장음표시 사용
121쪽
ut patet: a si dicitur, quod aer &aqua sint maiora, terra &ignis sunt ni in ora, iani fit sextus modus; si vero dicatur, quod aer & aqua sint minora, & ignis & terra sunt maiora, sic fiet modus quintus; si vero dicatur, quod aer & aqua sunt maiora,& terra&ignis minora, tunc est quirtus modus; sic econuerso tunc est tertius modus; sit vero dicatur, quod aqua & terra sunt maiora, ignis& aer minora, tunc est lecundus irrodus; si vero e conuerto, tunc est primus modus. Quare intelligere
debes, quod A vicenna obnubilando has diuisiones, ponit duodecim modos, qui sunt nisi sex secundum rei veritatem. is dividantur in viginti quatuor , quilibet . modos habebit. Nam cum dicitur, quod aer &iguis sunt maiora, potest esse quod ignis sit maximus, & aer minor, & aqua minor, & terra minima, Et sic possunt modi omnes alij variari per quatuor, secundum formam nunc dictam. Nam in secundo modo cum dicitur, quod ignis & aer iunt minores, & aqua & terra
maiores, potest esse quod ignis sit minimus, aer malor, aquana aior, terra maxima;& sic primus modus vel ignis minimus, aer maior, terra major, aqua maxima; & sic secundus: vel aersit minimus, ignis maior, aqua maior & terra maxima; & sic
est modus quartus. Et sic intellige per alios modos per exemplum istorum. Quare, fili, si ista omnia cognoscere volueris, lege ipsum Avicennam in sua maiori Alchemia.. CAΡvT XVI. DPatuor Anigra s in rerum natura ta non plures, es quod
Eio ου. O Domina, non est mihi pollibile tuae doctrinae dulcedinem explicare quare te summe flagito, ut ine Iam instruas super illo corpore aequato, in quo neque est acti O, neque
passio, ubi dixisti te quiescere: eo quod in illo est ultimus appetitus forma& materiae. Vitianus
Natura. Fili scras, quod complexio a qualis ditem 'erata appetrius est ex qualitate quantitatum, quantum ad potentias activas, m verid
quae quidem dicitur habere suos gradus; altem respectu com- plexionis humanae,&hoc usque ad . secundum gradum do ni j vel secundum aliquos usque ad decem gradus, quamvis is ii onLatini non doceant plures gradus quam q0atuor, respectu sic sensus&humanae complexionis, tum naturaliter & secudi ni 'se infiniti pollunt esse gradus temperati, & aequalitatis. Tu vero in aequalitate tua habebis te spectum ad aurum, ad instar dii ta
122쪽
eias adaequabis opus quod quaeris, & hoc fiet cu radices eius
cogn-sces, alias decipieris. Eibus. Deo adiuuante tuam doctrinam imitando spero peruenire ad Optatum ; deprecor te tamen , ut exponas mihi istos quatuor gradus, 'ecundum sensum humanae complexio
C A p v T XVII. Ehiae seientiam graduum prosequitur, ta quo rad- qnalium superni. Natura. Fili scias,quod primus gradus respectu humanae compi cxionis est ille,in quo est aequalitas , secundus vero aequaliter excedit, tertius quodammodo ad lasionem declinat; Cradus V- propter suum excessum laedusensiim. Exempli gratia. Aqua multum tepida sensum succumbit, nec delecta rama pς septimus gradus. Quando vero est bene temperata, calido cum frigido, ut sensus meo delectetur, tunc est fecundus gradus. Quando vero est calida, & laedit sensum, tunc est gradus tertius; sed si est bulliens, tunc est quartus gradus. Et sic isti gradus possunt ire in infinitum : quantum ad nos secundum augmentum istarum qualitatum , tamen in quarto statu, respecta humanae complexionis. Maxime cum complexio , de qua superius tactum est , dicitur aequalis, &temperata humanae complexionis, eo quod est humanae natu Iae maxime conueniens: non tamen sentiendum , & sciendo quod gradus desideratur hic in rebus , quantum ad tactum & sensum ; & secundum virtutem & potestatem vidi. Nam, Zingiber secundum tactum, naturam , senium &substantiam est frigidum S siccum; sed secundum virtutem comis plexionis, est calidum & humidum. Et vinum est frigidum &humidum secundum tactum exteriorem , δὲ secundum sub-vitastum stantiam & sensum ; & secundum virtutem complexionis esten suo oc- calidum &siccum. Et sic intelligere potes, quod unum magi-
culto co' sterium est suo occulto contrarium.
xi Ii ouj. O Domina, quam dulcia suntlloquia tuat declara mihi adhuc modicum super illa aequatione quam tantum desidero , quia in istis combinationibus me in tantis inuoluisti, quo i cui parti adhaeream ignoro. Nar ra. Si magis de illo corpore aequato vel aequando scire desideras, audi quid sup ei hoc sentiunt Philosophi. C A P UT
123쪽
C A P v T XVIII. Nie Leet qui Ut quadratura circuli, quam mul/ip risi stra
Natiaris. Euclides in Rostrio sic ait: huius aquae proportionalescite potetis, si ni ultiplices pondus colporum in duodecim. Item quidem alius : si continens habuerit duas libras, appone duodecim grana Mercur ij praeparati i Item lapis aquilae sit 9. se inaci tum , id est pars tetrae, quia modicum de sermento totam malla in corrumpit Socrates in turba, si parum de auro positi r: s, exi et i in iura potens & candida. Parmenides, unum supcr. t decem. Hali, quantitatem ipsam, de scias eius pondus, & adde ei de humidi tale quantum potest esse: eius quantitas non ira b c t pondus d c terna natum . item ε& alius metrice dicit: cuius pars dena retum sit permina plena. In tractatu qui incipit terra stat. Terra debet bibere tantum, quantum de vino ipsum est Item in eodem tractatu, po De tantum de vino, quantum de altero alio. item Bacotide complexionibus corporum; Ssiritus debet esse proportio, vel decima pars corporis. item in alio tractatu: Pro poritio corporis fit secundum rationem tuam; proportio vero metalli est quinta & sexta pars medicinae. Item is tr L ctatu qui incipit, Venerande pater, perquadrangulum intellige quatuor ele. meta,& per duodeci ny . tertiarias imbibitiones accipe pondera, Verte ergo quadrangulum in rotundum,& totum habebis. Item in eodem aduertendu est oppido , quod pondera in hoc loco su natantur aequalia sine angulo.& illud ideo quia scutimur aequali linea ue sume ergo de unoquoque ae tu ite, eorum pondus. Iterum S alius metrice: Sulphuris & tantum capiarur de flumine quantum. Item tractatus quia nimis sermo: vide quod quantitas matris sit penes fit vim , ut habeat se numeruS ternarius , -. vicibus in se deductus. Audi similiter nidHermes super hoc definit Ofili sapientiae inquit scitote a-q iam sapienter ponderatam esse, cuius proportionem doce bo consequenter Accipe ergo de humore 2 tertias,&de ruboiae meridionali. . partem, de sebit, id est, terra ci trina, si militer,&de auri pigmento similiter dimidium , quae sunt octo, Qv v quidem verba mystica sunt mysterijs plena , & sensu ob scuro relata I em Ioannes Daustin, qui fuit excellens Philo-
124쪽
sophus ad quendam Cardinalem scribens. Ex denario druio no stat es unitatem. Item Raym. Lulius cap. 9 I. Et ideo demonstratum est, quod vapor menstrualis terrestris & argenti vivi, non debent excedere, neque pondus metalli puri , nisi seu ualiter illi. Et idem cap. 82. Adiungi sibi capite rubeo nouenam parteet; cuius complexio est calidissima, cum duabus partibus pedis albi. Item Comes Beriali ardus: Deus fecit unum & decem,& decies ipsum multiplicauit, & iterum idem, pone decimam partem cum decima parte. Item Arnoldus de villa
noua. Non sis prodigus neque auarus,sed tene medium. Item alius: Ut sit opus summum minus exigit uncia nummum. Item
dc quidem alius ; Pondera propono, quibus hic secreta repo- r no, Pondera quinque Iouis viviaint vincta duobus, Ponde' ta quinque meri vicies, dant vulnera Marti . Item de alius, a V sunt 1 . horae diei, adde unum, & erunt M. Fili,ego possem ad-
et 2 dueere adhue plura eorum dicta ad istud pro possitum , sed
meo iudicio ista videntur dubi js tuis satisfacere posse ii illa intelligis , quia quamvis diuersificari inuicem , in sententi j sconcordant tamen omnes, in sensu&intentione.
Filim. Ego gratias tibi ago immensas 5 bona Domina,lu- per omnibus benefici js tuis, non modo duntaxat, sied multo tempore antehac exhibitis, tu enim me hic pulcre &sagaci ter instruxisti quamvis illa quae nunc retulisti , sunt fatis obscura atque admodum dissicilia ; spero tamen gratia Drtinterueniente j mediantibus illis ad optatum peruenire: memini enim me legisse in libro Mariae sororis Moysi, Matrimonifica gummi cum gummi: Et Morienus inquit, fac ut fumus rubeus album capiat: modum agendi tamen non declarat, sicut multis modis iam licet obscure fecisti. Natura. Non est de ista scientia quemadmodum de caeteris, nam ista omnibus dari non debet : pauci enim sunt tanta gratia digni. Quare eam per aenigmata, parabolas, scirpos, gryGIannm phos tropicos , de huiusmodi, deuiore antiquorum tradere ςη p ἰς,' oportet. Sapientes enim & D s o dilecti sciunt eligere granum ex paleis, & teriacam conficere de serpente. Nam Ba-y cone citato , ubicumque Deus magnam virtutem posuit,
virtute po ibi magnam dissicultatem pro custodia reliquit , ut est videre in viperis , in quibus maximum secretum latet , cum magno periculo, atque dissicultate. Taceo istam scientiam quae
test uit.' ducit maiorem partem bominum in eo laborantium i d
125쪽
i confusionem : eo quod rari admodum sunt qui eam inueni- 1 ant ; infiniti vero qui per eam deperdantur: tamen nihil inmundo ea verius in uenuur. Tu veros prima lectione quae ti- erga sum. bi retuli intelligere nequiueris, re itera lectione:& roga Crea- mum bs rorem ut tuu non tellectum illuminare dignetur. Et sic finali-xer quod quaeris inuenies. C A P v T XIX. AE cientia non acquiritur recept s aut seanis rijs sed laborando,med sando, is re ipsa prasiando. Pilius. Ego te imploro Domina, utvnum saltem ex die is tuis enucleare mihi non dedigneris, dixisti enim superius, vigiliquatuor horae sunt diei , adde unum fient viginti quinque. Q d utique verissimum esse arbitror, quid tamen per
Naturis. Non te praeteri jt, quod sole lucente dies est in die a dercuriti, tuo: quod est sol tuus ad istud opus peragendum: adde unum lunae, qui est Mercurius , & erunt a se habes ne iam quid η
Filius. Imo Domina , quare iterum atque iterum de omnibus viribus meis regratior. Profect o multum obligamur Philosophis, qui hanc scientiam nobis taliter tradiderunt, ut eam acquirendi cautos atque subtiles , imo &Deo magis deuotos redderent. Bene inquit Cato, dicens : Dulcia non meruit qui non gustauit amara, Dignus non est imperio qui negligit certare pro illo. Quis etiam victoriam potest sperare
C A Ρ v ae XX. Docet qui it primum mouens ιn 1ebus naturalibub. V omodo ex senograno seminato natura mult plicat in in nitum. Steo Ars cit imitatione naturae Et absoluto lapide poteris ad talem formo in ducere qualem Volueris. Prim si in-
Natura. Iam fili video quod sapere incipis, quare libena natus est lius amodo te instruam. Scias ergo quod primum mouens in me natura, est spiritus vegetativus, qui in vegetabilibus bu lik, igni, mor aereus,in animalibus vero humor radicatis: vel calor in- naturae natus dieitur : Et est propriae ignis naturae : Non intelli
gas tamen , quod sit calidus ignis &siccus. Imo ut prius di a' ixi, est naturalis: qui proprie dicitur calidus & humidus: & pro-pter hoc Philosophi dicunt suum lapidem esse vegetabilem, millus. Hri 3 ς'
126쪽
perfecti is, potes eu lacere ad talem so mam, qua volueris. Spermaest sanguis
co quod absque tali sp ritu neque cresceret neque pulliit '
Hom. Qi modo eum crescere ac pullulare ais, o Domi naῖ cgo enitii non intelligo quod crescat neque multiplicetur, nisi prout panis cresca apponendo magis deforma, dcrebus caeteris quo ad ipsum faciendum requi suis. Naturu. Fili tu male intelligis: eo quod lapis id est medicina quarta quartis pullulat, & multiplicatur , quemadmodum g tanum fium emi cadens in terram bonam , cum mortuum fuerri , mulsum fructum affeti. Qua a Diuo Paulo testante quod seminatur non frυctificatur nisi prilis corrumpatur,&IDoriatur; una corrumpitur, ergo si ulta alia grana inde producere poteris. Modo simili hic intelligere debes, quia de uno calco quod est pondus minimum , grano excep Ο, centum mille talenta quod est pondus maximum ; imo milles ei mille mil la talenta & usque in infinitum, sine fine, aut alI quo numero determinato , quantum ipse volueris de potentia ad actum producere poteris. Qu ue fatis debile exemplum de pane ait Umpsisti, to quod panis nullam cum eo similitudinem habet fermentatione duntaxat excepta j quae quid ministo opere est admodum necessaria,& hoc pluribus rationibus. Exemplum in hominis cieatione vel portus generatiotae, si ma-rrix mulieris non habuerit aliquid demenstruis post ipsorum generationem , quae ibi pro fermentis capiunturi generatio hominis ellet impossibilis. Si miluer panis quem pro exemplo adduxisti, si non fermentaretur, esset fatis dii ficile eum ducere in saporem panis : Qigare fili multa secreta latent in fermentatione: quae longum ess t enarrare. Q Ia in rei veritate, ibi latet fere totum secretum . invia postquam lapis est completus & persectus , tu pote ris eum ducere ad quam cum in
qu formam quam volueris , ast a s ementationen ed lante.
Vide ad hoc propositum quid dicunt Philosophi. Omne fi
xum in fixo, vertitur in naturam fixi. Nonne vides spermam omnibus animalibus unum ὶ eoquQd generatur ex sanguinet bis cocto , de tamen in diu ei sitatem loci in quo pro jcitur producit diuersas formas ὶ Aduerte ergo quid dixi superius iquod locus generat locatum. Sperma enim in omnibus animalibus est, quem ad amodum Mercurius in mineralibus; dicitur enim Mercurius propter suam mirabilem conuertibilita.
us adhaere uxiam inam adeo vel si ellis est, quod semper illi assim it
127쪽
lassimilatur cui iungitur. Vt in superiori astronomia, cum bo-lnis bonus est,& fortunatus, cum malis malus& infortunatus, i scias ergo ips. im in astronomia inferiori temere non posses modo simili alii milatum , nam in inferioribus omnino te halbet, sicut in superioribus, cluae omnia profecto te liuellexisset arbitrabar, nisi paulo ante satis stolide locutus esses. Filius. AEdepol, Domina , memini me audiuitie quendi in Qui nota Thilosophum dicere: qui nondum errauit, nondum incepit; si 0ςepi I,
liae me ergo paulatim errare a teqclam incipiam, 'Lia li) mul e ibus il lis alijs etiam ambigo, quamquam gratio se in Oninibu , quae Spiritu; istionibus meis respondisti: ego adhuc incertus sum, sup ei hoc vegetabi- quod superius dixisti. ip a in oportere habere spiritum vegeta De ei lituum: non enim in mineralibus talem spiritum videre posse sum. In animalibus siue in vegetabilibus ipsum clare video.
Nisiaris. Audi Fili, quid Rai mundus Lutius &Ioannes de R, im una Rupe cissa eius collega, in suis quintis essent ijs si P Thoc sen- &Ro petiunt; Velle praeseruare per rem putridam S cito corruptibilem , & reformari per rem dc formitati lubrictam , di facere corruptibilem per rem defici cntem , &iniirti una curate per rem infirmam , & pulcre facere per rem foed .m eii fantasti
cum & inane. Cum ista enim medicina poteris omnem inii mi talem etiam desperatam sanare'. Aurum & argentum lapi- Pharmacodesque producere preciosos; si ergo ipsa de te coiruptibili faeta esset, quemadmodum medicinae de praeparatione apothecari,quarum virtus momentanea recedit prima actione pro- seditori iecta;quoniam non mutant, sed mutantuI: quam Vi S actione mutant. fecerunt ad diu et sa digestione tamen superante 'vertitur substantia earum in idem medicatum: eo quod sunt ex rebus cito
corruptibilibus cc mpositae vet superius dixi, Audi et i a m quid Rogerius Bacon super hoc sentit; Ait enim in epistola de re tacdatione senectutis: Res quam plui imas quae suas vires & fortitudines ostendunt,sua forma Da n, ateria, essentia,colore, du. Materi la. Iabilitate, conseruatione,& corruptione. Nam ut ipse aia: il Iud conseruat quamdiu coseruatur;&illud corram pit, si cito tuebitu. corrumpitur.vide ergo adesis complexionis&potestatis esse ptibilita
128쪽
debet : Quia si sit corruptioni stibiecta, in vanum super eam laborabis ; Qui aut Iob placuit: quis podest facere mundi im
te immundo conceptum semine t per istas rationes clare videre potes , rem istam , quam quaeris , minime sub-1jci corruptioni : Qitantum ergo ad hoc , quod de spiritu: einp xi. vegetabili dubitasti λ Nonne vides, quod si granum frumen-xi vel alterius seminis perforatum suerit antequam semita a-tur, perdet suum spiritum vegetabilem; quia non potest cre-rbi, Dς iantei Deficiente enim causa, ergo milli psi se Modo simili, quomodo sperabis ex par ci ni ut quantitate tui lapidis medicinarii multiplicate in infi Oudine nitum , nisi virtute illius spiritus. Nullam enim rem ve-is N iu. getare postsim absque illo. Illa enim est prima potentia in homine dicta vegetabilis potentia clementari excepta j &curi his subis potentiana generativam sub alijs quatuor poten- restria ,e ego e plana ui tibi superius,&dicuntur appetiti tabili; ua, retent tua, digestina , & expulsiva; quaecum bene pro- collita- portionatae sunt sine aliqua alteratione , Ut ego ipsas ordi- erit sinum;&alia potentia, quaeras idi abse sensibili completa. Perfecte dijudicas, per suos quin
bilitatui. cluet sensus e X teriores, omnia eorum obiecta , &si deinceps tertia, quae dicitur imaginatiua: deni ille & quarta, quae rationalis dicitur. Vide enim aliquid in potentia vegetabili debilitatum, sensualis potentia infatuatur ; quia putat videre quae non videt, & audire quae non audit gustus non est ei bo- laus , nec tecte discernit per ol sectum. Quare ipsa vegetabili potentia alterata; alterantur &destruuntur caetcra potentiae. Peroptime ergo sequitur illam potentiam vegetabilem, siue spiritum eius peculiarem, ad tuam medicinam generania. s.; p Q ius pnd. m Quod si tu ut prius dixisti ignoras ta iiiii, qui spirixum fore in mineralibus. Inquire diligenter de eo relidus est tana in corporibus quam in spiritibus, siue me dijs, quia sinexa in cor- ipsb nunquam perficies. quam 'me 'ina, Omnia quae dixisti verisimilia iii, 'Dx prima fronte , tamen sunt intellectu dissicilia. Memor Him te dixisse superius, ad medicinam instar auri esse aequanda in , sequitur ergo quod non sit aurum. Dedi superius distinctionem auri, ubi de Angelis solis locuta sum ; & qualis ille sol est , qui exaltari de- Petic in nonnullis rationibus: da re sol vulgi no exaltatur;
129쪽
quem Plinius in sua natiuali historia desinit, dicens: Solo- M, etiam
ninium corporum nobilissimus, nihil igne deperit, latriisq; lapidis auincendi js rogisq; durante materia. Perpendis iam, quod sit ae ruin essequatus in suis qualitatibus non esset, ignem tolerate minime posset, de hoc durante materia. inare dixi tibi, quod ad iustar suae qualitatis, medicinam tuam adaequare necesse est. O est No erit ergo ille medicina, sed coadiuuans; quia no habet il- Sol, nonium spiruum vegetabilem in se, de quo locuta sum; quamuis erit in edi Rasis dicit tan Charam esse in lapidibus, quemadmodum cor ψ λδ istiuin anima bas. Et sic clare vides quod ipse non est, sed Philo sophorum qui exaltandus est; ego enim ipsum exaltavi quatum postibile est. Qi re dicitur carus, alter vero ullis, &parui pro iij. Exalta ergo ipsum sublimando usque ad suum fasti Q 'phil 'gium: Tu enim reperies eum per attractionem, quam superius declaravi: &cum videris eum sic exaltatum, tunc esto cer- parui pre- tu , te operare in una re; quia puritas est unius essen tiae, im pu- Cij-ritas Vero diuersarum. Vide ergo diligenter, ut unam rem& puxit sest non plures habeas, & in summa, ut tibi satisfaciam, totius ar- tis istud secretum per anace phalaro sim reserabo. Intelligesili, istam scientiam se omnino habere, quemadmodum alimenta in alitum. Ego vero superius locuta sum de appetit tua, retent tua, & digestiua, hic iterum conabor, non solum modii digestionis tibi ostendere, verum etiam qua xatione ipsum
CApvT XXII. gestiosit beneficio caloris humidi, O non se scit in opere cuis rem externum habere sed illum qui in materia defitesic t. Natura. Intellige fili, quod ubicunq; vegetatiuum est pro instrum euio, sensitiuum vero pro motore: quare apparet digestio fieri virtute motoris, & non instrumenti: Quia, dato quod animal sumat sibi aliquod vegetabile pro cibo, non ta- Digestio en conuenit ille cibus in vegetate, sed in sensitiuum; opor- bene 'tet ergo quod ipsa couersio fiat virtute caloris naturalis illius ipsum cibum digerentis: Eo quod nullam aliam causiam quare hoc fit perpendimus. Non est tamen verisimile hoc fieri calore duntaxat mediante) quia si sic, digestio fieret citius
per secum, quam per calorem naturalem. sic facta, non tamen conuerteretur in sanguinem & carnem & ossa, ut experientia docet necesse est ergo, aliquam aliam causam Oc-HH s cultam
130쪽
cultam ibi esse, quae mininae apparet, & dato quod locus co seruat&generat locatum, ut superius dictum esti tamen illa C lox per hoc propalatat: est tamen aliquo modo fatis- ς 'μ' faciens dubi js hominu Ilitellige ergo fili quod calor extrin
secus igis, non erit tibi sufficiens in tuo opere, habitis etiam omnibus rebus operi nec ei larijs cuillo calore naturali ma- In causam occultam etiam habue-Iel xςx o clare hic aperui. si me bene intellexisti. Ipsa e-
struitieto. latet inmotore, & non m mitrumento, ut luperius dictum est.
Natura docet rem omnem esse cum vnrma, id est,s'iritu ver Iabili qui quidem Spiritus mouet res adesse. Irem hanc arte, Arbitri, nostra non coepe Deι omnipotentis'. ideo inuocandua orandus est.
Filius. Domina, tu hic profunde loqueris id videre videor, illa quae nunc adduxisti tangunt rem cum acu; notamen bene video, quomodo ad instar ill us causae occultae postum Opus meum dirigere, nisi quod dicis motore illius effectus esse causam. Erit ergo illa causa in anima, quae nullum effectu faciet, nisi existens in corpore proprio, eo quod natura, no nisi in sua laetatur natura, ut dicitur de spiritib. in corpora b. mortuis existentibus, quia quamuis faciunt mouere ipsa corpora, loqui & comedere; non tame digerunt per calorem naturalem, quem minime habent, & per consequens per illam aliam causam occultam, de qua sic locuta es. Fili optime respolidisti, quia sic est in tei veritate. Iunge ergo animam cum suo corpore suo spiritu mediante 14nste ani qui anima nullo alio modo coassumet suum corpus,nisi permanicum proprium spuitum, eo quod ii a est in natura, a suo corpore suo cor- nimis remota;verum si interponatur spiritus cum utroq; sym- PQ boligans, tametsi corpus per se efficax & ineptum, longeq; a
natura animae remotum, tamen existens conformis utrique
Nota. facile utrumque, & ad utramq; fiet attractus. Intellige ergo quae tibi dixi, quia p hoc attinges magisteri u . Q d si omnia capere primo impetu nequiueris, roga Creatorem tuum, ut Crie x x gratiam suam concedere tibi digne cur, mediante qua intellis Φζοῦ xx x ς coplebis. Noli tamen hanc medicinam ab ipso quaerς- '-- alios excedas cc superbiaris, madmodu faciunt atro
' uantes ambiviosi se iesios de fou diuuibus suis iactantea,