De praesagienda vita et morte aegrotantium libri septem [...] cum praefatione Hermanni Boerhaave

341쪽

cap. X. DE PRAESAGI PA VITA ET MORTE AEGROT. 327 esse ad praesagium, cum in ii S affectibus optimum fit sauces paues, tumidis dc inflammataS spectari, quod morbum foras verti si, quid ad Onificent. De quo HipP . m. 3 . Prognosticori , a ait: &turi fimum vero est, si ror, rubor qram maxime fortis vertatur. At tibii semper, in acutissimis perieulosissimisque angi rus,satis est irid salutem praesagiendam, fauces rubentes ac inflammatas spe ctari, cum sepius etiam in exitialibus appareant, ex magna sane inflammatione, ne mi internas gutturis partes, sed quoque externRS fauceS, opprimente..Proinde optimum erit una cum faucibus, pectu8, cervicem, aut collum rubrum ac maxime inflammatum spectari. hvam rem Hippocc in eodem lib. b) text. ao. ira eXpressit: Quibusto e s ut fauces rubent, Premiae, sunt hae anginae diuturniores , maxime vero ex ipss se santur, cervix , pectus traxit ruborem, nee sacer ignis imiro recumat. Exitiali as vero anginas esse, ae celerrime interri mentes, ait c , cs Tunque nec tu cervice nec in faucibus, conspicillim aliquid Giunt, pluri na, doloris ae spirationis di nitatem inferimi. De his doloribus Auctor Coac. praesag. dotib. 2.sect. a. text. 3. est: Emicium dolores me tumore ,040-caates: & Hipp. in . Aphor. 34. Si a febre detento , tumore uua existente in salicibus, strangulatio repente supervenerit leth u. Sed de his satis. Nunc ad dorsum descendamus, cujus Dorsum quidem inspectio A ad naturam malignarum febrium cognin quid adstendam, A non minus ad praesagium, Megicis omnibus est pfη--

satis familiaris, dc praesertim in febribus acutis. II , Certum est: dorsem in iis aliquando pustulis parvis, milio silmilibus, & aliquando maculis parvis, pulicum morsibus persis ilibus, aliquando magnis latisque refertum, conspici. odi*ςstari, aliquando bonum, ubi natura praesertim critice ex-ς mit humores summe putridos; quandoque malum & exitio Bonae solent esse , cum pustulae, tum maculae ihsae, si 'δ' eum signis coctionis appareant, quas omnino isequitur RVrbi allevatio. I groti enim ab ipsis erumpentibus 'max,

342쪽

me juvantur. Ex colore, rubra eXanthemata meliora censen tur, quae sanguiniS copiam, neque i Pitim igneo calore exustula denotent. Bonae itaque sunt criticae, quae cum signis c6ctio nis apparent, dc quae, cum inceperint, numero atque masthi tudine augeantur. De quibuSilegitur m Coactu praesagii a isistibus in febre continua pustulae tot0 P0π0re excitantur, k illi

nisi superveniat purulentus abscessus. Galen. scripsit in M. f. mei

med. In quadam pestilentia illos eVasitae, quibus exanthemiata nigra toto corpore multa confertim apparuerint. Rar0 ta men quicquam certi ad salutem praedicendam ex iis habetur; ubi plerumque exitialia signa sunt. Sunt Vero perpetuo mala , cum malignissimarn naturam morbi significent; pestifero rum enim morborum sunt indicia, quod & Thae rides non ignoravit, cum in ea saevissima pestilentia, quae Athenas devastaverat, observavit, corpora eo malo infecta scatuisse his exanthematibus. Colore deteriores sunt lividae & nigrae. Has enim maculas insignem humorum putredinem , & caloris e 1linitionem denotare, nos alias ostendimus. Cum ad copiam, parva intus recurrentia , & evanescentia exanthemata pej0raeXsistant, quod naturam coepisse humores excernere, praeim becillitateque non potuisse, denotet. De quibus Hipp0c. in I,

idem. ι dixit : Exanthemata parsa , o non pro dignito

exerationis Morborum, b cito rubum eo est tia, mala. Ad damus pustulas, ac exanthemata, mala quoque esse parν , l nec augescentia SP pauca, quae meminit Hippoc. o de Sileno, diueris: Frigidus toto corpore sudor, papaelae eam strire rubentes, rotundae, parvae, varissimiles permanebaut, sic

obscessium oriebant. Demum perniciosa sint, quae una ζὴφ Perniciosis signis erun punt. Galla lat Sileno atque in Crito': l

343쪽

De praedictione ex hvoctoubiis , , primo de iis , quae salutem Animant. Ex hypochonditis praesagium venaturi , primo quid nomine hypochondrii intelligendum sit, dicamus. SiquidemGal. in a. lib. Aphor. 3 S. scribit: epigastrium , id est, abdo

inest dividi in hypochondrium, Praecordium , atque Ventrem vocatur.

inferiorem , Graecis dies um ; per hypochondrium vero eam partem intelligit, quae a costis spuriis ad umbilicum iis que pervenit; & clarius in lib. a. Pror . scripsit, partes supra umbilicum utrimque ad latera, spuriis dictis costis subject as, hypochondria proprie dici. Ex quibus dicamus δc nos quoque, hyp0chondria, sive praecordia, ex partibus externis abdominis eas proprie dici, quae nothis costis δc illis: haec vero in imo ventre inter costam Sc pubem Cupari Gal. vocat) posita furit:)continentur, supra umbilicum, δc in latus utrumque, aut partes cartilagineas supra loca inania sitas , quae occupantur ab hepate dextra, a splene vero sinistra. Latius vero sumta voce, interiora omnia sub hac regione comprehenduntur, quippe Ventriculus, hepar, lien, septum traii erim, quae nomine

byp0chondrii intellexit Auctor Prorrh. cum in loco nuperrime irato a scripserit. Febres ex bypoebondriormn doloribus mal, gys. Et haec, quod ad hypochondrii cognitionem spectat. ι; que per hypochondria dextram sinistramque abdominis p rtem, silpra umbilicum , costae spaciis stibi acentem , intel- g mus. Haec primo sunt recte valentium similia , quaeque 'ptima eXsistunt; secundo etiam, quae non bona & dissimilia,

qRippe ipsorum tensiones, dolores, tumoreS, atque suppu-

Ii Res. De iis Hippoc. in 1. progn. b ita habet: 'pochom l πο---tim optima sunt, s dolore vacant, s mollia , aequalia mi dextra ae snistra parte. Et merito sane, cum, ipsis ita se

344쪽

habentibus, nullam partem in ipserum regione contentam quippe neque ventriculum, neque septum transVersum, quae hypochondriis continentur, laesim esse cognoscimus ; quum in febribus acutis has partes recte se habere, non leve est optimi praesagii argumentum , impossibileque est aliquam partium it larum laesiam esse, & hypochondria mollia esse, S: absque do lore. Quare in acutis morbis optimum erit ad salutem praedi eendam , hypochondria , ut dictum est , optima Observari, quippe mollia, sequalia, dextra sinistraque parte esse, & dbluere vacare. Ex crassis vero, & gracilibus Hippoc. in a. libro bori . 3 s. crassitudinem habentia commendavit, ita dicens. In quosis morbo partes ad umbilicum N imum ventrem attinentes , crassitudinem habere, melius est : valde vero extenuari, Aecontabescere , pravum. Quare & haee hypochondria crassitudi

nem habentia erunt bona. At optimum erit, prius in ae0r0tis nos perspecta habuisse hypochondria , qualiacunque sint; siquidem tapius in recte valentibus & inaequalia, & non aeque

mollia observentur. Dare nedum ea, quae optima sunt, se-lutem praesagient, sed quandoque inaequalia, tensa m0do recte valentium stat similia) idem ostendent: attamen n0nseque bonum erit tensa, & inaequalia teissi recte valentium similia sint spectari, veluti mollia, sequalia, & doloris exper tia. Illa vero, quippe tensa , inaequalia , in tumorem elata, atque dolentia, per petuo malastini, ni talia critice apparue rint; saepius enim fit, ut, priusquam aliqua crisis fiat, hy

Pochondria vel tendantur, vel in tumorem eleVentur, aut

ΗΥp0ς' doleant. De criticis tensionilius hypochondriorum Auct riui PsQxi hericorum ru libro a tertio text. 1 f. ita scrpisit: Hentris νγ tiea, ien Ἀμρβlpitationes cum hypochondrii tensione 1bblonga, b tume V, siones. JHUinis iudicrateruptionem. Et paulo post b) Hb Ocbonisii t ' so cum capitis gravitate j surditate, j quae splendores per*'bβηt , favguinis immolant profusonem. In tertio sero de cris ous cap. 12. Galen. ait: proprium signum fluxuri sanguinii q. naribus esse praecordiorum tensionem sine dolore ; & cum lare , non fluxurum sanguinem, sed inflammationem sest/xj

345쪽

cap. XI. DE PRAESAGlzNDA VITA ET MORTE AEGROT. 33r Ex quibus collisimus tensionem hypochondriorum sine do

lore, & aliquando etiam, Prae multa tensione ex copia sanguinis dolores, vel hebetudines oculorum subire , vel splendores oculis observari, aut caput graVe esse , aut surdos fieri aegrotos, & denique faciem rubram seu coloratiorem ob tinere , ut Galen. in tertis de Crisitas text. sto. & in libro detras . ad posthumum scripsit; & Auctor Prorrhetici is in tertio

libro ibi. 27. Criticam eue , & particulatim sanguinem e naribus fluxuum significare. Parotidem Vero tensionem hypoc-h0ndriorum , cum aestu an ioso atque capitis dolore, significare,

notavit Auctor Core.praesagiorum b) in il 3. text. 66. Hipp. vero in lib. I. Prognui. c de futuris criticis abscessibus ab hypochomidriorum tensionibus judicandis, ait: Abscesus fiunt hi in locis infernis, quibus circa ilia inflammatio fatiget; illi in supernis, in quibus ilia molliora , sine dolore persipunt. Ex quibus liquido

nobis constat, hypochondria, vel etiam tensa aliquando, optuma esse, quatenus criticae evacuationis nobis futurae simi inductum. Eodem modo dc de ipsorum tumoribus dicendum; quanquam raro tamen tumores quicquam boni ad praedictionem habere videantur. Nihilominus de iis Hippocrat. in 1.

Progas. M ait: Si vero mollior tumor est, nec dolet, es prclus digitis cedit, diuturniorem essest judicationem, ac minori cum periculo est. God clarius e . Atqui tumores molles V indolentes tardius judieantur, minus periculi denuntiant: & Hipp. ani, Prognost f . Tumor, qui in ventre fatigat, minus facit absces ηm, quam qui in iliis. Sanguinis vero morem maxime de s isjedibus exspectare oportet e dc rursus in Coacis Praesagiis it. Ab Pypochondriorum tumore bilis sis spiritus magnus ac fetus acuta parotides emoset, quod in iis bilios humores feraim tur sursum. Dolores itidem hypochondriorum critice fiunt, i)dguine sursum copiosius hypochondria distendente. Sibgna sunt, ut dilium est , febris acuta, capitis gravitaS, aut

346쪽

M ude larditaS, aut oculorum hebetudo , facieS rubra. Addi hi hondito. dolores quoque hypochondriorum non malos esse, si p6st iruin do. febris sapervenerit. De quo dolore tu lib. 6. Aphor. G. Hipp.

lores nouis habet: siuibtas dolor circa thypochondria fit, abique in jj motione, bis febris Dperveniens dolorem solvit. Et in Chutis praesagiis a) ita habet: Ceterum praec0rdiorum Ares ac tumor hs fuerint recentes j non cum in flammatione , solvit murmur in praecordio obortum, b maxime s pertranserit cum stercore, styurina ae flatu. Itidem ex abscessibus suppuratis boni sunt, ni foras erumpunt, , si quam minimum ut placuit Oac. prae str. Auct ori in eod. libr. η loci occupent, , s in acutissimum ob num colligantur : qui de iisdem suppurationibus postea ait:.At iis, quae rapiuntur intro, optima sunt, Muidem nihil tumn Wis, doloris caloris alieni foras edant in superficiem. Qua timsuppurationes bis contrariae sunt, pessima. Atque haec de bonis

hypochondriis. Nunc de malis agamus, quaeque exitium in aegrotis Praedicent.

CAP. XII. De malis hypoctonisiis, quae mortem in acutis morbispraemon Pant, Hypochondxia in acutis morbis tensa, dura, dolentia,

inaequaliaque, mala esse, tradidit Hippocrat. in I Progus. 6 text. 3O. non minus &ipsa extenuari. malum esse, Scontabescere pravum, ibi libro secundo Aphori . 3 si Ceretam ut clarius rationis tensorum hypochondriorum , durorum i& ipsorum dolorum, abscessuum, suppurationum quae Omniymalum Portendunt, modo mala alia signa conjungantur β' ritiam assequamur, de his omnibus sigillatim , deque . Vil) Psorum agendum, antequam praesagium ex iis indagemq) merito duximus. Horum siquidem aslecutis, tum causis igβ' iis, utique de praesagio rectum judicium facere nequim*Τ'Hanc rem itaque declarabimus ab hypochondriorum

347쪽

cip. XII. DS PRAESAGlzNDA VITA ET MORTE AEGROT. 333bu; inehoantes. Tenduntur itaque hypochondria, aliquando oeum tumore ac duritie, ita, ut tactui dura appareant; ali-sT

quando cirea tumorem, ita, ut, etsi tensa Videantur , tamen rum tet 1.

Vacua exsistant, quas tensiones Gal. Vacuas, submolles, citra tumorem Vocat. Hippoc. Vero de his tensionibus aliquando ait, veluti in Hermocrate Hr hypochondria molliter contend Dutur: aliquando tens0nes submolles Vocat, & nonnunquam

Ηὰe hypochondria habent quidem tensiones, sed vacuas, ataque citra ullum tumorem durum. Quod ad figuram etiam attinet, tensioneS aliquando oblongae, quales musculorum rectorum abdominis, aliquando latae, aliquando rotundae ad lunae figuram, quales hepatis tumores repraesentant. Cum duritie vero, seu tumore duro, hypochondria tenduntur, ab inflammatis, aut musculis, aut hepatis convexa seu gibba pa te, aut liene, aut ventriculo iplo, a flatulento autem spiritu, vel a copioso sanguine musculis repletis. Haec sine duritie etiam tensio sine dolore est, uti in multis, quibus per nares sanguis copiosius erupit, observatur: a flatu tensio est sine duritie, sine gravitate: a copioso vero sanguine neque sine duritie, neque sine gravitate est: ab inflamma-ii0ne demum, ut dictum est, tensio est cum tumore, modo inflammatio musculos exterius occupet, aut hepati S conVeXam p rtem, aut lienem, aut denique ventriculum: atque haec est istasi0num ratio. Sed age, hanc rem declaremuS propterea,

quod diitum est ab inflammatis his visceribi is tendi hypochom qxist Quin duritie, ex quo perpetuo videtur, hanc tensionem ab 'R causa proficisci. Hoc etsi verum sit, quippe Per omnem 'ςdsi0nem cum tumore, seu duritie, atque dolore, indicari viscinxyim inflammationem; tamen hoc quoque ex Galen. doctrina VIRm erit, plures tensiones nou duras, sed molles, id est, gi do videtur, vacuas, inanes, sublimesque, citra Viscerum imhyd inationes fieri: de quibus quidem tensionibus utile erit pyquiper accuratius agere. Tensiones itaque molles, seu VM Tt 3 cuas,

348쪽

quaenam, dicta.

cuas, seu inane , seu citra tumorem, quae nomina idem expli eant, fieri aut visse rum internorum inflammati0ne, aut si hi late principii nervorum, ad septum transVersem venientiussit hoc modo hypochondria silrsum trahuntur, meritoque Hisi pod. aliquando haec sublimia Vocat: illo modo tenduntur qui dem, sed cum intus visceris inflammatio nos lateat, nullus tumor vel durities exsistit. Galen. iu 3. Epidem. Com. a. text.

1. scribit: hypochondriorum mollem reΠitentiam significare ali quod sistus ese inflammatum, quippe silit Jecur, aut septuri transversum, aut lienem. Et in primo Epidemiorum, de Abnitensione in hypochondriis agens, scribit: septi transire inflammatione hypochondrium per continuitatem sursum ita hi, contendique absque tumore. De hac tensione in libr. 3. idemserum, ita habet: Ac si ita diceret dextrum byphebos driam intendebatur, sed citra tumorem , vel quia non magna uerit jecoris inflammatio, vel issmis partibus duntaxat, quibus ventrem complectitur, cum gibba nondum una cum infimis in illino. rem essent elata. Quod Hermocrati a) contigit. Ex quibus c0Mstat fieri in hypochondriis tensionem mollem, id est citra tum0- rem ex inflammatione septi transversi, jecoris atque lienis, sed jecore inflammato non toto, neque magna inflammatione assecto, sed aut parva, aut tantum infima ejus parte inflam' mala. Ex quo lassii primo occurrens gibba nondum instam mala, apparet tensio citra tumorem & mollis. Sed hae. tensio nunquam toto jecore inflammato apparebit, Vel mygna affecto inflammatione. Diximus hanc ipsam tensi0nem

ueri quoque non tum ab inflammatis visceribus, sed & st mygna quidem exsiccatione. Quas causas Galen. in primo frq gΠυ' DXt. 3O. ita complexus est. Gundoque enim inlevis' tur ilia sine inflammatione proprie nominata, aut propter τής melitem sccitatem non solum in illa parte, sed etiam in sepist πωρ verso, costis, membrana, praecordiis; aut propter inflammori ' mcum tum0re, ipsorum in iliis mustuArtim consistitatem ne io Wφ' tiρη proprie vocata quae quidem tumor dolens est. Sed has rens0β Τ

349쪽

cap. XII.) DE PRAESAGIENDA VITA εT ΜORTE A GROT. 33sribilis causas, Vel etiam clarius is r. 3. Epidemiorum com. 3.texi' l. Galen. ita expressit: 'pocb0ndrium tenditur, ubi a septo merso vicinae partes trabuHtur. Ad ipsum tenAthir septum iransversum interim in Pleuritide ob inflammationis magnitudinem succingentis membranae costas; interim ob originem nervorum, ad se nervos, qui ad septum tranSverssim pertinent, attrahentem; interim Vero per suam ipsius inflammationem. Atque haec erant de tensorum hypochondriorum causis pra, mittenda, quibus perspectis nunc ad praedictionem descendi- mus. Hippocr. itaque in I. s. 'S. a) text. 39. ait: tum0rem Hypoc. durum, , dolentem in utroque hypochondrio, aut in hondrio-4 Asmam. Talem quoque significare, assirmavit, ab initio

mortem brevi fore. Galen. vero in comm. intelligit per tumorem, inflammationem, jecur, aut Ventriculum, aut lienem Ob-nicio .ssidentem, eX qua plures cum cito intereunt, praesertim

ubi magna est; sed praesagii judicium alia signa perniciosa confirmabunt. Sed ubi tumor ex musculis inflammaris sit, raro m0rtalis aestimatur. Sed Hippocrates priorem sententiam, in qua ait, ab initio tumorem durum cum dolore brevi mortem proe nautiare, paulo poli ita limitasse visus est, quod non nisi magnus, & non quivis mortem Naesagiat, neque semper. Qu0d ita habet: b text. q. o. Quicunque ergo tumor dolens, durus

moralis est, per 'eulum mortis brevi fore significat. Quasi di,

erit, hujusmodi tumores, id est viscerum inflammationes, si laterimere aegrotos debeant, cito id facere; nam diu cum du-xὴdi, suppurationem potius, quam mortem denotant futuram,

quod paulo antea Hippocrates tradiderat, hisce verbis H: s fe-ν ii vigesmum transcendit diem, b febris detinet, b tumor πω sint, insuppurationem serti contingit. Quare tumores eum do-Φ0xe in hypochondi iis, qui non ex inflammatis musculis, sed x jecora aut ventriculo sus periculosi, praesertim si magna.

. Ax hujusce praesagii judicium confirmabunt sipna illarum minationum pathognomonica, tum morem lignificantia,

quae Pyg. 38. lin. 38. B Ibidem. lin. s . H Ibidem. lin. - ,

350쪽

quae postea apparent ; perniciosa enim exitium praedicast, qualia Hippocrates vidit in Appollonio: De quo in his. f tib Did lorum Comm. 3. text. 8 . ita habet: Somni non iis

erant, inflatio mala magnastis, comatosus erat, hypophonisii dextri elevatio cum tumore, extremae portes uΠdique subfrigida aliquantulum delirabat, omnium obliviscebatur, quae locutus est Non mi' mente movebatur. Non minus perniciosae sunt hypochondri 6 sub bi 'tensiones submolles citra quippe tumorem; quum ostem

1., esit, derimus aut nobilium Viscerum inflammationem, aut mari. tumo mana siccitatem principii, Vel nervorum ad septum transversum rem. descendentium, aut membranae. costas succingenti S, pleurae v, catae, significare. Ceterum hae tensiones per se solum, tametsi perpetuo malae sint, nunquam eXitium praedicunt, nisi alia prava una illuxerit signa. Quando non omnes inflammat0 jecore , aut Ventriculo, aut septo tranSverso, moriantur, Quare necesse erit, ut reliqua signa consulamus; quae si mala fuerint, ac ex lethalibus, procul dubio mortem poterimus praedicere.

Quales tensiones fuere observatae in Sileno b , Hermoerate H, Bbselista d), adolescente Meliborae 6, , adolescentulo, qui in meyia

cium foro decumbebat f), quibus cum submolliter hypoch0ndri

Aouod 'esilanx, una qu0que signa mala δι lethalia affuerunt. hondito. Eodem modo hypochondriorum dolores cum tensione prae tum do. dicta, & malis signis, lethales esse solent, veluti Uxori Bro' loxea qui- meadai l contigit, in qua tertia die hypochondrium cum d0luo min l*- rit, habebat urinas crassas, turbidas, non residentes, A fg dores frigidos, quae omnia lethalia exsistunt. De eo ver0, calescens cornavit, ita habet Hippocrates li). Quidam calefient N navit , potavit largius, uomuit cuncisa. De nosse febris acuta, cordiorum dextrorum dolor, submollis in partibus externis Ursis matto , noctem molestam duxit. Vrinae primo rubra, cros , .ipvitae ποπ residebant, lingua praestrida, non admodum stibuysigi

Quae in ipso signa fuerunt perniciosissimae ae lethalissimae

fiam