장음표시 사용
381쪽
nonnullos apostolicua que Dominicum peruenit, a quo ital se multa se fatetur didicisse. Alij Ttas megiston Heri ne
tem maluere Chemicae principem faculeatis lapideis in tabulis quibusdam sic raptae,&ad Hebron ciuit accin rc pertis Nec defuere qui scriberent in deserto Sinae reuelatam diui nitus Hebraeo cuida iri viro, sed tantummodo generat tiri ad opus tabernaculi fedetis constitueri iuni. Ego vero quantum a Graecis Latini r que aucto libus colligere potui, comperio artem antiquissimam qj idem, sed paulo a ate Troianum bellum, utpote vetustillimis illis Graecorum temporibus eius mentionem sub inuolucris fabularum & aenig Da tum nebulis indicatam , sic Eurysthei mala cupieinis aurea iussam Michael P sellus interpretatur, sic lasonis in Colchos nauigatio declaratur apud Suidam, ut non auream Phryxipellem, sed rii embranam arietinam, qua faciendi auri facultas de criberetur , quasi tam ierint Argonautae, quanquam non me flagri Varronem id tribuit se velleribu; pecu dam , Strabonem hirsutis pellicu is ovium , quibus auri colligerentur tamenta dc fluuij S. Verum ' nimuero maluerunt membranam suisse non vellus, non hirsuta terga pecudum vetustiores Graeci, inter quos& Charax,& Apollonius , R postea Colchicae nati gationis interpretes & Eus fallinas, qua de relatius inter narrandum experimelata, latsit ad praesens indicasse multis auctoribus existimatum iubfabulosi velleris aurei tegumento descriptionem significatam auri per artem faciendi: sic & Atrei agnum , ita enim loquutitur Graeci tragoediarum scriptores, & latini , quorum
Cicero meminit, arietem vero, non agnam Seneca nuncupat, sic inquam nonnulli interpretantur Atrei nuncupandum agnu ita , arietemue, ut descriptam potestatem auri faciendi lectoribus insinuent. Nam Atrei & Pelopis opes ex metallis fuisse scriptum reliquit Callisthenes Olynthius, Aristotelis de discipulus , & cous angu meus , quas opes alij
ex viva pecude Varronis exemplo derivatas volunt : Alii ex argentea phyala in qua consertum esses emblema ; sicut αρνον hoc est agnum in sese contra eret. Caeterum ar3 faciendi auri Graecis auctoribus feren clane accepta sit, aua Persis, AEgypt ijs, caeterisque nationibus, quae Orienti soli propinquiores habeantur manauerit, non satis ha
382쪽
&in AEgypto Tam Oxum quam Hermetem Chemica scri psisse proditum sit memoriae, perseuerasseq; της χρυσοποίας in AEgypto studium,ex quo ingentes opes paratae sintvsq, ad
temporaDiocletiani, Graecis monumentas constat, quibus &Diocletiani, & Maximiani res gestae continentur : idque etiam spectari datur bifariam in Suidae collectaneis, pariterq; eomperi Democritum apud Graecos principem chemicae facultatis in oriente versatum ab AEgypt ijs, a Persis, ab Indis, multa didicisse: eum inquam Democritum, quem Hippocrates est admiratus, quem laudauit etiam Thimo, quem Plato non est ausus incessere, quem virum iure magni nominis Celsus appellauit. Ab hoc fluxit Democrititia secta, quae &Abderitica nuncupata est. Cuius inter Aristotelis interpretes Michael Psellus non solum meminit, sed a se reuelata scribit eius arcana. Hic enim post Rhetorica, Histolica, Physica, Mathematica, scripsit&Chemica , nec non & medica, quae Constatino Imperatori dedicauit. Olympiodorus quoque Alexandreus & Platonicus, & Aristotelis interpres Chemica scripsit: scripsit etiam Heliodorus ad Theodosium Imperatorem, scripsit & Stephanus ad Eraclium Caesarem, ut Africanum Cynesium, Theophilum aliosque praeteream , &ipsum etiam Zosimum, Alexandreum Philosophum, qui de arte composuerit duo de triginta volumina; Q rum omnium praecepta solent in Democritum plane referri, qui fuit naturae solertissimus indagator, & beneficio longissimae aetatis. Nam supra centum vixit annos, multa deprehendit, quae literatorum vulgus latuere: scribebat autem subobscure praecepta, non quidem ea ratione ut videri nollet Chemicae sciens; Verum ut ea praecepta consectanei Sessent amicisque tantummodo nota, & ignota vulgo, pro ptereaq; novabat nomina, ut' ab .ipsis duntaxat, qui rem alio
qui tenuissent, deprehenderentur, atq; hinc non possum non mirari contra Hermolaum Barbarum, virum alioqui de literis bene meritum hoc scribedi genus in Democrititia schola solum damnasse,& vel malignitati vel atrogantiae retulisse acceptum. Meminisse poterat antiquitus usq; ab Homero diuersia rebus unis indita nomina,& alijs superos, alijsimos dictionibus uti consileuisse,& gentium antistites non eisdem
quo vulgus uti solere vocabulis, nec non facile fuerat uti recordaretur, qui certe legis e illum minime dubito, laudatissit
383쪽
mum & praecipuum fuisse in omni secta, quae inter alias apud philosophos praecellentior haberetur, ut occulerent sua dogmata, apud Py thagoricos maxime & Heraclititios, nam illi silentio &symbolis utebantur,lii ut Plato scribit aenigmatibus,& eis qui declarationem quaererent aenigmatum, aenigmatibus alijs respondebant. Plato quoque velamentis plurimis sua dogmata connexuit, imitatus & ipse Syras Palaestinos, quorum mos auctore Hieronymo erat parabolis uti, ut innumera sileam, quibus etiam refelli Barbarus posset, ni sumatur inde ansa defensionis, quod non ediderit ille corollarium emendaturus, si quid inconsultius adnotauisset, tanii autem facieb-nt s. a philo sephia arcana prisci lili sevientia
unt: Depopulata vero Graecia,&post inclinationem Rom. Imperi j, desolata Italia Barbararum gentium crebris vastitatibus, cum receptae colique coeptae literae fuissent a Mauris &Arabum populis, in eam quoquo linguam multa artis chemicae volumina translata sunt, ex quibus N ipsi quoque Mauri, ij praecipue, qui Bethicam incoluere, compilaverunt libros, & operam quoque & impensam non recusarunt. Hinc& Avicenna & Rhasis, α Geber, & Arabum denique philosophorum numeros a Turba de rebus chemicis edidere volumina, quos aliquo post tempore & Vincentius & magnus Albertus Malij plurimi secuti sunt. Sed enim desierat iam pene facultatis huiusce quantum attinet adscripta celebritas, eum Arnoldus a noua villa citeriorisHispaniae,& postea Ray-
mundus Balearicus tum multis voluminibus, tum nouis inuentis, tum publicis experimentis rem iam pene dilabentem
erexere, & illustriorem qua ira aliquot an te seculis fuisset, reddidere, quo factum uti quilibet vel paulo eruditior, & in re bus meteorologicis apud Peripateticos inter disputandum
versatus, vel paulo cui iosior in exploranda natura rerum, vel
faciendi auri paulo appetentior, occasionem sibi non deesse .
ratus, dederit operam transmutationi metallorum, vel disse
dae, vel docendae: quanquam ex neotericis Aristotelis sectatoribus, qui de arte disputauerit praeter Timonem paucos inuenias: Atqui artem confectis experimentis firmare tentauerit numerosam, & communes fere numeros superantem multitudinem pi ne comperias. Tantus enim concursus serimperii imos quos 1 e res deuenerit. Unde & inanes irri-
384쪽
rique conceptus passi in ostentabantur: proptereaque coeptum dubitari, verane ars anim postura censendae iset, auri per artem conficiendi pollici alio, cum ex vanis promissis patrimonior uiri detrimcnta conspicerentur, ex detrimentis non difficitumus esset lapsus in crimen furtiuae monetae: quam ob causam Venet s aliquando interdictum P Iermu- laus est auctor, ne quis experiretur aurum facere, eisdem etiam causis inter eos , qui de moribus f crunt sententia Christiano ritu sum in is i te de licitis illicitis in conficiun r, dis- P itationes multae, vetanda ne facultas esset, an admittenda ut Caepe fieri solet, cum praui vel doctrinae cuiuspiam pro se Lsores vel nocenter aliquod negotium alioqui licitum exercentes numero solenter crescere. Sic olim Rhetores a Lacedaemone profugi, sic expulsi Roma non solum rhetorcs, sed Sphilosophi, & medici. Dubitatu in autem non scivim in te concessa computari deberet studium, & opus ut Graecidicit:Wχρυσοποιιις : sed fieri ne posset, ut ars naturae ferret integram opem in auro cor sciendo, illa .l ccnsorum Licerdotum proprium, hoc naturali uin philosophqruira, utile ne id factitium aurum esset, si modo fieret S humanae accommodun navi ae, sabinde medici perqnisi erunt . creditane res tantummodo foret, an probata expetamentiῖ, quorum non auritilobe centur testes solum , sed oculati tam principes quam rude pariter & eruditum vulgus scis citabatur, quibus de rebus &alijs plerisq; ad haec pertinentibus articulatim sumus dis pq-taturi.
resque tegum Icanonum, qui interpretes quid theolias,
p Rincipes conditoresq; , & interpretes legum ci pilium,&canonum Ecclesiae, & ij quoq; quibus placuit ex se i iis
iuribus theologorumque do et cinis summulas conscere Conscientiae quaestionibus accommodas, iterum ali j diuersarum rerum scriptores diuersa coperiuntur de auro conficiendo, & sensisse, & chartis retulit te, de principibus conditos i-huaq; postea, 9uachinterpretibus. Apud Gulielmum Mi qa
385쪽
tensem episcopum&eius appendices operis nomine speculi iuris celebrati ta legitimam se era rei rem faciandi auri R. P. Ptilem decernitur, hanc sententiaru lo: firmauit,& Olatadus,& Nicolaus Panormitanus, &alij. Sic iure consultis &interia pretibus canonum persuasere leges illae Valentiniani Caesa iis priores, in codice Iulliniani politae, ubi agitur de meta arijs, quas leges nec ab interpretibus ordinarijs iue percepta S, neca posterioribus plane castigatas tum oste demus hoc ipso volumine, cum fiat mentio de experimentis, persuasit fortassis&Accursius Floreti tinus, qui glossemata ciuilibus apposuit legibus, ii qui tam e pcrleger urit, quae mihi pei spectς sant eius
ipsius comitariones: uper arti S magisterio: neq; enim contentus atteibasse dilige cet,e a eius exposuit praecepta, sab scripto semper nomine, no secus ac si pandectas i ii terpretaretur; Angelus Clauasinus in summa sua detestatur arcem, qua etsi leuiter tueri, tame potiu3 qua impugnare visus eius de virordinis summae auctor eius, i Rostella raucupatur, de qui mox enarrauit Angeli summulam ex Heme , sic ri Cia impugnatam ab eo artem interpretatur, ut inter improbos sit habe adus, qea utitur. Contra vero multis rationibus & Ioannes Ligu r, Sylvester ex praedica totum ordine uis in libris sanani aeria, titulo. A. nuncupatis , Clauasncm impugnantes, argumentis eius et pertissime restite cunt Thomas Caietanus in sua in summula, qua in theologicis commentarijs pro artis veritate tententia tulit, eo modo que sumus paulo post dicturi. Sed theologi celebres Albei tas &Thomas suis monumentis arti fauerunt, quanqua in Thornae sentetntia declaranda inter eius interpretes aliqua dissensio ad concordia p nos quoad fieri poterit, suo loco reuocada. M .inny aut Alberi' quam qua multa scripsit de vertendis metallis, artem'; recepit, tria tame prae 'cipua inter plures rationes asseruit. Prini eo uili, qu rentur metasioru Ipecies muturi non dudi Teq; illos Aristotcli, q, Avicennae danduerat: deinde ab co de sub indicatu mutationem te ferenda c se in primam materia metallor l, Quae artis adiumento reduceretur in diuersam specie. Demum cori igit Albertus longo satis progi esto, metallicae peritos artis medico tum instar progredi, quo sum probabilior illa semica, cuius ducta purgat sulphur & argentum vivum, ritetq; illorum permixtio paratur, quorum Vritutibus, ut ei Is utar proprijs verbis omnis metalli species inducitur, deduciq; demum scribit A Aa ο
386쪽
viuum argentum ad duritiem, & deinde diuersas formas metallorum. Sanctus Thomas in summae theologicae secund parte,secundi voluminis, assirmat Chemicae veritatem, quam non asseruerat in secundo in sen tentias theologicas commetari se: propterea varius hac in re multis visus est, visuql'cqmanifestius apparebit, cu aperte sentetiam ipsius interpi exabimur. antum ad praeseps attinet , sectator Thomae, Sil' vester eiusdem est sententiae, fleri aurumper artem queat, in qua sententia Ioannes non permansit; At C tetanus Thomas sua in summula censet, artem ipsem dummodo senes M'ήorat exsese tui tam non habendam,nec inpeccatis numeradam ὐenditionem rei per artem essectaespro eadem, qua ess,proprie at ψenditio in commentarijs vero super S. Thomae sum
ma theologica, scribit axiem quidem possibilem, sedi aut non humanam, ut principum esse, postquam sapientes c Osuiuerint, de artis potestate nil disserit, vi alijsio qu*stionibus acute solet. dira in re illud nonnulli demirantur, qui ubi artis veritatem &auctoritate, & ratione diui Thomae co firmauit, illico homini decreuerit possibilem Id & ea ipsa Thomae ratio conuincit, quod si admittit cur non humana Θ si princia pes & ab eis consulit sapientes eam queunt exercere, cursuper hominem Z quasi non sint & principes, & sapientes int*r homines recensendi. Quos tamen Plato modis omnibus e. petiuit ad Rerupublicaru felicitatem, hoc est, ut aut principes operam darent Philosophiae, aut philosophi Resp administraret. Verum ea posset ratione Caietanus a calumnia defendi quod & rari sunt principes, qui percalleant res naturae, di opibus principum indiget ni agna pars eorum, qui vacant
chemicae: propterea nequeunt, nisi principum virorum pes affuerint, experimentis uti, quae magna S requirunt impestis. Hanc autem calumnia effugerat ante Io: Pici patrui mei
respo uini, dum enim eum consuleret 4ntonius frater, fierine possiet aurum ex arte, respondit consulenti, fieri quidem posse sed dissicili me. Nulli autem dubium sanctum Tho-m m in sua theologica, quam mox te prquenti S non potuit absoluere, artem faciendi auri tanxo magis admittendam decreuige, quanto maiora pςr artςm fieri queant quam aurum, ut dicturi sumus, procedente opere, eundemque decreuis te In commentarijs super Seuerint libro de trinitate editis,
387쪽
legitimam esse artem , & naturali Philo phiae uti iuniores loquutur sub alternatam. Legi praeter id librum S.I homae de arte ipsa metallica, si non mentitur aues orem titulus, qui legitimus videtur eo comprobari, quia Alberti fit in e0 mentio,vs praeceptoris; quod Regimnaldo mittitur, ad quem alia etiam misisse Thomam ipsum plane constat : legi quoque in opiniones Thomae de auro argentoque faciendo com menta 'Ita: multi vero chemicae nominis non faxis gnari,ut mihi quidem videtur, alienum quiddam expiscati sunt, aut potius ex penu su satisne instructa nescio deprompserunt, quo nomen alchemiae defugerunt vili plebeculae solitum attribui, ne de ea re scripturis ingereretur contumelia , quod aptesia bindicauimus. QAod vero scripsit Erasmus esse capitale, si quis eius ipsius verba repono at cum isticam exerceat absque Principis permissu; plurimi non feruiit ei arti nimio plus addici i, multo quo minus qui facti sunt compotes diuturnis experimentis: exigunt enim primum ab homine docto, quis ille sit; Nam multi Principes subsupremo, multi sub regibus, quorum plerique subesse ipsi Romano Principi minime volunt, deinde quaerunt voluerit ne princeps ille quisquis fuerit priorum Caesarum leges iam tot seculis publicatas sum demetalla rijs decernitur edicto suo priuato demolirit Demum subdidere,edictum per omnes prouincias promulgari oportuisse,&promulgatum recipi consuetudine atque confirmari, alioqui computaretur inter antiquata & irrita: exigunt quoque, factam secretionem eius chemicae , quae verum mentitur au-xum argentumque, cuius meminit Ioan. Pontifex eius nominis secundus siu p. xx. Meminit etiam Alligerius Etruscas: illius item qua quaeritur ab ineruditis illiteratisque mutatio metallorum: atque eius demum, quae vel eximia doctrina, vel certiS experimentis , argentum auruinque vel ex eorum priu-cipijs, vel ex metallis imperfectioribus plane conficit, quam iuste vetari non posse tam doctores theologiae , quam interpretes canonum , ex iustae legis definitione contenderunt,
cum ea haberi debeat iniusta lex, qua id quod alienum est, ab xipitur, qua id, quod plurimis prodest, erohibetur, Vetatur, ab)jcitur : quid enim praetendi poterit aut iustitia fretum,
aut honestate, ut manus in propria simul atque aliena commoda paratas instructasque cohibeas , ut prosit, Vt iuuet,
't asserat commoda hQminibus, in homines potestas data
388쪽
est diuinae conformata potestati, cui si non consonat eo illam lpenitus abuti nomine ; atque omni vi plane destitui, sacra - .rum peritis literarum extra omnem controuersiam definitur, ivt mittam mentionem non esse fallam eorum, qui ius habent ipsas in leges ciuiles , nec nisi praescriptis condit1onibus :voluerunt esse subiecti. Haec ab Erasi Do desiderabantur , exigebanturque , nisi existimaturia fuisset illum ioco id verius squam serio pro tui sie, finxisseque ut nomina complura ita &fabulam , qua rideret auidos auli coi ficiendi, ni rei Sq; credulos imposioribus, quorum magna turba est , eoque maior, quod in ipsos & silere, dormire leges existimantur, expectari quoque patuisset ab eo tractatam quoquo modo quaestionem uti dissolueret aliena saltem auctoritate , quandoquidem, libro eo, cui gloiIulas Accursius apposuit, scriptum reperitur publicae dandum commoditati, principes ut resciant, consectores auri quinam sint, priuatae vero renitentibus et iam ipsis ut peragant, quod nouere , modo caute negotium prosequantur; Edictum vero Ioan is xxij. eius generis est,quod quia inter legitima septem volumina tanquam membrum liuridici corporis non est receptum , sed foris mansit extra uagari dicitur, scd nec ipsum reluctatur arti: nam qui eo temere luti pro argumento Volunt, ut resipiscant, moneri poterunt in ipso limine, hoc est in edicti rubrica, prascribitur enim de crimine falsi, at nos de Hera torsimur arte, quae falsitatis nomine
laxari non potest, ne dum ad tribunalia trahi, ut apud Accursum, apud Gulielmum 6 alios, qui eos rite sequuti, declinitur, eo maxime loco ubi agitur de crimine falsi : nisi enim vel in materia vel in forma deprehendatur falsitas, poenae nomine nihiI infligi potes ; vii Baldus aduolauit in usibus seudorum, dum habetur de regalibus mentio: manifestius vero ipso in progressu deprehendi datur aduersus mendaces impostores falsosque artifices diligi pontificium sermonem, dum scribitur, pauperes alchem istas spondere, quas non exhibent diuitias, eosdem item dissimulare falsitatem,ut tandem, quod lnon est in rerum natura, esse verum aurum vel argentum sophistica transmutatione confingant. Proindeque tant sim veri auri vel argenti publicos in usus pauperum coguntur re- , ponete, quantum falsi , fictive, aut vendiderint , aut dede-
rint in solutum , qui vero monetam adulterinam eX au -
non vero, sςd Sophistico, quod dicituri procRI aue
389쪽
rint,& ipsorum etiam deferri bona,& carceri stibinde mancipari iubemur. Haec illius edicti summa de falsis, non veris amtificibus prona: lgati, quam ipsis metetiam p raescriptis verbis
Quid de auro per artem conficiendo sentiendum sit. philosophia naturati dependere.
PEndet autem non ab edictis principum , non ab interpretibus legum & canonum, non ab ijs, qui de alior uim
dictis suas exarauerunt paginas , & de moribus humanis decreuerunt, sed a naturalis philosophiae principijs in uniuersum fit rine aliquid arte fiat, quod alioqui promittit natura, hoc est, num eandem formam, subst. intiam, essentiam, diuersis ex primordijs orari, fierique contingat ZManauit item ' a 'stio mutandae formae ab ipsis plurimum philosophis ambigentibus, verti ne specie G&promiscue posse ut mutari. Naia ero particulatim conficiendi aur1 41lceptatio de meteorologicis voluminibus Aristotelis, quae quidem v a Re pertr3ctara sunt, nec adto sese prabent ad liquidum perspicacibus ingenijs aestirnanda, ut certa inde & inconculta dogmata pertrahi queant. proinde fuere qui artem impugnauerint , quiabus Auicentia resistit apertissime, resistit Geberus alij que permulti quanquam speciem ex integro mutari negat A Uicenna, c d in communem materiam confitetur formas indusi: erum quod attinet ad Aristotelem, praeterquam quod bulas rei non fecit exactam mentionemI, eis videlicet in voluminithus, quae legitima illius esse putantur: nam eximunt quidam nonnulla, quae arti fauciat ab ord me Aristotelic0, praς er hoc in qu i in certum illud est, quod de metallis non nisi generatim , dii seruit in mei eoris, asserens ea sic ex humidas plurim Una Oriri vaporibus, ut ex plurimum siccis lapides & sulphur, dc sandaraca generantur, habita quodammodo proportioue ad ea, quae non in terrae cauernis;sed aeris fiunt regione subli-
', proptereaque ab illo Graeca voce nuncupata meteora, ibi enim voluit ex hymido halitu concrescere nubes& pluuia , exsicco, igneque ventos, fulgetras,sulmina, &id genus caete-ἔa Coalescere, quanquam nonnihil inter ea posuit discriminis, praeter haec nullum sane dedit euidens indicium eis in libris, exactam xllam disciplinam expromendi, quando
390쪽
quidem inter exordia dicit quaepiam se dubitaturum , ac Α- lexander eius interpres docet dissicilia esse cognitu , quae Aristoteles eo in opere pertractat; Olimpiodorus etiam longe obscurissima, ut hinc facile queas utrocumque volueris modo de Aristoteleo dogmate persentire , & difficultatem paruerdeprehendere chemicae facultatis: cum Aristoteles magnus viri u literis dubitare sese disserit,& quadam quasi superficie tractare, quae illi percipiendae suapte natura videbantur adstipulari. Sed a Theophrasto pertrahi potest , quod finiendae litiquadrare queat. Nam quamquam scribit in libro de lapidi bus, se demetallis quidem disseruisse, idque totum quodcum- quo suerit temporis edacitate perij x, ex aqua tamen dixit illi
constare, sicut lapides ex terra, unde illa ipsius verba, ' τοι αργυρον , subindeque satis indicauit solere per artifices peritos aurum fieri. Prodit mrm memoriae sariam cinabar m ab Atheniensi Callia , dum auri facere e putauisset: Nam nisi sperasset ex arena illa coccinea duci aurum posse, non est cur insudasset operi. Notum
enim est arena, quae dicitur Chrysiam os sic avru fieri solitu, ut solitu est illud ex fodinis erui quod de apud leges ciuiles si rite
percipiant plane cons ' cuum. Qua tigre sumus in operis pro gressi minus peritos instructuri, quod si non aurum assequu-xus, sed cinabarim Callias, initium tamen auri procul dubio' .esi adeptus; QEndoquidem apud peritos artifices constat incinabari,& argenti,& auri latere principia, coni j cere quoque nonnihil possumus ex condiscipulo Callisthene , dc ipsuari αTheophrastum,& Aristotelem , praeceptorem in ea sutile sententia, uti metalla possent inter sese verti, cum unam tantum
formam illis assignauerit ipse Ca histhenes,quam facile Galenus admisit, ex accidenti tantum differre illa, nonnullis rarionibus argumentatus, si legitimus ille Galeni, non supposuitius liber habendus est : Ego vero ut aisentiri hac in re duce ratione Callistheni possem,effecit etiam multiplex experientia, qua seorsum aurum, seorsum argentum diuersis granulisessici uno eodemque pharmaco : itemque simul & aurum, simul& argentum eodem tempore , eodemque pharmaco saepenumero sum intuitus , & si quando quod iacebat ab auro disclusurn liquore eo acti , quem vulgus par-xie. Hem aquam appellat , compereram, multum auri contia