Summa philosophica juxta scholasticorum principia : complectens logicam et metaphysicam

341쪽

DE HUMANA LIBERTATE. 325

plurima salte in vult libere. Major est evidens minor autem Si de elui ari potest. Intellectus proponit voluntati fines et media . Quin porro loquamur de finibus media

certe omnia, Ut plurimum, Obi ut ne eeSSaria non proponuntur. Nam Caepe ad eumdem sinem diversa media conducunt, eorumque proinde nullum Si ne eoSSario connexum eum sine obtinendo. Si si velim me conferre in aliquom locum, ad quem diversae Viae patent, tunc sinem attingere possem hae vel illae in eodendo. oti firmatur id ipsum ex eo quod intellectus in i s sonti vita bona singularia ita proponat Voluntati, ut in unoquoque Xhibent aliquem defeetum boni, atque ostendationum quoque osse illud quod eu libet determinato bono opponitur: Atqui hoc dum est no Xhibere singularia bona ut nonne eessaria, quia in qualibet e Xhibet rationem ob quam possit appeti, et rationem ob quam possit rojiei Ergo in privisenti vita nullum Voluntati proponitur singulare bonum quod ne eessario ab ea appetatur. - Demum idem constat e Voluntatis apacitate. Nulla quippe saeuitasne cossario trahi potest ab objecto quod ipsius ea pauitatem non Xplet Atqui nullum singulare bonum potest in hae vita Xplere capacitatem Voluntatis Ergo a nullo Singulari bono voluntas trahi secessario potest; ne proinde indisserens est erga unumquodque eorum. Volunta enim sequitur intelleolum ergo quantum iste, tantum illa putet; Atque intello eius cognoscit illimitatum bonum; Ergo illimitatum tantuni bonum X plere Potest enlyaeitatem voluntatis Atqui omnia singularia Oronta bona in hae vita voluntati piet bentur ut limitatu Ergo nullum X

nienti propositici. 433. PROB. 3'. EX absurdis, qu00 negata libertate On-ssequerentur. Nam libertate dempta, diciturne mansere distineti, inter boniani t malum, an non Si negatur,

342쪽

326 ANTHROPOLOGIA. ergo patriae proditor non minoris faciendus esset a qui patriam salvaret; qui bona aliena raperet aeque aeStimandus ac ille qui sita egenis largiretur; qui arente necaret illi esset aequiparandus qui eiSilem Sub Veniret, te. ne proinde aetum esset de Soeietate. Sin vero distinctio intor bonum et malum munere dicitur, ergo quaecumque ab homino sunt, non homini sed Deo essent tribuenda, qui hominem noeessitaret. Itaque Deo tribuendae essent Sententis turpissim p0, quae ipsam divinitatem respiciunt; Deo erroreS, qui humanas mentes inficiunt Deo flagitia, perjuria, blasphemide, quorum homine Sunt auSa, quin

434. Domum ne nimii simus, humanam libertatem testatur integrum humanum genus. Consensus iste multis constat. Si qui alteri Xtiterit ausa mali, egregie se tueri utatur si ostendat se consulto malum non intulisse. Laudes Virtuti multo aliter ac ingenio se generis nobilitati tribuuntur ab hominibus, cujus d versitatis nulla esset causa sublata libertate Lege S, Pra)mia, Cenae, notioneSmserit a demeriti qui nullibi non vigent, libertatem humanarum notionum Portissime Vineunt. Immo hanc

libertatona de laeto amrmant vel ii qui eam disputando negant disputando, inquam, quia serio de sua libertate

dubitare nequo uni. Juverit his finem imponere argumentatione, qua Belgier utitur contra fatalistas se Asseritis, inquit, me neeessario Velle quod Volo. Vultisne secum certare ignore, me OS horam essurum 3 Si n000ssitate moveor, aequalis est Minoendi robabilitas vincere go potero, qui dico Sessurum me fore; incere Oteritis os, si contrarium dieatis. Quis, quaero, e fatalistis mecum Pignore certarot 'V

L3. - Quaestiones cluae circa Iibertatem.

435. Disticultates plures jam solvuntur e ii Sis r20- notatiS, Vel e modo quo argumenta proposuimus. In

343쪽

DD HUMANA LIBERTATE. 327 proximo articulo Speciales quasdam objectiones attingemus; en PraeSertim quae proVeniunt e Cognitione quam Deus ab aeterno de aetibus nostri liabet. In hae para-

grapho duo XpendimuS. Supposuimus in tota hae quaestione libertatem non SSe saeuitatem Sui generis, Sed esse Voluntatis dotem atque solam in nobis voluntatem hae proprietate gaudere. IdiPSum ad O et rinae complementum magis distinete de elarare uno intendimus. 436. Humana libertas non Si faculta sui generis, sed est ineuitatis proprietas Nani liberias est immunitas aneeeSsitate, quam vis aliqua habet; Atqui immunitas a noeeSsitate, quam Vi aliqua habet, Si proprietas et os non vero saeuitas Seu ViS Ergo. 437. Humana libertas formaliter in solii voluntate reperitur. In ea quippe facultate formaliter reperitur libertas in qua reperitur uXta propriam rationem Atqui in sensibus se intellectu non reperitur libertas juXta propriam rationem quin sensus et intelle eius positis omnibus ad agendum requisitiS non POSSUnt aliter agere quam agunt; in voluntate e Contra reperitur: quia positis omnibus ad agendum requisitiS, O teSt, ut lubet, Velle aut nolle Ergo formaliter libertas est in sola voluntate. - Hoc non impedit

quominus libertas radi aliter esse dieatur in intelle e tu; immo hoc omnino die debet. Nam ibi radientitor reperitur lib0rtas, ubi reperitur conditio necessaria ut in voluntat libertas formaliter reperiatur; et id a quo Deeessariosequitur in voluntate formalis libertas Atqui in intollectu, prout OgnoSei bonum non ne eeSSarium, reperitur conditio necessaria ut voluntas possit libere velle; et etiam reperitur id, quo OSito, Voluntas non possit Onesse libera eo quod omnino repugnet bonum ab intellectu Proponi ut non necessarium, et a Voluntate no CeSSario

amari Ergo libertas rudiea litor operitur in intellectu. 438. Humana libortas tum in intolle e tu tum in sensibus reperitur Per quamdam articipationem, prout intellectus

344쪽

328 ANTHROPOLOGI Λae sensuum aetione nutu Voluntatis subjiciuntur. Saepe enim nos libero cogitare, audire, aliasque moere Sensuum

operationes, testatur Communi gentium omnium OnSen-Sus qui operationes illas Censo laude vel vituperio dignas set videntissimo renutilia intimus Sensus Atqui serationes istae, X dietis, non sunt formaliter liberae ne adiuuntur libero quatenus liberum aetum ra)cedunt inlio enim asu eas non die imu laude aut vituperio, P mio aut imita digna Ergo liberae sunt, prout in exercitio a libera voluntate dependent. Diei potest sub hoo respuo tu libertatem reperiri in intellectu et sensibus per analogiam attributionis eum forma X trinseca, Simili ratione qua analogio eolor facie Sanus dieitur non quia in Se sanus formaliter est, sed quia sanitatis est esse eius ot Signum n. 21. . . - Objieio fortasse quispiam si adspeetus, auditioneS, eter*Θquo Sonsilium ineuitatum operationes diei possent libertae, quia a libero voluntatis nutu dependent, diei quoque possent liberae aetiones alam in Seribendo, qui in Veliendo eurru, etc. Atqui ho diei nequit Ergo neque illud. Respondeo distinguendo

majorem diei posset liberas quoque esse utiones alumi et qui proia referuntur ad ea imum et equum Nw0ς lirout referuntur ad hominem qui ea imo ut equo utitur libere cono. Diei non potest ea imum libere Seribere nidie potest i omino in libor videro. oeuli nim in homine

dependent a Vo inlato in qua et alamus dependet Sodoeuli in eodem subjeeto Sunt et ei Si nn enlii US SOCUS Atqui Otuni si uetiones in ordine attributionis esse suppositorum Ergo diei boterit calamum qui leni seribere, equum Vehere currum, Sed non libero hon)inem econtra libere movere calamum ad seribendunt et equum

345쪽

DE OBJECT CONTRA LIBERTATEM. 329 ART. V. - OBJECTIONER SOLVUNTUR.

439. O . 1'. Illud quod dot 0rminatur non est liberum; Atqui voluntas determinatur. Nam voluntas est saeuitas indisso pons ad opposita : Atqui hujusmodi saeuitas, ut transeat de potentia ad notum debet determinari Ergo voluntas ad unum determinatur Ergo non est libera. Respondeo distinguendo majorem primi Syllogismi: Illud non est liberum quod determinatur ea determinatione, qua sint ut e oppositis noeessario velit potius hodquam illud, cone. ea determinationis De Cie, qud Praerequiritur ut semetipsum ossit ro lubitu determinare, Nereo. Ad minorem voluntas determinatur Oe alter SenSu

cono. illo priori, necto. Ad Probatiotiem distinguo majorem voluntas est indifferens ad opposita, in disso rontina oliva, cone. indisserentia Solum objoetiva vel assiva, qtw0. Contra distinguo minorem ut transeat de Potentia ac notum indiget deter minari adultas rius Solum habet indisserentiam assivam, cone. qupe habet nSSiVnm et activam, bd. indiget determinari . . constitui in tali statu ut ossit semetipsam pro lubitu determinare, corio. indigo ultima determinatione ad unum, Nereo et Xpli UO. Duplex si determinationis Species. Prinia est qua aeultas Constituitur potens ad operandum: Si voluntas, nisi prae oedat opseratio intelleolus rί benti duo oppoSita, non est determinata, seu Constituta in eo Statu in quo OSSit agere Pro lubitu. Constitutio seu determinatio haec ab alio venire obot et si gatur de rimo volitionis ne tu eSSe eerte nequit a voluntate; at si agatur de odiori notibus, ea pendet ab alio ipsius libertae voluntatis notu determinantis intello et uni ad eas operationes quibus ipsa ad alios suos uetus idonea constituitur. Altera determinationis speetes est qua saeuitus constituitur ureen 8 eaque

vel ab alio pondo vel ab ipsa nouitate, rout astultaS, I O siti omnibus ad agendum requisitis, gaudet indifferun-

346쪽

330 ANTHROPOLOGIA.tia passiva tantum vel etiam activa. Tam ineuitas noeessaria quum libera indiget prima determinationis spuete; sed illa, positis omnibus requisitis ad agendum, ne eeSSitatur; hae SOCUS.

440. Obj. 2'. Quod Deus praevidit, necessario futurum

est Atqui nullus est voluntatis eius quem Deu non praeviderit Ergo nullus est qui non Sit noeessario futurus, atque adeo nullus Quin libertato ponitu P. ReSpondeo quod Deus a p0Vidit, ne eessario futurum est; iecessario, hoe est infallibiliter, cone. hoo est, non- libere, subd. si ne Causa gitur quae positis in Dibus requisitis ad agendum, non potest non agere cono. Si de I ISRlibera, neuo. Certitudo et necessitas sunt duae proprietatos valdo isserentes illa est proprietas cognoscentiS, hae proprietas operantis. Duo litae in Se poetata nihil habent commune, ne proinde ab uno ast aliud non sine sophismate sit transitus. Unde X eo quod Deus in- fallibilitor omnia cognoscat, nefas est inferre: Ergo

Creaturae non sunt liberae. Neeessitas operationis numquam desumitur e eertitudine Cognoseontis, eum qua tam liberta quam neeessitas operationis stare potest. CreSentCertitudo ad gradum usque maximum, nihil inde pro Deeessitate operationis dedito valui. Aotus infallibilitorprp0visi sunt quidem noeessarii Deeessitate OnSequente, Seu noeessitate qud ipsum eius Ositionem consequitur: aetus enim ho ipso quod Onitur, non potest non poni; at insultibilis pro visio reddere ex Se nequit aetum OeeSSariun neeeSSitate anteoedente, a sollide vi oujus autus sit: quin rod visio non est causa actus, quem Volunt a ponit. 441. Obii 3'. Aotus omnes voluntatis noeessarii Sunt necessitate antecedente. Nam divina pra)visio et eius homini praevisus sunt duo relativa, quorum riUS Staeterna a pdvisio Atqui posito primo relativo, alterum necessitatem habet canto0040nt terminori Ergo quilibet actus homini est neeessarius necessitate antecedente.

347쪽

DE OBJECT CONTRA LIBERTATEM. 331 Respondeo distingu0ndo majorem praevisi et aetiis hominis sunt duo relativa quorum praevisio est Primum in Ordine durationis, cono. in ordine terminatiori i8, Neres. Contra distinguo minorem posito relativo priori in ordine durationis, alterum habet ne eessitatem ante Cedentem nereor posito priori in ordine terminationis, tran8eat. Inter ea,

lup eonneXionem aliquam habent, duplicem distinguero ordinem debemus entitatis seu durationis et terminationis. Unum aliud duratione praecedit, quando ante aliud existit. Hoc sensu cognitio Dei a pecedit notum, quia

revera Deus aeternus est; aetus nutem liber temporaneuS.

At torminatio importat rotationem notionis ad terminum cognitio Dei non praecedit hoc sensu et Um OStrum. Nam relatio ad terminum non labetur, nisi intelligatur positus il se terminus. Ergo solentia Dei non concipitur, nisi intelligatur positus actus liber qui est terminus Ergo hoc sensu cogititio Dei voluntatis notum non raeeedit. Re quidem Vera, quoniam volatio inter scientiam Dei atque Voluntatis uetum duobus constat terminis ille habendus eSt rior, in quo reperitur ratio alterius Atqui non ideo aetus futurus est quia praevi Sus, Sed e contra ideo praeVisus quia futurus est Ergo terminus liber est ratio cur Dous illum CognOSent.

442. O . 3'. Responsio data admitti nequit. Ea quippe admissa seientia infinita ab iit sinito dependeret Atquis diotitia infinita ab iit sinito dependens absurda St; Ergo ea responsio admitti nequit. Rem. Responsio nostra faei scientiam infinitam absente finito dependuntem dist ut ab objecto quod Deum

ad cognoseendum determinet nerem ut a Conditione necessaria terminationis, one. Illud repugnat hoc autem non modo non QPugnat, Sed repugnat OPPOSitum, Siquidem

Solentia non facit sed supponit suum objoctum. Ad hoc de olarandum haec habet Tongiorgi Theolore Cap. III., art. I. iu determinata est ex se ad omnia objecta

348쪽

sibi praesentia illuminanda neque hanc Virtutem ullo modo ab objoetis aecipit quod autem ho potius objoetum quam illud illuminatur lio sane ab ipsa illuminatione

non pondet. Simili modo essentia divina est ex se dote1 minata ad cognoseondum quidquid verum est quod autem hoc potius quam illud sit verum hoc utique, quantum ad humana aettones pertinet non a Dei seientia, sed ab hominis voluntate sependet. X hoe autem Sequitur divinam uisentiam ab hominis voluntate ejusque electione

Pendere, tam quam n Onditione Onente terminum, quem

ipsa attingat dum attingit omnia. Sed hoc divini intolleolus indesion sentiae nihil profoeto se trahit. 443. U. 4'. Dous est ausa universalis. Atqui non esset Deus ausa universalis si quidquid existit ab Ipso non determinaretur Ergo quidquid Xistit ab Ipso dote r-

minatur Ergo aetus Oluntatis humanae non determinantur ab activitate reaturae ac proinde liberi non sunt. Respondeo distinguendo majorem Deus est causa uni-

tenus vel nulla alia onus Sit OSSibilis, Vel quatenus quaeque ereatura se habeat solum ad instar instrumenti ad unum a cauSa rima determinati, Nereo et Here pariterniinorem et Ora Sequentiam. Prin Cipium quo adversarii innituntur, Potius Contra ipsos faeit. Navi 0 attribuenda est ratio causae modo perseetissimo ergo ab IPSO OX eludenda est omnis limitatio et omnis impersectio; Atqui 1'. limitatio est non Osse Produeere a SaS Ude seipsas determinent et Certe ' im Perse otio est OSS PI O- dueere quae e determinatione a Deo ne eepta necessitentur ad intrinsece turpiari Ergo. 444. Voluntatem ad unum determinari aliunde probare Conantur auetore riuidam; Me qua Objeetionum rape eie

349쪽

DE OBJECT CONTRA LIBERTATEM. 333juvat aliquid innuero. Voluntatis notus non taberi constat nisi praeluceat eius intelloetus, aliquid ut appotibilo vel non appotibile judieantis. Hujusmodi judiuium aliud est speculativum, aliud praeticum Speculativum judieiunius illud quo asseritur Objectum esse bonum vel malum, ne proinde dignum quod appetatur, vel rejiciatur judicium autem praeticum S illuci, quo perP2nsis omnibuS, asseritur aliquid As hie et nunc eligendum vel respuendum. Hoc posito, si argumentantur: Libertas nulla datur si cuivis volitioni praeeodere debui judietum raeticum, et voluntasn0quont sello nisi id quod a tali judicio praetico roseeli-gθndum proponitur; ut qui et ultimum ii ieiuni ructi-Chlm Seml o Praerequiritur, et Voluntas velle nequit nisi quod a tali judiei ut praeeligendum proponitur Ergo nulla datur libertas in aetibus voluntatis. Resp. a Libertati defensores non omne eodem modo hanc obj00tionem diluunt. Sunt qui putant libortatem Optime Omponi osse eum exigontia illius udieii praetiei sunt qui id negant proinde illi majorem negantes, concedunt minorem hi, ConceSSn majori, minorem negant. Aliis Verbis, potest negari necessitas udieii practi ei ad omnem voluntatis autum, a proinde imo ultas nulla evadit quia falsum est fundumentum quo innititur; vel potest concedi noeessitas judicii raetici, et negari illud quod vinde do ducitur. Eligat quisque reSPODSi Ἀ-

sarium ad volitionem, tum cum judicio praetico libertatem

b Nam ad primum quod attinet, licet judietum aliquod

rationis eleetionem a tecedere debeat, dicimus sumo frejudietum speculativum. Ad hoc enim ut voluntas aliquid eligat non est necesse ut intellectus dicat: hoc est elioen- dum sed solum hoe est liuibiles videlicet, mediunt ropositum Si utile, omnibusque Perpeti SiS, aptum AES Ut

350쪽

334 ANTHROPOLOGIA. 0ligi possit. Hoc sumet ut voluntas donoa sat ad sudeterminandant. Quod ut aliquo exemplo illustremus, finge ab intellectu proponi duas res quiae percipiantur

ProrSUS equuleS; quaeso, qua tandem ratione intellectus proponere Voluntati poterit rem nani prae alia SSemeeeS-sario eligendam Nulla profecto. Immo ac re non OSSe aequaleS, tam nam quam aliam intellectus exhibet ut

bonam, neutrum tamen ut ne eeSSurio cum ne connexam; Ergo neutra erit De eeSSari eligenda.

o Lico voluntas a judicio practi eo determinaretur, id non probaret voluntatem liberam noti esse. Nam haec determinatio non seret vi judicii, aut objecti propositi,s04 vi prioris notus voluntatis, quo ipsa finem aliquem conso qui emunciter intenderet. Posita enim lino voluntate assequendi finem quum intellectus aliquid omnino faetendum esse de eerneret, voluntas ad illud faciendum determinaretur. Quo in caSu, determinatio ultimo ab ipsa voluntate esset repetenda. Quare si volui ita ab illo fine assequendo desiSteret, vel Si non amplius illum fin0m obtinere vellet, judicium praeticum nullam amplius vini

haberet.

d Demum hic non inquirimus utrum Volunta S, praelucent tantum udiei speculatiVo, rudenter Semper agat vel secus Quum prudenter agimUS, inquirimus non Solum

quid eligi possit, sed etiam quid sit eligendum. Verum hae ipsa inquisitio ostendit voluntatis libertatem.

CAPUT TERTIUM.

DE ACTU INTELLECTIVAE FACULTATIS. 445. Multiplicem esse actum intellectus jam antea diximus hic non agimus nisi de deis. Dum quae de judicio et

ratiocinio neceSSaria Scitu Sunt alibi explicavimus. Immo