Nemesii Philosophi clarissimi de Natura hominis liber utilisssimus. Georgio Valla placentino interprete

161쪽

161 NEMESIUS PHILOSOPHUsquidem, qudd genitus: cum libero arbitrio, qudd rationalis. Quicunque igitur deum accusant, quod hominem uitii non fecerit immune,sed cum libero arbitrio,seipsos ignorat, qudd rationale hominem fecit,ac non irrationale. ex duobus enim alteruesse necesse est:id est,aut irrationale genitum esse,aut rationalem, eum qui circa reS traeiadas uersetur, liberum habere arbitrium. omnis igitur natura rastionalis liberum habet arbitrium, Sc suapte natura mutabilis sit necesse est. Caeterum,quae ex subiecta sylva producis sunt, duobus modis mutabilitate habent,ob sylva,& ob id quὀd genitae sint. Quaecu puerd ex iubiecta sylva genitae sitnt, uno duntaxat modo, qui esto generationis, sunt mutabiles. Sed porro harum immateriatarum quaecun terrestribus affines,& earum sunt participes,genitae editae circa ea, quae ab hominibus agenda sunt, plus caelesris mutabiles sunt. quae autem naturae excellentia, ad deum obtentu proxime accedunt, & eius cognitione erga se beatitudine fruuntur, ac ad deum solae conuersae a peragendis & sylvosis rebus omnifaria se abalienarunt, at auertexunt: at speculatione deo immutabiles permanentes adhaeserunt. Liberi quis dem sunt arbitria, quod sint rationales: nec ideo taumen mutabiles,ob quas iam diximus causas. Vesrum id minime mirum, quando qui ad speculandunati conuertuntur homines, sese a gerendis rebus

amoueruns, atque auerterunt, immoti , permansea

runt.

162쪽

DE NATURA HOMINI S. 163runt.Ex his quae dicta sunt, satis demonstratum pu

to, rationales naturas omnes a primordio rerum

longe optimas esse procreatas : ac si ita permansis sent, sicut primum creatae sunt, ab omni suissent alienae flagitio. agnitur autem ipsis ab assensione uitium . nam quae ita permanserunt, sicut primὰ geunitor, in beatitudine constitutae sent. Soli autem an

geli earum,quae corpore uacent,se auerterunt: & ne

ii quidem omnes,sed eorum quidam,quicunque ad inferna lapsi terrenorum desiderium pertinuerunt, a stiperno,& dei obtentu eliminati. Nunquid igitur

ex his quae demonstrata sunt, certum esse, ut quonianatura sumus mutabiles, potentias ad assentienduhabeamus mutabiles Nec ideo tamen quod mutatbiles habeamus potentias, & proinde simus mali, iure quisquam deum accusauerit. non enim in postent is siue facultatibus sint flagitia, sed in habiliabus. atqui habitus in assensione sunt. ob assensione igitur mali euadimus, & nequaquam ob naturam. Perspexerit utique quod diximus quispiam aper itius, hoc pacto: Antea potentiam esse dicebamus, stqua unum quod eorum quae facimus, possimus

efficere. atqui uis omnis assensoria eadem etiam Ops positorum est. una enim, 8c eadem utS es mentienodi, Sc uera proloquendi: 8c una ac eadem est uis ac potentia temperanter,& intemperater agendi: non tamen idem est oppositorum habituS, ut temperans

ter 8c intemperanter uiuendi, aut mentiendi & uerata a proloq

163쪽

164 NEMESIUS PHILOSOPHvs proloquendi: sed econtrario sunt contrari j. temperanter siquidem uiuere,est per uirtutem habitus: in temperanter autem, uith. non ergo potentiaru sunt uitia, sed habituum, atque assensionis . non enim fas cultas est , quae nobis suppetat ad intemperanter

agendum uitam,aut mentiendum,sed assensio. nam in nostra manu fuerit siue intemperanter agere, siue mentiri: temperanter ue uiuere, aut uera proloqui.

Quod si facultas uitiurn no est, sed habitus, ne quis, dem qui facultatem dedit,malorum nobis est causa: sed habitus, qui a nobis, & propter nos, & intra nos progenitus est. Contrarium siquidem licuit has bitum assuetudine comparare,& neutiquam masium. Disteri subinde facultas ab habitu : qudd osmnes quidem potestates sunt naturales, habitus ues

rd acquisititii: & qudd potestates indociles quidem

sunt,habitus uerὰ doctrina, S speculatione compas rantur. Proinde si potestas naturalis quaedam, ac indocilis est qualitas: habitus uerd acquisititius, Ndocilis: non utique natura malorum causa: sed nos male assuevisse, & ob hoc perniciosum habitu fuisse consecutos. omnis siquidem habitus acquisititius esse demonstratus est. Ἀδd autem natura sint postestates, ex eo nimirum liquet, qudd easdem omnes habent potestates praeter aliqua in parte mancOS. ὀd porrὰ habitus naturales non sint, ex eo sanὸ certu est, qudd non omnes eosde habet habitus, sed alii alios . nam quae natura eade,sunt apud omnes. D E

164쪽

DE NATURA HOΜINIS. iiDE PROVIDENTIA.CAP. X L Lu G D liberu homo habeat arbitrium, quibus in rebus arbitrio sit liber, &quam ob causam in libero arbitrio genistus sit, superius abunde dictum est. At quoniam non omnis qui sibi occidere propositit, omnino occidit, sed quandoque quidem occidit,

quandoque autem non, praepedita actione, neque ad eflectum perueniente: horum in causa provide tiam esse dicimus,& neutiquam fatum: sequens nos

bis de prouidentia erit oratio: quae si ne in tria diu uiditur: primum quidem,si est prouidentia: secumdo loco,quid est: tertio, quibus de rebus sit. Planὸ Iudaeus,nisi insanus, prouidentiam ignorare no potest per Aegyptum res admirandas uidens, audiens quae in solitudine facta sent, in quibus longe illus strissimae uisiones hominibus a prouidentia emiscuerunt: multa quoque in prophetis 8c apud Baubylona prouidentiae opera spectauit nullam dubiistationem admittentia. Haec ipsa porrὰ omnia Christianos prouidentiam esse perdocent: in primis austem illud,quod omnem humanitatis modum eXces

dii prouidentiae opus fidelissimum, quae dei prospter nos corporis fuit susceptio. At quoniam non aduersum hos modo, uerum 8c aduersiam Graecos

habetur oratio, age aliis quoque, quibus illi fidem adhibent, rationibus prouidentiam esse demonux a stremus

165쪽

166 NEΜESIUS PHILOSOPHUsstremus. Qui d itaque prouidentia sit, eisdem quis,

quam demonstrauerit argumentis, quibus deum quoque esse demonstramus. Cunctarum siquidem rerum permanentia , & praesertim quae in generastione, quae , in corruptione consistunt, & eorum quaecunque sunt positio,&ordo semper obserua

tus: eodem modo & astrorum cursus nulla re uti.

quam prorsias immutata,& anni circulus, & horas ruminstauratio , noctium & dierum per annum aequalitas,sensim utraque crescente & decrescente, neque pauciori, neque pluri tempore: talia , quo nam demum pacto perfecerit tanta tam. consimi. ii parilitate procendens nullo prouidete V Praetere &peccati comes sequens ultio, quinimo &ipsserum detectio peccatorum: cum nemo assuerit, qui possisit arguere, circuns aiaths aliquibus fit propalam commissum, unde prouidentia esse demonstratur His refertissimae sunt exemplis historiae, Hebraeos rum , scripturae,& apud Graecos libri.Huiusmodi illud in Susannae perturbatione dictum est. Apud Graecos autem, quod in Ibycum poetam commis sum. Is enim a quibusdam occisus, cum neque hasberet quenquam qui sibi suppetias iret, nech testem qui insidias factas detegeret,tollens in sublime oculos,grues suspiciens, Vos, inquit,grues mihi hosmicidas hos ulciscimini sicarios. exinde homicidas huiusmodi disquirente ciuitatis magistratu, cum neutiquam possent comperiri,coeunte ad spectacu

166쪽

DE N A T V R A HOMINI S. 1lum populo, cum omnes consedissent, ecce grues obuolarunt: id suspicientes homicidae riserunt, &inter se,En tibi, inquiui,Ibyci ultores. quod ex assi dentibus quidam excipiens detulit ad magistratus. hi autem comprehesi caedem fassi sunt. Multa sunt huiusmodi, ac prope multitudine innumera a uetes Tibus scriptis memoriae prodita: quae si quisquam uelit colligere, in infinitum orationis longitudo se re sit processura. Quὀd si non omnibus delinquen tibus idem criminator obiicitur: sed aliqui se ultio

nem eHugere arbitrantur: ob id tamen prouidens tiam nemo negauerit. Non enim uno modo homi

num fit poenitentia, sed multifariam, uaxij si mo dis. Ne minus quidem prouidentiam esse demonustrant corporum in generatione,& corruptione aps ParatuS,atque proportio in omnibus similiter ob seruata. omni siquidem corporis portioni prouis dentiae consilium indicatur: quae profectd laborem non subterfugientibus, ac declinantibus ex uar's licebit libris intelligere. Quin & in animalibus co lorum distincta uarietas eundem semper decorem, faciem. custodiens , prouidentiam esse plane Pros

clamat. necnon communis apud omneis homines

Persuasio deum, quae , diuina sint, nos precari es colere oportere oblationibus atque supplicationishus putanS, indicatrix est prouidentiae. Quod si uniuersum sine prouidentia sit, quisnam, aut quis quicquam precabitur et Et studium erga beneficens

167쪽

: NEMESIUS PHILOSOPHustiam,his quae minime subuerti possunt naturaliter studens,prouidentiam indicat. ex hac enim merce, dem expectanteS,cum retribuere contra non possi, mus,bene agere proponimus. At extincta prout

dentia,ignoscitur, ac remittitur iniuria iis, qui assiscere possint iniuria: extinguitur eleemosyna, Sc dei timor , & cum his extinguitur uirtus & pietas. si enim non prouidet deus, ne quidem ulciscitur, nesque bene agentibus praemia distribuit, neque inius riam facientium damna abigit. quis igitur genicus labitur, deum , adorabit nihil ad quicquam nobis profuturumc Perimitur quoch prophetia, Omne Praesagium. Verumenimuero nequaquam haec cos nant illis, quae prope quotidie spectamus. multa si uidem diuinitus in usi humano emicant: inubin somnis laborantibus dantur adiumeta:mul,

ta , praesagia in singulis seculis, at aetatibus prosferuntur: multi porrὰ caedibus contaminati, aut nefandum aliquod facinus perpetrates, noctu at interdiu territantur. Alioqui bonus est deus, ut nishil melius: qui autem bonus, is beneficus. quod si beneficus ac prouidus est , quid creationis opera memorare necesse est et quid creationis proportios nem,S harmoniam,& positionem, & ordinem, Nusum et quem unumquodque praebet uniuerso, 8cita ut ne quidem aliter recte habere possibile sit, quam ut nunc habet: nec additamentum accipiar, neque eorum quae sunt relinquere quicquam PQ

168쪽

DE NATURA HOΜINIS. test: at persecta omnia, speciosa,sapiente , 8c

prouidenter condita sunt. Caeterlim,cre4tionis r tionem ad horum expositionem xeser musi: ne laomen in id incidamus, quod de prouidentia scriptu ri multi fecere, creationem prouidentiae loco laus dibus enerentes, quae ad scrutandam quidem prinuidentiae rationem nos adduxit: caeterum ab ea longe disterens. non enim idem prouidentia, quod creatio. creationis enim suum est, quae fiant recti eflicere prouidentiae uerd,recite accurare quae fiant. sed haec non omnino inuicem pro se consistunt, ut ex uiris in unaquaqp arte atque doctrina est uideri. nam ipsorum alia quidem tantisper solum insistunt, quoad examussim peregerint, caeterum nihil curat, ut fabri,dc pictores,& figuli. alη autem tantum cia, ram gerunt, Zc prouident, ut bubulci, & pastores. nunquid igitur & nos ubi creationis rationem tras dimus, ut conuenit,ac expedit,demonstramus quae

facta sint, deum recte eflecisse: ubi uexd de proin, dentia, chim persectum fuerit, diligentia opus essee Quemadmodu igitur ex homine homo, 8c bos ex boue semper gignitur: ita singula ex suo nascuntur semine, & minime ex alieno deficiente prouidentia. Quod si dicat quisquam,qudd a generationiS principio res ipsa in seriem uenit is nempe hoc dicit, creationi prouidentiam omnino assistere .inam in seriem creatum procedere, palam facit creationi ad tectam esse prouidentiam. Prouidentiae enim pros

169쪽

iIO NEMESIUS PHILOSOPHus prium est, post creationem ea quae sint in ordinem digercte. atque ita nihil prersus aliud dicit, quam Urum eorum quae sunt essectorem ac prouisorem Sed quisnam hominum formas spectans inter tot milia distinctas, & per omnia ne una in re quide

tu enire , hoc tantum opus non admirabitur et

Qudd ii quis secum causam reputarit, prouidentiae ausa in singulis formarum immutationem at diu

uersitatem comperiet. Intuere nan , si eandem ims mutabiliter figuram omnes fuissent assecuti, quanta rerum oborta esset cosufio,quanta ignoratio,quansta caligo hominem obruisset : ciam neque domesti icum cognouisset, neque alienum, aut hostem, aut malum ab amico 8c bono distinxisset . tum enimuerὸ unum forent cuncta, ut censuit AnaxagoraS.

quod si foret, nihil sororibus 8c matribus copulari prohibuisset, aut rapere, aut quiduis aliud propas jam nequiter facere neque modis se ὸ praesentia sub traxisset,postea uisus, cognitus suisset: neque leges rempublicam instituissent: neqν patres 8c filii se in.

uicem inter se cognouissent: ne quicquam aliud, quod ad hominem attineat, constitisset hominum enim causa homo caecutivisset, exiguis ei ad uidens dum praebitus. nam praeter aetatem & magnitudionem nihil admodumteos discrevisset . Tantorum nobis bonorum causa fuit prouidentia, ubiqueSomnifariam hominum formas distinguendo, nec

ullo tempore hoc facere praetermisit: quod singuli

tris I IA in rebus

170쪽

D. E ON A T V R A H O H I N I S. 3ri in rebus prouidentiani inesse imaxima cole aura est,

ad fabricationis figuram usque,expressione & uoce quiuis deprehendituri nequetam obseruatione hu iusmodi quicquam custoditur, quam forma decens te. moderanter enim hoc nobis quo adiecit Pro uidentiamecnon 8c colorum disserentiam;qud multis modis iuppetias occurratur halivae humans imuhdeillitati. Puto san multa quoque animalia specie ipsa sibi inter se non absimilia: ueluti est cornixi coruus: at quasdam in spectando habere disserenutias, quibus se inuicem copulati deprehendunt salutem cornices & corvi, nam mulii saepenumero sibi aggregantur: copulis aut m distinguuntur, singu)lis singulorum copulationem dispicientibus, , Sed quonam pacto se ipsi inuicem cognouerint,nisi uni cuique sua fuerit expressio ι nobis quidem nequa quam iudieatu facilis, perspicua octo illis qui in ea, dem sunt specie. Caeteris per gradus quoque de scendente famae, Sc portenta, & ostentae adversum Graecos erit oratio sua, ut ipsi aiunt, ratione per i sua s) obseruant, quos ipsa portendunt evenatus:& prorsus prouidςntiae quodammodo ratiosne S lsignificant; dc significatos euentus ueros erit