubitant, aut impugnant, ut apud Calme

rium videre est scriptas esse, ipsumque Paulum Helis lenisten fuisse, utpote Tarsensem ex Cilicia; quapropter Graece ab infantia eum aliquatenus scivisse non est

179쪽

est dubitandum; quamquam Chusostomus in II. TV-motb. Ηιmil. 4. eum Graece ignorasse adfirmat &unam linguam Ebraicam calluisse. Idem a parentibus ob sudia legis missus Ierosoldimam , ut Hieronymur ait , a Gamaliele viro doctusimo, eatur Lucas meminit , eruditus est g quod ipse Paulus apud Lueam in Actis adseruit, seque etiam secta Pharisaeum suisse adseveravit. Praeter sacra volumina , Scriptores quoque Graecos lectitavisse, argumento sunt versus Poetarum, Arati, Epimenidis, Menandri, ab ipso Iaudati, ut act. eap. XVII. ω Epis. ad Titum L ω Epist. I. ad Corintb. XC. videre est; super quo legatur Hieroumur Magno Oratori επις ἐλων. Hic autem opportune proferantur loca , quae eae profanis, seu apocryphis, Scriptoribus a Paulo Apostolo repetita adnotantur in Codice Graeco membranaceo scripto saeculo XI. Bibliothecae Monasterii S. Basilii Romae , prout exhibentur a doctissimo B. Mont alia eonio Diarii Ital. Cap. XV. Sunt autem quae sequuntur : Locus qui ex afliae ποevpbo libro usurpatus

hie dicitur : α ὀφθαλμὸς ηκουσεν, - ἐπί καρδίαν ἀνθρώπου uκ-α ἀτοίMασεν ἡ Θεος τοῖς ἀγαπῶσιν αυτον. Quae oculus non vidit, nee auris auis

divit , nee in eor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se. I. r. II. 9. Λακονικημάρχω α

mus; cras enim moriemur. I. Cor. XV. 32. Μενανδρουγνωαῶν, 'Eπιμενίδου μάντεως χρησμός . --ουσιν χρεττα κακαί. Menandri sententia , ω Epimenidismatis oraculum: Corrumpunt mores bonos eoIIoquia mala. I. Cor. XV. 33. Loeus iste dieitur eκ apocrrpbo M sis usurpatus : ουτε περιτομη τι ἰχυει, ου τε ἡ αροβυγεα Neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium.

180쪽

mortuis, illuminabit te Christus. Ephes. V. 14.

μία α. In Epistola ad Titum tesimonium ades unum, Epimenidis scilicet Cretensis, ω vatis oraculum , quod ipsum es etiam Callimaehi orenaei Poetae . Cap. I. Haec quidem apud citatum Montem leonitim, de quibus nonnulla generatim Cap. I. pag. 6. ω 8. mature praelibaveramus. Quamquam vero Festus eum propter multas litteras insanire dixerit, auctore Laea Act. eap. XXVI. tamen, si minus verum est nullis doctrinis eum instructum fuisse, quod vult Chrysostomus Homil. IV. in II. Timoth. litteraturam perfecte novisse non est credendum, quod observat Hieronymus in Galat. IV. v. 24. Immo ipse Apostolus EpistoI. ad Galatas eap. VI. vers. II. profiteri videtur se recte scribere non nouisse, deformesque litteras exarare, ut locum intelligit & enarrat disertissimus Ioannes Chosostomus : To δέ, τηλίκοις, εἴ οἰ

tem dixit: qualibus r mihi videtur , non magnitudinem, sed deformitatem , litterarum significans hoe dieero .

Nam propemodum illud dicit, quod, quum non nosseroptime scribere , tamen compulsus sis perseipsum scribere , oee. Hinc Hieron)mur in Caput III. Epist. Ad Ephes etiam soloecismos in eius scriptis deprehendit, atque ita infit: Nos quotieseumque soloecismos, aut tale quid adnotamur , non Apostolum pulsamus, ut malevoli eriminantur ; sed magis Apostoli adfertο- rc sumuν , quod Ebraeus ex Ebraeis absque nitore ser-

라틴어 텍스트