Nemesii Philosophi clarissimi de Natura hominis liber utilisssimus. Georgio Valla placentino interprete

151쪽

NEΜESIUS PHILOSOPHusheant: quo nihil sibi a necessitate praescriptum de monstraretur, sed cuncta licentis contingere. semel huiusnodi diem fecit, ut nobis scriptis memoriae proditum est, quo duntaxat demonstretur, ut nec legem distatuat, quam necessitatis astrorum cursui a primordio dedit, qud ex his omnibus eius licens tiam,& nulli obnoxiam necessitati uolutatem persspiciamus. Stoici autem aiunt planetis ad idem si gnum longitudine ac spatio dc latitudine restitutis, unde cuili tuagandi initium fuit,cum primum indictis temporum ambitibus mundus constitit, eo rum quae sunt conflagratione, ac corruptione comsectum iri,& rursus ex eo, quod fuerit, in eundem modum mundum rediturum, Zc astris similiter ad huc vagantibus,8 singulis in priore ambitu constis tutis immutabiliter,at omnino quae fuerint consfectum iri: fore nanque rursiis Socratem, oc Plato nem, &cum his ununquemque hominem Zc amiscum,S ciuem,& eadem stiasuros,& cum hisdem inostructuros,& eadem pertentaturos , id* facturum omnem ciuitatem , omnem , uicum, Zc omnem agrum,S ad idem rediturum, & uniuersi instaurastionein fore: & ne id quidem semel, sed saepius,

imo in infinitum, ac absque ullo rerum termino eadem reparatum iri: ueruntamen huic corruptios ni deos nequaquam obnoxios fore: se autem uno in ambitu cosequutos ex eo cognoscere futura cunscta sore praeter ea,quae facta prius. caeterum,cuncta identa

152쪽

DE N A T v R A H O m I N I S. issidentidem immutabiliter usque ad minima Ac ob hanc reparationem aiunt quidam Christia nos resurrectionem excogitasse, longe aberrantes: quae si quidem ad resurrectionem pertinent, semel tantum, nec ea a coelesti sore circuitu Christi ratio

existimat. DE LIBERO ARBITRIO. CAP. XXXVI II.

E LIBERO arbitrio, hoc est, de eo quod in nostra manu positum est,prima ac praecipuam habet oratio qusstionem, si quicqua in nobis est: occurrunt enim, at oppugnant liberam uoluntatem multi: secuta, dam uerὰ quaena demum in nobis sint, & quarum rerum habeamus licentiam: tertiam porrd, ut exoquiramus causam propter quam nos inlibero arbistrio constituerit deus. A' primo igitur exorsi priumum dicamus, in manu nostra esse, aliquid ex 's, quibus ipsi quo accedunt, demonstrates. Omniuquaecunque fiuntin causa esse aiunt aut deum, aut necessitatem, aut fatum, aut naturam, aut fortuna, aut casum. caeterum, dei quidem proprium esseniitiam, at prouidentiam. necessitatis autem semper identidem habentium motum. fati uerὰ quae ex nescessitate profluant, conficere. nam ipsum est fatum necessitas. naturae autem generationem, augumens tum, corruptionem, Plantas, Zc animalia. fortunae

153쪽

4 NEMESIUS PHILOSOPHus porrὰ rara, Ninexpectata. fortunam siquidem

finiunt simul euentum, & concursum duarum cauissarum , quae ab assensione, siue proposito capiant initium,praeter intentionem aliquid aliud conficientium, ut est foueam fodientem thesaurum inuenire. necp enim qui eum occuluit, ita occuluit,ut alius in ueniret: neque qui inuenit,ita effodit,ut thesaurum inueniret: sed hic quide, ut cum prolato opus esset, erueret: ille uerὀ,u t terram foderet: at utris p aliud

sane accidit praeter quod sibi proposuissent. Casiis

uerὀ suum esse aiunt inanimatorum, & rationis exspertium animalium euentuS abs natura, at arte.

Cuinam igitur horum, quae ab homine peragatur, subiiciemus, si homo si arum actionum causa atque principium non est V sed deo turpes actiones & inii iustas ascribere nequaquam fas est: 8c ne quidem

necessitati: non enim eius generis sunt, ut semper identidem habeant. ne F latomon enim contingenstium,sed necessariorum sunt, quae fato deputantur. ne F naturae: siquidem naturae opera animaliadunt,& plantae. ne fortunae: nam haud rare, ac inexspectatae sunt hominum actiones. nel casui: inanis

maiorum enim est, aut rationis expertium casus.res

liquum ergo est ipsum hominem actorem, at y estesctorem, principium , & suo liberum arbitrio esse, quae ab ipso edantur operum, atem si nullius est actionis homo, principium stiperfluum est , quod consultandum ducit, quorsum enim consilium , si nullius

154쪽

DE NATURA HOmINIS.

nullius est dominus actionis: Atqui quod in homi , ne pulcherrimu honoratissimum est, superfluurn

definire omnium alienorum alieni imum sit. quod si profectd consultat, agendi causa consialtat. omne enim consilium agendi causa, Sc ob actionem. praesterea quorum in nobis fiant actiones, horum etiam effectus,qui de illis actionibus emanarint, in nostra manu sunt: atque quae uirtutes constituunt, sunt in nobis actiones. in nobis ergo Sc ipse uirtutes. Quὰd autem in nobis sint uirtutis actiones, ostens

dit & id eleganter Aristotelis de moralibus uirtutis bus dictum. siquidem quae facientes discimus,ea di

scentes facimus .imperare enim uoluptatibus discentes temperati euadimus: & temperati essecti volu ptatibus imperamus. ita autem dicendo esst medita

ri,ac exerceri,in manu nostra esse,apud omnes prosfiteri. atque meditationes habituum dominae sunt. consuetudo enim natura acquisititia est. qudd si ha bituum dominae sunt cogitationes in nobis est cogitatio: in nobis sunt habitus: in nobis quoque actiones,quae ad habitus xransferuntur, esse necesse est. habituum enim productrices sunt actiones. qui ergo iustum nactus fuerit habitum, iusta aget: &qui iniustum, iniusta. in nostra ergo manu positum iustitie, an iniusti esse uelimus. Qudd autem sint in nobis aliqua,id suasiones, ac exhortationes demonstrant. nemo enim homini non semere, aut stire

suadet, ne uolare: quandoquidem haec in nobis

u a non

155쪽

is 6 NEHESIUS PHILOSOPHus non sunt.Non dubium igitur,quin ubi sunt suasio nes,illic sint quae in nostra manu. Praeterei si in manu nostra nihil est, superuacaneae sunt leges. gens nanque omnis, natura dictante, legibus aliquibus utitur: illud exploratum habens, se agendi quae loge praescribat,habere licentiam.Gentes quo coma plures legum lationes diis adscribunt: ut Cretenses quidem Ioui: Lacedaemonii uerὰ Apollini. OmnDhus itaque hominibus natura docente in nostram manum dimissa esse aliqua,cognitio est. Haec demudiceda existimavimus pro his qui uituperant, qui laudant, & pro omnibus cuncta fato fieri existimantibus,& perinde improbantibus.

Q. V SD SINT IN NOBIS ALIQUA. C A P. XXXIX. v G D nostra in manu sint aliqua:

quod aliquarum simus domini actios num: satis,ut sentio, demonstratum est.

reliquum ut iam quae in nostra manu posita sint, disseramus. In uniuersum igitur omnia, quae a nobis sponte fiant, in manu nostra esse non imus inficias. Non enim ultro fieri quicquam dices retur, nisi in nostra potestate sit actio: 8c omnino ubi uituperatio,aut laus consequitur, ac ubi suasio,

lex, antecessit. id autem supra demostratum. Pros

Prie autem in nostra iunt potestate, quaecunque sub animum cadunt, de quibus consultamus. Con'sultamuS

156쪽

DE NATURA HOHINIS. is fultamus enim quod in nostra potestate agendi, ac non Medi propositum sit. Superius autem demon, stratum est consilium de aequὸ contingentibus esse. Aeque autem cotingens est,quod ipsum possumus, atque eius Oppositum. perimit autem id mens nos stra,quae actionum sane principium est:& eius intquae in nobis aeque contingentia,ut moueri, & non moueri: insultare, & non insultare: appetere nesces aria,S non appetere: mentiri, & non mentiri:

dare,& non dare: laetari ubi expediat, & non laetas ri:& id genus alia: in quibus uitii,& uirtutis opera sunt. in his enim omnibus liberi sumus arbitri3.

Aequὸ autem contingentiu stat etiam artes. Omnis siquidem ars circa generationem est contingetium,

quae Zc esse, & non esse possint: cuius in faciente principium est, ac minime in facto. Nihil enim ex aeternis,& ex necessitate profluentibus, & in necesi sitate factis arte fieri dicitur,& ne quidem quae constingenter fiant,& aliter habeant. in ipsis autem hasbentibus effectrix est causa: ut in animalibus, &plantis ante aliquid fieri dicitur: nempe id natura, non arte.Qudd si arte factorum extrinsecus est estis

ciens causa,quaenam demum eorum quae arte fiant, erit causa et aut faciens artifex: in arti9ce enim faces

re: hic igitur initium,& causa est actionis. in nostra ergo potestate quae ab arte stat actiones, & uirtustes,& pariter omnes actiones, quae sub animam, &rationem cadunt. Superius autem demonstratumu 3 est

157쪽

1s8 NEHESIUS PHILOSOPHUs est,cuiusmodi sint animales actiones. Multi autem putantes liberum dici arbitrium in omni actione,& procreatione, dc fortuna, rationem non iniuria conuincunt. At qui acutiores uideri uolunt scriptu irae, in calumniam adducentes illud, Non in homi ne uiae eius: boni uixi, inquiunt, quonam pacto liber arbitrio sito homo est,quando in ipso uiae eius non sunt et Casta sunt&inanes hominum ratiocis nationes,utpote qui ad eflectum quae sapimus persducere non possimus. & id genus alia multa proseo

runt, nescientes quonam pacto liberum dicatur ars bitrium. non enim in opibuS, aut paupertate, aut utcunque ualetudine, aut naturali robore, aut dos minatu,aut omnino in his, quae instrumentorum,

aut fortunae bona dicuntur, aut quae a prouidentia

finem consequuntur,atque suscipiunt,habemus arbitrium,atque licentiam: sed in his quae a uirtute,& uitio demanant actionibus, Sc assensionibus, &motibus,& quorum aequὸ opposita quoque agerepos mus. Cum autem omnem actionem anteces dat assensio,non actio modo, uerumetiam assensio

obnoxia est: quod etiam illud ostendit Euangelij, Qui cupidinis causa in mulierem iecit oculos, is adulterium in corde suo commisit. Et Iob propter filiorum suorum sententiam ob fluctuationes Deo sacrificium fecit. Peccandi enim,&iustὸ agendi primordium assensio est. At facinus aliquando qui*dem a prouidentia permittitur, aliquando autem impe

158쪽

D E N A T V R A H O Μ I N Iimpeditur. nani curri aliquid in nostra manu sit, cuin sit etiam prouidentia , per haec ambo quae

fiant fieri necesse es . nam si per alterum tantummo ido fiat, non erit utique alterum. Cum autem quae fiunt,mixta sint,aliquando quidem ob id, quod in nostra manu esst,eueniet, aliquando autem ratione prouidentiae, aliquando ueres ob utraque. at climprouidelia aliubi quidem se communem exhibeat, aliubi uerd peculiarem, ac singularem, in uniuerssum quaeque priuatim una offendi necessse est. nam cum circunfusum aridum fuerit,arent quoque cors pora: tametsi non similiter omne, ac minime prosprie, nec uerd bene. fractis, & imbecillibus,& coseoquenter aliis corporibus dis emperantiam, alqs ima

pulsibus dementiam, & furorem gignit. Ex praedis

ctis ergo certum est accidere, ut corporiS temperas mentum nequaquam prosperum collabatur,aut ob communem nos ambientem Sc comprehendentem aerem,aut Ob ultroneam, quam nobis comparauismus diaetam,aut illos ipsos ob delicias absumptos. proinde ipsa quoque temperamenta, quae ab ultro neo exordium ducunt, est uidere ubi in mala recisdunt,& prouidentiam talium omnino causam non esse. Cum ergo anima corporis indita & iniectates peramento sese cupidinibus,aut furoribus irs coma miserit,ac dediderit,aut a fortunis summittetur,aut extolletur, sicut a paupertate, aut ab opibus ultros:

neum malum subit.s enim se committens raetioni distem

159쪽

o NEHESIUS PHILOSOPHUs distemperantiam uicisset,ac superasset,ut potius in uerteret, quam inuerteretur: pessum , mitteret, quam mitteretur:bono utique ductu, dc prompta, ac prodiitu diaeta ad egregium habitum animae obis firmasset actiones. Ex ipsis ita corrigentibus ceratum est,qudd qui se neutiquam corrigunt, sponte libenter , delinquunt.in nostra siquidem manu est,

aut in distemperantias incurrere, aut illis Occurres Te, atque dominari . nimirum multi perturbatios num causam ad distemperantiam relegantes, necesssitati,ac non assentioni uitium ascribunt: & ob hoc aiunt ne in nostra quidem manu uirtutes esse,longe hallucinanteS. Q. VAHOB REM CUM LIBERO ARBITRIO CREATI SIMUS.C A P. X L.

V B haec quae dicta sent, reliquum est

ut quam ob causam cum libero arbitrio simus procreati,disieramus. Nempe nOS neutiquam inficianaur rationem liberum arbitrium illicosuisse cosecutum, & cum genitis resbus transmutationem pariter & conuersionem exsortam fuisse,praesertim eam, quae ex stibiecta sylvaedita sit. Nam generationis initium conuersio est. quandoquidem ex stibiectae syluae alteratione gene

ratio. Nouerit sanὸ quod diximus, spectans pi Πρ

160쪽

DE NATURA H O Μ I N I io itas omnes, atque animalia terrena, Zc uolatilia, Raquatilia . continua enim horum mutatio. Quod uerd ratiocinandi sensum liberum sequatur arbis trium,ex his quae praediximus,ubi quὰd sint in nos bis aliqua ostendimus,haudquaqua negligenter auadientibus est manifes u. Sed eadem nunc quo p mei morare iure non erit alienu, id exigente consequens tia. Rationis pars altera speculativa, altera activa esst: Speculativa quidem,quo pacto habeant ea,quae sunt, in mente uersat, ac per icit: Actiua uerὰ co sultat,agitabilia recta ratione definiens:& hanc quis dem sapientiam, illam uerὰ prudentiam nominasmus. Omnis porro qui consilitat, utpote in sua asissensionem habens potestate, de agendis consultat rebus, quo ex consilio praeiudicatum deligatur,plasne. assumatur, Zc assumptum tractetur, & peragastur. Omnis ergo necessitas sub acitur qs,qui omnia in consilium aduocant, quorum ipsi actionum sunt domini. Nisi enim homo dominus sit actionum, ei superuacaneum sit consultare. quod si non hoc, rautionali parti necessarid liberum assistet arbitrium.

Aut enim non erit rationale: aut cum sit rationale, dominatum geret actionum. dominatum uerd gesrens actionum , liberum prorsus erit arbitrium.

Atqui demonstratum est quae ex subiecta sylvanita sint, illa transmutabilia esse. ex utrisque itaque concluditur, Zc necessarid, hominem cum liberonatum esse arbitrio, dc mutabilem esse: mutabilem

X quidem