장음표시 사용
391쪽
cip. VIII.) DE PRAE AHILUPA ViTA ET MORTE AEcRor. 3 eum natura ad excretionem irritari nequeat. Hinc Galen. iuti,uis libro Aphor moraim, dixit, acutos magnosque morbos in parvo tempore magnas facere mutationeS , quarum quae tepente fiunt, cristes Hippocratem aPPellare. Magni itaque ob bi simi, qui Per crises judicantur, dc parvi citra cris es,qubd, ut dicti im est, ab ipsis natura non irritetur ad humorum excretionem. Sed hoc tamen accuratius erit cognoscendum; cum, ut Galen. monuit, debiles quidem dc parvae se bres quandoque Valde malignae sint. Saepe enim Medici dedi, piuntur, cum febres exteriu8 debiles parvas observent, putantes vere parvas & debiles esse, cum tamen. Valde magnas esse reipsa comprehendatur; cum praesertim etsi calore vehementi carere exteri HS Videantur,) multa saevaque accidentia libbeant , a quibus magnae & non parvae sunt, veluti sunt vigiliae , deliria, difficiles respirationes , inquietudines alia hujusm0di, quae magnum esse morbum testantur. Hinc Hippoc. phrenitides quasdam debiles, imbecilles, & obscuras vocavit in Prorneticis ab valde phreniticas. Quare hi morbi quos merito Medici malignos appellano crisibus solent terminari, quod&ipsi habeant accidentia multa & magna, quibus natura ad excretionem humorum noxiorum potest irritari, δι excitari. Sed jam doceamus, quibus signis futurae crises Possint praenosci. CAP. VIII.
De signis crises futuras gnificantibus.
s Vm cognitum a nobis sit, morbos magnos vehementesque tantum per crisin terminari seu judicari; nunc videndum qRibusnam signis cris es futurae praenoscantur: sed de pedit sti c0gnoscendis sermonem faciemus, i cum eae certa ratione, ς 'ς Galeno, in tortio ri Cristibus, eapite quarto, praesciri P sVeluti imperfectae non certa ratione , sed conjectura. PO pQ sunt praenosci: qua notitia Medici quod maximumi
392쪽
in medicina est) possunt praeco Oscere, & Praedicere futuri,
eris es, &quo tempore fient, Oc etiam, ut paulo post d6chbi mus, qualibusnam crisibus seu cretionibus, sive alis cessibu, sint futurae. Itaque vere quidem a nobis scriptum est , tibi nisi morbos magnos vehementesque Per crisin terminari, atque hos etiam non terminari per crisin, ni Virtu8 satis in edrpbri bus robusta & firma fuerit: si modo verum est, crista fefimorbo naturaque invicem colluctantibus quo pacto enim ha tura praelanguida pugnam studebit tentare cum morbo gravis smo 8 morborum enim magnitudinem ac casuum vehe mentiam Galen. dixit, vires vel cito prosterni & nullam serierista, vel ad noxiorum humorum eXcretionem excitatas, moliri evacuationem. Quare in magnis Vehementibusque mouebis , δι in corporibus robustis certo Poterimus cristes praedic, re, & quo majores Vires, dc una robustiores etant, eo certius& citius poterit crisis praedici. Ceterum cum nobis non satis sit, hoc cognovisse, quippe in magnis morbis, viribus exsibstentibus firmis, futuras cristes certo praedicere nos posse, sed opus esse, ut etiam instantes crises animadvertamus & p0smus assidentibus, ae etiam aegrotis, si salutares futurae sint, eas praesagire; ideo omnia illa signa, quibus cris es instantesim risesum notescunt, nunc destribemus. bae ex Hippocrate, atque Ca
ἐς rux leno , sunt AEgrotantiunt corporum turbationes VehemeBiQ , morbi idea, magnitudo, natura, motus, moS, cocti0ne 1 cruditateS , rigores, anni tempus, regio, praesens consilia tio, aegrotantIS natura, aetas, victus, anteacta, & alia DPjusmodi similia. Ex his' enim Galen. lib. 1. de Cri .cq bd iuste dolibro A in orum inflantes, ac futuras crises prη nosci tradidit. Ceterum horum quaedam particulatim Vi QR tur facere ad cris es has futuras, quaedam ad bonas atquς las cognoscendas, & quaedam ad tempus, quod sint exspect)ὴ dae, quod interstinguendum. Hoc enim denotare videntur di Τindicatorii, in quibus aliquod criticum signum illuxerix in humoribus concoctio , sive cruditas , sive aliud signηφ' De quibus Hippocrat. in libro quarto Aph. II. ait
de septimo futura es mss , iii urina rubram die quonρ q
393쪽
tim bub t. ceteraque pro ratiosse. EX motu Vero morbi aut celeri, aut tardo, itidem cognosci Hippoc. in libro primo Aph. 12. se indicavit. Exacer riwHes vero b constitutaones morborum in Debbunt tum morbi i , tum tempora anci, tum peris rumpropo
fionis inter se observatis, me ea quotidie, me alternis, sive majori intervasso faut: sed ex iis, quae potitia apparent, indicta smisuntur; veluti in pleuritide sputum , s statim mitto appareat, breue fore dearmciat, si vero posterius con 'iciatur, longum. Ad
bonas vero atque malaS cris eS denotandas, coctiones Sc cruditates facere videntur. Idem fere & morbi idea quippe ubdetur norare, Utrum evacuatio ei proportione respondeat,&an sit bona: mos morbi itidem ad bonam vel malam crisin agnoscendam facit, qui a signis supervenientibus, teste Galeno, aut bonis aut malis denotatur. Haec omnia signa privatim ad bonas malasque criseS cognoscendas faciunt, de quibus post riu8 nos accuratius. Reliqua vero faciunt ad judicandas crises simpliciter futuras, quippe quaesium, ructationes ante crisin,
A sim it omnia signa, quae critica dicuntur, magnitudo mo hi, Virium robur, naturae morborum, & humorum morbossicientium, non minusque aegrotantium corporum VictuS, amiest ta aetas, anni tempus, regio, status praesens atque similia. LX his tamen omnibus tria videntur sufficere ad praenoscem /m an sin, quippe acutos magnoSque morbOS, magnaS tu hui0nes , atque virium robur. His quidem visis necessario Ex natu βψῖ crisis. Etenim virtus, a vehementi acutoque morbo ma- rae viri me turbata, necessario aut exstinguetur, aut ad pugnam Ue- homenter irritata, ad excretiones noxiorum humorum incli-RRhit. Si enim praelanguida citra crista succumberet morbo, stingueretur, robulta vero non poterit, nisi faxsto com istu saperetur: sed in eo conflictu necesse est aliquam humo-xhm erumpere excretionem, aut bonam aut malam ; bonam II ira morbum superante ; malam a morbo natura superata. 4 jR Vero , etsi non praecipue crista indicent, tamen maXime Ex morbi ' quant futurarum crisium cognitionem , quae inquam sunt, *μ φ0ybi idea seu species ea ratione , qua signa appareant Pro p*Ixionatae excretionis futurae ad eam speciem morbi, ut si-
394쪽
gna stinguinis erupturi in febribus ardentibus, collibu , cruditates. Motu S quoque morbi celer Sel tardus; qui,
do tardi motus morbi raro adt Aunquam crisi judicentur: mos horum item naturae; petas, natura, Victus, anteacta aegrotati tis ; tempus anni, praesens constitutio, & regio, quae omnii maxime faciunt ad confirmandum futurarum crisiuin judiciunt.
Sed age singula haec signa consideremuS accuratius , & primo ex Hippocr. qui in lib. a. Aphorismor. 13. ita scripsit: 0bi bus erisis sit , iis nox gravis clare accelsisHem , Davero sub sequitur , magua ex parte levior existit. De signis iis, aegr6tos
ante crisin turbantibuS, Hippocrat. in I. Epidem c0mm. I. st text. 23. usque ad J6. ait: capitis, costi dolores , gravitates clivi
febribus, , sine febribus, phreniticis convulsones, sed j virliba
ta vomunt, j ex iis quidam subito moriuntur. Iu ardentib4s autem citerisque febribus , quos cossi dolor , temp0rum gravitas, cillo oculorum, vel bypoebonisii contentio, neque elim ΔAre corripit , bis e naribus sanguis erumpit. At vero quibus totius capitis gravitates, tum autem cordis dolores j fastidia sunt, bilio u lunut pituitosa vomunt. De quibus clarius Galen. in lib. a. 'bdem. dc in lib. 3. de Cri . eap. ita scripsit: Sola igitur subita aisanitatem mutatio pliciter ora sis nominatur, jqvidem omnia EA signis per manifestas quasdam exereti es, aut matu dignos abscessus. siri L xj i elinque enim aliter quieverint, malignius retrocedunt. Aot cistautem huyusmodi excretiones'obstellus non mediocris pertur dii in corp0re aegrotantis. Nam , vi solles tolerantiae , ae pipis, deliria , graves omni , Ni ciles anhelitus , b verti 'titevebricofae,indiscites sensus , dolores capitis , costi, ae '' i' chi , multorum aliorum membrorum , nonnullis ver0 aurium nitus , , vani ante oculos apparent splendores, stae lacbrym Vo,Htariae mulint , Br urina retinetur , b labrum si rari si toliquid aliud tremulum fit , oblisio , di praesentium ignoraatissi σveb meus accidit rigor, En plurimum nece b consuetam aβο0ρ thstrom , Es multus aestus, stisque intolerabilis sequitur , cos
Voltulit scut furentes , neque posunt in eodem sta ro μ' ο
395쪽
cip. VIII. De P sAGIENDA VITA ET MORTE AEmor. Agr Ymu sudor erumpit, aut vomitus aliquis non , aut venter subito solvitur, aut abundans fie, aut haec omnia smul c0ntingunt, viae nou pamr inspicientes. Addamus eX Galeno in tertio, i Cyi'. cap. SO. pulsum inaequalem in pluribus crisibus fieri, praecipue, cum non fiunt sine pugna & periculo; multo magis, cum biliosi humore8 ad Ventriculum confluunt, apparentibus etiam aliis Vomitus signi S, quae Hippocr. descripssit. Sed Hippocrat. signa ex pulsi suS sumpta , vel quia non noverit, vel quia non magni momenti existimaverit, idcirco non est secutus. Atque haec sunt signa Omnia critica, quibus ante crisin sit turbatio VehemenS, PraesagienS in acuto magnoque ino bd viribusque robustis, aut non languentibus, crissin bonam, si fiant, ut alias dicemus , in statu morbi, concocto jam modibo; malum in principio , natura morbo succumbente. RigO- Ex Rigo res quoque privatim in febribus ardentibuS aliisque acutis mor- re. bis sblent crisibus praeire. De quo Hippocrat. in libro quarto
29. habet: Quibus in febribus sexto die rigores sunt, difficilis fiunt udicii. Et a ,si rigor incidit, febre non desciente, jam im-kcillo, lethale. Et postea Apior. 38. Ei, qui ardente febre imborat, rigor supervenerit, morbi fit solutio. Et postea 63. Quibus in febribus quotidie rigores sunt, quotidie febres se
zzlitur. Inter 1igna enim decretoria seu critica non minimum rig0r locum habet, ad crisin quippe aut bonam aut malam praenuntiandam. Motus quoque morbi celer maXime facit, Lum critico aliquo conspecto signo, ad praenuntiandam crisin :β3mque celer motus crisin futuram,s& tardus acrisiam signi-DQstre selet. Celerem vero motum ostendunt brevia morbo-xhm tempora; siquidem qui morbus breve principium habuit,t ζνς quoque augmentum, 1tatum, atque declinationem ha- ςhit. Ex brevioribus quoque accessionibus idem ostenditur. in tertio de Cri lib. cap. 3. dixit, febrem, quae quatuor' dipora accestionum omnia breviter percurrit, Properare ad xiiiR: &idem in primo lib. Didem. ita habet: Quare fac memiu '
Ande repente πρ meus infe uatur
396쪽
.kehelio is morbo acuto, brevi exstectoΠdum esse juustis . EYffi liuin sua cie vero seu idea morbi, quod morbordin singulis speciffii, iurarum. constitutae quaedam proprietates stat, ut ad cristS Veniant; cujus modi, teste Galeno 3. lib. de Cri . ardentium febrium pro
prium esse videtur; ut sanguinis eruptione ex naribus, aut ex alia corporis parte, aut post Vehementem rigorem sudore mul to & calido erumpente eX toto corpore, aut per Vomitum hi liosorum humorum excretione judicentur. Proinde in his si gna omnia, quae aliquam praedictarum eXcretionum praenua tiant, & significant, conspecta, crisin nedum futuram, sed quoque speciem crisis, ac vel etiam aut bonam aut malam
ostendet. De quibus Hippocr. in Aphor. 38. a ait: M quia dente febre laserat, si rigor supervenerit , morbi fit si sitio. Ubi
praesertim post ipsium aut sanguinis eruptio, aut sudor, aut h liosorum humorum sequatur excretio. De iis ait Galen. ia Prorneticis b,. Morbi Oi statim turbulenti sunt, in fimaes , -- guinem de naribus stilianteI, sexto die levantur, noctu laserant,pHiridie udavi, insomnum feruntur , delirantque, abunde asia,nem profundunt. Et in Epid. lib. I. comm. a. o teXL J S. D arm tibus autem febribus, ceterisque febribus, quibus colli dolor, te rum gravitas calig0 oculorum, vel bypophonisii etiam coaleη 'neque cum dolore, corripit, bis e naribus sanguis erumpit. Arqu
ita de iis, qui sudores, vel alvi dejectiones, aut vomitus bilioso habent. De quibus-a. H Qui sero totius ossitis gravitoni, oris ventriculi morsus, aestomachum anxiam habent, isti ilis pituito a evomunt , uti Garioni contigit; de quo Hipp*σ in 3. Epidem. a. 0 text. a. Quinto eum dolore cuncta exacer q1De Vt, nugabatur, noctem molestum habuit, non dormivit, tyto nihil est immutatum , septimo superriguit, febris acuta, ἴση tum corpus sudavit, Judicatus est. Et de Hirgine quZd rigi f), Quarta sub noctem delirasit sexto eae naribus largiter Wh tum suxit, inhorruit, ac mox sudavit toto corpore
397쪽
cap. VIII. DL PRAESAGIENDA VIΤA ET Moissptam fine est j δε βω. Ita eX alii ignis, in aliis etiam
iubebis, denotantibus Vac rationes, formis ipsorum propo libae respondentes se i proprias, ut in tertianis febribus vomi iuum, dejectionHm biliosarum, aut sudorum signa, crissim bstendunt, &in quartam S sudorum multorum & pituitosarumetiretionum; &in Pl reniticiis sudorum praecipue futurorum ex capite copiosiorum, eruptionis sanguinis e naribus ; non multu; in pleuriticis & in hepatis lienisque inflammationibus, atque tandem in omnibuS Praecordiorum inflammationibus , signa , vel erupturum sanguinem, vel alvi dejectiones, vel vomitus, vel sudores denotantia, critica esse assirmamus; atque ita licebit ex morborum idea crisin Medicis praenosci. Ex coctione vero crisin, dc bonam crisin, si aliquod criticum signum una illuxerit, ex praedictis nobis significari certissimum erit. Pedipetuo enim , ubi in aliquo decretoriorum seu indicatori ortim dierum in magno morbo, cum aut capitis dolore, aut delirio, aut gravitate , aut aliquo signo eX criticis, crisin in altero quaternario futuram significabit. Propterea Hippoc. dixit m I. idem. a' Coctiones celeritatem judieii ,securitatem ostendere.
Ex diebus quoque judicantibus crisis praesagitur ; Galen. enimis de Cristibus scribit: Ubi in . die aderit magnitudo morbi, has e morbi celer monus , at e signum coctionis, in septimo jud civm smetur, , si liae septimo tantum sient , Iudicium undeo,
aut decimo quarto erit. Crisium Vero futurarum judicium sesuh. augere naturam morbi calidam, calid que humoreS & lamme rum quae putridos, naturam itidem aegroti calidiorem, aetatem florentem, nam amyidus rationum anteactam, biliosorum ciborum, calidam caeli g*nt. x gi0nem, anni tempus aestivum, non opuS est , ut ad hoc de-R0nstrandium diu laboremus ; cum omnes sciant, proprium esse Vesid0rum humorum, ut facillimi sint ad excretionem, atque ς 4m sua qualitate naturam movere maXime atque irritare ad' ςretionem ipsorum ; temperamentumque calidum aptissimum
ης Rd cris es; veluti, frigidi morbi, humores frigidi, naturae gi C, caelum frigidum atque hyemale tempuS , &alia ejus-y m generis, cum cris es retardare, tum, ut ne fiant, facere, V ςd, in loco citato , atque alibi in multis lociS, nobis demon
398쪽
stratium reliquit. Atque satis de sJgnis criticis, suorum, is diximus, tria tantum nobis Poterunt cristes praela tiare, qui ripe morbi magnitudo; corporis turbationes, uti sunt d6lure inquietationes, deliria , i alia hujus generiS critica, quae sup 'rius ex Galeno omnia adnumeraVimus atque Virium r0hri: His tribus conspectis signis non dubium erit, quin crisis sit se tura: alia vero signa, quae, etsi non Per se denotent crisis, ta men aliquo modo possunt cristes Praenuntiare, utis Galen0 pla cuit , & a nobis jam est demonstratum. i C A p. IX.
De Cristis; salutaribus, quae certam salutem significant,
cognoscendis. Praemissis, quae ad praenoscendas cris es faciunt, nunc simperest, ut bonas, sesutares, atque malaS,'eXitiales, c0gn, scamus , ut ex ipsis salutem & mortem aegrotantium assideati bus praesagire stiamus: atque hoc est unum praecipuum, pr0pter quod nos crisium cognitioni tam accurate incumbere v0- luimus. Sed esto, princi Dium faciamus a bonis salutaribusque cognoscendis, quae omnes in morbis salutem proxime futu i . , significant. Hae vero duplices exsistunt, quaedam 0pli, nate, fideliter salutem aegrotis indicantes, quaedam non certam, sed plerumque cum recidivis, dc periculo. De primis nud. agimus, quae optimae ac saluberrimae exsistunt, a quibus ζζ' optimae ta salus Perpetuo praedicitur. Hanc vero certo indicabunt si und* n gna perfectae coctionis in excrementis, status morbi, in did hii VHIRy- indicatoriis fuisse indicatas, in aliquo judicatoriorum diζxy'L c. Q cretiones subsecutas morbi naturae convenire, m0Pctione. resolVi, aegrotos coloratiores ac robustiores, ςiquam antea, quietiores videri, pulsus meliores evasisse, qdipylVehementioreS, aequaliores, ordinatiores. Coctionis autem pςφ se M signa , quae penes excrementa nostri corporis c0nsidstr/' tur, praecipuum optimarum crisium certissimumque
399쪽
Cap. IX. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE A Gllor. 3 8 seolligitur: Concoctiones celeritatem portendimi 1udieii , seurit is que salubrem. Et Galen. is 3. libro de Cristibus cap. 3. ita adsilutem in aegroti S praesagiendam coctiones facere novit, ut a firmaverit, conspecti S coitionibuS, neminem morientem ubdisse. Qiuod ipse ita scripsit: Primum quidem , m imum
inter Omia est 'considerare cocti0nes 'ex urinis, alvi . excrememtis, ae sputaminibus. Siquidem ego millies, cum, dum cristi si
rent, interessem, neminem uΠquam vidi intereuntem, qui pra redentibus coctionibus cristin habuissiet. Perfectae seu exquissetae itaque coctiones in eXcrementis conspectae, si int certissima praesagia optimarum crisium. In omnibus itaque febri bus vel sine passione alicujus visceris, vel cum inflammii ne hepatis, vel renum, Vel vessicae, Vel splenis, ac, ut uno ve bo dicam, semper ubi febris affuerit, vel ex sola humorum putredine accensa, vel ex membro inflammationem pariente, urinae concoctae optimam securissimamque crista, teste Galeno, p0llicentur; veluti in morbis thoracis, & pulmonis primo i lita concocta, quae pr*cipua harum partium affectarum sunt iudicia, atque una cum ipsis urinae quoque & alvi eXcrementa itidem concocta si spectentur, certissimum optimae crisisn0bis erit indicium. Non secus in afflassibus ventris primostd 0ptimam crisin praenoscendam, alvi excrementa concocta, p0stea urinae erunt attendendae. Quare praecipuum certissimumque signum optimarum cristam erunt coitioneS in eXcre-mqntis conspectae. De quibus Galenus etiam in eodem libro 3. de as cap. s. ita scripsit. -Cum enim postsigna optima, atque ex- i ita coctione, facta fuerint, nece se est, ut optimae mi, quoviam V fila coctis criss celeritatem, laesul remsecuritatem ostendit, ne ρος mim vel animo concipipotest, quo post morbi exquisitam coctiο- criss malasequatur. Exquisita vero coctio fit tempore stae inc optimas crises, vel in statu vel parum ante ipsum ij xi, Galen. in a. de Crisib. cap. 6. docuit, quoniam tunc om' lig L0ncocta fiunt, ut Galen. in eodem. lib. cap. 4. docuit, Pe 'ςersque eas crises esse, quae tunc temporiS fiunt; in augmem p)que, si salus sit flabiecutura, imperfectas esse, vel non secu-At distino uendus hic status, quem naturae statum in pri-
400쪽
mo libro vocavimus, in quo optimae cristes fiunt, a statu moribi, quod nunquam cum naturae statu conVenit: aut enim ii principio, aut denique in augmento naturae seu materiae, ci.alii vocant, morbi status non raro celebratur i quo tempore dici mus morbum ultimas vireS exercere, neque amplius magnitudi
uae & vehementia augerit de hoc statu morbi nos non loqui mur, sed de naturae statu, qui non Penes morbi majorem ut hementiam, sed penes coctionem exquisitam cognoscitur ; in libeenim optimae, salutares, securissimae, ac perfectae crises appareat. Optimam quoque crisin esse diximus, quae priusquam fiat a die indicatorio aliquo fuerit indicata , veluti, exempli gr tia, die quarta, si septima futura sit crisas, de qua Hippocr. in . AEL i. Quibus septima morbus judieatur, his nubeculam urina continet quarta die rubram , alia ex ratione.OAddamus eam quoque esse potissimam, quae in diebus criticis apparet, de quibus in eodem libro Aphor. 36. Hippocr. si adores febricitanti inciperint, uni j tertio AG se quinto, b septimo, , nono, undecim , b decimo quarto, is decim eptimo, b vigesimo primo, is vigesim septimo ,. trige O primo, trissimo quarto: si enim orti morbos judicant; qui ficus evenerint, laborem j morbi longitudi
nem; aut ejusdem reditum fgni sicant. His etiam addimus c0 gnosci optimam crisin, primo ex qualitate humori S excre ti: optima enim habet excretionem, morbi naturae seu id τeonvenientem, cujusmodi, exempli causa, in ardente febre, Sin omnibus viscerum inflammationibus; singuinis erupti0, ρη copiosi sudores, aut vomitus, vel alvi dejectiones, multae, biliJ sae; quae eXcretiones conveniunt morbi ideae, quae est cali ' sicca, atque a calidissimis biliossisque humoribus BV NI Quo apparet etiam confirmari hanc bonam excretionem, Φ'-egrotantis natura biliosa, a biliosa victus ratione ante a m= qq. rate efflorescente, atque ab anni tempore aestivo, in calida βις Α qust regione, atque in tali coeli statu. Haec enim biliosa excrς ν'' Pr gresIis signis coctionis, optima erit, & salutariS jR 'φ ni morbo bilioso; veluti in pituitosis, pituitosis,cbolicis atri humoris excretiones, optimae itidem eruax V
inu. alias ex Galen. per sudores judicari omnes febrς. 'IM ,