장음표시 사용
391쪽
ili suo loco diligentius agetur. Vincentius Burgundus ille qui
maxima confecit omnis pene rei literariae volumina, dum agit de natura, veram artem non tantum a se cognitam asserit, qua autum segregari, verum etiam eam qua fieri j censet, motus & ipse fortastis rei experientia, utpote qui deprehenderit id caeteris in metallis latitare: Alij& plurimi quidem non solum segregari, quod negari non potest, sed gigni etiam fierique contendunt, xationibus ex philosophiae suppellectili plane depromptis. Equidem scio inter Graecos Aristotelis interpretes fuisse Michaelem Psellum, qui multis rationibus
adductis asseruerit posse aurum per artem ex non auro fieri, eiusque rei senas, si recte memini, vias ostendit. Iuniores fieri aurum posse quidem senserunt sed alia ratione, uti paulo post sumus ostensuri. Caeterum multi peripateticorum in eam tendere opinionem sunt visi, ut aurum arte fieri queat, tametsi& difficultatem , & pericula causentur, quorum innumero est Timon in ultima in tertium meteororum Aristotelis librum quaestione ; Dubitationem auxit nonnullis speciei, &formae nomen , quod vario significatu sumi soleta philosophis , &quantum ad hanc rem attinet de specie ab arte mutanda trifariam loqui consiue uerunt: sunt enim qui dicant nonautari speciem, sed in singulare, quod privum quiddam sit, individuum alij nuncupant, sub specie contentum , cum soleant res quaedam &ab ipsis speciei principijs,& aliunde quoque proficisci, non secus ac animantia quaepiam, quorum ortus non tantum est amare feminaque, sed aliunde, quem tamen ortum nec visu, nec ullo sensu discreveris: idcirco quae generantur ex coitu, & rebus etiam corruptis oriuntur, specie-
ne differant an minime, consseeuit apud philosophos dubitari; quorum nonnulli ut remota non admittunt principia priora, sic proxima negare nequeunt, qualia memini legisse me apud Galenum,sive ille Pergamenus fuerit enarrator Hippocratis, siue alius eiusdem nominis, ut cum ex ouo pullus educitur non solum gallinae incubatu, sed & mammarum muliebriu calore, & equi clibani tepore:sunt qui intelligi quaestionem velint & sola artis operatione,& mixta etiam operatione naturae, atque ea distininione conciliant litem, speciem quoque ipsi subinde secernunt, ut quicquam mutari quear, qu ad pertinet ad formam dumtaxat 1tante materia , quod sane sit artis minus adiumento quidem naturae , sed Fer sequi
392쪽
quicquam,non exercentis, cui & ars dicatur famulari ia ad tem minime rentur absurdum , si dicatur & defendatura urit qui accipiant ut eis verbis intelligatur, materiam cum forma mutari, sic, ut alia penitus & ex integro sit, quod certe non admittitur a sapientibus fieri posse vel ab arte, vel a natura: quoniam id sit solius diuinae potestatis proprium, proinde cum e eargento vel alio quopiam metallo sit aurum, aut individuum fieti dicunt, aut si sipeciem fieri malint, materiam manere volunt, foram mutari, quandoquidem materies ea, quae fuerat prius sub argenti forma, postea sub auri formam reperitur: pars itaque 1 peciei tantu in modo permutari dicitur , si specie in ex materia formaque cons are cum schola Peripateticoram recipimuta, & maxime cum sanct o Thoma, &ijs qui nobiliores inter neotericos hab: ti sunt, quanquam non defuerant ex philosophis qui speciem cum dicant formas iam velint i melligi: Dici quoque potest non absolute mutari quicquam, qHoniam pars abjjt, pars coniungitur . inter uertendum, tum cum occupata eius ipsius materia forma discedit; id aute frequentissime sentimus, cuni absumptis edulijs di perit eorum forma,&materia vertitur pcr coit coctionem. terum apud iureconsultos aliquando legi speciem descimia liter cam scribitur no mutari speciem , si ex stanno &plumbo verbi causa fiat aurum . genus enim videtur pro specie capere ui forte ibi una tantummodo sipecies. sit habita metallorum, ut aes, plumbum, stannum , argentum, sub una auricollocetur specie perfecta, ad cuius praecipuum gradum caetera metalla queant ascendere ξQuod qui defendere ut liet, nec per Graecam metalli etymologiam , nec per validam ratione nare prehendi posset, tantum abest, ut a scholis philosophor uim eliminaretur: fertur enim opinio isthaec accepta Calbstheni, de quo supradriserebamus quam si recipi mus, rei j ciamus illos oportet, qui varijs ascribunt planetis varias nietallorum formas, i uter quos Ioannes Versor&ij quos est secutus in exponendo Aristotelem, quo in loco vanitatem illam exprom-st, quam mille oculi salat auersati, bis mille maniis exploserunt, hoc est ferrum non liquefieri, sed enim ipsa reiectos iatri
experientia fuisse planetarios constat, cum vno eodem tem pore, uno eodemque pharmaco , ut ante narrabamus simul isiurum, simul argentum, quandoque uno grano, quandoqxie
diu cisis oriri, sierique contigeru , ut iiii somniare queatie
393쪽
Astrologi, quod huic rei patrocinentur per Solis Iovisq; coniunctionem: fit enim quotidie diuersissimis eorum planetarum schematismis. Sed quoniam astrologorum vanitas & a
Ioanne Pico patruo meo te mel&ame saepe confutata est, in eam amplius invehi nolo. Qui vero Callisthenis opinionem tueri vellet, non dissiculter posset Alberto respondere, contrariam op nionem praeponenti , multoque magis , cum apud Iosephum traditum sit memoriae Uerti Qurum in metalia, vitreamque id genus arenam plurimam in Ptolemaide suis se dicat. Nec Galenus abnuat in opere simplicium medicamentorum potestate vitream arenam,& auream , simul inueniri, quae autem eodem in loco vel in proximo generantur metallica, vel eiusdem esse naturae, vel facili me in aliam verti, plane compertum est. Verum cum isthaec quaestio tota pendeat a specie, formaque, dignoscenda, proinde de discerniculis formarum , specierumque prius disquitendum, decernendumque esset. QRodesse opus arduum, &altissimae proprium philosophiae, nemo plus qua mediocriter doctus igno rat. Meminique me longioris operae subsellij, hanc ipsam pertractasse materiam, ut omnium longe dissicillimam , idque
cum in examine vanitatis doctrinae gentium & veritatis Christianae disciplinae, tum in theorematibus quae scripsi de humana perfectione, quae si huc vellem congerere, prorsus egrederer semitam:&quasi labyrinthii ingrederer naturae; Neque enim decantatus pCctis Meander tot flexus habet, quot milulia litium subinde nascerentur, nunquam sub humanis iudicibus finem habitura'. Proinde seponenda haec sunt, & ad communiorem sensu na redigenda, sat sit ostendisse fieri nequeat aurum per arrem, an minime, qui scire cupiat eum habere oportere in consilio scholas Philosophorum, ego vero tum mihi suppetierint ingeni j facultates, primum ad plana reducere conabor ea, quae multi confragosa putant& aspera: deinde experimenta quibus edoctus ad haec scribenda me conuerti quatum licebit sua perimeamenta,& umbras, non per colores,&Iucem subsignabo,& propositionibus quo ad potero breuissimis negotium conficiam. Hactenus enim sic narratum, quid
de artis potestate,&de speciei anulagione, alijsque nonnullis, vari j varia decrcucrin . C AP.
394쪽
sieri per artem queat aurum. NVlli hominum rerum naturam rite contemplanti dubium esse debet, cum ab homine mutentur elementa, quae sub lunari globo in syncera coeunt : nouentur etiastirpes & quandoq; animantia varia illoru mixtione peractarnon posse ab eo de homine multo facilius metalla mutari. Videmus passim ex aere,&ignem,& aquam fieri, & ex ijs etiam
terram, artis betae ficio. Videmus plant in arrisicio gigni non antea sesas, misceri yyrnum naturas, ψariari. Videmus &sola
loci mutatione hoc est ambientis aquae , & ambientis aerismosie herbam lapide eri ,cui corasti nomen. Viderunt multiliterisq; prodiderunt ex aquae montanae decursu, ex aspergine lacu stris aquae pelles animantium & carnes in lapidem mutari. sed lices,& ulmi frondes conuersas in tophum. L gimus apes fieri & crabrones si bovinar & equinae carni hominis accesserit industria. Legimus etiam in sacris literis pelles gignendarum ovium, diuersis coloribus insignes, eisdemque literis plane cognitum, post annorum multa curricula fuisse a Magis AEgyptijs confecta animantia. Praeterea, quaeso, quid prohibet eande rei formam, qua nisubstantiale communi vocabulo philosophi nuncupant, diuersis ex principijs, etiam genere differentibus, indimisteriam . Num fidem huius rei amplissimam quotidie facit ignis formaὶ Calorem non dico, Vt improbata explosaq; Alexangri Aphrodisiensis opinio non pariat ambiguitatem,sea veram formam, quae de substantia, deq; specie ipsa eam sortita est: hanc certe formam ignis alius,& alius, item ignis eius. dem speciei promit in materiam. Et sol etiam n5 species tu, sed genere diuersas pariter promit, quandoquidem repercussura diorum solarium, qui non elementari j sed celestes&sunt,& habentur; sublunaria, multa vero igne flammescunt, ardet, convelluntur. Si hoc fit in terrae superficie, cur fieri n5 potuerit utrobiq;ὶhoc est in subterraneis specubus,& in aere puriore Dices fortassis perfectiorem esse formam auri , forma ignis repugnabo si inihi placuerit nec sine ratione: propterea quod simplex non est elementum ignis eiusmodi, ut ob id possis
anteponere illi auruin, quod mixtum est ex elementis.
N ulIum enim putum elementum potest tangi, ut in scholi, Aristo
395쪽
Aristotelis receptum est: ignis autem si perseueret, ex sese at tem perseueraret, ni sibi deessent alimenta, cur non auro per
fectior 3 N una usui mortaliam, supra quem disputare in aduersum quisq; possit, accomodatiori ciuis enim paulo peritior nesciat, omnes gentes indigere ignei qui quidem quamquam naturalis res est, & necessaria, multis tamen fit modis, puta per naturam ex fulgure in aere & radiorum quoque solarium repercuitu, per artem ex attritu solidorum corporum, fomentisque varijs, cuius ignis inter omnes sublunares formas habentur & mirae & plurimae proprietates, uti narrat in libro de igne Theophrastus, quem librum intra mea: i uentutis metas a Graeco in Latinum conuerti, sed non edidi, quoniam mancum erat exemplar, & semilacerum. Caeterum ipso igne certam est omnes nationes aget e. Liuitas vero & fuisse gentes ut ante diximus & esse ad praesens aperte constat, quae non V tantur auro, sicut nec ulla moneta vel aurea vel argentea. QSemadmodum Spartani quodam, neque enim ijs ullo id modo licebat per leges Lycurgi, qui muris etiam ciues interdixit, obh ciens, ut ille cecinit nudam Lac demona bellis, quae tamen aliquando &fuit,& habita est Graeciae princeps. Quod si contendas praeferare aurum igni, tum auro formas ais eram persectiores erutaS per artem c gaemio naturae, quales sacris in literis legi mus inditas in materia mysterio magorum, quibus videlicet sit famulata natura: sensilis enim anima est omni praestantior auro.Proinde recipit Augustinus formas quae omni prae stant corpori posse rerum naturalium instrumentis promi, cuius auctoritate assensus Thomas, & eadem pariter usus ratione secudo volumine secundae partis Theologicae summae, non negauit seerum ter uriemposse, δέ. saverrum sit
sententia Thomae Aquinatis de conficiendo acro declaratnr.
SEd occurrit obiter ut opinionem, Sancti Thomae, quam
ipsius interpretes distraxerunt declaremus, is enim secu-.do in patrum sententias commentario, visis est artem onuere, probare vero in Theologica summa. Idcirco con-
396쪽
dam sunt adnixi, sed plerisq; non fecerunt fatis. Vtrum ipse satis fecero, lectores iudice iat;Ego certe non assentior in primis Ioanni Lyguri qui auri formam excluserit ab arte nobi Iitatis gratia: proptereaque consciendi auri artem eluserit. Nam perfectiorem uti diximus formam Thomas admittit, hoc est animam sensilem. Quorum sese Magi effectores rerunaturalium suis instrumentis praestiterunt. Nec eo ite moueor, quod nesciant inuenire artifices, quae proprie agant, quae proprie patiantur. Quoniam nec ignorant calore opus esse, & humore, multisque vaporibus, qui bus afl metalla transmutanda uti soleat natura ; Adde quod iuuenis negare est, Thomas constanter Ufirmati it lo-1ορ empore, hoc est dumsummam consceret thfoIogiosi, tanquam sellimum suarum opinionum te mentiam. Nec illo etiam mouebor, quo motus es: Lygur Siluester opinatus cum Petro Gomate, S. Thoma in comentario secundo de impe
fectis artificibus, in summa theologica de persectis loquutu, ijs cocessisse, illis abnuisse potestate. Nam de arte conficien di, non de artificibus erat mentio, quae quidem ars quoniam naturae ministerio & instrumentis utitur, ab omnibus potested persectionem duci, a quibus potest exerceri, siue incor-'porei spiritus, siue homines illi fuerint, aut naturaliter, aut1upra naturam edocti. Varietas . n. ministro ru, arte non tollit, aut minuit per sese
naturae viribus nitente quide, sed quandoq; & iuuante illam&superante: nam etsi naturae peccatu accusarunt saepe philosophi ob materi suxilis contumaciam, qua tamen natura regi ab intelligete, separataq; mente voluerint, multo therebrius artis errata cofessi fuere, cu nsi modo materiae repu-
mantis occasio sese ingesserit, sed posthabitae fuerint regu
ae reru efficiendaru a recta ratione praescriptae, qua rationes usus homo fuerit, non abusus, tantu abest ut erret, ut ipsuscita naturet,siquq interciderint errata, corrisat.Ergo cum de arti res ipsas natura subministret, ipsaq; ars incubat naturae,
seseq; ill iuue sibiq; quoda modo subseruiat inuice, potest aliquado per artis peritiam adiuuate natura fieri, g, sit per ibys animet natura, & etia aliquando constantius in vertenda sublunari materia, exeplo utamur eiusmet auri, de quo disputamus. Quid prohibet homines illius forma alijs in metallis indere, &solis,&ignis beneficio Z quam forma sole ta
397쪽
tum modo usa natura latebrosis in terrae sedibus, commolita est: na siue ex sulphure & vivo argeto fiat auru , ut placuit &Democrito & plurimis, ut etiam mihi ostestim est, experien tia mi 1ltiplici siue id alijs etiam ex vaporibus effici queat, qui puriores 3 sint, & habeantur, Liblatis nihilominus eis ex re bus, Scin una conflatis natura , siue ex quada aqua non coiagnita, quam Theophrastus citauit, sed no expressit, siue mauis ex aqua illa, quae fertur accepta Democrito, liriuia nun cupata, cui sit mixta cala, non eam dico calce, quam impugnauit Albertus : diuersa est enim quae citata est a Democrito , siquide & Lixa solebat antiquitus pro aqua desse mi, vii de lixa apud exercitu & elixa caro etiam apud vulgus. Aut enim ea voce viuum argentum per aenigma significavit De. mocritus aut metallu in aqua resolutum quς prima materia metallor hi dici potest,assentientib' etiam Peripateticis, quo rum princeps illa etiam prodidit υδατος γαρ λ ι: siue inquam eisdem ex rebus siue alijs ex rerum generibus: quς penitissimis in recessibus terrae occuluerit natura, fiat auru, non eisdem rebus usi homines, idem effcienti an imitari calorem solis poterunt quoad natura permisciret Z Q uanquan hoc minime necessarium existimauerim.
Neque enim audiendi tanquam philosephi, qui retur qui
dictitant auru a solis calore tantumndo gigni, quasi non sircalor solis uniuersalis causa reru quae in sublunari machina generantur, & corrupuntur, qui quide calor tam in speluncis , subterraneisque specubus, quam in terrae planitie dotes suas effundit, quasi latebrosis in terrae meatibus no sit ignis, quo sulphuris vapor excitetur, habitus pares & alum iam au ri, quem ignem non solii Silicis AEthna, vicinaeq; insulae patefaciunt, sed plerisque in montibus Europae atq; in Appeni,no est ipse conspicuus. Caeterum qui arte ingenue tenent in communi materia, metallorii proprias indui formas, explosis prioribus formis, idque conficiunt non vi tantummodo consumptricium aquarum, vel potestate diuersorii pallis generum, vel olei diuersiarum conditionum facultate, sed auro.
ipso quandoque ad propagationem sui generis per subtilita
tem artis instituto, cui mixta etiam sint interdum ipsius auri lnota primordia, atq; in hunc modum mutare satagunt me, )stalla, & lapides, pulueresque confare conantur, quibus: multum conficiant auri, parua ex re, cui nomen Eliatar, a phi-
398쪽
Iosophis Arabum factum est, latini vocaverunt medicinam, Graecos sequati, quibus . dici constat quo nominest, pertit Psellus. CAp. VII.
Euod auru- factum arte nativo auro
pessiit esse perfectius. IIs itaque modis expexiuntur formam eruere de sinu ipsi .
Us naturae, quam certe formam perquirere sciscitarique potuerunt ex asturibus Callaicis, c terisq; fossoribus au
ri, & argenti, quoad illis obiter, & aliud agentibus, quasq; de longinquo facere coniecturam licuit L metallorum generatione, dum illa colligerent, ut praeteream eos, qui dictis ini Hermi, Tagi, Pactoli, aliorumque alueos fluuiorum scrutari, & metiri maris Athlantici littora, ut inter lapillos versicolores auri grana colligerent , non solum vero data opera, sed aliud etiam agentes, atque insperato ac vi plerique dicerent casae, Vti vero sapientiores assererent diuina prouidentia tapequidem occulta, sed semper iusta facere metasiorum trans-- plurimos mortalium. Accepi enim factum argetum dum equi medicina quaereretur, in qua vivum argetum rebus alijs plerisque miscebatur. Vidi ego es aventum ersta aurum, dum neutrumo eraretur. Legi etiam spiritum supernorum reuelatione traditam antiquitus artem auri faciundi, & mea aetate idem usu eueniste non legi, sed audiui, quod cum agetur de experimentis apertius indicabo: malorum item dc monu comercijs quado i ; fieri potuisse, ut suspicer, moueor quod literis proditum est olim remedia medicaper somnum reuelaise d mones diuersis in templis, quem ad
mochi in lati' me disseruise memini, dum superstitiosas prς- sensiones consularem, praecipueq; in libris quos inscripsi de
rerum praenotione, & in meis quoq; meorum Hymnorum comm entarijs, sed & musta quibus nunc utuntur medici p-cepta simili superstitione suscepit antiquitas, dummodo vera literarum monumentis ea mandauerit posteritati. Siquide Cremato AEsculaph templo retulisse chartis Hippocratem praeceptiones medicinae per quietem haustas memoriae traditum est: possunt enim & vera dς mones prodere, quanqua en1m ut fiat minime licet curare: effectu vero, post quan
399쪽
quam eum veritate niti compertii, possunt homines uti, non eatenus ut sit reuelatio dς monica suscipienda, sed quatenus effectus ipse sit utilis res, & vera ex sese stapte natura, atq; in Deum ut in primarium omnis veri, omnisque boni auctorem plane referenda, siquidem ex malignis hominii, d moniique facinoribus elicere nouit Deus bona, lata ipse est tamque inestabili benignitate, cui tandem , quod stunuS, quod mouemur, quod vivimus acceptum ferri debere, & Pauli Apostoli auctoritate & ratione didicisse operae praecium est. Verum enitu uero ut parte alia non putem reuelata quan-Zdoq; per malignos d mones auri faciendi potes atem,e ami-ihi satis ratio persuadet, quod non nisi malignis eam reuela-lret hominibus, aut ijs quos imbui malignitate persuasim)haberet: eoi autem homines diuina iustitia non permittit ut auimi virus cu potestate coniunctum effundat in pernitiem generis humani. Quae quidem ratio videtur verisimilibus experimentis communiri, quando nec paucos etiam aureos suis sectatoribus impertit in obscamis ludis, de quibus egi mus in dialogo triplici, cui nomen strix. Bonis itaque spiritibus seramus acceptum, si quid est reuelatum de artis verita
te singulari, aliquo priuilegio, sed doctrinae & experientiς id
facilius tribuendurn. Diuersa enim cum diuersis varijs colligerent experimentis , potueyunt artis periti multa cognoscere: neque enim aut uno in loco, adivnornodo tantum promit aurum natura. Vidit Albertus de se scribens purum inter arenas flu- uiatiles aurum, impurum audiuit comixtis lapidibus ortum, instar venarum, subditq; n5 multo post aurum natu inter a- irenas melius esse, cuius rei duas affert causas. Altera sulphu- iis puritatem maiorem inter calidas desiccas arenas versati, iste luentiusque loti &cius quoq; terrei, q, inest vivo argento
quod quidem & lauit & subtilius reddidit ac purius fluminis
lotura frequens. Alteram causam voluit esse meatuum obturationem, cum Occlusus calor in fundo ripisq; conuoluitur in semet, & cocoquitur ad auri substantiam nobiliorem depromendam , atque isthaec ille. dumhaberet mentionem to corum in quibus metalla generentur. Ego vero ex fluminis decursu collectum aurum dici apud me seruari pitidistimum quidem x modicis admodii ramo.
400쪽
iis disseparatum. Q d cum propterea purissimum aurum putauissem facto periculo multu habere admixtum argenti compertu est. Albertus idem mox cu de auri natura disierit, dc granum ait inuentum, quod multarii librarum p5dus excederet. Centum marcharum vocabulo usus est ille, id autem Barbarum nomen octo designat uncias, ut octies centuunchs fuisse granum, qui perpenderunt, deprehenderint. In Germania quoq; montanu aurum sua tempes a te narrat Uentum, quod dum excoquebatur minus caeteris consumebatur, vilioris tamen fui lip preth propter nouitatem prodit: quam certe causam, utpote sit, tiliore Plinius omiserat, qui plures nihilominus auri collectiones plane citauerat ex stui minuramelis, ut in Tago Hispaniae, Pado Italiae, Hebro' Thraciae, P dicito Asiae, Gange Indiae, nec ullum esse ab soli lius aurum prodiderat, ut cursu ipso tritum atque politum Non tacuit etiam, puteorum scrobes, montiumq; ruinas: Nec omissit Canalitium, Canalienseve, & q, glareae marmoris inhitret aurum,& tanqua per venas diu agaretur. Ita' ;& ab his qui montium in cauernis, fluuiorum in ripis, & in pelagi littoribus quaeritant aurum ab ijs: item quibus sese ii lud obtulit aliud agentibus, erudiri potuerunt artifices, ipsi
usq; indagare naturam, mox genitalem calore imitari, nunc isne sonat topitio, nunc lento, nunc acri, atq; eo modo Vires experiri artis chi natura coniunctae, & multis tandem experimentis veluti ex genitali tinuo lucro, veri auri foetum educere, & tanqua obs etricari, idq; saepe factitanido artem nancisci, i non solii natura dicitur imitarii sed Plane perficere, ut
& me vidisse non abnuo, id est feri per arte posse naturae adiumento aurui auro nativo persectius, certe coloratius, RAlberti persuasit auctoritas,& os edit experientia apud multos etia a philosopho Psello prodita literis, qui docuit arte fieri persectius auru mi eis, radietis, frustulisve Pactoli, atq;,
erum si inter id aurum quod ab imis terrae latebris eruiturdis time inuenitur, ut aliud alio preciosius existimetur, quod nisi & Plinius narrauisset, Sc Albertus & Diodorus etiam
ut inter initia dicebamus : sacrae tamen literae prius asseruerunt, quarum testimonio nouimus Indicum aurum prae-itabilius caeteris haberi, si discrimen inquam inuenitur in