De praesagienda vita et morte aegrotantium libri septem [...] cum praefatione Hermanni Boerhaave

371쪽

mitatione, cum maxima ex parte noxiae V perte Uae esse filiane: uni res eiis con dat aegros interdum istiusmodi importunis breuntionibus liberari , mu pr teres statuendum eas o modo hisy, j as Medicus debet imita ri . licet enim mortem non a fprunt, alia -- D imetrum, sua proecto non inveherent, i cum 'nis bonae concoctionis factae fuissent. Hujusmodi a rem ineomm a praeclare describuntur ab Hippocrate M: quippe

excretiones ante coctionem Vel nullam a runt crista , vel malam, vel dolores A labores, q rum u0mque ma in omnia Bm Omata comprehendi posuist aut morbi diutu nitatem , aut mortem , aut recidivas. Illud da se demonstrant aegri, quorum superius facta es mentio r in Metone b), Crisis intempestiva, etiamsi non fuerit perniciosa, fri via tamen B tomata in tulit, vigilias ac dilirium, intulissetque adtac recidivam, testimonio Hipp. V Gah nisi crebros uvis post judicium profluxisset. Herophon. o tu tot peria in a incurrit B tomota , ut Galen. scribat praeter exsper imam eum superstitem fuisse, praeterquam quod die decima

orta recidivam nou potuit e citare. Qui in Dealcis horto decumbebat ae , omnia Dbiit incommoda re pericula praeter imi rem , ex suo etiam evasit, teste Galeno, propterea, quiam imas habuit vires, Da tot tanta mala sustinere potue- t. Hactenus Massaria. Hac hora ejus mors audita est Ustgno cum omnium medicinae studiosorum dolore. Haec Vmnia hic recitare placuit , quod haec omnia nostram de h)ς dissicultate sententiam maxime confirmant. Quibus ad- Meretiο-vimus, ut ad objecta respondeamus, nos quidem fateri duum humorum excretiones, vel etiam in principio mo p0rum utiles, fovendas atque adjuvandas esse. Proinde & e tum Q. ypriematum, pustularum, abscessitumque omnium ad igno' vendae. hi ς partes talium humorum , quales sent calidissimi, te ultimi, summe putridi & venenosi, ad turgentium naturam

372쪽

accedentium, vacuationes esse potius fovendaS, & a uvandi, quam cohibendas ; nihilomnius bonas quidem per se n6a di

cemus, audo prorsus morbo exsistente , cum plures his cos

spectis interiisse, & Hipp. tu Epidemiis dc Gel. hidem modi mentariis de praesertim in libro de suo rum bonitote bre estp. 1. nobis assirmarint. Quis enim Parinidibus, quis cauebunculis , quis exanthematis , atque alii S abscessibus, tametsi bonum sit, humorem illum malignum foras inluere , fidere poterit 3 Cum & causas & morbos perniciales denotent, qui bus plures pereunt, & non uisi robustissimi servari solent De uptione vero sanguinis non negandum, vel etiam multis has profuisse aegrotis, ut Hippocrat. in I. Qid --rum a se vidisse hisce verbis expressit : Hebribus autem ardent, bus haec accidebant, quabus rite , , largiter sanguis per minerupit, eadem causa maxime se abantur. Nec id a novi es flvecte ei erupit fiet sanguis in loc statu , mortuum. Nam iri,iscus quidem Epamenon Sisenus, quitas partim quarto die quinto e naribus fidauit mortem obierunt. Hoc in Cleonaffide M Maone 6. in eo qui in Deoleis horto deoumbebat i Pericle eo, Abderae virgine f), , Larisae Cirgine g), LRRς in aliis Hippoc . observavit. Galen. de 'Metone ait: Largae is naribus eruptiones sanguinis liberant fere ; sane enim a sola piis tur sanguinis eruptione j judicatus , seruistus , quamvis ν'' inviso tuta Ana haberet. Ex quibus apparet, eXcretiod*i sanguinis majori ex parte salubres esse, vel etiam si in principiqmorborum at paruerint; neque mirum, cum vel etiam in pi meretro' cipiiS, non exspectata coctione , multitu nem minuant, pis Venosum genus refrigerent, caloremque transpirare Iuliue tam puri edinibus, ne fiant, occurrant, qua ratione Medi ψὲ tem prae--jR magnis morbis statim secta vena sanguinem c0pλ' sagiunt. sius mittunt. Haec etsi vera sint, nihilomitius si eae eXcreix'

373쪽

nes seu eruptiones, morbo concocto fiant, fidelius salutem praue nuntiant ; infidelius Vero , quae cum eruditatis signis conspieiuntur, quod etiam Galen. in ptim libro de Crisibus virus est voluisse, cum ibi, si vel etiam sanguis e naribus profluit, cru- db morbo , non judicare assirmarit , & Hipp. 4n quario , de .ictus nat. in acutis' a) dixerit: e naribus fluxerit Onguis cum

innis albis, crassis N levibus dentiis, solat aegritudinem: ae

Galen. in primo de Crisbus cap. 8 . ita habet: Sanguinis autem

tro' via, fidores, o tumores qui juxta aures fiunt ae reliquid cubitus , st iu tempore quidem fiant, opportune prodesse posmi; tempestiva autem nihil juvant. Hippoc. scribit: tu Epid. b

eap. 7. Mulierem , is mendacium foro leumbentem, habuisse de naribus sanguinis eruptionem, quae tamen postea interiit. Quod Larib se H posteni evenisse etiam Hippocr. in libr.

s. Didemiorum text. I . c) tradidit. Quod certe ego in multis vidi, sed proxima aestate in quadam juVene, quae, cum eX abo tu febre ardenti duobus mensibus laborasset, eoque tempore habuerit crebras, largas, de naribus eruptiones sanguinis, ipsisque aliquantisper videretur juvari, tamen, quod perpetuo urbnξS, alvique ariethiones crudas habuerit, ideo labores, dolores , longitudinemque passa est , ac denique mortem obiit.

Ν0n tacebo me Venetiis quendam Bononiensem vidisse ardente febre conflictatum , in quo a prima die usque ad decimum D rtum, qua die perfecte est judicatus, sanguis e naribus, die δὴ aeque, una cum copioso & asIiduo profluvio ventris bilio yirulento, effluxit, qni tamen, etsi dolores, deliria, vigilias &istre mortem sustulerit, quia maximas vires habuerit, Praeter ς spectationem servatus est . Quibus tamen symptomaticiS e ςHii0nibus non est fidendum. Sed quid ad excretiones, quae h)que signis coitionis in Epicratis uxore, Claz0meni0, -- aerisne & in eo, qui in Dealeis horto decumbebat,

Ritis servatis, apparuerunt 3 Dixerim eas eXcretioneS non 'iς QS iis, quas Galen, cum Hippocr. symptomaticaS Uocat , p0rius criticas ; cum non absque aliqua coctione , tametsi

374쪽

non perseista, illuxerint. Intelligimus ex Galeno, Hippocrate que, symptomaticas esse, quae, nullis coctionis signis visi g, sea omnino crudo morbo eXistente, apparent: propterea dixisse hi, morborum in principio esse malas, neque in principio posse quisquam bene evacuari, ut Galen. docuit q. 22. hi everbis: Quare eum movi in initio sat semper indicia cruditati, omnnio tit tum mala non sit huj6modi humorum vacuatio, fieri prorsus nonpotest. Eabsuppocrata insecundo Epidemiorum a dixit: 'dicatoria Ana non statim apparere. In principio vero m0r

borum omnia esse cruda, Vel ex eo cognoscimus, quod Galea. primo de Crisibus principium fecerit primum morborum tempus , in quo morbUS omnino crudus eXiistit, habereque tediminum ad principium coctionis , quae ubi incipit apparere, augmentum dicitur, eaque perfecta & absoluta, uatus, quibus duobus temporibus fieri crises omnes Medici noverunt. i γre praedictorum aegrotorum excretiones non fuere ex Hippincratis Galenique sententia symptomaricae, sed criticae, cum c0ctionis quaedam rudimenta adfuerint. Namque in Heros sente die Octava urinae fuerunt melioris coloris , & residebant inii pauca, a quibus die nono si idore fuit judicatus; quod ver0 urinae non omnino essent concoctae, ideo recidivam illa exae rio minabatur, quando bonarum ci sium, ut postea dicemus,

duplex sit differentia; quaedam enim persedi ae sunt, qui di omnino aegri judicantur, & quaedam imperfectae; hae siquὴ signo coctionis conspecto , id esst in augmento , fiunt, ut τomnino coctione perfecta , in statu. In Epicratis uxore die kin decimo urinae coloratiores cum multo sedimento fuerunt: Sde Metove Hipp. die quinto e dextra nare latim profluxit guli merus , Ddavit, Iudicatus est; a oudicio, tirinae tenaci ν nigrae meli0res erant , quum antea nigrae essent cum nigro iς dimento , quae solent esse omnino lethales. In Clazom Wiqirem uriuae perpetuo, ut scripsit Hippocr. tenues fueraliti boni tamen coloris aes multum habebant suspensonum dispq rMM Atque itidem in Melidia s, Garme tenues, S hq ni coloris, quas ex coloie aliquam coctionem habuistis ν

375쪽

cap. IV. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGllor. 361 di Galen. Ex hisque esto n0bis demonstratum, posse quidemnituram eXcernere humores, Vel etiam crudos, sed hae excre- tiones raro bonae, nunquamque Perse , quae aliquando salutem, eum exitiales Plerumque sint, non nisi magnis incommodis,pblii centur; nunquamque ita bonas esse, ut illis nos fidere debeamus. intibus una si signum aliquod illuxerit perniciosum. omnino eXitialeS erunt. Itaque colligamus naturam ante ebitionem sanguinem sepius critice , id est, utiliter excernere, sed neque huic eXcretioni perpetuo esse fidendum : atque Lee obiter a nobis de hac dissicultate dicta sint. Nolui enim ita sicco, ut riunt, Pede lectores ad praedictionem ex part cularium humorum singulis excretionibus, de quibus nos postea accurarius, his non praemissis ac cognitis, descendere. C A p. IV. De diebas decretoriis .id praedictetonem facientibus. Cum ad singulas humorum excretiones pro salutis ac mo tis praedictione descendere minime possimus, ni prius &diebus decretoriis Sc judicatoriis vocatis, atque de crisbus,d0n minus accurate scripserimus. Horum erenim cognitio videtur necessaria ad rectam omnium excretionum rationem

λd pr0gnosin assequendam. Idcirco inprimis de iis ta monem praemittemus. Dicimus itaque, diebus, in quibus morbi mpidatur, hes inesse differentias; nam quidam sunt, in quibus

9 servatum es , .morbos aut simpliciter res bivi, aut cum alibqqst excretione, aut cum abscessu, aut aegros in iisdem quO-yi modo interire. De quibus Hippocr. in hλ Progπο- β) est: Febres autem udicantur iisdem humero diebus, b M u supersunt homines , j ex quibus intereuut, si se ζVim febres , ac signis firmata securiblimis , 'arto dis, utilis desinimi. Deterrimae sero , ae Agnis asigentes di olimra, quarto die aut citius interimunt. EF quibus GD

376쪽

D ., dea lem in Comment. ait, nominari, in quibus mos ei e 6hii ' horum fiunt mutationeS , aut quod in i Psis aegroti statim L quinam berantur, aut quod in melius mutannir , aut quod morian diduntuy, aut quod in deteriuS labuntur. Hae Vero murationes quas Iudicationes ctiam: Vocant) fiunt cum quadam evidenti vacuatione ,. evireti eUe, amabscessu. Itaque ex iis dicistius dies ,. quos decretorios , judicatorioS, atque criticos Messicivo cant, illos esse , in quibuS naturae pugna cum morbo, vel al terius ipsbrum victoria appae ei; aut in quibus morbos solutae iri, quovis modo, nos, S indicatur ; aut in quibus aegri m0riun tur. Pro decretoriis Ver0 complures ac fere innumeri passim

apud Hipp. in libris Epidemiorum, pro stitarum , & Al ,

rhinorum leguntur ae observantur; eX quo multis visiim est, quod in omni clie possit solvi morbus, omnesque fere dies pu se decretorios dici. Hippoc. in I. Di, 0xum, m. q. a text1 . hoc exprestit. Esi ratim primus decretorius cireuitum, qui diebus pari is judieant quorsus A sextus, 0ctavus, decimith decimus quartus, OgesimuJ0elavus, i gemus, quadragis insoliarvus,Jexugesimus octuagd Ericentesimus. Et circuituum , qui ja dicant imparibus Hebus, es primus, tertius , quintus , septimo, nouus, uudecimus , decimus septimus , vigesimus primus, τε firmus, septimus , trigemius primas.. Et in libro. quarto Aphoris 36. eoSdem e pressit; dicens : Adores febricitanti sim per tbovi, b tertio dis, , sumto, b septimo, P nono, vades mo, En decim0 quarto, bdo mo septimo effigesimo primo σvi

sgi icant, B ' Morba longitudincm , recidivam. Non deseruit

qui omnes ad vi uinum usque decretorios fecerint. ut Gal.. iv I lib. de iebus decret. eap. 9. scytbit, prim 'in secundum diem non raro decernere affirmavit forte , Primo die febi es varie resblvanturi, atque etiam quod es Gyle 'in lab. I. de Crasib. cap. 1 .. aliquis morbus ad starum venire etiam Prima die Possit; non raroque e sictgix xcie morialuuia homines, uti iunt Ah lectici , dc qui xςPς pag. 9ω.

377쪽

Cip. IV. DE PRAESAGLNDA VITA ET Mostra agasiiDcantur : sed ramen raro cris es atque judicia prima & seeunda die ,fieri possunt, quando humores longiori spatio ad

in citatem perVeniunt. Tam ect non negandum erit, non ra-ib spectari excretiones prima dc secunda die, sed hae omnes pravae exsistitim, M silperiori capite satis est demonstrarum. lse tertio vero, quarto, & quinto nulli dubitant, hosque dies esse, in quibuS non raro judicia animadvertantur. Sextum quoque esse de ta Orium , Gai. ia 3. de diis. decret. concessit,sid plerumque in ipso dissicile ac incertum fieri judicium alii quo die Larillam vis inem fuista integre judicatam Hippoc. ul. text. q. ita tradidit: Sexto ex varilyras Iurgiter inlim. Dci fluxit , inbo ruit ,1ac mox sud it toto corpore multumetatam, sue fel Te, est judicata. Septimum non solum esse decretoelum, sἡd omnium validissimium esse, omnes fateatur. Octavum ex paribus decretoriis fecisse Hippia nuper vidimus. Et is libr. q. Epid. M plures aegrotos ea die judicatos meminit. De nono ab aliquo non dubitatur. Decimum quoque judicatatum fecisse aliquando visum est Hipp. cum dixerit : Decimo

berem , quam in Cranone ciuilivit, decima die sudores , ut Galeno placuit, bonos habuisse, scriptum reliquerit. Gal. iucommeat. Historiae Desionis non plane e numero decretoriorum dierum detrahendum decimum diem assirmavit: idem dedu0decimo & tertio decimo dicunt, cum tamen raro aut numqβ in , dc neque recte hi dies judicenti Decimum quartum p it septimum praecipuum obtinere locum Gai. docuit. De ςςimo quinto, dc decimo octavo, qui inter decretorios Vere xἰς asseri non debent, dicunt, quod in ipsis do in siugulis ylii. aliquando morbi resblvuntur. Ceterum etsi aliquando Ru. 0mnibus morbus aliquis possit judicari , tamen non hos 'R RQS judicatorios merito Galen. δρ alii Medicinae Au res:*ςςrunt, sed eos tantum, in quibus frequentes dc multae ju- ῆλtiones morborumque mutationes spe tantur. At ut vere jud, Z et a

378쪽

judicatorii cognoscantur, HiPPOcratis regulae erunt observ1n dae. Quando non omnes dies , sed eos tantum, qui quater nis septenisque circuitibus dierum fiunt, esse decretorios Ga len. in primo Didemiorum , hisce Verbis eXpressit. udi mus sero in lucubratione de diebus decretoriis, omnium esse isti toriorum validissimos , qui luaterno, vel septimo circuitu suos Sed de horum cognoscendorum regula Hippocratem nune audiamus , qui in libro 3. Prognosticorum a) ita habet: ita quae primus impetus tanc in modum Mitur, secundus vero adsueptimum producitur, tertius ad undecimum , quartus ad letalici quartum, quintus ad decimum septimum, sextus ad vigesimuM. Hi ergo ex morbis acuti simis per quatuor ad viginti eae addi tione rerminantur. Et in secundo libro Aphorismorum et . Ibitenorum quartus est index , alterius septimanae octavus prinos

pium. M autem ae undecimus contemplabilis ipse enim gailrtus est fecundae septimavae. Rursus vero se decimus septimus eo

templabilis ipse quidem quartus est a decimo quarto, sepi,

mus vero ab undecimo. Ex quibus silpra viginti si addamus quatuor, Vigesimum quartum decretorium faciemus, & ab ipso addentes secundum quaternarium , cujus principium est vigesimus quartus, faciemus vigesimum septimum , & hoc ordine, trigesimum primum , trigesimum quartum , trigo simum septimum , quadragesimum , quadragesimum qu Ptum, quadragesimum septimum, quinquagesimum primum i quinquagesimum quartum , quinquagesimum septimum, sexagesimum , seXagesimum quartum , sexagessimum sepii mum , septuagesimum primum , septuagessimum quartam 1 septuagesimum septimum , octuagesimum , octuagesi Vm quartum, octuagesimum septimum , nonagesimum primum)nonagesimum quartum , nonagesimum septimum atque cζὴ tessimum. Quare tot erunt dies decretorii vocati, in qui hi

saepissime morborum fiunt mutationes & judicia , dc soluit' nes , addunt quoque Hippoc. & Galen. tertium, quintum nonum, ut ex libro quarto A orismorum P Non mi

379쪽

CU. IVJ DS PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEmor. 3 6snii; & sextum. Hi oz. Vero hos omnes divisit in decretoriositque in indicatorios. Hos esse quartum septimi, undecimum dedimi quarti, & decimum septimum vigesimi, i vigesimum quartum vigesimi septimi, dc trigesimum primum trigessimi quarti, & trigesimum septimum quadragesimi, & sic de aliis omnibus, Primus quaternarius indicat, quod in altero est futurum, & tertiuS quod in quarto, & quintus quod in sexto &ita de aliis. Et hoc est, quod Hippoc. in Aphorismis a : septenorum quartus es index. De quo Hippocr. in . bor. 71. ita habet: Quibisse ima udicatur, bis nubeculam habet quarta die urina rubram, VHis ex ratione , dc Galen. in comment. ait: Nam cum quarta

dies sit index quemadmodum ipse edocuit, qualis si futuras ima praemonstret Omve quod ipsa dignum est tu 'gnum co- Aionis apparuerit, futura eptima die judicationem Ostenditi adeo

ρ od non solum rubra aliqua nubes in urina apparens, antea non υμμ, judicationem Anet Pot; sed , alba multo plus ipsa , adsue amtem magis enaeorema, latine crasamentum quoddam suspensium, di velut conglobata nubecula, media in urina pensiis ici pote M aegumst atque coi tuens, Nique ipse cohaerens, crim fore praenuntiant. Si

vero velociter admodum morbus moveatur mutatio coloris rem istentiae, funes cientia Mna futurae judaeationis: tenuis itaque tua , fl mediocritier ora is essetatur, os alba rubra flat, in talimVr o judicationem significat. Ex quibus apparet, quod coctionis signis non tantum in urinis, sed in aliis quoque eXcremem

ut, quarto die, vel aliquo alio die , contemplabili, vel indice parentibus, septimo futura bona judi catio nobis indicabitur ; & mala, eodem die cruditatis & malignitatis signis conspectis. QR em maxime a Galeno in illustratam habemus. imoab) vigesimo judicatus, decimo septimo, qui est viges, mi index, habuit urinas melioris coloris c in subsidentia. Qua- Dies tib contemplabiles indicesque dies ideo sunt appellati, quod dices . 2xpViuo indicent judicationes in altero quaternario futuraS ; 4ς retorii, quod ipsi judicent: sed aliquando confunditur

st, a. a . Rus vide historiam lib. 3. idem. AEgr. s. p. Iora.

380쪽

hic ordo, ut quandoque indices fiani decretorii, & decresbia in ces. Quare tot sunt dies Vere decretorii indices. in febribus coutinuis ad praedi HORem considerantur, & ipso rum loco est circuitus accessionum numerus in febribus tute, mittentibus: nam, ut Hippocr. ιθ habQῖ tertiam fe is se murircuitiktas terminatur ; atque quarta acciessio erit index septi inae, ex ipsa poterimus ferre judicium de septimae exitae De qua re Galen. in lib. 3. Prognost. ita scripsit: Ut enim per

febres continuas numeramuS Omnes deinceps dies in praesensio nem futurae indicationis; ita per intermitienteS annotati0nes,

ut, quod per continuas septimus dies valet, id per intermistentes septima circuitio praestat: ob id istar exquisita tertia ita septem circuitibus ; non di HS septem judicari natura solet; quin etiam, quod quartus dies a principio numeranti adversus septimum est, id quarta circuitio adversus septimam circuitionei artus enim dies septimi index est, & item quarta circuitio Iptimae index. Itaque in intermittentibus febribus accessiones, atque in continuis, dies observamus, qui, ut dixi, sunt panim Iudicatorii, quod in ipssis fiant in m0r bis murationes & judicationes, pariun iudicistorii, qu0d indisi. . . ceni in altero quaternario mutationes & judicia. Adduntur

alii, qui vocantur intercalam atque intereidentes, cujuSm0di interei- stat, retatu8, quintus , seXtuS, nonus, vigesimus primus, id dentos quibus quandoque fiunt judicationes, sed tamen raro, d qβηq inδη, neque bonae, neque cerrae 1lint; quia ni nirum fiant a B IR Ta moaebo irritata ac provocata, ex quo aliquibus etiam prρ vocatorii fuere nominati. Ceteri alii omnes dicuntur Goa is cret0rii, uti, esst primus, octavus, decimus, duodecimnii

decimus terrius, decimus quintus, & decimus sextus, decim'io tWuS, dc decimus nonus, atque alii item plures omnes, qβὲp Pe qui ultra decretorios, indices, atque intercidentes sunt; Rhque tot sunt dies decretorii & ipsorum praecipuae differet ii 'de quibus qui plura desiderant, legant libros Galen. de si

Decretoriis, & quorundam recentiorum Medicorum r