장음표시 사용
401쪽
cap. IX. M PRAE A.7ξηPA ViTA ET MORTE AEclior. 38 seq. tertianas, effervescentes inflammutiones; eoque magis, si una sanguis eae aliqua Parte corporis copiosius erumpat. iut biliosus vomitus, Vel alvi excretio biliosa appareat; itidemque cerebri inflammationeS, reliquosque omnes capi, iis affectetis. Sanguinis Vero excretione seu eruptione ardemies febres, synochas, aliquando phrenitides, ets1 eae non frequenter, pleuritides quoque, etsi minus quam ardentes febres, aliquando etiam Peri Pneumonias, quod tamen raro fit, judicari fias docuimus. Hepatis, lienisque inflammationes frequentissime e naribus eruptiones liberant; sed hepatis e dextra nare profluens sanguis, lienis e sinistra, quod recti- . tudinem omneS bonae eXcretiones & vacuationes servare debent. Omnes item praecordiorum inflammationes sanguinis fluxio judicat. Sudor etiam, ut dictum est, juvat omnes in fiammationes calidas, & acutas, quae sunt in praecordiis. Item hepatis partes devexae, sanguinis fluxu, sudoribus, & copiosoribus urinis solent judicari; δι convexae alvi eXcrementis,hili0sis, atque sudoribus, nonnunquamque etiam vomitibuS. Renum etiam & ves eae affectus copiosioribus urinis judicaris lent. Thoraeisquς ac pulmonum affectus sputaminibus. Haec
pavea addere ex Galen. lib. 3. dei ci . cap. a . Volui, ut le-stor possit ex ipsis pernoscere , quaenam excretioneS morborum ideis conveniant, atque ex ipsis bonam crisim quod congruat naturae morborum vacuatio; S malam, cum nullo PDe0 c0ngruat. Dei quibus sorte Hippocr. in I. dixit: perturbationibus meretris stae somitibus spontaneis, s qualia pumipyri oportet, purgantur, confert re aegri facile ferent. Quod x p*iit p0stea a),. dicens: vacuantur, non multitudine sunt
U JUda, sed, si qualia oportet evaeuentur, , aeger facile fe-
βt, Itidem & locus, per quem , ut dictum est, fit e cretio, Est Ioeo*xit attendendus, ut sit conveniens, & ad quem natura inci, per quem 'ζςrit. De quo etiam Hipp. in Aphor. a I. b ita habet: sitqXcre- 'da sunt, quo maxime tendit natura, eo ducenda, per 'φ dicet Aea, quae eonferunt. Galenusque in commemaris, Ccc a loca idem. libri Aphor. z3. Lib. I
402쪽
loca convenientia, per quae eXcretio bona fit, intellexit; s- ιή, id est dire di ad locum affectum fieri contingant. 'gi quibus apparet, quae omnes sint excretioneS natur ζ m6A. xum congruentes, per quas OPtimae salutaresque cris es fiunt. E seu, Quas etiam optimas esse alii S signis cognoscimus, & pythio mine quod ab ipsis aegroti aut sanentur, aut in melius mutentui Ru bi. corporaque quietiora eVadunt, atque hoc est, quod Hippo Q lper hunc Aphorismum a) docuit, qui est: Quibus crises fit, ii
nox gravis ante actamnem, qua vero subsequitur, magna ex part lesior est. Hocque fieri: Galen. in c0mment. ait, quia videli cet plures ad salutem cristes desinunt. Certo siquidem scimus ex aegrotis plures esse, qui servantur, quam qui intereant, nisi forte pestilens sit caeli status. Optimae quoque eXcreti,nis certiora signa notat Hippocr. in I. Aphor. II. b) ut aegroti facile evacuationes tolerent. De quo signo Galen. in comment. ita habet: Nam s humor superexcedens evacuetur, tune i liris se aegrotum fieri leuiorem, b melius tolerari, est neessarium. Addit in tertio de Crisbus cap. a. Fieri etiam melius coloratum
pro ratione evacuationis, atque ad resurgendum robusti0rem, Ex pulli. remque resolvi, aut saltem maxima ex parte diminui. Cebus. terum haec optimarum crisium s1gna confirmabunt quoque pul sus ; meliores quippe, Vehementiores, aequaliores, ac ordinutiores, de quibus Galen. scripsit: Hebementior igitur co tinue magis pulsus, , aequalior, atque ordinatior in bona a clinatione; expellit enim natura fortius Omnem subito si ri lem calorem: debilior vera atque inordinatior et inaequalis olpulsus in mortalibus declinationibus. Atque tot fiunt, quae ψ'timas cristes significant, easque, ut dictum est, fideleS atqης certas, quibuS certa quidem salus perpetuo promitti aegr0 λ Poterit. Quales ab Hippocr. 3. Epidem comm. I. c
illo, qui in Dealeis horto decumbebat, & in aliis fuere ς0' spectae de illo ait: Quadragesmo nisus pituitosa, alba, Vt bru, dejecit, multum toto corpore sudasit, absolute est juui Et de Nicodemo d) ij infimo quarto multum urinam, di ol 'reddidit, in qua multa)ubtilebant, sudor ei toto corporc
403쪽
cap. IX. DE PRAESAGlfNDA UNA ET mRTE AEGROT. 3 89 unasit, sne feDe Judicatus es. Et de pericle H etiam, qui fideliter per crisin fuit judicatus tertio. Febris emollita fuit
in multuemc0π ctae, is quibus multu abstinc nocte quie-bit. quarto circa meridiem sud0r prorumpit toto corpore multus ib eum, me febre Iudicatus est, nequo rediit. Et de Anaxio ij phuritim b). Vige limo septimo rediit febris, lusit, multa exere est conposta, is urina multasu debant alba, destit sitire, dormi-ost , trigesimo lquarto die sudavit, cessavit febris , in totum est
jstdicatur. Atque de Heronto H. yam vero circa diem octum g vium cuncta remissa sunt, noutamen destitit, etenim urina bori coloris, ef eopi 0ressu dentias habentes exierunt, deliriaque imminuta sunt. Circa diem ante inrum , aluus fuit turbata multis biliosts, durabantque diu multa talia, deinde δε enteria rem More, reliqua levia fuerunt, in summa febres eum reliquerunt,d restque jurditas. Cente Os absolute Judieatus. In his omnibbus possunt omnia praecipua optimarum fideliumque Crisium signa pervideri, quae esse diximus, coctionem manil stam ac e quisitam in excrementis , quae juxta affectuum locos affectosi Asiderantur, in statu morbi cris es fieri, praeindicarique ab indicibus vocatis diebus, in criticisque diebus conspici, excre-ii0nesque ideae morborum respondere , hasque sequi aut febrium solutionem, aut manifestam imminutionem, cesshre lympi matum molestias, quae singula in iis ab Hippocrate conspestis crisibus fuere observata. Coctionis manifestae signum in Nicodemo fuit multa urina alba, in qua multa subsidebant; in Periele, urinae item multae dc concoctae cum multa su sidentia; kri Annaeione, multa quae tussi excrevit concocta Rin urina optimam subsidentiam habente ; sc in Herontoyxidae itidem melioris coloris, copiossiores si ibssidentias habe t) ςystat. Quae etiam concoctio perfecta, in statu naturae fa- 'V fuisse eas crises indicabat. 1n quibus cum criscS in crint i* diebus apparuerunt, tum videntur quoque antea ab in-
404쪽
to , quod febris ejus fuerit ex mistione bili 0sorum pituitos
rumque crassorum humorum, ideo eXcrevit per alvum multi pituitosa, & si idore copioso tenues biliosi humores fuere ei creti; & Perilales quoque sudore multo excrevit bilem, a qui in febrem delapsus fuerat,matque ita de aliis: quas omnes 1 allevatio, cum febris, tum symptomatum, fuit subsecuta: Ahbee de optimis fidelibusque critibus, salutem certam aegrotis
De Crisibussalutaribus, quae tamen neque fideles neque certae perpetuo sunt. Cisse, im Pparent vero Crises non raro bonae sane, sed tamen qlibye ectae , bus Medici perpetuo fidere minime debent, quae hiscere non signis ab optimis fidelibusque distinguuntur , quippe, qR04' non cum exquisitae coct ionis signis ; neque in statu m0sti,' 'μ'μμ'' augmento; atque etiam , quae non ab indicibus V0. Vtis diebus fuerint indicatae ; neque in diebus decretoriis appuruerint, sed in intercidentibus, quos etiam intercalareS &pr0 'Vocatorio8 appellari superius diximus, quod natura , B0upq
fecta coctione, in iis cogatur pugnam cum morbo aggrψ i eX qua raro Optime morbus judicatur , sed plerumque impς lacte & non tuto & quemadmodum etiam' etsi app3ῖς ' quaedam coctionis signa,) non habent vacuationes nequζ i ς'
morborum, neque naturae aegrotantis, neque aetati, nequζ yy
Elui anteacto, neque anni tempori, neque coeli statui aut l0ς' congruenteS: demum, etiamsi omnia bona esse apparueripi ' aegroti facile vacuationem non toleraverint, neque juvζd yy'crisi huic non erit fidendum& multo minus , cum aegx' 'pulsus meliores, quietiores, ordinatiores, ae vehementiorζ 'qh buerint. His quidem signis erises eonspectae non plano i dicuntur, etsi pleraeque salutem ostendant; at cum J-ribu , recidivis, &mala aegrorum tolerantia, morbos jud; ' 'Sed singula haec signa diligenter consideremus, & primμφ
405쪽
39I cap. X. DE PRAEsAGIENDA VITA ET MORTE AEsstor. ii; quae in augmenti S morborum, quo tempore natura noni sane morbum conco it, sed ccepit concoquere, paucaque apyituerunt coctionis indicia. Haec sane inceptae coctionis, nondum abselutae, signa, in morbis non exitialibus, bonam crisin pollieennir; sed tamen neque Omnino certam ac fidelem, ex quo plerumque sanantur , at non abSque recidivis, aut mol illi; seu laboribus, ac longitudine. Qiae vero sanguinis protavio fiunt, certiores & fideliores ceteris exsistunt; cum vel etiam in principio, nullis quidem conspect is signis coctionis, non incertam salutis spem aliquando sanguinis larga eruptio soleat polliceri. Cmusmodi fuerunt, quae in Pericle o in quotien6so sanguis prima die 'e sinistra nare pxofluxit: & in Vii g, Abirae b), quae in vestibulo templi habitabat, prima die menses fiuXerunt, dc rursus decima septima e naribus erupit, y ipsa vigesimo, etiam plurimo erumpente cum sudore sanguine, fuit judicata: eodem modo in Metone H quarta die coepit crisis per sanguinem e naribus, quae quinta die perfecte cum sudore ipsem judicavit, in quo non fuit recidiva , quoniam sanguis etiam post judicium erupit. Quae imperfecta crisis sanguinis eruptione clarius in Hero- Pep sin visa est, de quo Hippocrat. in 3. Didem. H text. 8o. ita guinis Θhoet, Vigesimo multum deliravit, itemque sequentibDs diebus. *W0 si adrogesimo multum ex naribus sanguinis erupit, menteque comystit magis , surdus quidem sed non perinde fuit, febres fuerunt
mi ae. Proximis diebus ex naribus sanguis, j paulatim erupit. c. 4 diem sex sinum e naritas quidem subsiseruns eruptisHes, Ju dextra eoxendis uὰmodum dolebat, febresque increverunt; at V ς die centesimo tantum fuit perfecte Iudicatus. . Ex qua histo'R' Q0lligimus. Cristes vel etiam per sanguinis e retionem, ςQteris aliis vacuationibus sunt fideliores & salubriores, y' indum cum perfecta doctione, scilicet ante statum , appa- bonas quidem esse, sed infideles ac incertas, quibus '' sit fidendum i verum ex his recidivas, longitudinemque rum, laboresque Μedici praenuntiare debent Plexum'
406쪽
que tamen salutares exsistunt. At hae in principio morbo rum, aut cum exitiali signo, si illuxerint, malae erunt, qui bus aut subito mors succedit, qHippe in praelanguidis c6rpb ribus, aut post longum tempus, in robustis ac praevalidis, ve luti contigit mulieri, quae tu mendacium foro decumbebat st) quae plures crises ante mortem habuit in principio morbi, id est, nullis 11gnis coitionis conspectris. Sed de hac accurate curi Ante sta-- exitialibus agemus. Colligamus criseS ante statum non ege ψm omnino bonas & certas; quod Galen. hisce Verbis expressit.
Ε ο igitur, ut in die decima quarta spes fit fore statum, di nos
ob morbi magnitudinem, vel motus velocitatem, vel propter ea aliquod aliud extrinsecum irritamentum cris; die undecimo antici pet, neque ipsam perfectam, neque omnino bonam :.& postea dixit, squidem morbussalubris se inveniatur, ut neque ejus siem men neque magnitudo festinent, neque error aliquis circa aegrotussi admittatur , status tempus criss exspectat: j boee quidem optima cri sis est; sit enim morbo jam cocto : si vero vel prolier morbi magnitudinem , vel motus celeritatem , vel propter illi quod irritamentum ante satum criss venire regatur , tau .aec cri's deterior erit, quantum flatum anticipaverit. Quo autem natura, etiam ante statum ac vel etiam in principiqaliquando , eXcernat, alias a nobis demonstratum est, in terim enim nondum incepta humorum coctione , A stli quando incepta quidem , . & demum ipsa perfecta : hq tempore cristes sunt optimae ; illae sunt omnino perniciosaei in augmento; quo tempore, teste Galeno in I. lib. de ct bus cap. 8. & in primo de tot. morb. temp. cap. 3. incoepi ς' concoctio, in morbo non mortali, bonae, sed imperfectN infideles : & hinc diximus alias Hippocrat. & Ges. Omnes ζ cretiones in principio, & crudo omnino adhuc exsistente mVI bo , lethales assirmare, & in augmento bonas dici, sed δ'' cerist , neque perfectas. Quas omnes Galen. in libro 'de Crisbus cap. 7. eap. I a. nec non, se in libr. 4. de progrplis . in hunc modum expressit, dicens : Nam ω I:
407쪽
Cap. X.) DEPRAESAGISNDA VITA ET MORTE AEGkoT. 393 in visae most Ut πβt Vrrem, Me mle tempus convenit , quippe olytus ipse alieV0r m e ultrix , quemadmodum in vere de fulibus facultatibus ante demonstratura est. Tempus au-tim ob fionis post fHem ulterotoriae facultatis est : tunc enim
functionern obire , Omnibu8 secundum naturam ab lutis, ostendebatur, cum illa ab actione destiterit: verum ante perfectam coctionem interim , quae obstant, amoliri cogitur; ut interdum , coitione jam absoluta, moratur adhuc, &lente, propter imbecillitatem , munus subit. Utramque autem in ventriculo clare licet contemplari. Instigatus enimc0ili 0nis . tempus non eXspectat, sed protinus etiam idoneum, cum eo , quod molestat, excernit, & ubi satis jam c0xerit, interdum lente ac cunctanter superfluum , imbecillitatis vitio, expellit. Qilare cris es ante augmentum quibuS-dam, etsi non omnibus, signis coctionis conspectis, bonae quibilem dicuntur, non tamen fideles, & certae, quibus nos fidere debeamus. Eodem modo eae, quae non in diebuS decreto- Quae nouriis fiunt, incertae exsistunt, morbique, qui non in diebus iis ut diebus s0lv mtur, reverti solent. In quibusdam Vero mi l cidentibuS sed provocatoriis vocatis, eodem itidem modo cris eS non omni d0 b0nae neque certae apparent, de quibus Hippocr. in lib. q.
bor. 29. ist: όibus in febribussexto die rigores fiunt, disso hi s at Iudicii. In hac die sirginem Larise sanguinis proflu-yi0 fuisse simul cum sudore juc catam , alias meminimus; &CR QR. ait in 6. Epidem. eomment 3. in tit. 19. aliquando bo-ηδῖ Qrises decima die fuisse observatas. Ex quo merito Hὶδ .p9Qr diuit in in. lib. Aphor. 61. febripitanti, nis in diebus imp vi febris deserit, reserti solet. Crises quoque , etsi cum Quae non
q*ihusdam signis coctionis appareant, tamen cum Vacuationi-.rectet deae hq , m0rborum ideis seu naturis non congruentibus, nunquam
pς ψ tae, nec certae esse poterunt. Exempli gratia, in adolei ςdie bilios, naturae, morbo itidem bilioso laborante, anna' mpQre aestivo, per alvum, aut per vomitum, si Diruirosum Rhitum humorem excretum observaverimus, cris rus , quod
408쪽
non congruat Vacuatio ideae m0rbi ac aliis, incerta ac iusti,
lis erit; idem in febre pituitosa, ii biliosum, & non minus si
sanguis, hepate affecto, e nare sinistre, x c liene, ex dextra chpio stor profluxerit. Crises enim hae non re iste ideae morbi c64 veniunt; propterea merito, cum aliquando h0nae, &aliquast N embr. do malae sint, infideles in erissique dicuntur. Add mus esbum tol- pique eti in hoc ipsum in his morbis significari, a quibus aegro lunt. ti, etsi p. rum statim meliusculi Visi sint, tamen paul0 post re cidunt, symptomata & febre4 redeunt. Atque hae sunt cri ses quidem bonae, etsi non omnino bonae, Plerumque saluta res sint, s d minime certae, dc fideleS, nec perfectae , neque perpetuo salutem praedicentes ; cum aliquando ab ipsis aegruetos mori contingat. Sed hujusmodi judicium confirmabitur signis , mortem significantibus, quae si bona erunt, b0num quoque judicium futurum dicemus, licet non perseitum, 1 forte non sine recidi Vis. Ceterum os et quoque agendulia de bonis crisibus per abscessus futuris, sed quoniam sat accurate agemus de iis, cum de praedictione ex abscessibus particularem sermonem instituemus, ideo lectorem lubens ad eum remibtendum duxi. Nunc ad exitiales declinemus. C A P. XI.
De Crisibus exitialibus cognoscendis. Crises. L erniciosae cognoscentur cris es contrariis s1gnis, qui β
PVrΠ'clo- A. optimas internosci diximus, quae sint, quae null0 cocti' hostii6ρ ς0R PQ Q, quippe in principio morbi, apparent, qβ' euntur. xQmpore natura quicquam boni nunquam excernit; certi0rψ
que erunt, si in diebus decretoriis apparent; tertio ubi ex xς tiones non respondeant ideae morborum uti superius di ιβ' est, Vel locis affectis, uti si in hepate inflammato fansuis e ς' e nare sinistra, e dextra, liene affecto, atque itidem di xqAb exere. affecto e naribus, & non per uterum perfluat. Addimu , sitionibus cretiones sint per se malae, dc exitiales, de quibus Hippq
myix in primo Epidemior. M ait: Sudores multi, bis tantum sit
409쪽
cap. XI. I S PRAESAGISNDA VITA ET MORTE A GROT. 3 sist reprenent, ut etiam coutraia termi. Et paulo post M: Pnu AAm in fronte, ου clavi lilii exsudMωt, sed nemo per totum cor sis. Et de iisdem in tertio Epidemiorum b): Sudores intemps bi; frigidi, multi perpetuo ἰ c0pia urinarum n0n bonarum, cogi pisibises malae. Et in I. lib. H de Vomitibus. Sed j sirulentutiomunt, j ex bis quidamsubito morirentur. Quare crudo plane existente morbo, in principio quippe morbi, quo tempore natura nondum coXit, cris eS non fiunt, nisi, ut stiperius d0cuimus, natura maXime a Vehementia morbi, de celeritate
irritata, ut cogatur aut statim sine pugna succumbere, aut pugnando cum morbo crisin faciat exitialem, qua, si virtus d bilis sit, subito exstinguitur. Cognoscitur quoque haec exutialis exc tio , primo, si non respondeat morbi naturae, &cum excretione per se sit prava, uti dictum est, aut una sis nalethalia conspiciuntur, qualia sunt ex urinis nigrae , turbi se, eum nigris sedimentis, vomitus virulenti, & colli quationes alvi, quibus in peste, Romae olim grassata, multos fuit se inte emtos , Galen. in 3. Epidem. scripsit, praeterea extremarum refrigerationes non recalescentes, de quibus Hippocrates leis ant semper, sed non toto corpore, multum extremitares frigebant , ut vix calorem reciperent. Frigidum per os exspiraro, respirare itidem per nares. Addamus quoque perniti isis has cristes saepius decipere Issedici artis ignoras , quod ab ipsis crisibus natura exstincta, aegroti melius quiescere videan- hJr , & melius se habere, cum tamen ex pulsibus languescen-hhus, ac prioribus atque aliis , eruditi Medici exitium in foribus esse cognoscunt. De iis pulsibus Galen. in 3. de Crisi ,
Ri ita habet i Debilior sero atque inordinatior, re inaequalis est pulsus in mortalibus declinationibus, nam una cum aliis Rc calor febrilis respirat, atque hinc species melioris exori trude paulo post , vel, cum ad levandum ventrem sum' erint, animi defectum incurrunt, j nonnulli pauco ac tenaci I 're est se moriuntur , fel etiam sne surrectioHe. Propter
410쪽
ni levatio. statum meliorem nam Vere quidem quietiores evadunt huine. . 'mplomata morbi Vel prorsus tolluntur, Vel multum iiii nuuntur: ita post exitiosas crises aegroti redduntur inquietiore, , debiliores, & symptomata saeVe aligentur , ni statim ex . tium stibsequatur; stut apparent quietiores & liberi magna ex parte a morbo & symptomatibus, qHibus graVantur, ex quibus artis Medicae ignari putant aegrotos in meliu8 evasisse. Cete
rum his non est fidendum, & hoc est, quod Hipp0cr. in Aphor. ηdigit. His, quae non ex rati0ne levant, n0H 0p0rtet fidere, neque visit..tum formidare mala , quae praeter rati0Πem eveniunt. Plurisa
enim talia stabilia non sunt, neque multum durare permanere consueverunt. Sed hanc falsam alleVationem cognosi emus, tum quod, ut ait Hippocr. ipsa stabilis non sit, neque diu btinus hic status duret, atque etiam quod , ut dictum eit, aegri languidiores aut non robustiores, & pulsus debiliores, inaequali0-
res, atque pejores evaserint; unde perfectas crises continuo exitium sequitur, veluti imperfectas mutatio in pejus. De iis Hippocrat. in Epidem. b) de Critoire . habet: Seeundo tumor toto pse u ad talum subrubeus cum eontentione, pusulue nigra, febris aco'ra , valde in sinivit ; dejectiones crebrae, bilissae, periit postriis quam aegrotare coeperat. Et de muliere D mediii c). dien Ne perriguit, cito percaluit, toto corpore sudavit, extrema membra stigida, deliravit,spiritus magnus, rarus. Paul0 P0 l onvulsoues a capite coeperunt. Subito obiit. Ea in 3. Epidem. t de Dibone, qui supra Herculis fanum decumbebat: Decimo massi me voce, multum frigus, febris acuta, multussudor, obili. Ν. . ΜψINMi de crisibus malis & perniciosis, quae imperflaete adisi.xj iiiiiii 6 jRdiς'ni, quippe st quibus in pejus fit mutatio, tamen aegro ne. non subito intereunt, hocque evenit , ut vires p aevalid) colatra Forbum strenue pugnent, & ut in exitialibus persecti
unica Vice PugnanS natura, prae iiii oecillitate, morbo succum bat, ita robηitam cogitur morbus iteratis vicibus, quod uJjς' Pugna non cedat, pugnando superare. Propterea varium my