장음표시 사용
381쪽
is, satis accurase scripserunt. Nune unum , priusquam de prae aliubi ab ipsis diebus agamus, superfuisse nobis attingendum hetae scimu8, quod a multis sane, quo scitu dissicilius, eoi idius desideratur, quippe de caussis dierum criticorum, de Di.i uinquibus sine quaedam attingam, etsὶ meum; non sit ste hac re erili eo 1ccuratius agere. Jam sciunt omne8, plures causas a viris eru- rumliis afferri. , Ρythagoreorum plures ad vim numerorum retu- .auis.
lisse dies decretorios dicitur, quod Deus naturaque ceriis numeris gaudeat: Astrologi ad varios aspectus stellarum erraim dum & fixarum ; alii ipsorum, ut Galen. ad lunae aspectus ;alii ad solis lunaeque speciatim aspectus, eo modo, quo qui eam viri erudit Ii iii studuerunt probare maris fluxum de refugum, minaentum & decretionem eXinde concitari: Ammihi stanus Medicus Hebraeus, ad harmonicam consonantiam:
Ludovicus Lemosius, qui de praedictione doctissime scripsit,
naturam secit crisium, criticorumque dierum, minirem, praesertimque expultricem, humoris copiam, accessiones, mose hae ipsos, atque ambientis naturam : Hiero mus Fraca i0rtas , philosophus de Medicus praeclarus, admotum proprium humoris melancholici omnem dierum criticorum causam retulit: Nos vero non ad huius solum humoris motum, sed b, lis stetque pituitae ; ita ut ex propriis motibus humorum eXuberratium mutationes judiciaque in quibusdam terminatis; diebuSi t. Humores enim biliosbs de acutos scimus nos alternis diebus moveri, quaternis crassos melancholicos, atque ustoriqRQtidie pituitosos. Hinc Hippocr. in A. lib. A 90r- 6I.. scrip
init; Febricitanti, nisii diebus imparibus febris reb uerit, solet
tri quassi febres', omniumque maxime ardentes, diebuSynpstribus, ex acutorum humorum, a quibum excitantur, nar pta moveri cle tertio in tertium , judicari optimum sit
'st Galen. in libello Dogmatum Hippocr. confirmat, du; si ras morbos magno ex parte diebus imparibus Iudicata xjam in 3. Epid. scriptum reliquit, easdem febres solitas λς Rccedere diebus imparibus ; proinde rarissimum esse notae, ''d Hippocr.an illo libra ab duxerat, qui PPe Pler que aegro
382쪽
tos in ea constitutione habuisse accessiones diebus paribus. Quod egregie Hippocr. in I. idem. a ita eXPrestit: die spissi bus accedunt, paribus judimitor, qVorlim V smi impuribu, acce vis, imparthis judicaVtur. EX QUO Hippocr. dies eri ti
cos coincidere cum accessionum minibus assirmat. Quam rem
Galen. in coiri. perbelle noravit hisce Verbis: Ssepius seri ianopsonibus judi , tum quod in iis brumm vehementer vio oeantur, ae veluti ebullieules erumpant si Dinis eruptibo selytidoribus, vel vomitibus, uti deIectionibus, vel haemorribiribus. ses mensimo tu Malieribus: ium propterea, quod id temporis ad excerneuda illa impellatur Natura, simul gus i grusa in V icta ad moernendum irritetur, si ii quod illis vivagis fusis j discretio noxiorum humorum promtior Iudiolavisat proclivius. Quare ab una eademque causa dc access0nes dc dies judicatorios fieri, est necessarium. Hinc Hippocr. ex accessionum varietate, id est, ab ipsis paribus accedentibus pares dies criticos constititit, & impares ab accessionibus imparibus. Quos ipse in I . Epid. coni. 3. H ten, I . ita expressit, dicens: Est autem primus de eretrius iucuituum, qai di s pamribus JudicMi. quartus, se tus, Odfavus, decimn, icimur quartas vigomus odiavus, trismus, quadrage simus offavus, sexage sis, octuagesimus Nicem Mus. Circuituum vero, qui iudicant imparibus diebus, primus, tertius, quistus, septimus, Phunus, Enderim Arielmus septimus, vige us primis, vigesimn Ieptimas, trigesemus primus. Quoniam Vero fit, quod raro exsuperarat humina es puri & simplices, sed mixti, biliosis fere perpetu0 melam cholicorum ustorum portio aliqua permiscetur, , non rar0 pituito brum ; ideo non simplices bilios brum, aut melanchesi,
corum, aut pituitosorum morus apparent: quare ab eadem
causa fient dies judicatorii, ex qua accessiones. Sed dicet l. Elor, a qiuibusnam sunt accessiones 3 a motu proprio humo rum; dc si rursiis proprii humorum morus a quo fiant, pς uerit , dicam nondstm vere cognitum esse, neque ad nos pςx sinere quaestionis istius resolutionem. Huimorum itaque m'
383쪽
iui addimus quoique naturam ec eXeretricem facultatem ; haec exerenit, quod concoctriX debito tempore concoquit, proim de servat certos dieS ad eXcretionem faciendam, qui sunt, ut dictum est, dies Vere decretorii: quos divissimus in decreto-mos,l ivdos, arqMei tuter deutei. seu provocarerin, in quibus Et in aliis quoque, S non demtorios VOeavimus, aliqHam
do narura ante tempus e eskrnen8 ,u laxitata aut provocata humor; m,aut qualitate acri Venenosa , aut esepia 'humorum, mu-1atib ies morborum atque Judicia facit. Atque haec obiter a
nobis de daacro dicta sussiciant. i
Dei dimove a Mus decretoriis. t Ex diebus criticis seu decretoriis 3c salutem mortem Me. Salus aut dici praenoscunt, quatenus in ipsis'ssigna ' coctionis &esia bona apparent, ex quibus, quarta die. 6bservatis aut crisin futuram septima , aut morbi quovis modo sqlutionem merito iliehu, omnes speranti . In morbis spirituosarum partium sputa, in se decretobribus urinas , atque in ventris aflectibus dejectibnes Μedici nisdebent observare. s se omnia in die aliquo decretorio, aut g00si iudice, bona conspecta, sanitatem futuram denotant; δι quae μ' 'ςΠida, ut dictum est, longitudinem, laborem, dolorem, re-ςidivam , aut demum mortem ipsam: una vero cum signis eritiosis crudae urinae in febribus, aut sputά in morbis spirulvosis, dc in ventris affectibus dejectiones, moriem procul dubio id proximo altero decretorio; quod uxori Dromea contigit, in quarta die, quae obiit sexta comatose, Billas singuinis ς naribus habuerit, cum urinis paucis oleostS , quae sunt per- ςiose signa in quarta die, quippeiuigna decretoria ' Signa V xψ ς chionis & bona, etsi conspiciantur' in intercidentibus die-h , quicquam certi ad praedictionem non significant, sed po- mala esse suspicandum erit; tametsi non negandum quo-
384쪽
que sit, quosdam servatos sexta die, sed rarissime & n6n siti
recidivis. Observant quoque optimum esse, si imparibus disc.. ,' morbi acuti, febresque praesertim ardentes, signa bona hi bona vel buerint, certumque praesagium facere dicunt, incertum, non malae bonum, & cui non sit fidendum, si paribus diebus, in prὰdi quibus Elis acutis morbis, vel signa coctionis Vel mutationes conspi βλ*h-- ciantur, ex quo Hippocr. ut dictum est in q, lib. A Or. 61. di xit. Febricitanti, nisin diebus imparibus febris reliμerit, sola resertit quod tamen falsiim esse Galen. in cimyrent. clare de monstravit, ac etiam Hippocrat. in 3. Epidem. a) 3.-c0 fir mavit, cum dixerit: Accessiones plerique diebus paribus habuebant. Quod tamen rarum fieri, Galen. in Comment. docuit; cum proprium sit omnium ardentium febrium & peracuto. rum morborum , imparibus diebus ut resolvantur. Μalasque propterea, non fideles judicationes esse, quae eveniant diebus paribus, Galen. in 3. Epidem. ita docuit: Si aere nes disbus paribus sunt, a principio statim ad sextum diem, pessimum indicium fore praenunciant. Interim in longum podseendum morbum. At s quidem admodum moveantur , quaselo die pravam babentem accessionem ad diem sextum de vita ἐρeedere. At hoc plerumque veritatem habet, quoniam n0a
pauci fuerunt recte sexta quoque die judicati, cujusmodi fuit virgo Larissae, de qua Hippocr. b ita habet: Sexto ex nari bus largiter multum fluxit, inhorruit, ac mox sudavit toto cVr pore multum ae calidum, me febre, es judicata, & Galea is 6. Epidem. mulierem, quam Hippocr. 6m Cranone curavihdecima die habuisse bonos sudbres stituit. Colligimus iraqὴς quod morbi accedentes diebus imparibus, iisdem judicari bebunt , & ubi paribus hi judicentur & resolvantur, quicquὴφ boni ac certi non habere. Contra quoque diebus impari hi ongos, ut Galen. in lib. 3. de Geb. Deeret. tradidit, morb*ijud cari, Oi Paribus moveri deberent, bonum non erit, lim
385쪽
bilibus scilicet moveri &, judicari, judiciumque neque bo hum majori ex parte fiet. Atque haec sunt de praedictione a
diebus decretoriis, a quibus potius tempus futurorum iu dieibrum in morbis, & resolutionum praenoscitur, quam Vere quicquam certi ad salutem haberi queat. Nam sirena doctionis, etsi in diebus decretoriis bona esse constant ,' a men eadem erunt, & idem significabunt, in omnibus dieabus conspecta; etsi negandum tamen non sit, salutis signa, in diebus decretoriis conspecta, longe certius & fidelius Ilvatem praedicere, & mortem cruditatis signa, eaque prava. AG damus regulam aliam ad praedictionem a decretoriis diebus, quam Hippoc. in lib. 3. Promst. H3 3. ita expressit: Si quisbus serum coepit Mor primo die, quarto premuntur magis, se Laeo sindicuntur. Plerique eorum incipiunt dolore vexari tertio is, quinto conflictantur magis, delari vindicantur nono acit undecimo. siuod fl quinto die incipiunt dolore vexari, b alia quoques eundum rationem ipss ex prioribus accedant, decimo quarto mombus finietur. Sed his praemissis potius in gratiam crisium co-gu0scendarum, ad ipsas modo declinemus. C A p. Q.
Quid Criss si, quiore exque, , quomodo fiat.
Draemisimus accuratam criticorum dierum tractationem, ut crisium quoque cognoscendarum cognitio illustraretur; hin diversarum crisium ratio possit commode in dierum cru'i 0rum causas referri, quod propterea tunc tempori S ad evnoti0nem natura moveatur, illisque statutis diebus humores δὴ j08 excernat. Sed haec inferius accuratius cognoscentur, μm do quaedam, etiam scitu necessaria, praemiserimuS, ni,
δ*m in primis quid ipsa crisis dicatur, quotque habeat dif-t yςdrias atque causas. Quod ad primum attinet, per crisin Oisis 'hinnos fere intelligunt naturae & morbi conflictum, seu nae-Aaa a lius
386쪽
tius judicium, unde dies critici, id est, judi tales, dicti sita a bino, quod est judico , aut a hris, id est judicio, qu64 bipsis de naturae morbique eXitu fiat judicium. Neque libenomen a Μedicis inventum Putat Galen. at a quopiam vulgari potius, qui cum istis adesset, ipsa re cogeme ita pronuntia
vit, quod judicium tunc de Vita aegrotantIS ageretur: neque enim Medicorum: aliquis, ut ait Galen. Primus invenit tibiis. men, sed omnino necessarium fuit, ut qui p'sem esset, edisturbaretur, atque ideo eXclamaret, & crisin, id est, judi cium rem ipsam nominaret, aut ap0 tu Daneis, id est, secer. no, quod in optima veraque crissi humoreS noxii secernantur postea excernantur, ut Galen. in lib. a. bori . docet. per crisin vero plures plura intelligi voluerunt. Nam teste Galea. in primo lib. de inflib. cap. 1. ω a. quippe , aut subitam in m0rbo mutationem, aut ad meliorem statum inclinationem, sive su- Iam agitationem, quae antecessit, Vel omnem morbi solutionem, aut illam tantum, quae bona sit. Ceterum Galen. in Libro te setio de Cristbus , Cap. 1. θ' a. dixit: Crisin esse si ibitam prae cipitemque in morbo mutationem, vel ad sanitatem, vel ad exitium factam. Idem in libr. a. 'bori . 13. ita expressit.
Crisis , id est 1udicatio) est ubita in morbo, set ad sanitam,
vel ad mortem mutatio. Fit autem natura separante a bonis mst had exce-endum praeparente. Hujuscemodique permutatio nes, quando repente in morbo fiunt, Hipp. cristes, judicstriinnes Vocare solet, in quibus nonnunquam integra sanitas rest, tuitur, aUt moritur aeger; nonnunquam vero magna fit ad sis lutem, vel ad mortem permutatio, ut Galen. in eod. ub. Ap
affirmavit. De qua etiam in libr. de Crisbus dixit: &la ei tur jubita ad sanitatem converso simplieiter crisis nomiassi f)θ' quidem omnino fit per manifestas quasdam excretionta, si tessotu dignos ab scelus. Quicunque enim aliter quieverint, mi
MVias retrocedunt: antecedit autem hujusmodi excretiones scessus non mediocris perturbatio in corpore aegrora' 'i' Quare ex Galeno Crisis, uti dictum est, stibita praecepiq' in morbo mutatio est, vesad sanitatem , vel ad mortem. H/'
malam dc istam bonam Crisin vocat Galenus in libro tcsti'
387쪽
ίcip. VI. DE PRAESAGIzNDA VITA ET MORTE AE cir. 3 3oi s. Verum Galen. tametsi, ut dichim est, 'in primo i
his, is Crisibus eap. I. scripserit subitam in morbo.mutationem, inclinationem ad meliorem statum , solam agitationem qu, bona tantum est, erisin appellari posse, tamen in ii οὐ bus cap. in a. Aphor. apertius crisin distinxit a morbisblutione, quae sit aut morbo emarcescente , aut aegroti viribbus paulatim dis lutis mutationemque subitam in morbo, Vel ad sanitatem, vel ad mortem, Crisin esse voluit, proptere, que hujusmodi permutationes, quando nimirum repente in morbo fiunt, & in quibus nonnunquam integra sanitas restibtuitur, aut moritur aeger, nonnunquam vero magna fit ad salutem, vel ad mortem permutatio , Crises , seu judicationes Hippocratem vocasse , dixit. Quas. Cris eos in morbis mut times Hippoe. breviter sane, sed divine hisce verbis in primo idem. est complexus. Ad salutem aut mortem, vel clivatio ad melius , alat ad idust quod omnes in morbis ut Galen. ait, mutationes sint vel statim ad salutem , ut optimae cristes , aut ad mortem, ut pessimae ; aut ad melius inclinarerat ad pejus , has imperfectas & malas cristes vocant, illas bonas ct imperse nas. Sed Galen. in lib. 3. de Cristas cap. I. sex ait
esse omneS numero mutationes , quae in morbis obser antur primas duas esse ad salutem atque interitum subitas mutationes, quas bonas & malas cristes vocat, duas aliaS, quae Paula' um, non consertim & subito fiunt, aut morbo quidem ma
ςescente, aut viribus aegroti dis lutis , alias duas mistas eXhj Rrque ex primis, quippe ex iis mutationibus, quae Paula tim S consertim fiunt , quando nimirum subita quidem ali-.qηξ in morbo ad melius vel ad pejus mutatio facta fuerit, α ςidceps usque ad omnimodam sblutionem, Vel mortem retib hqm totum emarcuerit: ita ut exempli gratia , si quis sep mst die aut excretione, aut abscessu , aut decubitu is yyy R0n perfecte judicatus , postea nulla amplius facta muta-: 'ης, sensim ac sensim reliquum morbi consumatur, auti Risim viribus dis lutis aegri intereant. AddamuS duas alias,
388쪽
non dixerim mutationes, sed potius solutioneS morborum id sanitatem, aut virium ad eXitium. Atque tot sunt in m6A. mutationes, qius, etsi non proprie, dici crises posse asserimus. Ceterum verse criseS quatuor tantum sunt, quippe subitae diu tationes ad sanitatem & ad mortem, aut ad melius, aut ad pe
jus. Ex quibus has primo colligimus esse Crisium primi,
differentias, quippe primam subitam mutationem ad sanitateni quae est perfectoa optima Crisis , quod omnino aegrotum a morbo liberet; & alteram ad mortem, quae Perfecta, dc pessima, cum continuo aegrotum interimat; tertiam ad melius
quae est bona sed perfecta , propterea , quod non prorsus hominem sanet; atque quartam ad pejus, quae & ipsa pessima est ad imperfecta, quod & ipsa non continuo hominem per dat sed paulo post. Longe plures differentias alii fecerunt
Cristum, quippe quod ipsarum quaedam bonae, quaedam mulae sint, quaedam perfectae, quaedam imperfectae, quaedam fideles & certae , quaedam non , quaedam manifestae, quaedam obscurae, quaedam periculota , & quaedam citra poriculum , & demum quaedam per dies indicatorios significatae, & quaedam absque ulla indicatione praerumpentes. At quod eae omnes differentiae bonis ac malis comprehendantur , propterea de bonis tantum & malis agemus. Quandoqui' dem quae bonae sunt certe fideles, perfectae aut imperfectae, manifestae aut obscurae, diebusque indicibus significatae, cur que periculum existunt. Contra malae quippe infideles, noddie decretorio significatae, obscurae, imperfectae, periculo saeque. Sed priusquam de iis agamus, viciamus prius, a qὴ causa crises fiant, quam rem Galen. in lib. a. Aphorism. de peris cristas, Fit autem naturaseparante a bonismst God excernendum praeparante. Non temere igitur in tali turboti Ne graviter se habent. Ex quibus patet naturam. ipsam ζης quae, humores dum studet bonos a malis segregare, malo q*qeXcernere, crises faciat. At alias a nobis demonstratum est nuturam ipsam ad cris es faciendas moveri, aut ab humoribu pq
Xiis. Plane secretis a bonis, aut ab iisdem etiam nondum istprrstria a bonis, qualitate, vel copia expultricem internorum
389쪽
sterum molestantibus. quo dc naturam & humores crisium causas esse, liquido constabit. At has crises ab aliis in obsto factis mutationibus distinguent excretiones aut absces sus subsecuti. Propterea crises perfectas optimasque dicimus, in quibus humores noXii omnino fuerint excreti, posteaquam
ipsos a bonis natura separaVerit, quod concoquendo agit. Alibrum vero mutationum in morbiS vere non criticarum , quas Verius solutiones appellant, aliae quidem causae exssistunt, quippe vincente natura, aut humores crudi, crassi ac lenti, ad motum dissiciles, sed coctione pximo extenuandi, & abstamendi, quo morbus Paulatim marcessit, usque ad omni moedam sanitatem; aut morbo ipso vincente, eique natura su cumbente, Virium Prostratio, qua natura paulatim a morbo 'eonsumitur; atque hoc est, quod Galen. in lib. crisbus cap. 1ο. ita habet: M autem primum di maximum in morbis modi
talibus Ignum, quod sine cris mors si subsecuta , virium imbecillitas. Nam virtus ita prostrata ad pugnam contra morbum n0n excitatur. Atque haec de crisium causis in communi,
qua8 accuratius etiam postea de singulis crisium differentiis estiri explicabimus. Nunc videamus, quinam morbi crisibuSterminentur, seu judicentur, & qui non. CAP. VII.
De morbis, qui per Crim terminantur , es' de iis, qui absque Crisi finiuntur.
4 tos tantum magnosque sive vehementes morbos cris. bus terminari, vel ex eo cognoscetur, quod nunquam Φη parvis erises fieri observentur. De veris autem loquimur, teste Galen. in lib. 3. de erisbus cap. q. omnino fiunt per Risestas quasdam excretiones , aut effatu dignos abscessus. V nitiatum quidem est has crises naturam mmere , irrita-Vinementer a magnitudine seu vehementia morbi, quod ςst, ac sic dixerimus, a quantitate accidentium, qui S m thynd sive vehementia morbi, ut docuit Galenus in eo em i, crisbus, dignostatur. Necessarium enim est, ut ipse quoquem do ub. Aph. ait: ob morborum magnitudinem,ac casuum vis
390쪽
mmtiam ves cito vires pro sterni, o deo ut homo moriatur, sinimaelarum humorum excretionem excitori, s mori, quos infasi Tint, exsuperent, bonam sequi IudicorioHem , m Jutem ea supti in Noti,i tur, malam. EX quibu8 constat magnum Vehementemve, qude quinam 4dena esse ex Galeno in nuper citato lib. 3, de Crisbus constat morbum crissi tantum judicari ac terminalia parvo enim hἰnantur, non irritatur ad excretionem. Hinc Hippocr.
Oromin. gravis ante accessionem est. Natura enim , ut in comm. dsichtGalen. separante a bonis mala & ad excernendum praeparamete, non temere in tali turbatione graviter aegroti se habeat. Hinc praecedunt accidentia multa magna, quae de valde turbant exagitantque aegrotoS, tum etiam quae timorem imspicientibus, ut, ait: Galen. in 3. de crisib. cap. a. inducant ;licet deceat Medicum generosum neque turbaui, neque fulserum eventum ex ipsis symptomatibus ignorare. Quam rem prinbe expressit Galen. in 3. de orisb. cap. Io. hisce verbis: Fili ram autem praecognstionem ex e0, quod urgeatur ,δα Cebemelim irritetur natura a morbo, atque lex Dbita praeter mationem rimcorpus facta perturbationea omnino enim fit aliqua novitali ραμ δε ersis futura est, vel circa respirationem, vel ciana meat ,
Ces auditum , vel visum, vel ferendi facilitatem , set circa illi quod eorum , quae sepe diximus, quae uno nomine summatim jssii claria accidentia, b gna appellamus. Quare etiam, quod. A E pocrate in Aphorismis a) dicitur, quibuscunque crisis fit, his au molesta, quae Utecedit accessionem , estisum , quod nunc δερ
dici s. Addimus quod crisqs , cum fiunt in morborum cessionibus, sconcurrere enim in idem tempus crises, ς morbi accessione Galen. docuit etiam in morbis, habenti hi accessiones, manifestius fient, qui omnes magni vehemen ς' que sunt. Quare colligamus morbos magnos ac vehety ies per crises terminari, nequaquam vero parvos & e ῖς quorum ParVitate quando parvi dicantur , in 3. de cris