장음표시 사용
371쪽
ipsius eximiam subtilitatem: sunt autem , quae&olfactu non solu, sed gustu magis opituletur sanis aeque AE aegrotis, ac minori qua auru precio veneant. Cu vero sese ingereret memoriae, Pliniu scripssisse quondam vulneratis aurum applicari,&infantibus contra veneficia, ut minus nocerent, alijs quoque nonnullis opem ferre; N5 excidebat etia memoria plures ab
eodem Plinio si magno ille piudicio nobis esse quiret, vituperationes auri qua laudationes esse perscriptas 1, Nec Do illum ad asse chartis auro virus quod da inesse, eamq; in prians ab eo proditam recordabar clausulam, cui enim fodiendi causa medicina aqua si non excludit aurum postea aliorum certe, ut ei mos perpetuus, id factum est auctoritate.
Citat enim Varronem, cuius tamen artatis vir,&in medicamateria praecipuus,Dioscorides nullius ex auro medicinae ρ- tulit experimenta. Dixi aetate Varronis Dioscoridem vix iste, comunem secutus opinionem, de Suidae monum eta, etsi scio
est e, qui malunt aetate Plini) fuiste Dioscoridem , propter Li-enij Bassi mentione, sed vellem eos animaduertisse, vixisse quoq; Dioscoride Arrij tempore,ciai dicat volume de simplici medicina, striij dico non eius, quem de aspiratione Catullus irridet: nec eius, qui nostrae religionis hostis acerrimus
blasphemias in Christum Dominum p uicacissi me jecit, sed eius qui Alexandrinus pariter fuit,&Augusto C sari post partam victoria de Antonio & Cleopatra magno esst habitus honore, sed siue antiquior Plinio Dioscorides, siue aequalis, parum videtur referre.Varro certe trium uirali proscriptione c5- sumtus est,&sub Antonio triumuiro floruit ipse Dioscorides , a quo deinceps Graecia, Latium, Barbaria, medicam materia accepit, atq; id quide priori damus opinioni: posteriori vero, quod apud Plinium Dioscoridis est mentio, siue antiquioris, siue proximi, siue mavis aequalis. Hic sane Dioscorides cuiusvis seculi vir fuerit, multa tradidit proprijs capitibus argenti vivi, aeris,ferri, plumbi medicamenta, non auri: Atq; eius etiam Yix meminit in hydrargyro, ea de causa, quod si haustum fuerit, nocueritq;,ei malo auis It ramenta succurrant, atq; hoc inter tractandum medicam materia; Dum vero disserit de venenis aconito dicit repugnare merum in quo candens aurum sit extinctu, at hoc non illi proprium dicit,sed communem esse medelam argento ferro sextaq; scoriae, quae tantundem polleant,idq; Paulus Egineta
372쪽
recipit disi frens de venenis. Galenus longe iunior Dioscoride, neque de potestate simplicium medicamentorum disse. rens, neque de compositura ipsorum, auri meminit, quaturni ple meminerim: Nec ignoro Nicandrum Colophonium cecinisse iii Al xi pharmacis aurum vel argentum pro dc sse, nam siue quod Poeta fuerit, siue quod a Dioscoride,&Galeno, tati factus non sit, ut eius testirnonium hac in causa pro legitimo cuaretur, siue quod argentum aeque ac aurum, θολῆρῆ scribit valcre, parum videtur habere momenti; Nam si-guat turbidum effici liquorem metallo, euadc inqoe potati: sed ego tamen non abnuerim aurum medicam vnn obtinere ; sed quantula quaeso portio reperietur si conferamus id innumerabilibus reb9s, quibus inest potestas medendi, abigendique venena Θ p*rsit de argento iudicium. Quod si nec meoicae fert Opem n cultati, nec voluptari confert: Vnde quaeso illa communis tot vasorum sute aureorum, siue arg'nteorum conquisivi a per tot labores aggestio λ Videtur enim mensa argenteis Caltem vasis instructa det mari nobilitas: At Vitru uius in octauo libro, de aquis disserens, ad calcem cum me mi miles, OMendissetq; plumbo inesse vitium . proptereaq; fistulis eius aquas infici, plane subiunxit saporem argenteum sol cre tari. um ij qui extructas haberent argenteorum vasorum mensas, tamen propter saporis integritatem fictilibus via co- euent, Qu certe consentiunt multi nostiae tempestatas principes, qui posthabitis ad mensaru usum argenteis, & crateribus S patinis, praeoptant sibi ad serculorum mundi cie siet ilia vasa ex Initia, Auliopia, AEgypto coli portata, qxlς si e- fuerint,ptussiaca malint ex Bythmiaconuecta, tametsi ii 5 sint ligulis nati genitor1bus, ut ille de Agathocle cecinit, qui propterea Sama vasa praetule iit argenteis. Iam trium uri Anto-nm qui auctore Messalla in omnibus obscenis de lateriis novi eoatur nisi amo, aporem auri non concupiit se proditur, re-aec ille aute videtur Propeia Neronis, quae soleas ex auro suis quadrupediboe; nobilioribus induit. Non ignoro med Icos Α- raoas mandasse literis, auram quam qua non nutrit, Ulcerer distamen oculos . Addo ego & imaginat iam vim rationep a. risuri Dei getur faciendum, ut metiatur omnia Θ cotin Odo crcita natura: i usius ratione Zantus - iccbamus, ut frustra videantur ita verba Nicandri.
373쪽
HAEc go non decernendo, sed disputa do perstrinxerim, quando & potabili auro di cutur uti quidam ad omnes
tollendas aegritudines de sanitatem tuendam, atq; ad Vitam, quantum per vires naturae licet, proroganda. Ego vero
Vt id nota abnuertiri, sic asseruerim , posse id ipsum ab ijs, qui contradicendi peritia pollent, in controuersiam duci; forte dicent costati satis apud eos, qui propinant auru, id qu dem proprie non potari,ied eius portione subtiliorem purioremq;
coniunctae essentiae nuncupatione signatam. Verum super ipsa quinta edentia corporum superiorum, cu n ulta si ut bella pugnata inter maximos philosophiae duces, quora ira milites adhuc cons gant, a quonam steti ritui ctoria, certe non assentiuntur Platonici, & Peripateticae scholae, cuius principem optasse potius illam quintam naturam quam proba illa contendunt, ii cc sime admissis quinque supposuionibus quicquam habere virium ,& si caeclo inqui-ent ea non conceditur, concedetur ne iis , quae sub caelo sunt de elementis coalita. Nam siue ex melle, siue ex sulphure, &hydrargyro, sae ex aqua stillati meri, siue ex terra quadam secreta, seu mauis ex ia obilissimo quodam genere chalcanthi, per multos traduces attenuati, potabile coli erint auria, subtiliore inde vim detrahi fatebsitur; Quinta es nila detra-h no assentientur, quam si corrogare 1di voluerint ex est: ct I-bus elementarijs, quas in ea non reperiri praedicabunt praesto erit responsum, ut contendant illos apparitione pro re iura gerere, conccrsibus quoq; causarum diuersis,& in unum con- cis atq; re scactis tribuent effectus, quos & aliae res promere queant: Deinde si gratis id condonent Peripateticis, quomodo alteri eorum dogmati non ob nuncia uetant, id est ex metallis anam alia non viseret Verum ut rixantibus Inter se medicis finiendam litem relinquant, sic asserent quascumq; ra tic nes ad hanc diem perpenderint potabilis auri faciendi;eas quidem ad aurum per se bibendum non pertingere. Liquet enim ab eis solere deduci aurum in cinerem, seu calcem diceram aluerint, quod multis fit modis, adeo ut m pristi nam forma si sorte libuerit, aut nullo id modo pomis, arit ae
gre, si quidem abscessit humor, quem si funditus
374쪽
aurum sistulisti. Est Aristotelis, Theophrasique decretum, metallis omnibus sic inesse liquorem, ut eo constituatur ipso-Tum natura & a natura lapidum aperte dirimatur.
Igitur adiicie hi ipsi, non bibetur aurum, sed eius rei, quae fuit aurum, portio liquore dissoluta extraneo, cui potestas insit inter molliendam, attenuandamque auri calcem, quidpiam excerpere, quod bibi possit, sicut etiam in gemmis pollicentur, quas bibi proprie non posse, nemo est qui nesciat, quod si dixerint defensores, aliis etiam modis aurum liquescere, non inficias quod tuerint oppugnatorcs, sed asseruerint id fieri vel aquis consumptricibus, accedente sale varii
geueris,uel succis mordacibus, ita ut vis inseratur auro, tollaturque de sua sede, quam ei fuerat largita natura, proinde eontendere quicquam non acquirere illum , propterea Vt constituatur humanae fouendae naturae sincerius. Nam si de auri natura in sese mentionem habeas, ea non erit apta nutritioni, quemadmodu ante deductu est ex peripatetico , si de admixta loquaris natura, ea etiam ipsi dicent, se iudice non erit aurum: constat enim propinari liquorem, qui guttatim ex vitreis vasis fluxerit, dum ignis calore vapores in sublime delati vertuntur in aquam,& alia misceri, quae de reliqua petuntur medicinae facultate: id vero si vel aurum sit, vel gemmas bibere, cur non ii dicentur excrementa bibere, qui bibunt vinum eductum solo excrementorum varia congerie ad id muneris pingues aeto Θ Egi causam eorum, qui aurum p tabile vellent dispendere, quod ego quidem colligere maluerim , & optarim egregie psile ad nostri corporis aliorumque salubritatem, praecipue cum fatis constet Antonium chil rurgum nostrum , superioribus annis matronam ex forol Cornelii pthisi morientem paucis diebus ab ipsa tabe liberami sanitati pristinae restitui se, solo potabili auro, quod ex ipsiust patrui Nicolai, cuius mentio fieti libro tertio , confecerat disciplina, qua de re mihi sermo futurus amplior in eis volumi - nibus, quae inscripti de venenorum remediis, &adhuc subm-y cude premuntur. Sed sit collectam aurum, sit etiam potui datum ad salubritatem. fortassis inde manauerit tanta nobilitas auri, tanta conquirendi eius fames Sc rabies λ Cum libra v-na eius metalli soluta in humorem, vel uni non Regi modo, sed regioni mederi queat, & inter mille mortalium Miriadas Vix inuenias quindecim viros , qui aurum potabile
375쪽
quetrant, & inter illos vix duo sunt qui potionis aureae conficiendae scij, gnarique sint. , C A P v T V. md S aurapuriti O diuturnis sproprie,non sit causis fiat ab hominibus tanti. IAm si puritas auro praecipuam auctoritatem cociliasse credatur, cogitemus hac in re subesse fallacia, siquidem &ior-det,&tingit minus forte quam caetera metalla, sed tingit tamen, & contrcctantes inquinat propter sulphur, quod non ei solum qualitate miscetur, sed ipsa substantia, uti prodidit Albertus literis, & conuincitur experientia, proindeq; fortassis AEgyptijs Hermes nomine sulphuris aurum expressit. Num quaeso vitri quam auri maior est puritas 3 ut hinc princeps illeRomanus formidaverit ne si flecti posset,ut coeperat,& malleum sustinere perseuerasset, primas eriperet auro partes,&omnibus metallis viam praecluderet in mercimo iiij s. At diuturnitas eius celebratur, sed succurrat menti diuturniores esse lapides, &maiore habitos precio,qui nec senti ut
limam, nec ignem, nec ulla omnino contrahunt recremeta, nec sordibus maculant contrectatores, quae nequeunt euitaris triueris diutius: At funditur aurum, non funduntur lapides, num hoc omnibus nactallis commune 3 quae cum propterea in usum numismatum fuerint recepta, ut sint in commutandis rebus tanquam vadimonia, post positumque aurum hac in re fuerit olim aeri,&argento;videtur id ipsitus detrahere gratiae, & detrahere utilitati. Nouimus enim quod ante sub indicamus relatum esse monumentis literarum, aes
Romae primum a seruio Rege signatum fuisse, & Pop. Rom. ne argento quidem signato usum, ante Pyrrhi bellum, post
annos circiter sexcentos ab urbe condita. Q andoquidem sub Fabio consule indita est ei metallo nota, mox & auro, elapsiis annis plus sexaginta, populus idem victae Carthagini,
caeterisque nationibus imperauit, Vt penderent argentea tributa, non aurea, ut non solum diuturnitas metalli, sed eius
usus in causa esse nequeat; cum & ars signatum, & signatum argentum diuturniora etiam sint habita penes externas natuo nes, sic transalpini Galli communi argenti nomine pecuniam signatam expresserunt, a principe philosophorum
Platone minus aestimatam, quippe qui legem tulit ei, quam
376쪽
instituebat, ciuitati, ne preciosis uteretur nummis, sed talibus ut con temneretur a caeteris gentibus, ne in congregandis aureis, Sc argenteis insaniret. Atque hinc fortassis a Lyrico cantatum eli aurum, oc inutile, de summi materia mali. C A p v T VI.
s Eo oblectat inquient oculos auri color si1 auis. Plinius negauit hoc,&illi argentum ante tulit fulgore, qui sta diei
similior & militaribus signis, quoniam longius emicet familiarior. Neque aurum sinii tudine syderti, caeteris praelatum metallis arbitratur, cum & in gemmis, alijsque rebus color ille non siri praecipuus, tantum abfuit, ut aurorae colore, unde quibusdam placuit aurum nuncupari coepisse, praeferret omnibus, cur autem id credidisset in causa fuisse nomenclatura, cum rescire facile potuisset non displicuisse bonis auctoribus. a Sabinorum lingua, qui dicebant, ausum, una permutata litera translatum vocabulum fuisse. Vtcumq; fuerit,
oculos Plini j plus auro delectabat argentu, qua in re si quod scripsit, sentiebat, impio bari non potest, sed censuram plane
perpessus est, cum prodidit autum pondere superati a plumbo: reci unant enim posteritati I experimenta: dum vero minimum auri deperire usu censuit, me initii Te poterat digitorum attritu, & aureum consumi num um, & annulum, & mminimum est, non esse nihil. Fuere & qui aurum ab ione nullum pati detrimetum rati sint, Alistotelis in tertio meteororum auctoritatznixi, quae quidem auctoritas, aut non solida est, aut non rite percepta, conuincitur enim experimentis, suum minui auro pondus igne vehementi maximeque diuturno. Proditum quoque literis, & aetate nostra comprobatum est, aurum vanescere in igne positum quodam permixto puluere non serba modo sed rustici,atuue eorum mu-oercuia possunt abundare: compertum item parua re in hominum vita praecipue versata detrahi fulvum colorem auro,
nec unquam reddi posse, ubi semel detractum est, manente lore aureo apud eum puluere, cuius iniectu rutilus a b illo
377쪽
fulgor asscessit. Quod vero late dila et ur, & texatur in telassurum hoc illi est cum argento commune. Denique ne longius evager, quicqilam non reperi, quod sic solida basi niteretur, ut inde trahere possent sentes deside iij sui .alidas rationes in auro tantopere aestimando, idque tam auida siti perquirendo, ut quidam propterea semet in excavatos montes inferrent: nonnulli L se in proscindistin Os specus, quos appellant puteos, demiti erctat, alij ex fuminibus ramenta eius colligere satagerent, alij ad extremas Indiae plagas, vel per exustam solibus AE tuopici litoris oram, vel per Zephyrum in auroram ad antipo das nauigarent, nec id quid cita ut vel aurum obrigum, Graeco nunc utor vocabulo, pararent sibi vel colophone quondam elaboratum, veluti nunc solet Lutetiae Parisiorum . sed rude corpus auri crassamque materiam, proinde non temere inuenies quid homini auido cuiusque rei naturae cognoscendae satisfaciat: unde tanta sit eius hahendi cupido, cum non tanti sit eius usus, quanti est precium, quo iam hominum maxima pars humana omnia dimetit, &vitinam non diuina sub eadem mensura clausisset. CAP vae VII. cuo auri praecipua nobilitas nonpendeat exsectu literis. IAm nec aestimationis precium de sacris litteris pedebit, nee diuturnitas: na&si diuinitus in eis mandatu legimus, multa ex auro puro fieri debere ad Iudaici repli cultuna, solemnesq; c remonias. Item quod sic cantatum a Propheta nouimus: dabitur ei de auro Arabiae. Meminisse tamen debemus eorum, quae supra Iosephi testimonio i nauimus, hoc est alia quod aes auro melius esse, ex quo intei Dauidis manii bi asina uentre scripsit Salomonem in templo fecisse vas, quod mare magnum appellaretur. Esdram X dixis tempestate custodibus pecuniarum ex genere sacerdotum restituisse vasa aerea, quae penderent duodecim talenta, & aestimarentur auro meliora. Debemus eriam nouisse mysticis velaminibus auro sapientia sacris literis significari, arg'nto eloquentiam , intelligentiaeque lumen comparatum auro eo esse splendidius, quo mi nus terream faeculentiam admiserit, instar auri, quod in Arabia solere nasci mandatum est literis, sit apte natura purum, nullo igniS Ysu, propterea qRe Vocatum apyro D,
378쪽
ut est a Diodoro proditum memoriae. H qc suu ad praesens delibata , ut omitta quod ea est Deus bonitate quod sese testante Ohrysostomo, demiserit ad humana infirmitatem multis in rebus, quae ad communes gentium usus pertinebat Θ Quid Zquod eisde ex literis auri sepe reiectam & improbata deprehendas aestimationem, sic apud Oseam Prophetam aurum suum fecerunt sibi Idola, silc Petrus Apostolus aurum atq; argentum nuncupauit corruptibilia, sic Iacobus aurum scripsit
aeruginem contraxisse, ut propterea iure id non mediocrem debeat admirationem parere in animis eorum, qui sequi sint rerum aestimatore S, unde nam tanta sit cupiditas, cum sit apte natura aut nulla sit eius utilitas, aut parua, aut certe non magna, quando & alijs rebus ea, quae auri sunt, inueniantur communia, & a multis, quas aurum metitur, rebus egregie superetur.
Euod auri nobilitas nonpendeat ex conciliandage nragratia.
ENimuero quis tam hebes, ut credat auri conquisitores quaesiuisse gestatione illius sibi gratiam conciliari. relatum enim eit monumentis, sed inanibus, ex auro quodno esset ignem expertum, confici solere unguentum, cui US v-sus gratiam mago tum suasu coparet ijs, qui helio chryso herba coronarentur: λ largitione, ut mihi quide videtur auri, non gestatione conciliari gratia solet, inuidia vero costari ob ag gestos num orum aureorum cumulos, tantum abest ut amor&beneuolentia propagetur. Praeter haec, quisnam mortalium magicis vanitatibus adstipulatur sic, ut sciat unguentum illud aureum conficere, ut sciens eius artificij sit. quotus cunque vel ex antiquitate, vel ex nostra aetate, propter eam causam quaerit aurum, tum si quaerat, quemnam reperies helio- chryso coronatum herba,& unguetatum apyro metallo gratiam per populos,& per aulas regias emendicare Z Undenam igitur tanta increuit cupiditas auri, ut nullae uideli causa co- pulsi homines, prς terquam quod ita inter eos tacita quadam&minus necessaria,&vtinam non perniciosa conspiratione conuenerit, aurum ipsum rebus caeteris omnibus anteponar,
nec cotenti vel specub. Dalmaticis vel Callaicis anilis fluentiumq;
379쪽
Elimq; gurgitu aureis arenis, nec eis etiam nauigationibus, quibus ab usq; Salomonis tempestate petebatur aurum, curarit ipsum per artem fieri. domiq; tot labores pro auro factitio saepe non pauciores aut lauiores quam pronatiuo nauigationes & bella pleriq; susceperint: videmus enim plerosq; no manibus modo nauare operam, ut per res metallicas igne adsito parent aurum , verum & compositiones innumeras conquirere , vel singularia scrutari placita Philosophorum, ut auriferos pulveres, lapidesve conficiant, siue ij, ut vulgus loquitur, sint minerales, dici latine metallici deberent, siue vegetabiles, hoc est ex herbis & stirpibus, siue animales, hoc est exanimantibus educti, siue mixti ex duobus vel tribus, siue conflati ex re communi vel aerea, vel terrea eunde & metalla, & stirpes, & animalia duxerint originem. Audivi enim inter v nros adhuc versari hominem , qui se jactauerit eius artis legisse Oe ingenta volumina praeterea schedas innumeras excussisse , ut ad triginta septem millia compositionum numerus protenderetur, certe non ut conciliaret sibi gratiam eius gestatione, sed ut corrogatis,quae sibi placerent, compos: .... votorum fieret, tanti est habendi auri apud mortales industria, tam vel nulla causa , vel debilis praeter miserorum mortalium nudum tacitumq; consensum:
itemque de artis qua iis aurum
A citu us ais putatum sit ae auro se limando; ununc de arte, qua confici possit disserendnm est, D solet enim versari inter doctos, indoctosq; teri possit An nonposiis quaestio , eaq; multis foeta disceptationibus, ad quas pro viribus tollendas,
380쪽
vel utcumque sedandas generatim, tum &in uniuersen , non per partes atque minutias utilitas me non mediocris in utrauit: interest enim hominum R. P. ne in amb guo sicleis in re bus pertractandis, quae&sine communes, & an re omnium
Ora versentur. Primum; ero nomen subinde orginem demum potestatem artis indicabim- , per varias facultatis literariaei cholas, longe lareque versatam. Ars igitur auri facie li Ch sopita Gi cis dicta, latinis eo detro est etiam nuncupata voca bulo, murado vero metalla in uniuersum, Phen ta est appellata Graecis, Quos plurimu sequuti Arabes Alchemiam vocauerunt. Definierunt autem Graeci Chemiam, ut sit ea praeparatio faciendi auri, atq; argenti. Nam quanquam &alia installa per eam fiunt, a nobilioribus tamen atq; praecipuis Dorne obtinuit, ita ut etiam argyropoeia, & Chrysopoeia postea diceretur. Putarunt quidam a succis Chemiam nominadam, quibuSHermolau Barbarus videtur assentiri, sed verius a fundendo, id est, apostremo ipsius artis ossicio ,&quidem H. litera graeca, qtiae in E longum apud Latinos verti solet pro refusoria dare luem videtur iure consultis: metallicam artem dici posse, satis constar, eo quod metalla rij & dicuntur, & v-tiles R. P. iudicantur apud leges ciuile S, ij, qui auro, argent O-que parando solent operana dare, qua de re latius opere procedente. Communi nomine metalli, quo plura comprehendantur, iuris interpretes uti maluerunt, quibus etiam placuit seris vocabulo nummos aureos indicare, quemadmodu scripsit Vlpianus. S eo quod ab Alcli mo nonnulli, sed nulla ut
arbitror ratione deducedam putant nuncupationem, ut hinc
Erasmum virum in literis late veriatum de mirer dialogum edidisse, cui titulus alcum istica; Demiter inquam illum sequi vulgus maluisse, nec agnouisse articulum a l. apud Arabes passim habitum, detraxisseq; aspirationem quae debuisset includi, si vel a fundendo, vel a succorum conficiendorum potesta ic vocabulum derivaretur. Nec minus miror, imo longe magis, utpote nullo pacto componendam Erasino, qui scripserit ea de re, nomenq; refugerit, & insolitum quoddam vocabulum excogizarit. C A p v Τ II. De artis ipsi ου or Heath roiresse .s Rincipium artis, Vincentius Bellovacentis repetit a primo generis humani parente, perque varios traduces ad alios