장음표시 사용
271쪽
Cap. X. DE PREsAGIS A VITA ET MORTE A s or. Is perpetuo mala est, ut quod propter caloris nativi, seu naturae ex lutionem fiat: quae si etiam frequens fit, ut Galen. docet, eodem in loco dolorem signat, vel inflammationem supra septum transversim. Sed auctor Coacorum praeseg. iij in lib. a. Setis.a. tui. 3 .a t: spiritum frequentem inflammationem & dolorem
jn locis principibus significare. Hujusmodi respiratio in acuto morbo maxime est timenda, & plus ea etiam, si post magnam
quidem respirationem fiat. Nobis sane denotat, aut naturam resolutam esse, ut dictum est, aut principem aliquam partem maxime l. edi aut dolore aut inflammatione , aut utrisque simul vexari: judicium vero ex sela hac respiratione certum non eris, nisi fuerit aliis signis confirmatum. Plures enim fuere ira nacuto morbo respirantes, qui incolumes evasere. Sed ubi alia signa illuxerint parva, procul dubio ex ipsa exitium erit tibinendum; omniumque maxime, si e frequenti parva evaserit,
qualis postremo in tabidis solet observari : frequens itaque &p8rva cum pravis signis, lethalis est. coalis ab Hipp. bH in sorore Itinenti fuit observatus: in qua die decima sexta spiritus gracilis factus est & densas, & mortua est. Sed age de parVa Respira. rara agamus. Qupe omnium fortasso est pessima , quod p/x
BRiuram viribus exsolutam morbo succumbere nobis declaret. RM R.
LX quo hunc spiritum Medici frigidum merito appellant, qui
luminum frigus δι naturae exstinctionem ostendit, quod Galen, iii 3. Didemiorum comm. 3. text. . ita meminis : Parvum ςUς quendam pariter &. rarum spiritum, qui cum refrigera-iRr, Vmoritur jam vitalis facultas , dc hoc symptoma esse quod
dem admodum lethale, hisce verbis exprestit: H desi frigidum ev*riblis exspiretur, exitiale jam es admodum. Cujusmodi fuit 0bservatum in Ditione t moribundo, atque in aliis, ab Hiinp0Qx te. Sed his perspetiis respirationum judiciis, breviter eas
'mnes perstringamus respirationes, quae in moribundis sinient observari. P
272쪽
C A P. XI. De respirati itas exitialibus, Pa tu inoris dis fiunt. . I te respiratione rara & magna, magna & frequenti, par
Fς p)yhil frequenti δε rara, qhiompclo aliquando e ilium pontendant, satis diistum est: nunc reliquum, ut eXitialeS adnumere
mus, cujusmodi est, frigida, sublimis seu Phaenomena appel lata, stertorosa, quae curii strepitu fit, & aliquando luctuo Respira & interrupta. De fi icida omnium eXitialissima, quae non, tio frigi- nis1 in proxime moribundis attenditur , Hippocr. lik 6. Di demi0rum , comm. q. te t. a T. a ita habet: Signa mortifera per cutem, nares, calidus vapor, s prius nares frigidum spiritim reddunt: quae melius Galen. hisce verbis expressit. Maxivit Agna mortifera, per cutem calidus vapor exiens ps frigidumst, ritum, prius exspiratione egressum. Sed calido vapore ex irato pervares ae per culini, non in omnibus mors erit praedicenda. De quoi quidem Galen. ibidem ita scripsit ; Illis enim solis id es xe e peries, quorum mortem calidissima febris antecessit, corpus ipsum totum torruit, atque ideo postremo ipsum refriges
vit. Vitali ergo tenore, moriente jam corde, eVanescent , in aliis quidem sidores syncopen inferentes proveniunt, mul tis scilicet. humoribus. pleno corpore, illis autem, qui ex prη fervida febre antea exaruerunt, pro sudoribus calidus Vapor
tangenti tibi dissiari videbitur ; hinc in tantis p aesagiis in xito scribitur: lethalis autem es , febrilis , fuliginosas, v xlim minus quam frigidus: ex quo Μedici tria mortifera sὴ
lent haec Vocare, quippe febrem urentem: frigidam exspirhiὶOnem cum raritate: atque tertio vaporem in cute calidβφ' aliquando sudorem seu madorum, qui in febribus m0xIς ' -- δ' Praenuntiat. Obscuram quoque respirationem, ut quand0 Q*irare aegroti dignoscuntur, perinde atque frigidam esse ζ
βῆ ςm, ' qua quidem, ubi de parva dc rara egimus, saui cium et . Ceterum per obscuram respirationem intelligi* :
273쪽
ctis. XI. PRAESAGlξNUA VITA ET Moog AEGROT. et syeam , ZliqVis spiritus ex ore & naribus exspiat diu . Nam fieri POrest, ut obscurissima sit, & tamen mani Altissima omnibus appareat, ubi scapulae , thorax, nariumque pinnae ad spirationem mOVeantur , quam respirationem siublimem&phaen0menam, id est, apparentem, Medici meri tb appellant, tametsi paucissimus spiritus exspiretur, & hac ratione sit obscurissima. De qua is a. tace. pe V. H sest a. teXr.3 . scriptum est: Pessima aut inmorti propanqua, exten ns, judus, j obscura. Sed jam de stertorosio , 3c qui cum strepitu sterior es: in diligimus autem Per stertorosiim spiritum, quando sa. inter respirandum sentitur in gutture qui edam veluti ebullitio, aut strepituS , nimirum, stertor, hoc est , cujusmodi fit in stertentibus. Hic strepitus, seu sisnus , seu ebullitio latiunis, Hipp. vero atque & alias dicitur. In acutis morbis perpetuo ante eXitium per diem, dc parum plus, hic fervor gutturis in multis auditur. Indicat enim plane facultatem exstinctam , ut neque valeat a faucibus eXcr
menta expellere; in aliis Vero, pectoris morbis laborantibus, uti in pleuriticis, peripneumonicis, fit sterior ille propter amgustiam, aut spriti retentionem, cum & spiratio est parva, ct non raro orthopnoica, id est, maxime difficilis. Proprium
est fere omnium morientium, ut ante exitium eum fervorem,
seu steriorem, patiantur; sed omnium maxime, pleuriticorum, S peripneumonicorum, stippurationumque. ccbus omnibus fervor seu sterior ille, antequam moriantur ,Πt: est itaque unum ex lacla alibus signis. Sed accurate tamen distinguendum, qRῖ tempore incipiat, aut in morbi principio, aut postea limgravescente morbo ; nam si egitiosium est, nunquam apparetp ius ille alia illuxerint signa exitialia. Cujusnodi visum fuitri Autiphonis filio pleuritico b), atque in MeuoΠe Pleuritico. Q Menone enim pleuritico Hipp. in lib. T. Epiri text. 47. H
λ et: Dis dxima sexta, spiritus jam sertorbus, sudor circas 'Vtem cervicem, raro ad pectus, extrema j frons m0deri Vpe severabant frigida, saltatio vero venarum circa tempora de
274쪽
Quare stertorosus spiritus in morbi acutis plerumque est perni lnis, omniumque certissimum, ubi signa lethalia simul, aut antea illuxerint, cujusmodi ab Hippoc. in Menone Pleuritico fuit Obser vatum , in quo praeter alia signa, sudor circa frontem & cerviceri apparuit, quem Hippoc.-Γr Posi. M lethalem in acutis morbis esse affirmavit, & extremorum PerseveranS frigiditaS , quo nihil perniciosius. In principio vero pleuritidis &peripneusioniae, λfebris ut vocant catharratis, quae catharrum sequitur, vel una cum ipso fit, aliquando ob excrementorum multitudinem, seu ut dicunt ob catharri defluentis ad fauces atque ad pectus co piam, non lethaliter itertunt; non secuS quam althmatici & 0 thopnoici multi, qui postea humore aut eXcreto, aut resoluto, libberantur. Ceterum in his iteriorem non lethalem a lethali dii in guemus, quod hic nedum incipiat, sed indies magis morbo quippe augescente augeatur, & magis sentiatur. Hic enim prorsus idithalis eis, neque aliquo lethalium signorum carebit ille luero, cum in principio itertere incipiunt, paulo post augescende morbo, aut humore multo per tussim eXcreto, stlit
ab igneo calore febris consumto, 1fertor amplius non accendi tur, & fit ex multitudine humorum, neque admodum tibulendus sterior ille est, praesertim ubi ex ratione clesieris. Verum ille, qui in pri ncipio, licet ex multitud1ne casarrha -'ctus, non cessat, sedi adaes magis augetur, pernicialiS utiquζeit, quod naturam multitudine humorum gravaram, & in 'pressam ita esse, ut nequeat excernere excrementa, & quasi exinde suffocari, nobis certo significet. Cujusmodi in Gm P0l archio P. , ut, ex IIb. I.. Epid colusetur, , Idit, dς qua ait: Circa quintam genu dolis , tumor sin iri, , circo cρr
275쪽
Cap.XI. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE A GROT. 261 appellant. Nunc de sublimi, atqUe Pla aenomena, seu apparente sublimi, appellata , quae non nisi in moribundiS quoque apparet. Vo- atque eant hunc spiritum alii sublimem, alii Phaenomenon, scilicet phaeno. apparentem, alii promtum, aliique Perperam magnam respi rationem dicunt, quod thoracem maxime dilatari de moveri observemus. De qua Gai in I. Prorrhet. ira habet: Strangulantur jure optimo, quoiam aeris copia non fit; estque ipsi consuetii do, ut talem spiritum Phaenomenum, id est, apparemtem, dicata Videntur autem omnes talem inspirationem habemtes scapulas moVere totas, ita, ut per Vestimenta motio comspicue appareat, tanquam valide ipsi superioribus thoracis partibus opereatur , meteonon itaque, apparentem, at sublimem spiritilm Vocavit, quoniam, qui ita respirant, altiores sublimiboresque thoracis ParteS movere videantur, addidit hujus respirationis causaS , ita dicens Potest sane respiratio hujusmodi fieri , propter respirationi delegatorum instrumentor 2 aligin iam ob asse mim nervorurn principium. Quod si l .um fuerit, in ram incere respirationem , recte Hippofratem existimare, offendimus ; rectius dixi sset, non magnam respiratiovem , sed maguam thoracis dilatationem ex quo darepti qui πbano Diso magnam respirationem appestant , etsi in bac parum exspiretur. Addamus nedum hanc Galenum, & Hippocrytem dicere subl1niem respirationem , sed vel etiam, quando, α pinnae, seu alta narium musculique circa scapulas manifestem0Ventur , quae respiratio fit in acutis morbis propter virium absolutam infirmitatem , aut prostrationem. De qua respiratione Galen. in lib. 3. uideri. t t. a . ait dicens : Equi emisissi eum re pirare puto significare jummis naribus qui respiramis Varium pinnas movent, siquidem multos nos aegros sis vidimus h rare, ut eas in exspirando contraherent , inspirando ver0 dilat UVt, Quod quissem mc1ait iis, qui ab angina suffocantur,vςl st Peripneumonia vel luppinutione , praeterea itS , qui iΠ- R R sunt facultate, idque fiebat, quod ex arteriae inflamma- λψRe Praeclusiim ellet viae spatium, nec jam spiritus attractio p0itet in pulmonem fieri, & propterea compelluntur, us, qui κ' suspirant, continue omnique thorace peragant re ira-
276쪽
tionem, contenduntque etiam qJHi suffocantilr exsili gere; α toto thorace eXtremum aerem magna Vi attrahere S ex quo At
te etiam Hippocr. spiritum sublimem Vocavit, quod sublini aegri velint se erigere, atque haec subliinis respiratio angino sis , pneumonicis, suppuratis; atque has habet causas. lii aliis vero morbis acutis, in quibHS aegri non suffocantur pro ster angustiam instrumentorum , respirationi destinatorum summis naribus respirare aliam causam habet, quam Gal. isti. de disse. respir. cap. 23. sic habet: Quod fl quis ipsus V sti Catoriae facultatis aegrotantis, atque in commuHi, omnis facultatu animalis, propria Raa babere velit, , Maxime perfrigeratum is alarum nasi motum habebit, D' omnium musculorum circa sons las actionem , eoaeervatam tboracis colla υ0Hem. Quando epidi
haec debilius, quam convenit, movetur, circa inspirgii0nem quidem sipiritus ductum juvant alse nassi, externum aerem etiam ipsum simul attrahentes eodem modo , quo per os aliquit artrahere volentes, labia contrahimuS ό rursuS vero circa e spirationes coacer ala sit thoracis collapsio, non paulatim demissio. are ex iis statuamus respirationem sublimem, qu, modocunque fit, perpetuo lethalem esse, ais quod summem instrumentorum respiratoriorum angustiam, eX qua maera suffocetur, aut virium seu naturae absblutissimam infirmitatem ac exstinctionem denotet. Ex quo non nisi in moribundis si Parent. Verum exitialia alia signa , antea aut simul aut pinitea apparentia maxime confirmantur , cum ea respirato nunquam sine aliquo signorum exitialium appareat. Haῖς
intelligens, etiam auctor a. Coac. praef. JH. a. a) text. 39. di ii P sma autem , umeti propinqua, extendens, urgens, obscvr DὶXimuS ramen, etsi solum hoc signum mortem certam segnificet, perpetuo ipsum alia exitialia concomitari. Uti buxore Glympiadis Hipp. vidit, de qua in lib. . id. text. bH 3 ita habet: Oculi ita es, spiritus jublimis ter nares trabe sit )color pravus, judor circa pedes crura, cum jam circa mort sesset. Non minus & in Ari orate moribundo haec visa svox
de quo Hipp. 7. Epid. 6 39. paulo post sie scripsit: A νβρ '
277쪽
Cap. XI. DE PRAESAMENDA VITA ΕΤ Μοχris A itis finimis es factus, sudor exiguus circa frontem , inferna
puries frigidae , OUxius. Addamus respirationem lis uosam, Luctuosused parvam & raram , qllae ex exitialibus quoque est respirationibus, ut ex HiPPOc. iv 6. Aplo J . ita legitur : In aeutis ρ Anibus , qaae cum febre sunt, luctuosa suspiria, malum : eodem Aodo de interrupta, exitialis est, quae forte eadem est cum l. Etu6sa. Quod & Gal. nuper. propositi aphori fini commentario affirmare Videatur, eum dicat: Infantes saepe videntur , fusplorant, temp0re inspirantes, Inspiratione interrupta sanie interim tborare , deinde rursus id fata deest, illiciente: accidit hoc nos
nunquam, ut ait Gai Potentia fatigata, nonni inquam eX duriatie instrumentorum , nonnunquam vero ambabus causis simul
convenientibus , sed & aliquando propter aliquam musculorum pectoris similem convulsioni dispositionem. se Vero in febre acuta fit, luctuosa & interrupta respiratio , Mira causas habet, ut Galen. placuit, quippe aut duritiem instru mentorum, Vel Virium imbecillitatem , vel convulsioni simiulem dispositionem ; quicquid vero horum in causa fit, pr Vum est, si in morbo acuto contingat; maxime perniciosum si cum virium languore aegri ita spirant. Sed hujusmodi respiratio etiam una exilis e1t, & duritiem quoque aut di sp0sitionem convulsioni similem habet in acutis ardentibusque
febribus, &perpetuum prava dicitur. Non minuS quam con-Vditiones, siccatis partibus nervosis ab ea causa, eritiosita me rit0 esse antea monstraverimus. iiDe qua spiratione Hippoc.
ivli . Aph. 68. dixit: In febribus spiritus .endens , malum. Olivulsionem enim signi laudi quae a siccitatibus in calidissimis
20rbis concitatae, curabiles non sunt. Ex quo etiam leth esse in morbis acutis superius nobis fuit demonstratum. Ut Vero ex ipsis recte de futuro morborum exitu praedicere 2ςδmRS, alia signa cum antea , tum simul posteaque conspe- erunt consulenda, quorum nulla si prava erunt, ad per-Rydem judicium pendebit. Atque haec fiant, quae eX Vitalis i)ςultatis actionibus , ad morboruin prognolin deprompta 'nducunt. Nunc idem ex natutatis facultatis a tionibus e modo perscrutabimur.
278쪽
C A p. XII. Qua a naturalis facultatis cognitione ad intelligendam praesuli rationem si titilitas ρAd naturalis facultatis robur, impotentiamque cognoscemdam nunc etiam declinemusὴ cum ipsa ceteris aliis ad praedicendi rationem non minus sit utilis. Aliae quidem si cultates, animalis quippe ac Vitalis, a naturali videntur pr0ce dere cum ipsam materiam cordi cerebroque subministret, aqua vitales in corde, animales in cerebro, vocati spiritus generantur. Praeterea eXcrementorum in aegrotis corporibu8, plurimum ad praesagii rationem facientium , causa ad naturalem facultatem maxime attinet : itaque de hac ipsa quidem facultate, nostro quippe ordine servato, accuratius in praesentia est agem
dum. Quod ut probe fiat, videndum primo est istius facul-
Naturalis talis robur ac impotentia , ex quibus nobis innotescat. Sci mus vero ipsius vim a Variis facultatum operibus, quae pro ;mpotin is actionibus obeuntur, cognosci. Tres sunt actiones praelia unde cipuae facultatis naturalis, ut Galeno visum est in libro natarpinnote- bum facult. generativa , augmentativa , & denique ην istin tritiva. De hac magni interest, ut ad praedictionem assequ indam agamus; de aliis vero duabus nequaquam, cum ad insti tutum nostrum parum aut nihil faciant. Ad nutriti6nem ira que corporum, Partiumque ipsarum agendam omnium quῆUVrnaturalium actionum, quippe attrasticis , retent II, cq Φ ctricis seu alteratricis , atque dernum expuitreis opera reqyi ritur, seu istarum omnium operatione nutritio omni S in ζψx
pore perficitur. Proinde ex ipsarum operatione apparer, istycognoscitur, quanta in ipsis sit vis, aut impotentia, aut ς stincto, Vel denique vitium. Ex quo naturalem faculta *φ' aut Viribus Potentem, aut vitiatam, aut aliquo pacto dQῆς ς' rem , aut denique prorsus collapsam & exitinctam, cogn0iς MUS. cognitio, quantum ad praedictionem saluti
tii in morbis, Medicis conducat, ex iis, quae superio thy'
279쪽
Cap.XIII. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEc or. 26sbiq; dicta sunt, liquido cuique nostrum constabit. Sed age
iem ipsam aggrinitamur , ab appetentia ciborum potus inargioris Principium facientes.
C A P. XIII. De oppetentiae B tomatibus ad praeditandi rationem. Natura, ut docuit Gal. in primo lib. de I mplom. laus: Cap. 7.
animalibus alimenti penuriae sensim est impertita , ut ipso ad cibum potumque proritata in tempore expleantur: vocaturque ejusmodi implendi desiderium , appetentia, quae a penuriae sensu ortum habet, eum scilicet venae ab ipso vel triculo veluti emulgentes sugentesque aliquid trahunt, non ferens autem eum suctum ventriculus, sed veluti offensae medelam cibum comparat, quippe venae hoc pallo ad objectos
cibos convertuntur, atque ex his nutrimentum trahunt. Fitque post cibi consumtionem, ut venae simul ad cibos se comvertant, & ventriculus rex iis , quantum prius in venis colle- est, in seipsum trahat. Duplex vero dicitur appetentia, Appeten. quippe cibi una, quae fames appellatur, altera potus, sitis &ria du- ipsa vocata. Cibi vero appetentia alimenti, & 1itis humoris fir inopia. Dividitur quoque appetentia utraque in eam, quae est naturalis, ac in non naturalem. Illa perpetuo Q alimenti penuriae sensu excitatur, innaturalis vero est, quae praeteri naturae fit desiderium. Cujus quidem sympto- peten. mstra, auctore Galeno in lib. de disserent. BI tom. Pap. q. vel in xiae inna-Rssionibus non obitis, vel male obitis consiliunt; in non obiris RVx cum prorsiis non appetunt, aut parum Sc pauca quidem 2: ' i' male obitis sint immoderatae appetentiae, & ubi quicquam ' viii um appetunt. Ex quibus fit, ut quidam nedum nullos appetant, sed quinimo, ut quosvis cibos ita abhorreant, α odio habeant, ut mori malint, quam pibum aliquem assu- quod Gal. in lib. 3. 'idem. Com. 3. in text. 38. multis diigisse, tradidit. Aliquando non eX toto appetitu priVami quod detegit aliquis cibus , quem ipsi non abhorrent.
280쪽
Nihil vero appetentiae adesse , Vel eX eo scimuS, cum aegri proritis omni careant appetitu, quicquamque nequeunt imagi nari, quo appetitus eXcitetur, deqvibus Hippoc. in eodem M.
Eptihmior. H de virgine Euryanactis filia moribunda scripsit. stuosis cibos toto hoc tempore fastidivit, Neque appetivit qui
quum. Non sitiit, is nihil clatu dignum bilabat. In similem
vero inappetentiam Veniunt aegroti, aut, ut Galen. docuit in 3. 'idem. com. I. text. ΙΙ. quando OS ventriculi ab aliqua lis
morum aliena qualitate afficitur, aut propter insignem ple ilioram, seu plenitudinem, ex qua nulla in ventriculo fit coen. sumtio , neque sensiis sectus ullius in ipso sentitur, aut de nique , quod in acutis morbis plerumque eVenit, propter ipsius facultatis eXstinctionem , cujus erat in secunda valetudine mimnus , indigentiam alimenti sentire. Ceterum nos interstinguere debebimus veram exstinctionem facultatis, quae saepe in delirantibus quibusdam observatur, qui quosvis cib08 ebs abhorrere videantur, tamen id ex delirio , non eX facultate diminuta fit. Quemadmodum ii, qui etsi intensistimum
calorem sentiant, quo maXime sitiunt, tamen potum non posti lant. Quam rem Gesen. in eodem tertio Epidem. Com. I. t t. II.
ita expressit, dicens: Nam, quomam sitiunt, nec potum appetant quidem in morbis, Vel propter delirium non sentiunt, qua lotis tur, aut propter exstinctionem naturalis in sentriculo facultatis, s id citra delirium habeant, facultatem relinquetur eorum natu Appeten- ratem exstingui. Vitiatur vero appetentia cibi & potus cumri ςibi Sin quantitate tum in qualitate. In quantitate vitium appet imhu: -ς gnoscitur, cum aegroti plus quam ipsis convenistrdo Vitia. RPPetunt, quippe qui copiosius, quam ferat ventriculi faculta , tus. cupiunt, atque devorant, idque aut ex humore frigido, stdi ex frigiditate ventriculi fieri, Galen. in lib. 6. Didem. n0bjitradidit, qua ratione frigus appetentiam augere dixit. LX qnqfrigidiorum ventriculorum proprium esse, Galen. in lib. artis medicin. docuit, ut plus appetant, quam concoquere possidI idem , de potu, cum immoderatius potui indulgent prae myl to febrili incendio, aut ex humore salto, aut bilicib, OS Venixi euli Occupante. In qualitate etiam ciborum & potitum Vixi'