장음표시 사용
421쪽
pratum , in quo multa quae sistendo vivo argento conduce
recredunt Ur, aperte cernebantur. Nec solum frutices & olera sed chalcanthum, id est atram et una non calachanto D, siue etiam psalachantan, ut a re metallica dispesceretur herbarii vocabulu itaq; non uno tantum loco fabulosam pelle, sed librii, quo ars aurifera doceretur,velleris aurei nomine signauit antiquitas. Nec abest a similitudine veri penes vetustate Chri-sopoeiae, id est faciendi a tui scriptas compositiones pellis aureae, & agni vel arietis aurei nuncupatione notatas. Vnde illud Ouidi j Poetae, arboris aureae nomen par est effluxis te,
quoniam ex arbore fructu Sex promuntur, ut ex compositione descripta parantui effictas, qui sunt in Wotis, & illud quo que spectare huc videtur furtiuae de teliat aurum pelliculae. N cc de uere qui Tanta quoq; diuitias tulerint acceptas cheimc et copo fritoni descriptae in pellibus agni: unde su ex Pelopis si iij & Pelopidarum regnum longe, lateque propana' tum, ut hinc absonum visum non sit quae iii te Tityesteria ita tu in in Olem Pelopis agnum, hoc cit in agni pelle faciei, di
auri compositionem exaratam , 'illam in arcat is habu critnatu maior Atreus, extorsieritq; Thyestes ab uxore fratris cognitae stupro, ex quo & odia&cruentii simae camae tragoediae. Meminerunt huius rei , quanquam obscuro velamento &antiquissimi poetae, & Cicero, Seneca, & Papri ius. Supra quoq; nobis proditum est, Callisthenis auctoritate, non ex vellertiabus ovium aut vectigalibus, verum ex metallis ex tuisse diuitias Pelopidatum, sed remotissimis etiam sua vetustate raneidis. Non immore ni ir; a Phrygibus 8t Graecis ad alias naraones propagata est ars, quam maxime color rut IE yp: lj itudio ia pientiae diditissimi, apud Dioclet am secitate, iam publicas ut aura vendi cs ias quam ago cosen G, qaan, sic ad Constet titi ni tempora sua cum auctor Hace productam
fati se proditum est , ut eo tepore philosophus Michael Ptellus
Graeca lingua libellum de facie do auro eleg in te coposueria . Dicet fortasse quispiam, curn pn exta cassipsa quae pubi ce quondam dicitur extitisseὶ Dicam ego Vto mittam plurima quae responderi possent cur non extatar, par pure et inpendae vestis, non in Tyro solum & Sidone quodam celeb1is,ic t in toto terrarum orbe decantat at Du quam ii Od.e est, scd nec ostreu illud cuius ex sanguiae color Parabatur aptata ar
422쪽
tifices agnoscitur: faciendi auri materia in promptu facultas adest pluribus in locis, etianasi in Egypto funditus, per ijsset: caeter una nec Latio defuerat ante via conficiendi aura, extat enim Plini j testimonium trige limo tertio naturalis historia: lib o, qui docuit unam esse faciendi auri ratione, ex auripigmento, quod in Syria fodebatur pictoribus in summa tellure auri colore.
Iassit, inqhiit, Caius excoqui magnum pondus,&plane se- est aurum excellens, sed ita parui ponderis, ut detrimentum sentiret, notam rem Plinius prodit ex solo auripigmento, factumq; dicit aurum per artem, cuius rei fortasse potuit e L. se testis oculatus: Vixerat enim superiorum Caesarum aetate,&non solum usq; ad Caij peruenit impetrium. Nec ad Claudium tantummodo, qui post Caium regnauit, sed ad Vespasianum. Miluauit enuo cum Germanico Caesare, res ab eog stas memoriae mandauit, Claudium quoque filium eius, qui o ex Germanico fratre nepoti suffectus est in principatu, Messalinamq; ei alii dentem dicit se vidisse, dum publica ederet spectacula, sub Nerone quoque scripsit ite illum Pli-airrus Iunior astit mauit, naturalemq; hiistoriamVespasiano in scripsi sibi titulus eius indicauit At sensit Carus detrimentum, fortasse in causa fuit minor copia quam 'portuisset, & maior impensa nauigandi conuellendiq; Romam auripigmentum, sensisset is forsan emolumentum, si tanta ei moles astitisset, quantam in Carmania reperiri scripsit Onesicritus, sensiti et si AEgyptiorum sita petacalluisset, quo Diocletiano cuius supra meminina' fuere formidini. Scriptum est in Gr corum monumentis, Diocletianu, Caesarem cum EEgyptios inbumane crudeliterq; afflixisset, velitus ne arte faciendi auri, qua poli: bant, reparatis diu iiij si ausiis summerent rebellanai, iussiste libros omnes Chemicae facultatis conquiri atq; comburi. Potest iii videri apud Suida in decima elementi collectanea Post Diocletianu tanta fuit non ex auripigmento, sed ex arena aurea saciendi auri vi*, ut publice id fieret ab ijs qui artem tenebant. Dummodo scrupulos quoida aureos Caesari penderet, qua de causa duae illae priores in Codice Iustiniani titulo de metallar js positae sunt se e S. Haec arcna Clityiamo, Graecis nuncupata, dicta est &Hispaliis & Latinis Baiax id apud leges ciuiles is apud Plinrusari, apparet, ut ri' loquar deridiculis, vocum Larubal aca&Chri iam os glossematibus Accur iij. QUj-
423쪽
Quidam nostri temporis vir alioqui diligens & eruditus non Chrysamo sed Chrysamon legendum putas, idque vas interpretatur quo funditur aurum. Sed Chrysale illi nomen est vasit, etiam apud Plautum, & tribus nunc in uer iis lite iis vulgo profertur Chrysamon vero omni proculdubio legi debet, hoc est auream arenam, quae quidem non fodiebatur, sed colligebatur ex maris litto re, S ex ea mixta onib. quibusdam
De hae duae illae priores leges decernunt, reliqu ae de so dinis intelligendae, , quod ex verborum serie, & ex diu cilitate vectigalis, siue ut Lex ait, Carionis , deprehendi facile potest. Nam Chemici scrupulos paucos, fossores vero decimam partem Caeseris a rario debebant. Id genus facie li auri per Chemica: m, primum ex septem prodidit Psellus, docens arenams esse quandam maritimam littoralemve, quae aurea diceretur: a colore, &a quibus ia arena aurea vocaretur, cuius haec veri bau: ιμος ές ες παραλίω αυσῖτις καλου κόνηοὶ δε τουτο αυτὸ ονο μάζου ν. Galenus quoque dum
de potestate diiserit simplicium medicamentorum de teria sermonem exorsus Chrysitidos, de argyritidos mentionem facit, mox de arena aurea loquitur, & quomodo a pectu lucrum coniectarentur ex quantitate meminit, ut hinc etiam quoddam te ipsa inter balucem, &Chrysamon depredendas discrimen,quoniam minima Plinio ramenta sunt eius auri, quae ballica dicebatur. Chrysamos vero etsi minutissimis constet granulis, ea tamen aurea non sunt, sed aureo colore, di auru inde multa coctura, varijsq; mixtionibus parabitur. Alioqui non ita paucis constitisset metallar ijs Caesaris adnumerari, ex hac ipse auruextrahere docuit Psellus,&qilinque vel sex alias confectiones literis prodit. Multa tamen obtestatione professus, id se facere quasi coactum honesta quadam vi, unde illa eius verba
gerat, nixum fieri per artem aurum posse,ut pote qui vulgato 1lli atque legitimo pro fato sic enim pur erat) assensus fuit, v-nicuiq; in arte sua petito credendum esse. Quid Z quod1ionaliorum. tantummodo sed propria etiam duxit in medium experimenta. Nam de vivo disserens argento , ubi substantiam id esse dixisset materialem omniu metallorum, in quo
424쪽
virtute sulphuris ligerentis, inurentis conciperetur, & a Noenti, &auri partus instar humoris menstrui mulierum, subdidit id cum at speciem incipit accedere,glandulis haerescere primum, deinde paulatim constare atque conuerti. Vidit hoc Albertus non in terrae speluncis abditisque naturae secessibus, neque enim eo sese unquam penetrasse cum follorum cateruare ferr, sed vel domi vel sub dio alioqui nec otium illi filii te impendentibus montium ruinis id conspicari. Neque enim tam excors, tam oblitus sui , ut in imo bara thro mersus tam dm morari volui si et, nulla luce fretus, parua spe reditus, ut esset testis Hydrargyrii, sulphurisque nuptiarum, quae forte centesimo quoque anno celebrantur, ut pernosceret quo modo tetris in cubilibus ferent: ertat enim
Actial di philosophi A medici nobilis testimonium, atque experirnentum lateris roditum, apud legalia monumenta , &additamenta, Gulielmi, qui sibi speculatoris obtinuit cognomentum , scrIbi te iram Arna dum ipsum , qui miris ibi laudibus extollitur, virgulas auri, quas consedisset Romae omni probationi summitisse, idque in titulo refertur de crimine falsi, nec est verisimile omissam aquam , qua excernitur aurum ab argento certissimum probadi auri,& numeris omnibus efficax argumentum, si rame ejus usus ea tempestate fuit fsed certe ignis non defuit probatio,in quo si exuratur septies, ' fictilium aurum 'ia nescit, ut proditum est ab A iberto, qui t
men fuit Arnaldo fatis antiquior: sed uti Balearieta Raim un- idum sileam multis operibus nobilem, priusquam ad nostrae tempestotis viros deueniam, referam testimonium Coloni Lsis Alberti ex ordine minorum de seipso. Is enim cum scripsisset volumen de quinta essentia specierum siublunarium ,& quot modis a singulis ferme rebus extrahi posset, adnexuit se potuisse, modo voluisset ostendere, quibus tandem ex doctrinaliis peruenire daretur lectόri, Ut
in ictu oculi metalla imperfecta mutarentur in argentum, & aurum, eiusque rei stetitentiam reuelatam sibi a stetit modo intellectili , cum retinere tui in earcere veteri, aut se ne peΠ-deret eam ex sui oris decretis contestatus, ut ille ait communibus Eu augelicis' viris , quo nomine ordinis viros sancti Francisci subiectos institutis appellauit, ne maligno daemone instigante prolabantur in Alche micas operationeS, quoniam philosophorum nemo suis tu libris veritatem aperuit -
425쪽
sed obtexuerit in naraboli iti corripto Hias hi libris , pro inite
non dari, ut adsunt imiai P a Cheri irae facultis at cana pes iac-ni atq'ispiam, nisi per ait illi mona cotemplationcm vitamq; sancti sitimam, qua inen Seius Deo coluncta fucru, quod paucissimis a si eruerat esse conccsum. CAPvT II. De experimentis no gra tempestatis in auro consi en misisu de ' recesis nita Chemicae ficuli sis.
CErtissimum est non auribus modo sed oculis,& mulic
rum viventiu ,& meis etiam comprobatum, aetate mea
factum ess e per arte metallicit conuersiIOniS,S argentu&auru saepissime, nec una tantum compositione, sed pluri in is nec moveor ad id comprobandum voluminibus paulo ante lectis a me,&dicatis Leoni Pontifici Maximo, quae vera artem indicare videntur. tantumq; est ut abnuant experimera;
ut auctorum alter qui scripsit carmine librum sic exo istis sit.
Auriferamparia is animi pro seiribin ariem, Euasitam nobis I longo tesmpore par Am. Atq; ua etiam aliam Chrysopoeiam clauierat de se canens: -- Sic alter Iason, Aure ebo deuexit Uestera Colcho.
Nam poetis facile verisimile scribitur pro Vero, tantoque magis, quod ille poetarum more scribere se satis prodidit in calce prioris voluminis, cum de portis cornca, & eburnea fecit mentionem: historicorum etiam multi non sunt hac in causa inter oculatos testes habendi, qualis ille mihi videtur, qui scriptum reliquit in suo quodam magnae molis volumi-De tres vel quatuor compositiones sistendi mobilis argenti &auti conficiendi, isthaec enim m i sta faciamus. Reseram vero primum, quae mihi sunt auribus, deinde
quae oculis compertissima. Obiit ante paucos annos Nico laus Mirandulanus sacerdos ex minorum ordine senex nobis notus atq; integer vitae, selerisq; purus, ac praeterea multae abstinentiae, multae solitudinis, di qui vivus mortuusq; apud suos sodales magnae sanctitatis est habitus, & di amarum particeps reuelationum, quarum nonnullas ad me in Germaniam per te coniunx missas recordari facile potes, & praedictum bellum, quod sub Iulio Pontifice Venetia illatum est
426쪽
Is&Bononiae argentum &Carpi alii iam ex arte fecit multorum testina omo, fecit & Hiero olymis, ubi mul tos annos x
ligionis gratia moram traxit praeses sui ordinis viris, ibiq; sese aut uin secisse, mihique id ore suo retulisse, vivit adhuc qui
contestetur. Narrauit etiam mihi nuper Antonius chirurgus
Mirandulanus eius ex fratre nepos, patruum sibi libere ingenueque confessam auri faciendi artem percallere, librumque manu ipsius scriptum diuersis de rebus ostendit, in quibus Mratione, de socii testimonio ,&duobus etiam experimentis comperi auri faciendi artem, ibi quidem sibi notatam. Aliis Vero multarum interpositione rerum sub obliquis etiam se monibus plane dii limulatam. Praeterea fuit inter mortales aetate nostra Apollinaris ex ordine praedicatorum sacerdos boni nominis, qui non dubitauit amicis assit mare sese modos plus viginti constanter tenere, quibus verum aurum conficeret. Nec aliud ipsit peractis quae ad religionem pertineant, ubi sese libentius animi causa
Versarent, habuerunt, quam in nouis inuentis conuersionum
metallicarum rati non sine ratione ea communi usui prodes
se magis quam singulis diebus in literariis versari praeliis philosophicis altercando, videbantur enim fortassis philosophiae
adesse proprium & medicinae', cuius antea professores fue- Iant. Legerant spud Aristotelem unius rei generationem alterius esse corruptionem, id vero non in uniuersutia sed particulatana fieri. legerant etiam elementa misceri,& qme de ipsis coalescunt elementis permutari.
Norant Deum &naturam nihil fecisse frustra, compertura habebant hominem naturae inferioris principem constitutum,cu in ivenio eriper natur posset, quod nunquam e- regotare naturae, si ea eii et hominis itigenio destituta, hoc in Inlitionabus arborum, in pictura, in medicina, in omni fere Iitae munere, sit consipicuum erat, cur esse deberet obscurum metallis, adeo magna vinctis societate, ut aliud tapenumero delitescat in alio: spectare huc solertium naturam inge- morum debere norant, ut contenta non sit generatim solum, di in communi res naturae cognouisse . sed aspirate suapte 1ponte ad notitiam, quae per partes insinuetur, sensuique subalciatur: disiputationes Cyclicas in incerto vagari,& qui eis nimio plus sese dedunt suas imaginationes pro veritate colerei tere, at sensui patere, & hominum publica consensione fir-
427쪽
imari, ex arte Chemices prouenire posse apud humanam so- ,
magnum o praecedrns emolumentum, Guo mortia
m ltifariam succurratur vestiari: quandoquidem iuuenta esse plurima remedia vuli ierum &morboruin ex olei diuer- ὼ sis generibus confectis arte, ut loquitur vulgus A lchemistaria, ad quos Me es medici sententia remittuntur, ij, quibaalabris olei plurimus expetitur: neci, on alexiphaim aca plurima quce de multis rebus inter sese mixtis multaque coctura dependeant, ab eis parari tam rudes quam erudui cognoue- runt: aurum postremo colicuur, cuiuS copia quati lusi; naise- , .nυ-υ .ra pauperum aegestas leuata est. Sed ut ad experimenta unde videor digressus, redeam , sciiptum erat Romae, publico in templo, nescio an clade receiri limotum fuerit epitaphium
auri ex plunibo collectori, fuit ante paucos annos venet ijs, qui publico multorum no balissimor uni virorum testimonio, lex reparuista,qui necpiper grans quantitatem excederet, m a -
gnum fatis auri pondus ex vitio argento confecerit: fuit in ditionem ea qui tribus testimonijs ex re triticeum granum aequante vivi argenti unciam, verteriti ii probatissimum argentum, atqtie unum ex his qui viderunt cum alloquerer, ab eo audiui se quidem diligenter conuersionem inspexisse rei, colorisque cinerei fuisse medicinam, qua confecta est transmutatio.
Venio ad ea, quae nostris oculis citra Velamen patuere, vi- uit ad hanc diem vir mihi notus & amicus, qui plus sex.giς .
siis manibus ex rebus metallicis aurum & argentum confecit ἐine Praesente, nec una tantum via, sed multis id est assequutus: ividi etia in confectione aquae metallicae, in qua nec argis tu, nec auru, nec etiam sulphur, aut hydrargyron auri principia seponerentur eae insperato argentum, simul Saurum generatu fuisse, sed non ea quantitate ut frequetari posset, minus enim
lucrum quam impensi: vidi quoq; , ut inter Operis initia prodidi, saepenumero & argentum &aurum progigni, seorsum millorum effusa grana & in argento non parum auri delii visse: vidi aquarum vi ex aere argentum minimum lainen extrahi. Atque una haec est, ut ante diximus, auri, argentiq; faciendi ratio, sed non multum existimanda, cuin ex imperfectioribus metallis id, quod inest perfeci orum eruit, cum vero non ex metallis, sed metallicis rebus sit autum, maior aliquando paratur utilitas: sed rem hanc ut veram ita variam saepe-DDd numero
428쪽
Dumero contingit experiri. Est alnas ut existimo inter vinos adhuc, neque en in constat, illum inter eos versati desiit se, cui quoties libuerit suis ex furnulis promitur aurum , parua impensa, paucisqUe diebus, quod pro auro puris lino vendit
publicis in ossicinis, ari s &naturae beaeficio ma i' mulzatos quam egestate, quippe cui satis amplae sint ope S, am- , limin: ae vero arsis industria. Vivit ad hunc temporis articu tum , nisi paruo antea diem obierit interuallo, vir cui non desunt opes ad tolerandam pcrsonae laini nobilis conditionem. cuius manibus a S vidi conuerturn in argentum, Scau.
rum quodam succo, siue herbae, siue fruticis ,&igue praepote uri vim si iam in id metallum adigente. Non desinam referre, quod mihi narrauit inops quidam sese per quietem assequutum , atque opere mox idem comprobauit. Is dum anxius esset animi, ne fatis intelligeret quo
1everteret pro toleranda fame, premebatur enim annona caritate maxima, premebatur aere alieno, premebatur ingenti num cro filiorum, sese tradidit sopori, conspexi tque caelitem quendam catalogo sanctorum adscriptum, qui faciendi auri artem per aenigmata docuit, deinde aquam sub indica Uit, qua uteretur ad aurum conficiendum , ea ille usus aurum fecit, primum ex sese , non tamen magni ponderis, sed talis tum ut inde parauerit victuat familiae, ex ferro quoq; bis au- . , . 1 um fecit, ex a ripigmento ter vel q later, & experimento lf rnihi fecit nianifestum, deram, ea de causa aenigma a ipse paulo post aurini gratia, V hexametris vertibus exaraui, quorum nonnulla Glaui supra prooemiumque Repab gum a posui, ubi de eo, qm sit vere di- . ues ipsis carminibus etiam duic rui. Vidi alium qui duobus modis in verum argentiana, cui mi-
Xrum erat auTUm , verteret uiuiam argetum, vidi excin bari
quibusdam adiectis rebus excluso & argento, & auro simul aurum fieri, simul argentum, vidi cx mera cinnabara olei cuiusdam simplicis admixtione aurum de argentum sed parui momenti, vidi saepe hydrargylon, & qui erat ex plumbo de aere detractus,& in argentum, & in aurum trai S formari. Demum superioribus diebus & oculis haus, & contrectaui manibus aurum quod me inspectante factum fuit ex argentorsium circiter horarum spacio nulla prius argenti facta vel iiivitum algentum, venia aquam conuersione, hoc est in pri
429쪽
inam metallovum materiam, ut hinc ipsa reuincantur experientia, qui cum artem transmutandi metalli fendant, eos tamen calumnientur, qui contendunt id polle fieri, nisi pri us ad materiam metallis communem, redigatu id metalli, quod transmutatur.
Commonitio eorum qui imprudenter Qtiverant peritos faci radi auγi, quibus prae uim naturae Erutatoris sph;-
biq; satis in parte facerem & quae icio esse certissima ad
multorum caliginem amouendam patc facerem meque enim me continere potita, ut quaepiam non scriberem & tui causa de admonitionis illorum , qui ferunt imprudenter sententiarii eorum quae non cognoueruiri. Proinde precium operae mihi
videbor fecisse, si ccmmoniti sic succini a me uti discant none antendere; deinceps & asserere, quae ignorant ipsi, sciri ab ali)s non poste, & quod est deterius, detestabiliusq; vel criminis reos agere, vel tanquam scis pectos amentiae prorsus exsibilare viros, qui aciem auri faciendi vel rite te ne ant, vel exerceant per te, I quod est non minin commi erusione quam risu dignum a cribi re maligno demoni quod Deo omnis Ueritatis auctori, quod bonisspiritibus, quod natura, quc du/ t , quod industriae sit ad cribendum. md enim est, quod vertatur in dubium, si potestas &as usdaemonis ducatur ni medium, an experimentis Chemicae facultatis quispiano imperitus sublimioria, etiam non inscius liter arum eiusmodi vituperatores ita compescet, ut & partu Searum matris, quo ipsi met Dali sunt, sub ana biguo reponatur. Cum daemon prauus potuerit in formam versus, non Amphitryonis, sed mariti, aut cuiusuis alterius compressissema trem virum arbitratam este, qui liberis daret operam.
Nota est historia de conceptu & Macedonis Alexandri,&Seleuci regis, & longo post tempore Mellini, no stifariaque apud nostros theologos, &ano qui ore S, &neoterico S , DIU-dita literis succuborum & incuborum daemonum, iisdem in rebus improbitas , atque falhacia, an & sanitas de arte medica ducta calumniam patietur . cum sese immisce se queat daemon, S assere vel morbis vel vulneribus inuitib1lia D D4 α rc me-
430쪽
remedia, & alia facere permulta, quorum & alij meminere, Scnos etiam eis in dialogis, quibus titulus est Strix siue de ludi-fieatione daemonum, ut omittam Hippocratis principis medicorum decreta quoru Apollo falsus gentium Deus auctor est habitus a vetustate multifariam oraculis eius a Daemonicis, quae decreta sum salse Hippocratem de templo Asculapi j concremato, supra iam dix mus memoriae proditum esse, eorum tamen decretorum apud nostros est usus quatenus ha
Quoniam omnis veri Deus maximus optimus primarius auctor est, proinde vii speratores discant reprehendi ab Aristotele, qui paucis inspectis ferunt sententiam: Discant apud iureconsultos improbati ut in ciuitas, qui iudicant tota lege Do perspecta: Discant vehementer damnati ab Annao, S irrideri Claudium Caesarem qui lues dirimet et una parte tantuaudita,&saepe neutra: subinde eon discant fieri quidem au- Ium posse per experientiam sine subtiliorum cognitione li-rerarum. sed esse non posse consumma tu numeris omnibus artis Chemicae professorem, qui naturalem Philosophiam probe non pet calluetit. & ad sensus experimeta deduxerit ea, quorum vaga consideratione torquentur plurimi, ea inquam tractata Ape firmata nanquam,beneficio tamen experimentorum saepenumero comperta.
Cur philosophi nomen adscribam ei, qui philosophicae
auscultationis quosdam seros viderit, sed herbarum, seu ticum, metallorum, lapidum , illorumque potestatis S c mistionis, & conuertionis fuerit prorsus ignarus. Iustius ei competet appellatio philosophi, qui res primum naturae generatim nouerit, deinde per partes sublunarium, subterrenorumque Iern,inum vires percalluerit: ut hinc rerum inferiorum concordiam ,& luem , subindeque generationem, interitumque mente percipiat: conscendatque in admirationem diurnae maiestatis, quae homini non solum donarit, ut res abditas, S in visceribus terrae conclusas agnos cat, sed eas etiam dom Fconstituere queat eius ipsius munere & adium et Onaturae: proindeq; multis nominibus iuuare mortales, &in corporis bonis&an ex tertiis facile possit. Numqui haec tenuerit tarato earlulis ante stabit disputato ibus, quantum corpus umbrae corpori S Z quantum veritas mutabundis, & desulto rijs operationibus: nam si verbis