De praesagienda vita et morte aegrotantium libri septem [...] cum praefatione Hermanni Boerhaave

531쪽

ineam aliquam inflammationem. In internis inflammationi-. hus, &in acutis febribus, aurea urina diu permanens maxi- qu. Line est suspecta, quod, ut dictum est, magnam alicujus vis mala. eeris phlogosin, aut phlegmonem denotet. Nigra urina num Nighae quam sine periculo in acutis morbi S arearet, modo critice ta- nunquam lis non eXcernatur, Vel in iuppressis mensibus melancholicis, sine peri- copiose prodeuntibus, aut cum larga sanguinis eruptione per nares. Quibus modis nigras urinas conspectas, non esse timendas, in altero Cap. docuimus. In acutis vero morbis, aliquo illorum modorum non excretae, nigrae urinae sunt periculosae; sanguinis enim usti copiam, quae non ita facile a natura concoqui potest, denotant. Quare Hippocr. in Progas. a) dixit, nigram urinam rufa tenui esse exitiosiorem, &in mulieribus atque in viris deterrimam. M Hinc nigram quoque nubeculam in urinis damnavit, tanquam signum perniuciale. Tenues vero nigras , & paucas urinaS, fuisse unum ex signis, quae, cum febres ardentes inciperent, annuntiabant, quibus exitium impenderet, Hippocr. I. Epidem. c0mmentia 2. Hi t. 71. meminit. Exitiosae sunt, quae in aquosas mu-Nigr' tantur, cujusmodi fuerunt, quae in muliere apud frigidam asuam leumbente d) conspeό se fuerunt. De hac Hippocr. IX. hhihvrivae multae, tenues, Vnagrae: θ' vigesim0, ait, Urina siqvsa, exitio . N multae , malae. Gaden. in comment. notaVir, quippe urinas nigras in aquosas versas esse lethales. Auctor Proria vc0rem 6 scertiuit, urinas nigros in turbulentisa vigilibus e stenreasticas, id est, phrenitides praenuntiare. Sed addimus B0s ferinas ac lethales in iis praesagire, quod ex atra ustaque bile futuras praemonstrent. Exitiam itidem esisse nigras ma-ὶQQlentes, Galen. in . AHori .. s. animadvertit. Demum inlinit, prinae perpetuo nigrae, tenueS, aquilae, cum malis signis, gr*m0rtem ostendunt, quales in muliere apud frigidam aquam

umbente f) apparuerunt, de quibus Hippocr. in fine illius hi- 'Tit 3 storiae

532쪽

storiae casus, ait: Urina bujus perpetuo nigra eTam, tenues jba usae, comaque cossequebatur, ci um fastidiebat, aut . erat dejecto, in somnis iracuada , implacida, mim0 melancholion. Ni x Pessimae omnium sint nigrae, cum nigro sedimento. De hiq rL. Galen. in I. lib. de Giselas cap. sa. ita habet: Psyma litis,in.hib es toto urina denigrata, adeo ut Neminem unquam fruatum si omnium derim ex iis , qui talem miπxerint. 'Miuus vero perniciosa, spessimα- solum id, quia subsit, nigrum fuerit, atque adhuc minus, Dium id, quod in medio Jacet, ac multo malis etiam, s nebula. O ς'iis Ole se quoque urinae, in quibus praesertim pinguedines sit Thiz perfiatantes, araneorum telis similes, spectantur, ab Hippoc. maii. in Prognosticis id damnantur. Et Gallan n lib. q. de sanit. tuta da, cap. 3. ait, hasce urinas in aegroti S esse perniciosas, quod colliquationis sint indicium. De Pythione ι super Herculis

fanum decumbente, ait: minxit Ohosum. Post nigras ole0sse sunt pessimae, quod ingentis colliquationis sint indicium, igneumque naturae calorem Praevalere significent. Quales fuere observatae in praedicto Desione, atque in muliere Get, ei e): hi enim urinas primo nigras, & mox oleosas seu pim Pingues gueS, habuerunt. Non minus 'perniciosae sunt pingues, post quanam crassas turbidas, non residentes; quoniam igneum seu febribpςxmςὲψ calorem, a quo primo fuere turbatae, nedum nihilo defecisse, at quinimo magis plurimum aues um esse, significant. Has in uxore Dromedat M & in illo, qui ealescens navit, , potavit largius H, Hippocr. vidit. Hic enim die rubras, crassias, turbidas non rementes minxit, j quinto Gepti mo oleosas piugues, Obiitque undecimo. Illa vero die secunda j tertia crassas, turbidas ilion non residentes, j quarto re quilii βοkosas, obiitque sexto. Multae itidem tenues, aquosae, sim νηnx'β contentis, nihil juvantes, aut quovis modo vitiosae in aci/ii morbis, plurimum sunt timendae. De his Hippocr. io 3 viti Mae comment. 3. f) text. I. Urinae multae tenues, nUilque decre malae. torii quicquam vel boni , & posteag de iisdem: Urinae multae eravi,

neque a pag. go. lin. Sa. b Lib. 3. Epidem. AEgr. 3. pag. p. III 4. 4M Lib. a. Epidem. AEgr. II. p. 987. e Ibid. AEgr. 12. P g 9φ' .f Pag. io8S. lii. F. s) pag. Io86. lit. C. D.

533쪽

Cap. XV. DE PRAESAGIENDA VITA MORΤE AEGkoΤ. 119 isque erant illa ex potuisgesto, sed illum excedebrat, multum ue etiam vitiis uriHae redditae, Neque enim inerae crassislido, is concoctio, vel purgatis proba. in idem. Htext. 26. dixit, mulierem, quae in foro mendarium decumbebat, nono die multam urinam, in qua nihil subsideret, reddidisse; υ sithes quae apud frigidam aquam H, perpetuo habuisse utinas mul- qu namtas nigras, tenues, aquosaS. Μultae quoque crassae, aut tu inutiles. hidae non residentes, aut quicquam non juvantes, maxime damnantur ; multaeque urinae omnes in morborum principiis damnantur, & merito inutileS habentur, quoniam tunc termporis nihil concoctum excerni, nullamque probam purgatio nem fieri posse, alias a nobis fuit demonstratum. Paucae tenues in ardentibus febribus, & acutis inflammationibus pessimae exsistunt, quod indicent serum satagninis igneo calore absumtum. inise si vitiosa , eo pejores erunt. Quales in re Dromedat H, in adolescente Morlabaeae H & in filia Euryanactis virgine e): Hiaec enim, & adolescens Meldaeae paucaS tenues non boni coloris, & illa paucas tenues oleosas minXit. paucae itidem tenues fitere conspectae in illa quae apud Tifamenums , & in ea quae apud Pantimidem decumbebat. Qii 0mnes aegroti paulo post obierunt. Ubi vero propter igneum calorem, serosam humiditatem sanguinis prorsiis absi-

mentem , aut propter omnium funes ionum, ut Galen. in 3. Epidem. eomment. a. in text. q. docuit, eXst ines ionem, urinae

plane restiterunt, in febribus eXitium esse praenuntiatur. In Sileno H moribundo, ut Hippocr. narrat, yexto die restiterimi, qtque die septimo nihil minxit, demum die octavo paucas reddebat clim dolore mordaces, quae nobis indicio fuerunt vehementis caloris, serum sanguinis tum absumentis, tum summe calidum Rere facientis 3 In muliere Cyzici i) anginosia apud Aristionem gelite η, atque adolescente Maelibaue I , propter facultatis e

534쪽

ρὰ stinctionem, ante exitium restiterunt. Urinae quoque pati

aeres, ni. cae, aCreS, nihil allevantes, leti ales exsistunt; quod susticibhil alle- caloris incendio, intus latente, serosam omnem humi tatem humoresque inflammari, & Hippocr. animadvertit, ibat . a ante mortem urinas paucΡ mordaces reddidisse Ego vero Suadagninam, olim meam dilectissimam uxorem, at que alios, ardente febre lethali Vexatos, hujusmodi urinas paucas, summe acres ac Vellicantes, saepius minxisse vidi, quas paulo post: exitium fuit subsecutum. Quae etiam ex urbnis nullum contextum habent, quippe neque sedimentum, neque suspensum, neque nubeculam, & malae exsistunt, modo aegroti prius inediam non siistinuerint, ut Gal. in a. Prem. tradidit, aut plurimum laboraVerint, aut vigilarint, aut codipora suerint admodum biliosa, in quibus urinas absque comtento spectari, non esse malum, Galen. in I. de Crisib. cap. I 3. testatum reliquit. Crassas vero absque sedimento in acutis morbis lethales esse Galen. assirmavit. Malae itidem sunt, .eque se quae cum Pauco sedimento, aut crudo, minguntur. De qui dimento bus Hippocr. I. scribit: Urinae tenues binococta aelestales. deeolores paucae, aut crasediem babentes, ae paream subsedentiam , nec probe subsidentes, sed crudρ quodam V intempestivo

sedimento. Gesera. in . bori . 69. damnavit urinas crassaS, propter gravitatem sedimenti: & Auctor libri de Urinis cap. 72. dixit, accidere aliquando, aut albus humor & crudus simul eXcernatur cum urina, de in imo subsideat instar bonae hypostasis: & Galen. in a. lib. Progns. dixit: crudum sedimen'

tum copiossim, morbum a multitudine crudorum humorum severi , proinde reddi dissicilem, indicare crassum itidem, eadem rationern q. 69. maxime damnavit: de hoc ipso Hippocr

in 7. Aphori . 31. ita habet. Quibuscunque febricitantibus iuurinis stunt sedimina similia farinae erassiari, longam aegritudivem Farina fore Agnificant. Dictum est alias ex Galen. in 1. de Crist nexa soli cap. 1 a. haec sedimenta crassa, farinae scit. crassiori simili/,: hi hi imvοdeI Graecis dicuntur, magnam sane colliquation m

habentes malae,

535쪽

cip. XVJ D3 PRAE AGIξNDA PTA ET MORTE AEGROT. 321 praemonstrare, & propterea in acutis morbis esse exitialia: &Glen. in comment. bor. 31. de hisce sedimentis ita habetis fet igitur j ex bis exemplis, quod Dunpge mingunt urinam miseni farinae cra Furi, si salvari Meant, tarde liberantur. 6stican e lero xitiabier se habent, contingit hos quampito imme: 3c propterea has urinas exitiales facit, plurimosque ait morte praeripi, antequam aegritudo diutius protrahatur; de qui, cunque ex ipsis fuere liberati, in omnibus in longum produ-91m fuisse aegritudinem: & merito sane; cum dispositio, in

qua ratis urina mingitur, multam requireret coctionem: Hi in pocr. M text. 2 8. haec sedimenta maxime damnavit.

Hoc sedimen habuerunt urinae Sileni Sc illius, qui in Deo cis horto decubuit c), qui non nis1 spatio dierum quadraginta fuit servatus. Diximus itidem stiperius, s limenta orobis similia, orobissi squamissa, furfurosa, quae Graecis Orobines, Petaloides btyroides vocantur, quod ab eadem colli quatione fiant, ideo in febribus acutis, ubi minime vitio renum, aut vesicae fiant, esse lethalia. Haec omnia Hippod. in a. Prognost. d cap. 26. hisce verbis est complexus, dicens: Si urinae sedimentum referat mem fartuae ora oris, malum es ; deterius bis, s siquama larum in stitutione eo sitit: s vero tenue, de candidum ad 0dum, est, vitiosum est; furfureum vero, deterius est. Cogi scimuS non

renum vitio fieri, ubi adsit febris acuta colliquam 3 nullum: que laesorum renum signum appareat. Sedimentum quoque sedimen- divulsum, quod cruditatem denotet, improbatur, quo aP-- α' parente nunquam tuto salus praedici poterit: eodem modo ii, aequale, de quo Hippoc. in a. Prognost. e) text. ao. Si vero iH- termittit, atque interdum pura mingitur, interdum sub sidens coadidum ae leve, morbus diuturnior, se minus securus es. Sub' subru. rubrum improbatur ab Hippod. f) quod morbum diutinum brum. Qitendat, etsi salutarem esse dixerit: Auctor vero libri de Ur, mi ait, silbrubrum sedimen defectum coctionis praemonstrare, don tamen mortem. Verum quoniam omnis morbi longitudo est

536쪽

est suspeista, ideo non carere Videtur pravitate , & maxime ineorporibus imbecillioribus , morbisque Vehementioribus, q*,bus naturae vires cito collabuntur, & saepiuS nondum concoas Nigrum. morbo. Nigrum sedimentum est pessimum in acutis morbi; quod cum nigra urina Galen. affirmaVit esse omnium peς Urina- ssimum; minus vero perniciostim suspensum , & adhuc minus Um βψ nubeculam esse. Ex suspensis improbantur clara, quod de-

Thies lirium signent, quod in virgine Larissae a) Hippocr. notavit,

mala. & Galen. im dixit, casu delirium significasse, tibii per se: quatenus, inquam, sanguinem flatuosiorem denota Suspensa reta, quoniam si nullus flatus insit sanguini, suspensiones ad in urinst. imum vasis deferentur. Auctor Prorrheticorum b) suspensumo'x'q-Φd shblime delirium portendere statuit, & eo magis, ut ait Gal. si thi aurium sonitus adfuerit, atque si aliquis Golor coxae, vely alterius partis inferioris, & a visceribus remotae, occultatus Nigha, fuerit. Nigrum quoque suspensum, divulsum, inaequale, ma- divulsa tum esse, sed minus malum quam sedimentum, dicit Gal. in lib.

FSVΦ'' esse , consumtionem significet. Ego saeptu nubeculam j Xta superficiem urinae, circuli modo evectam, atque elatam in iis, qui phrenitici obierunt, vidi. Proinde hanc in vi sis turbulentisque febribus esse pernicialem cogn0'Vi. Qitare ubi contenta, quae secundum naturam se habent, fuerint ad superficiem urinae multo spiritu evecta, pravum id capite , n eque eXiguum affectum praenuntiant. His addimus, urinaS in non recordantibus & insciis aegrotis mictas, de qui bus in I. Prorrhet. e) haec leguntur: Urina excretio in non re 13, his cordalitibus, pernici . Denotat namque, teste Galeno, perin Y.cte Va se naturalium fimmonum intellectum. Hocque aut cerebro lentium id so, aegrotis quippe delirantibus , fit, aut exstincta nata quare is rati facultate. Unum res at admonendum, quippe urinst 'Pς ς i' multis exitiosissimis febribus minoi si1bstantia, colore, Riqης Φ' ς ' contentis, recte valentium urinis similes, hasque optima. igR

537쪽

cap. XVI.) DA PRAESAGIS A VITA ET MORTE AEGIMT. sa 3 iis Medicis videri, Medicosque maxime decipere.ΤQuae tamen in iis mortem portendunt inevitabilem ; quod nobis indicio

sint, bilem , qua colorantur urinae, aut cerebrum, aut albquod aliud viscus invasisse, nihilque silccorum noxiorum cum urinis excerni, quod summe exitiosum esse in phreniticis, ac vel etiam in pleuriticis, peripneumonicisque, Medici obse vant: nihil enim, ut proxime dicemus, in pleuriticis est pediniciosius, quam in ipsis sputa non excerni, & quae excernuntur, flavum colorem non habere permixtum,

D praerictione exspatii, j primo quid si sputum , quas

partes as incitet; disserentia , causa. . Etsi quicquid per os non vomitione rejicitur, sputum Medi- sputum ci appellent, quippe, screatu, simplici spuitione, atque tussi; nihil omnius illud sputum proprie magis dicunt, quod tussi excernitur, de quo , quod ad nostrum institutum maxume faciat, nimirum ad judicandam prognosta, in praesentia

accuratius itidem scribemus. Hoc vero, quippe tussi excre- Quasparitum, eXcrementum est pituitosum mucosium , modo si implex tes laeses exeat, minimeque aliis humoribus mixtum, quod ex cerebro in pulmones deitillavit. Aliquando tamen biliosa , aut pur lenta mera rejiciuntur, quae pessimarum passionum sunt effectus. Haec inquam per tussim excreta, sputa , ut diXimus, vocata nobis, Galen. auctore , indicia sunt affectionum tum pulmonum, tum thoracis, tum asperae arteriae, tum gutturis, ῆtque, ut in summa dicam, respirationi subservientium instrumentorum omnium. Differunt vero inter . se substantia, figu- sputo. ra, colere, quantitate, simplicitate, dc mi itione, odore, sapore, rum di L screationis facilitate, atque allevatione , aut aues ione doloris, serentiae. atque tussis. Substantia enim tenuia sunt, crassa ; viscida dc visciditatis expertia. Figura plana, aequalia, rotunda, spumosa, cruenta ac purulenta. Colore alba, pallida, flava,

rufa, rubra, viridia, livida, nigra & quaedam versicolora. V v v a Quam

538쪽

Quantitate vero multa, pauca, & nulla. Simplicitate , ac mi stione, simplicia mera Vocata, atque mista. Odore , segred lentia, & quae non male olent. Saporibus, insipida dδcia salsa, amara, & acria. Facilitate eXscreationis, & dissicultate quae facile tussi rejiciuntur,. quae difficulter , & quae nullo m6 do. Quae dolorem & tussim sedant, quae augent: ac demum

concesta, cruda, atque maligna Caula.. . Horum omnium causae sint dignoscendae, & primo te

nutum liquidorum. Quae Galeno Auctore in lib.sea tu Epide

sputa tς-- fiunt a calore debili cerebri, aquosam excrementum mi-h: si nime coetum facientis quod neque in pulmonibus, dese fudide. multi caloris, crassescit. Hoc ipsum in pleuriticis principium est coctionis statuit. Veluti crissum sputum perfectae coctionis

esse nota.. Maturescentia enim spina e tenuibus, seu liquidis, cra Viseida: sescunt. Viscida mediocriter fiunt sputa , cum liquida perc0RR4ς quuntur. Quae vero valide Viscida exsistunt, indicant intensiim calorem, humidum resolVentem, qua ratione pituita, calore eri-mio agitata, crassescit, atque lenta evadit. Haec in pleurit,

cis & pulmoniis pestima sunt vix enim, quia tam firmiserpartibus adhaerescunt, projici possunt, sepeque leves pulminnum arterias obstruendo suffocant. Antipatro Romano contigisse Galen. in lib. 4. de a1ject. cap. 6. mem0rid prodidit. In pleuriticis , pulmoniis, ac vel etiam in althma' ticis, quod projici non polliit , steriorem ac ebullitionem in ducit, saepeque suffocat, aut empyema facit. Dilutior Vero pituita, expers lentoris, debilis caloris, humidum tenue non ab

ς. - ' estentiae pituitam, tum seque calore agitatam denotant: Lod 1hὰqu. i equalia Varieque figurara. Spumosa, diu spumam conser lia, varis. Vantia, quae a Pituitosa viscidaque sebstantia, caloreque mul seque figu- agitante, fiunt; quod valde sipunians merito Galen. in lib. de tβ xat' i*ψ' morbi tempor. damnavit. Fiunt vero etiam haec sputa 'δIN lento spiritu pituitae , vel alio humore mixto, qualia ex Pyli monibuS, Plurimo aere excrementis permitto, fiunt. taone Paulus scribit e gutture spumosum, propter commerςrum

resPirationis, saepius sputum rejici. In pleuriticis, & Pς Θ

539쪽

Cap. XVI PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGROT. Iaseumonicis non e flatu, sed collecto igneo calore, in partibus affectis , excrementa spumosa extuisiuntur. In quibus si sanguis sipumosus appareat, pulmonis substantia laesa, uti do-euit Galen. indicatur. inimo necessario sanguinis sputum spumosum , sibstantiam pulmonis ulceratam', ex libro s. horismorum avi Hippocr. denotare, constat. Roni a ve- Rotanda. ro, quae tussi excernuntur, fieri ab humore crasso , & tenaci, in fibris pulmonis colledio, atque a calore insigni, Galen. in lib. 6. Epidem. tradidit. Addimus Qrmam rotundam, quod gli tinois humor, in aspera arteria contentus, eandem cum Jllo

serinam acquirit ; siquidem ipsa globosa est, & cavitate interio-l re in orbem circumducta. Haecque in quibusdam, febres Vacantibus , vidi, qui per valde longum temporis interva tum nihil mali pati videbantur, attamen isti omnes postea phthisici contabuerunt. Haec Hippocr. b) delirium demonstrare docuit, serte ex caliditate , quam notant, caput replente, ut Galen. . .. de Ac. assect. cap. 8. expressit, at numi quam per se sista delirium posse praenuntiare. His sunt prin Grandi. ima, quae grandinis granis similia spectantur: haec ipsa Gal. ni g anis in quodam vidit, qui, quin phthisicus contabuerit, et Rigere

non potuit. Cruenta autem fieri a sanguine exeunte, aut Ver chuenta.

His apertis , Anastomoseu Graeci dicunt ; quod si ita effluat, nullus dolor aderit, nulla inflammatio , nulla febris, estques 4nguis aquosus & tenuis, multu8 eX magni S, PaucuS ex Paucis Psomanans venis aut erosis, obbrosia dc Anabroin appellant) quem affectum notant, tuisis molesta abSque causam nisella, sanguis principio paucus , & non nisi per intervabist exiens , aliquando copiosus, ubi insignis fuerit erosio, &magnorum vasorum praecedunt destillariones; aut demum venIS itidem ruptis , quem etiam aste tum vocant Peririxim. cujus notae sunt, dolor, de praesertim, si ex thorace & ex pubmone, juxta membranam, sanguis copiosus, cauta ruptionis RHregret Le, veluti est humorum abundantia , vehemenS minin , clamor, casus , latus alia simila. itaque sputa cruem

540쪽

ta fiunt a sanguine, est, aut Venis apertis, aut exesis aut denique ruptis. In pleuriticis Vero haec sputa rejiciuntus eum natura praesertim materiam aggreditur; hanc etenim paulatim attenuat, proinde laxatis Viis, ex quibus vapor ex halat, tenuior pars, & vicina Vapori, per raritatem pororum Habitur in interna & vicina spatia, ex quibuS, tussi sublata,& sputo excluso, initium coctioni S Praem0nstratur: sunt vero pituitae mista; proinde has mitissimas pleuritides, Galen. iu6. Didem. comment. 3. esse statuit. Valde cruenta vero sputa in iis Austor Coac. praesa . A .m s. praesag. sect. a. DXL 33.m me damnavit, quod vehiti sincerus sangui8 eXeat, atque aliud vitium denotet ; aut enim vasorum quorundam abile acri, & erodente, quae sanguinem attenuat, venas aperit, significatur ; aut id est ruptura a vehementiori th0racis compressione, quae nihil ex phlegmone foras excludere Muthpu. Poterat. Ρurulenta Vero sputa a sanguinis sputo phthisin in z.hi, dicare futuram, Hippocr. m lib. 7. AI ori . 1 F. tradidit: at unde, in pleuriticis, & peripneumonicis suppurationem, & empyema,

a qua tabes : cum enim materia quatuordecim diebus non a dipurgatur, aut aegrotos suffocando interimit, aut puste cit magis, &. in pus convertitur : cujus signa sunt horror, usde novo, aut auctior, febris vehementior, & gravitas, seu pondus; de hoc Hippocr. a. lib. bor. 47. ita habet a Circa puris generationem d0lares ac febres e intingunt, magis quam ubi jam est genitum. Sed de purulentis sputis potierius etiam n0SAAL accuratius, Nunc ad VariOS sputorum colores. Alba itaque cernuntur sputa, ubi id, quod excernitur, est pituitosum, aut purulentum. In morbis pituitosis utilia sunt, in biliosis vero cum inutilia, tum mali indicii; quod nihil de materia, pleu ritim faciente, educi praemonstrent: de tibis ex pure nuper Flava,pal-rime sermo est habitus. Flava vero, pallida, nigra, e bilς ida,di' flava, pallida, ac nigra resudante fieri, Galen. in lib. 6. Di

hisce verbis in tib. a. de 'o. asse f. cap. 9. est complexus; scri

bit enim cap, 9. Quippe jam ostendimus omnem inflammatisy s