장음표시 사용
431쪽
DE A VR Ο. LI B. I II. 4xi antecellunt facta, si praestat facere gradia quam loqui , eo m-
petet verius eiusmodi viro philosophi nomen, atque praeis stantius: an praetulerit aeqv is rerum aest maior eam, qui rem
demonstrat, ponitque sab oculos, illi, qui tantummodo suisi minio at opibus fretus, vel per communes dialecticae faculi cis locos, vel per metaphysicas conceptiones sibi qui quam sapere videatur, nunquam certus, se in per anceps, seminper in argumentis translat ij s occupatusὶ Huic certe sopistae nomen, illi sapientis antiquitas tribuisset, non reclamantibus Peripateticis, quorum dogmata recidunt adsensum, ex quo suas promere Cattagunt probationes: quo sensa Chemi eae facultatis periti spirnentes eundem promunt in repugnatem aduersarium , sibique parant ex illo victoria ine proinde neq; temere, Deque sine ratione propensioneque reperias dictum, a Graecis eiusmodi viros sapientes eiie eorumq; decreta nuncupata Apud Arabes vero ipsorum instrumenta,etiam lutum, luci solent utiChemicae professores, donata sane tit ilo sa feliciae. tam rudes vero quam periti nouerunt artifices, ab iosis quos nominauimus edocti, omnibus ei, qui organica, siue instru- metarias exercent artes; ante stire: cum notu fit, quis est enim is qui nesciati inter homines, quibus cum vivimus mulis xis iam seculis conuenisse ut aurum metiretur externa Omma, quae Peripatetici bona , stoici commoda nuncup4sserunt,& quod est mirandum magis propria n corpus non parua pars mortalium .i: crimini mortis exponit auri ςonsequendi causa, ut impios illos suiquepcorsus oblitos praeteream, qui animam, etiam postponunt auro, quo certe & abutuntur improbi, & probi, ac bene morati utuntur recte, quibus II caelitus dem sum est hoc rarissimum munus, ut maximas
eos gratias Deo & habere, & quoad sieri potest referre conuenti, sic nulli omnino mortalium quantumcumque diurii, quantumlibet praepotenti debent inqidisse. Capuae IV
Siseere rompe/it ab externis culptam iuitis appetam,eamperatis aurifaciendi per artem Chemicam iure
competere. uomodo nu- , osatoribus,
foetis CErte fuit apud antiquos, quis esset diues,&qcupandus, non parua quaestio philosophis
432쪽
poetis non intacta cum ille de Crasso, an tu solus diues ΘVnde alius, qui sola duritem philosophia metitus est: sed dc diuitem poli is in faenore numis diuitem pictae quoq; vestis , &Gura cimitent, clui opinarentur non dcfucre: Qui vero diceret qui proorbe diuitem, qui religio ire ιλ primis imbutus Christi, tande uoceris nitate I osi rei mentis 2 corporis, demum argent/ Mu i ciend/putestates r.edit u eset, laetiti quam vi
Nam qvi bovis nimi praecipuis caret omnino est pauperrimus, taluti abest uti sit diues, nec id ipsum nominis ei meri to communi uestet, qui mi icta a corporis laborat, identide semper egens optatς sani ratis & qui securus belli non erit, pendebit se ita per a nutu principuim , & qui peregrinae Vacat mercaturae aut latrones semper hociebri, aut iratu mare,& qui ruris opibus incumbit saepe irena ero metuet noxiam frugibus in te periem, illi vero luctis inhonestis vacant & sqnerati iijs mendis Incumbunt praeterqua quod ii ale audiunt bene institutisti Ominibus, Pprio et a celerat .et coxa scientiae morsu torquetur, ii quo pacto inter drea a iure p iter ut numerari, qua do est a
paratae ab ara uis usq; diuitiae polliunt eripi facili me, regna iaprincipatu si epe mutari ii scit nemo, qui nouit etiam meianz-catum victa Carthagine panem, at eam arterri, quae in animo
sani hominis est, suis abstulerit, quoad vixerit Z quis prohibebit ubi toratu fuscit, modo igni, adfuerit, & certi non defue- Iint aut liquores aut pulveres, lito min' aura sibi no coficiat. Certe quod in aliis hominum millibus Germani, Pannon'jq; principes inultis mensibus eruunt e montium ii cluncis profundissimi , quodque et arm vix triennio mcqna clai Ie labi parant Hispaniarum reges curn e Bethicis α Lusitanispox tubus oram soluent f Atlanticos d Indicos fluctus meti ai Hur, ut ignotas inuisant regiones auri feraces, id artis aureae
compos, Sc minori impendio parat, & maiori cum lucro, paucisque diebus vel domi vel in hospitio considens paruo, etiam sepius m mistro ram famulvio, quam rem occuli incis quae ante ci animus aurcis algenteisq; ut nigmatibus, carmi-rie placuit significari.
433쪽
ν que coloratisgaetas conuectet a b Odis, rure autem diues, celso ctis. Misis Olympo c ternus leni or, Uo is optare secundis uicquid mortalespossunt,cum lumine rectae es Imbutu dei, ana nque /υ csirpore M no ,
Mentem habet, extern etiam qua commoda
cc pios D domi nummos aliena remitti In regnu, ut numero numerum re rara tabella Multiplicet uctu,nouis, Πομ σδε ora fungat, .
μα pr ncepse Nius Dr Ax praedentur seu a Mergantur elagi, 2 belta rapiantur iniquis. Hic mihi semper erit diues msu ille caminis
cui trahit epropriis argent: p ta oui Annua centena superet quod oenora me' , Ab que dolo prauo sine Vi si est aude maligna, pen fetus pauca, paucis iebus: od lucrum nequeunt reges 'pubo nec hoste
Irati a us re, aut ' asti inclementia fonti, IPur amentaseo, ua Iauum ψertit in Aurum Uuomodocuncta libet, sol mi consciuri s satis appar at, quod a tinet ad externa, illum facile omnia tenere, qui tenuerit arci m auri pando tam illam suam iactauerit antiquitas fabulola, Ostentaverit frustra idum illud κέρας ἁμαλλιας.C Α P v T V.
sit inter me dentam conditi nis quam nati
Fferret etiam is multum mortalibus inter medendum Aopis, modo ferat aurum aut aegrotis aut sanis emolumetum,siquidem omnibus qui praestantiores tera noue
434쪽
cum eo auro aut elicitur ex terrae cauernis, aut de fla minum colligi cur arenis, &easdem illud habere ad communem usum proprietates, quibus pollet aurum defodinis erutum metallicis eorum enim explosa sententia est, qui conciliare diuersas opiniones eo moliebantur, quod concedeban Ialyςrtim arte fieri posse, negebant alterum Neque enim unquam sine suis qualitatibus siue proprieta, libus seu mauis dotib. inuenitur natura corporea, nec in cog nitionem ab curus essent se, si naturam sequimur, peruenire unquam pol sumus eis abolitis dotibus. Proinde censuit Aristoteles e. isdem ipsas conditiones, quae quamquam multae &v riae Vibo vocabulo συμβείη κοτα hoc est accideritia nuncupauic, ad ci gnoscenduin id quod est , videlicet rei naturam, n0s iuuare: ii vero aurum arte consectum ς and zm teneat es-ieqtiaso, tenebis quod est consequens easdem qu litates cum e quo id natura reperit auro, atq; ita eiusde prorsus erit pἔς-cij, cc tanti aestimati vendiq; licebir, omnia diximus accidentia quae quidem ab auri tractandi peritis queant uaternosci, non eorum qia uina, aut eciam plurima, quonia sit vel unum deesset
ad integri rate, id falsit: tis nomine sit spectu haberi posset: αqu Dil j qui de moribus disputant, volu ut fictilium auru vel argen cum pro fictitio φ sophisticum dici solet, vendi licere, ut
scilicet tanti vene i, quanti tute faciendum est, si rite aestime- turma hilominus, quoniam aliud praeses et i primori aspectu, aliud gestat clauium in penetralibus , res est plena periculi. propterea nunqua nin eorum ego sententiam pedibus manibusque concesserim, quandoquidem possunt minus prudente , quorum magna pars v satur inter mortales, aperte d
ccedit huc quod substerni videtur se udulentis homini' bu lem ita quaepiam falsae furtiua que monete peyconfectionem auri, rgenti'; ficti iij, quod sophistic ununcupatur. Nam quaquam diuersa sunt munia faciendi cudendiquς metalli. iuertaequς artes & habeantur Z sint quae alterutrum parant: quoniam altera praecedit , subsequitia altera : nihilominus impostores faciliorem videntur doli mali viam nacti, qui me-
bἡ Λ 'l' ' i qui legitimum conant ut his vero malis homi-
Q l initia MagnusAlbertus du arce qua mutantur metalla tanquam
435쪽
quam veram reliquisset, ea ut falsam sustulit, qua colores tantummodo vel auri vel argenti mentiuntur attifices plurimi, qui ubi fulvum auri pallorem & alborem argem eum putant se minoribus indidisse metallis, exultat veluti compotes ariis facti,& emptotes plane ludificantur. Constare quoq; potest viris prudentibus, si verum est aurui quanquam factitium , non natiuum , dummodo fictilium, falsum, sophisticumve no sit, exhiberi possie, mixtum cibis alexi pharmacis, aquarum decoctis, non secus ac id, quod erutudicitur e latebrosis terrae cubilibus, multoq; etia utilius, qua quod nota principium, aut R. P. signatur, hoc ipsum quoniam multos latet, id negotij latius explicare tentabo noui. n. qui
tametsi aurum coficere norant,docere in eius coficiendi alte amicos &a Enes recusabant, ne abuteretur ea scilicet veriti, hoc est ne factitium aurum aut vivi argenti, aut alicuius rei, q noria putetur si ea vescamur natura taperet Audierat enim fortassis illud isthaba pondera diu , cVeret celerem Qisgeminara necem , facile quo iuncia legerat libros, assirmantium Eprietates natiui auri, praecipueq: laetrii amar
ferentis&repugnantis lepratino reperiri in auro factitio, quis bas tam rite repugnauit Timon inter duputandu de reb. mereorologicis , quam perpera admisit astrologicas imagines ad auri confectionem acce Isendas. Liberauerim ego eos qui hac suspicione laborant ab omni metu: nam si verum est aurum, quod fit per artem, veram auri tenet essentiam, & quod est sequens accidentia omnia, quae
secundum naturam fluunt ab ea, ut ante monstrauimus ergo& laetitiam asseret, modo eae sint partes auri, & aduertabitur leprae, si ad aurum id pertiner. At dixeris fortasse, in aurum quod ars molitur &vidum ar- Rentum & alias quoque res venenatas ingredi. Assirmauerim& ego ex rebus eisdem imis in terrae sedibus aurum procre
ri. Deinde subdiderim posse per artem fieri auru multifa Uam,
non uno tantummodo .Adiecero&illud si quae forte adhibetur ad artem compledam venenata menta, non ad eilentia rei quae fit ea pertingere, sed haberi inter instiumenta trans mutationis: Huc & illud etiam ttulero, vivum cum vel in argentum solidum , vel in aurum e resia vivum argentum esse desijt, ita lethalem amisisse:
tem, siue ea Luxerit de occulta qualitate, siuc νι P a
436쪽
berto de manifesto acumine, quod ex frigore de humore coaliterv. Nam & si gradum frigoris, humorisque secundum superare nol ait, neruis tumen ob id nocere decreuit, quanquam sunt qui malunc non Ligida viuum argentum , sed calida esse natura, idq; de iplius assensu facile nonnullisque alijs qualit
tibus tueti contendunt. Neq; aute in omiserim permultas conuersiones, ea omnia qua enena a dicti niurpurgara beneficio ignis , I aliarior
1. bterraneis specubus, ubi sulphur, a s, vivum argentum conueniunt ad promendam substa: itia ni auri. Quod quanqua inopu eos qui contra sentiunt saluberrimum habetur, tamen quibus conficiebatur, ante I maturetur de diuersiam naturae Et nael sim etiam apud eos de inter noxia computabantur. Si dixeris habere in se rerum naturam pacrata quaepiam alexi pharmaca quibus careat ars o Dicam ego, qUlSnarii est, qui consuluerit ipsam natura, cum pareret aurum Z quis perconta-1i poterit obstetrices naturae, ut ad praescriptu noscere queat, quae nam auersentur, quaenam repellantur, quaenam sint ab omni suspicione libera quaenam sint quae priusquam conueniant in id operis, amittant virus, quaenam sint quae inter id parandum . aut postquam illud effecerint, exuantur eo. Confirmari possent haec exemplis animalium, quae ijs vesci litur salubriter, quorum esu necarentur alia , in causa est coquendi& trausmutandi varia vis , a d 1uc fa manens animantis na
Atq; iterum exemplis venenatarum re tu uti possemus, quae mistionibus concoctionibus ii quibusdam evadunt salubria, ut in theriacis antidotisq: plurimis plane compertum est: contra quoq; fit, ut ex filubribus fian t perniciosa, nulla adiecta forinsecus noxia qualitate. Sit in exemplo gallinaceum Ouum, quod crudum si fuit plerisq; omnibus excitat naus eam, sile miter coctuna, ut sorbitio in sit aptum, mirum perquam esse salubre, si penitus induruerit igne nimio inter ς dulia noxia prς-
Cipue numeratur. Diffultat enim non tantum, ex varia rerum
mixtione varia natura, variaeq; proprietates eissu ut, scd cxcoctura vel nimia vel minima. Ad haec cum factit tu aurum non distinguatur a naturali p humana cognitione, alioqui nec euse, nec dici po issici eius de speciei si diuersis accidentibus, si du-ς aut ad Ceii bctantiam cognoscendam secernercta cum m- qua in
437쪽
quam non distinguatur, iam nullum est periculum, iam nulla causa periculi: Goniam aurum, quod coquendum in cέ:-cabo ponis, quod i adis, quod percutis, quod in lubtili 1ssi,ma ramenta dissecas , quod in aqua mergis feruentistinia bulliendum, nescis tu prorsas P visceribus terrae su erutum, an hominis arte confectum ΘAdde cum antiquitus effectum aurum aliquando sit, alioqui non stetisset ars apud plerosque, sed ab omnibus locis gentium omnium consensione fui siet explo la& exsibilata, nedum vivus homo reperiretur, qui iactur et se artis eiusdem octingenta iusta volumina , & praeterea septem supra triginta millia prccepta legisle, cum antiquitus inquam sit effectum,quod & experimentis iam probauim US.
Q md habes tu aut caulae aut argum emi uti faetitium anatiuo dispescas. Num signum aut inusta nota, quoniam ita Vet Usta S, Vt aetas nostra , signabat aurum nota virorum 'plincipum ; & ad officinas publicas convehebat secernzndum. Non color, Index enim lapis tanquam honorari US ait, idec inter pares colores pro neutro dat litem. N on pondus, quandoquidem bilanx non divergit ab examine. Non tencta S, mollHuctove, cum utrumque flectenti tractantique non relu elatur. Non es ctus, namque aut comesto aut epoἰO au: O, id
iure non potes adscribere, quod alius diuer ast cribet rei, ratione nullo pacto leuiore: cum enim plura simul non seorsura ossumuntur ad quidpiam efficiendum , si diuel si promunt Ureffectas, cui natura rei diuersitatem eam debeas adscribete, certo non moueris, nisi diuersas rerum illarum natulas, qum simul conuenere seorsum percallueris nunquam enim deerit occasio quod alteri adscribitur , adscribendi alteri, t AD OS Uesese illa praebebit amplior , quanto fuerit maior mlaetao aut
magis numerosa congerieS.Itaq; si nescis disti tiguere verum aurum P parta nat Urς Ga-ctus es ab eo, quod tibi peperit artis in diastria, nui qu3m ii propinabis auru . Nam aut omnc habendum norium, hi quodpiam dicatur insalubre, cum non habeatur,vti vidimus legitimum discerniculum, aut omne salubre, si aurum, quatenus
Burum naturae hominum conuenire dicatur , aut Omnz dubium, si alterum ab altero non secernis, vel lapide L Jdὶo, Veiexamine, vel aqua demum, cui nomen est inditum a partitione, quoniam aurum ab argento dispescit, atque ira ab alter cro Pela: iem non excludis.
438쪽
I O A N. F R. MIR A N D. Quid Z quod si ullum est Cilubre, id tamen quod nota prin
cipia in & rerum publicarum in usu est ementium 3c vendentium, palandum est insalubre. Miscetur enim aes ut lapis Hera- lius de eo fecerat coloratus indicium. Mascentur οἱ alia nonnulla, factitium quoq; sal acerrimu , quod ammoniacon hoc est arenarium falso nomine citatur. Nitrum etiam quandoq;& id viui argenti noxium, cui nomen sectum est ex eo, quod in siiblime tollatur quorum omnium concoctione contrahi
ce i, quis ignorativi praeter eam alia quίς diximus perniciosa, quorum usas est in asciscendo aureis nummis fulgore apud argentarios dc fabros auri: colorant enim aurum suapte natura pallidius uti magis emicet, atq; coruscet. Et de salubritate satis multa : nunc artis modum subsigne inus& vulgi falsam opinionem refcllamuς.
Commoni, o multiplex eo rum, qui auro per Chemia iaciende nauant operum , simulque ψωlgata inus quaestionμ, cur
plurimisint inopes, qui aurifera artι ψώ-cant,dssolutio. EO utem qui per artem quae tu taurum monitoS Velim, uesupra iacultates inesse dedant experimentis , neue ob iaccri ora inmittant stia dia , neu magnis bi posticeantur Hultra neuprincipatus ast ei Ient es retna dianasse lusi Vt enirn Deus non permittit, omnis homines tenuioris ivt vulgo dicitur sortiatiae, qui aut gloriae student, aut mercat mae Xer ceriti eos, aut regno principatuue potiri, aut ingentibus affluere diuit ijs; ut etiam noluit, eos omnes , qui literarum stud ijs incumbunt, antiquorum vel aequare gloriam vel superare; nosecus putandum hac in re, ut magna sic perdissicilia&rara, quandoquidem a d naDς- pro arbitrio ribuit suo, non
Nam si vana noxiaq; cogitauerint, qui parant auiu & quq runt mutare metalla, si plus nimio sibi promiserint, Rui aere vinici prouerbio solor castella aedificauerint, facile sese decipiendos,& eludendo agnoscant: cum a se ipsis, tum ab improporum &sir rituum α hominurn stauduleta nequitia. Memmi edoctum olim quendam ab amico, cui factum diezbat uia Τ pernum oraculum , sese quam quaereret auri faciendi facultatem non indepturum, si ad superbiam, si ad nocendum
439쪽
abuteretur,concedendam si eius compos euaderet in bonum animae&corporis. Noui alium, qui mihi asseruerit semel se ex mobili argento quod vivum dicitur, stabile verumq; argentum confeeisse suceis, & folijs herbarum, idq; vendidisse petitis explorandae metalli eae veritatis, eisdem mox usum se fo- ijs frustra,& quod semel perfecerat, nunqua alias, quamquam id saepe tentaverit, perficere potui illa. Alium noui, qui adhuc apud vivos moratur, cui cum argetum & aurunti eirciter quindecies per artem effectum esset, amisit artem eam, accepitq; oraculoso cij per quietem habito,ig ingratae mentis vitio contigisse, ut hinc etiam veritatem apostolici dicti condiscamus, neq; qui plantat, neque qui rigat est aliquid sed incrementum dat Deus. Retulit quidam mihi sese aurum ex argento secisse semel magna copia, secundo eicdem se usum rebus fecisse quidem sed minima semper quantitate, sic ut detrimentum lucro maius e ste supputauerit. Venisse in mentem, uti detrimentum effugere posset, si non exargento sed ex ae re melioris conditione metalli sese conseqlii e , periretur, idq; se coniecturis firmis nixum tetit auisse, cumque in eo fuisset ut rem sese speraret indepturum imuis modis euenisse,ut nihil omnino cons queretur. Aliquango evanida, alis quando casibus vatijs intercurrentibus, eius tamen conditio Anis, ut aperte cognosceret impedimenta aliunde quam ex humana potestate pyosi iiςi cidem a firmauit ab amico, qui expertus hoc apium fuerat, accepisse, qui cum ex cinnabari fecisset arsentum optimum, saepenumero sese postea insistentem operi maiore cum diligentia semper euentu rei fuisse frustiatum, tu autem ration 1-bus euenta confirmato. Nam in ijs , quae de terrae cauernis eluuntur,tibi maxime necessaria etiam monstra, quandoque& arbortivos partus videbis. Prodit in naturalibus quae 1 1ombus Annaeus Seneca, sicut in nostris corporibus, sic in illis hua mores saepe vicia concipere, cum vel ictus, vel loci quassatio. vel senium, aut frigus, aut aestus cotrupere natura, ut mutam& ignis,uel exuberantiam vel defectum, de attificis, vel imperitiam, vel indiligentiam, sileamq; maligni daemonis mulit. plicia commenta ined etsi seolo etiam uis erint,non aute tibi Dei adsimunm Ophra perdos: pore facies impensis rum, quae quidemtibus, sed absq; perplexitate aenigmatu cecinisse
440쪽
Dummodo perpetuum ruet naturu tenorem, Dum manin arti cis,dum mens nonfluxerxt suam, τι eleuimouerat progignereptarimu mou AE, nthus interdum nimris oppress ι calore,
Naturae nisue artis motiimina cuncta, nec sesi Arar ditis aut seirespossunt consistere rebu . Interdumque malus Daemon sese ingerit atque Omniaperturba: II compescatur Olympo: Nam memini, memini mi suum mutarier atra, O .l ne naturae transuerio, iamque metas mT .igere ex ocul ,res ei Z non is reni reus, it calcem flammae ses cem tendere in auras I nibus exigui paruoque a atri se ore D seruti ubito An tenues evanida Qentos.
M rabar, causum quesimu iurabar Obmpo , Cωm lux assis it menti caligine ut a Namque cruci unum p tibi tu labria nigri Dit , di tu prycum res e Frenouata se orem, Tantus honor no pro ect, 2 tanta potentia regi, genus humanum uerno Meruauit ab alto,
UMisior si ad Zet placidus, si carpta fecundet,
Plus tibi tu adjcres holers,utriusque metasit Istyricae, quam unae dederant tibi Roma cauerna, uum quod Casia cis es oderat Assur in anfrμ, cposthac regu Fhrs V miraber; aurum. non utut liter, quod antedixa, Pepetam, neq; enim doceri satis possunt ignam, nec perincaces supra fluo c6m Onem. Non inutiliter inquam repetam , non poste hinc artis vituperatores Larcire calumnia. Nam quemadmodunec agricolatu ni, nec medicin prud sis obnuncia ueris ob amisi immuentu agri,&ob id φ aegri moriantur, cum non ab arte solia, Ced a natura & a diurno decreto praecipuis causis id plane de pederit sic nec ab auro de argeto faciendo abhorrueris ob effectus interdum