Summa philosophica juxta scholasticorum principia : complectens logicam et metaphysicam

361쪽

DE CONCEPTIBUS UNIVERSALIBUS. 345aeeenseri possunt Hobbes, et Lelex, Dugald triar et J. S. Mill, quo ultra nominales fidenter vocat o ven Ilodern Philosophy, Cli. VII. . Hi idem uotor, loco citato, Loelio Reid, Germanosque fere miles Ogieos et Metaphysicos, Conuel tua listis adnumerat ne a Vero dis-eodere videtur praesertim quoad postremos, nam antii Subjeetius fornipe, qu*Ρ, nonnullis mutatis, a laetori admittuntur ad conoestualismum dire et ad lituunt a fortiori id do aliis dicendum. Ilealismum X aggeratum Platoni quidam adseribunt. Admisisse hi fertur formas quasdam odiernas, incorruptibiles, subsistentos, up menti obver-Suntur, atque ad qua Conceptris nostri torminantur. Verum lio certum non est, quidquid Aristoteles de suo magistro et alii post ipsum senserint verba enim Philonis re et sensu valent XΡlieari. Sed nullum datur stubium quin Guillelmus de Champenti X, qui floruit Moulo XI. e Xeunte, OSUerit universale a arte rei in robus ipsis, contenden naturas in ipsis rebus existentes in o. iubere modum universalitatis. Huno clueem lures eo uti Sunt litet non uno eodemque modo hujus doctrinam explicuerint. Demum realismum moderatum soliolastiei fere Omnes admiserunt et admittunt. Horum doetrina fusius est explieanda. 456. Soholastidi duplo distinguunt universale, ire 'tum et olemum. Universale directum est ipsa qui ditas ub-Straeta, h. e. rp00isa a notis individuantibus, in s seu absolute spectata, quin indiuetur utrum in uno Vel pluribus reperiatur: universale reflexum est illa ipsa quid litus abstraeta re itive Poeta in h. e. OnSiderata luatenus diei relationem ad plura, seu quatenus Vel actu multi-Ρlieatur in pluribus vel potest in turibus multis lieni i. Exinde nominis ratio; nam ut intelligamus qui blitatem, 'Oneel tam eum rivistisione a notis individuantibus, relationem dioero ad plura, odire ogitatione debemus supra ipsam quid litatem ri0 uisum Hiii primum respicit idem

362쪽

846 ANTHROPOLOGIA. Comprehensionem, alterum clesiae Xtensionem hoc ineludit illud illud si hujus fundamentum illud potius indeterminatum est quam universale, hoc Proprio nomine Universale nuncupatur quin uti iVel Sale, Si oet etymon Pe-etetur, diei unum versu alia. Quaerenti igitur utrum universale sit in individuis, respondendum est e luenti distin otion : Si universalis nomine is intelligatur quid-ditas seu essentia rei tu in aetii direoto apprehenditur mente est uti que in individuis clui ad id quod eo ne ipitur, non ero quoni modum illo Oneipitur; quia id tuo leoneipitur idem est eum entitate rei, quίO X tra nos est; at res illa concipitur in eonditionibus individuantibus; in se autem ess iis onditionibus adstrictu. Sin autem universalis Domine i intelligatur haec eadem essentia, prout recogitatur a mente et comparatur eum individuis eXistentibus vel ossibilibus, seu ut Xprimit aliqui unum luribus Commune, universale est formaliter in intolle otii in individuis autem non est nisi in potentia, quatenu essentia quae est in individuis, apa est ut abstra et Dereipiatur, et abstracte pereepta de luribus Di pedicetur. 457. Quod si universalo poetetur suo ad raedientionem Sollicet Siriuperatur quid sit quod proditio tur de hoduo illo individuo articu iri, ut quί0stioni si respondet Liberator c L0 uica, Cap. IV. Art. II. . Id quod ru)dieatur Hr idontitatem de hoc vel illo arti ut iri est universale diro e tum non universale refleXutii Seu St elementum objeetivum quod continetur in notione generi ea vel Speeisen, sine retiatione universalitatis quam de ineops mons illi adjungit ad univorsale refloXum Consolendum. Illud elementum obj0etivum Xprimit ut diXimus nuturam Per Se qu20, Si inspeeta, indisserens is inv0niri in uno aut in pluribus. Si enim eoessario Xigeret esse in Uno num illam inveniretur in pluribus; it Si deessario

363쪽

DE CONCEPTIBUS UNIVERSALIBUS. 3470Xigeret esse iii iuribuS, Dum quam iti Veniretur in uno; experientia autem dolet contrarium. 458. Hode est summa cloetrime Seliolastidae quoad hanc quaestionem. X inde Vide errore omne CircumniVerSalia Proxenisse e X eo quod uotores putaverint objectum

eumdem essendi modum iubere in re t in mente. Si distinxissent inter id quod ercipitur et modum i loci ipsum percipitur, tot a Surdi eorum Systemata minime Soaterent. Ne autem quis utet falsitate inso intollo otum propterea quia objectum alio modo sit in se, alio modo in mente, SyStematis soliolastiei expositionem verbis Divi Thomae eo noludere juvat. I ieet ritieipia spe diei Vinquit vel generis numquam Sint nisi in individuis; tamen potest appreliendi animal Sine homine asino et aliis Speciebus; et potest apprehendi homo non apprelienSo Socrate vel Platone et Caro et Sesa et anima, non ni Prehensis his carnibus, et his ossibus; et si semper intellectus formas abstraetas, id est Superiora sine inferioribus,

intelligit Noe tamen falso intelligit intellectus; quia non judicat o sessu in hoo sed approhendit se judient de uno, non udieando de altero. Opus 63 De Potentiis anim e C. 17 His rὶ0Stitutis

1. Habet en nostra deus vere univer8ules. Hi autem 2 non respondet, parte rei objectum realiter, ed tantumlouio universale a proinde dioendum 8 3 idea universale esto mari a mente eum fundamento in re. 459 18 PARS. Nomina continunia, quivi asSim ab hominibus adhibuntur, vel aliquid signis eunt vel nihil;Atqui nostis si diuero a nihil signiscare quia sensu intimo teste, eonstat dum en Proferuntur, Si nota Sunt, Drzeter Oneeptum Soni materialis aliquid aliud a sono distinetum nobis i deberi et insuper quia, Si nomina indi-

364쪽

348 ANTHROPOLOGIA. Viduorum propria Xeipias, quod Sunt Valde niten, aeternomnia, ad quameumque rationi partem De C tantia, Ommunia sunt, et proinde inania forent Ergo Oeabula ommunia aliquid signisi eant Atqui non Xprimunt ali tui individuale quia quod hujusmocli est in omnibus est

diversum et Semper diversis nominibus effertur neu denotant colle et ionem individuorum qua tota uno DomineeXprimitur, quod singulis collectionem constituentibus

tribui non potest Ergo nilii superest is quod XΡrimant aliquid pluribus ommuneri Atqui id pro0ois importat universale Ergo dantur in mente nostra ded univer-Sules. IrCaeterea mens iuniana pereipit individuorum

similitudines Atqui similitu lo est relatio quam nobissexhibent plura, in quibus aliquid commune dei, vehendimus; Ergo pereeptio similitudinis Supponit Oneel tum tuo aliquid ommune pluribus XΡrimamus supponit videlie et

Conoeptum uni Vel Salem. - Demum nec iden olle et ii Dis

liaberi posset, nisi pro 'oXisteret idea universalis. Haberi senim nequit iden olloetionis Dis individua otium orentur; At illi numeratio individuorum sine aliqua dea universali impossibilis est. Sie X. gr. lapis et latita Venire non POS Sunt in ollo otionem neque Speetata ratione lapidis, quae est propria unius, no Speetata ratione lanip quciae St 1 O-Ρria alterius; sed solum coadunari possunt vel sub ratione entis corporei, vel sub aliqua alia ratioti quod in utroque apprehendatur Settieet, ut percipiatur collectio apprehendi debet aliqua ommunis ratio, sub qua res multiplieari et numerari Possunt; uno Verbo requiritur dea universalis. 460 2' PARA. Quod Q. id fis universalibus objectum aliquod respondere debeat, vi necesse est ut robetur,

Siquidem ooneeptus sunt Signa rerum Si DUm autem Sine e Signifieatu repugnat. b universalia sunt Seientiarum fundamenta Constat porro Seiotitia eii ea re ipsas Versari; - universalia demum quoad id quod Xprimunt de ioncreti rebus Irpddieantur, ut eum v. g. diei mUS:

365쪽

DE CONCEPT. UNIVERSALIBUS. 349 Petrus est substantia, aut aniniat aut homo ; ad id autem requii tur ut ratio per Conceptum e XPreSSa in re rePerin-tur. Neo S immorari leo in onfutanda opinione de universalibus Separatis Siquidem, aeteris missis, id epo Xliorum Contemplatione efformato roferrent aliquid toto eoelo diversum a rebus individuis, qua I er Sensum Sul Pn-

Centur, ut Continuo fauimus, omnia nostra udistin salsitato laborarent. Quare hii 3'. realismum Xaggeratum, nil mentem eorum qui res ipsas universale dieunt, aueis consutamus; qui iura cupit, adire cites auctore sp09 n nobis ditatOS. 461. Nequeunt idem rei simul tribui quo eo ni radio toria Sunt socii eadem res esset et non esset At qui unitas et luralitas, se eun dum eamdem ratiotiem, Contradiutoria Sunt Ergo unitas et luralitas nequeunt eidem rei attribui Atqui admissis universalibus a parte rei, e aedem ros useboro ut diei unum et lura quin id riae ei se uni 'ersale sonat Ergo universalia a Parte rei repugnant. Ir00-terea quo alioui natur: realiter eonvenit ita ut d illa obj0etivo et absoluto speetata ossit 1 pddieari, Convenit etiam iis omnibus qui illum naturam habent Atqui juxta

hypothesim quam eonfutamus, natur0 realiter Xistenti convenit realiter SSe nivei Sale natura nutem, Convenit

individuis Ergo omnia individua essent universalia, luod contra diutorium est. Seio hos auetore a d tollendas eo n- tradietiones dister se universale uti uni re SSe, Sec divei Sisaeuidsentibus in plura individua oontrahi; V verum dimou tatem iidem non tollunt sed potius augent. Nam Si una numeri eo est natura humana in omnibus individuis litae en in OnStitueret nisi unum hominem; et simili modo x eo quod una esset ratio animalis unum tantum haberetur animal se similiter adhue unam tantum haberemus sub-

Stantiam unumque en&- Se ille et haberemia Pantheismum.

Immo illud effugium ipsum universale destruit; nam hae

366쪽

850 ANTHROPOLOGIA.h3 bothesi admissa, ton habui emus ratis inium Singulare, divorsis modis rationibus assuetum. λ462. Ron 3 PARS Ut universat liabuntur duo sunt ne-eessaria : ut sit aliquist inum lioo ita sit omini uti abile Ρ Ω'ibus, ut vel in biribus notu multiplieotur, vel in

D tribus possit multipli rari Atqui tuo duo non sunt in

rebus ante omnem intello eius operationem. Non est unitas: nam individua fixo xistentia, sive ossibilia sunt D ira, et unumquodque Suam Sitigularem habet naturam non est aptitudo nil ira, Dum res ut iii e Sunt indi-Viduo sunt individuum autem, tale munens, in turibus multis Eoari, quit Ergo ut univorsale iubentur res subdidebent et ivitati intellectus, oujus opseratione duo illaeXurgunt. Cum enim individua Cogitamus, a meisione facta a rationibus individuantibus, 40nsque singularium Si Prodelsa inter Se comparamus, desse illo notis individimantibus Xpoliat in idem XPrimere Omperiuntur, ne PD- inde, per illarum unam, omnes t C essent id repr*0Sentari

cognOSeuntur. Sint . . turn individua humana, uta A, B, C, et Q. fingo te considerare eorum numquodque prout si animal tantum habes tres aut luros ideas quae numeriste quidem diverso sunt, Sed idem real Se expri-

Obj0etionem unam hi solvere juvat, quae sententiae, hae Parte Confutatae, favere Videtur. Dicunt adversarii maturam divinam se fidei christianae do umentis esse unam realiter, et tamen a tribus distinctis personis Participari ergo a Pari naturam . . humanam ΟSse esse in Se realiter unam et a multis partiei Pari. Objectioni occurriti Tongi Orgi negando paritatem. Uriam natura divina, inquit, 'lico et Patris sit et Filii et Spiritus Sancti, tamen in singulis personis non multiplicatur, Sed una numero eStit plano singularis et in hac sua singularitate is Pater Filius et Spiritus Sanctus, tres simul 1 ersonae ac singulatim quaelibet earumdem' Conc Lat. V. et IV. . Unde tres divinae Personae, licet realiter inter se distinctae, non tres Dii sunt sed unicus Deus. At vero natura humana ita est singulorum, ut in singulis multiplicetur. Ossidente Uno- quoque suam propriam individuamque naturam ab aliorum naturis realiter distinctam unde diei nequit omnes homine eSSe unum hominem. L09ica, Pars II. lib. II. . . .

367쪽

DE IRIG. IDEAE UM OBJECTIONES. 851mivit a proinde habes Conoeptum unium Spectata Om-Ρrehen Sione, multiple Spectata Xtensione Seu habes Unum VerSu P ira, quod a meis solant universale. Universalia porro in rebus fundari, satis superque X dietis constat, quum in rebus detur essentia, qud , Oneel tu rae eisivo et aecedente uomparatione, induit relationem ad plura. Undo ad universale Constituendum eo ne urrunt tum res objeetia n), tum intelle eius illo exhibent materiam hic tribuit materiae universalitatis formam. Recte igitur diximus universalo proprie dictum efformari mente eum fundament in re. ARΤ. III. DIFFICULTATES CONTRA UTRAMQUE THESIM

SOLVUNTUR.

463. O . 18. Si origo id parum Xpli 'setur uXta Systema solio asticum, admitti debet primam antentis operationem versari trua essentia rerum Atqui essentipe rerum Ognose nequeunt nisi ratioeinios Ergo origo dearum explicari nequit uXta systema Seholasticum. Resp. Dist. Maj. admitti deberet rimam mentis operationem Versari ei rea SSentia rerum generiste Poetntas con iren SSentia rerum Pestis e SPeetatas, quibus e. res in Propria Pe ei Constituuntur, Heso. n rad. min.:esserati P poetsi es nonnisi ratio Cinio cognosci possunt, cons. OSSentiae generio Q lecto. Notavimus jam alibi nomine essentiae generatim Sumptae, non intelligi essentiam substantiae alieujus in sua Spe ei determinatae; Sed int0lligi rationem aliquam intrinse eam qua re CSt. Non hujus, sed illius cognitio ratiocinio indiget. 164. O . 2'. Ut fieret i pedisio essentiae a notis individuantibus, illa ab his sejuncta esse deberet; Atqui haec duo identis eantur in eadem re Ergo praeeisio seri nequit.

368쪽

852 ANΤHROPOLOGIA. livorsus ab individunt otiis conoeptu con . h. e. OSSentindobore sesso in ipsa re a notis individuantibu Separata, γιγ0. Ad ni in ore ni ossentia et individuatio identis eantur in eadem re, et tamen unum sine alio Oncipi potest,

Sed id alem, antea notavimus ne proinde non requiri inr0 distinetionem realem vilius ab alio, est virtualem sum-00re. DiXimus etiam mentem Per ni Stractionem non Ommuniear aliquid essenti P0 Sed solum negative removere

notas individualos, illas non Xprimendo. Nesative, inquam non enim mens udieat OSSe in robus essentiam sine notis individuantibus in quo judiet 0SSet error sed solum illam non has, ora Col tu SHO XPrimit. 465. O . 39. Ut in tollectus essentiam 1 pdeidat a notis individuantibus, quo simul cum illa menti sistunt 0rlaetum sensationis, Cognoson antea Portet, quaenam in Objeeto Proposito sit nota essentialis, quί0nam autem individuatis; Atqui nisi onatur iden qu*0dam ingenita, qua ita distinguere cloeemur, Deseimus quaenam Sit nota OSSOH-tialis, quaenam individuans Ergo, sine lino idea innata, abstra otio eo Deipi equit a Proinde systonia Seho isti- eum, eo ipso quod omnem deum aequisitam esse docet, manuum est Ita fore Rosmini. Respondeo objeotionem hane supponere ni Sti notionis actum non esse nouitati nostrae intelle olivae naturalem; sed si admittatur, quod negari nequit, ad intelleetus naturam ei tinere ut essentiam percipiat a notis individuantibus abstrahendo objectio nullum habet alorem. Nam si quem haberet eodem acto Visionem aliquam innatam requiri dicendum esset pro visiva facultate, qua modum doceretur, quo objecta ibi proporrtionata pereipere Valeret. Quare quodque saeuitas a natura habet modum proprium attingendi objectum sibi se spondens ut igitur laeuitatis Sensitivae modus proprius est ut attingat onereta, quatenus aeoncreta: ita saeuitatis intelle et ius, et inorganie e

369쪽

DE ORIG. IDEARUM OBJECTIONES. 353

modus propritis est ii materialia attingat immateriali modo, quod i decise i pestat essentiam intollig0ndo sine notis individuantibus. Unde abstraetio naturalis menti QSt, nec proinde requiritur ulla dea abstra ita intelle et ui

ingenita, ut lito Suum notum possit Xero ere. - Praetereui utundum non St, prout nota obj0 otio supponit, intell0etum ro tribunali, ut Sio loquar, odore, et perlustrando omnes obje et notas, me in Sensatione Pro bentur, ΓΟ- nuntiare ano esse essentialem, illum Seous vidieulum

hoc foret; sed dicendum est intollo etiam ita osse natura SVn O Paratum, ut roprium objoetum, quidditatum Suilicet primo eruit iat; et osten detera, quae ad ipsum pertinent, consocietur. Cf. Liberatore, oui a Cap. IV.,

tum OteSt percipere, quod in Poroeptione Seri sitiva oonti-notur Atqui in ere09tione sensitiva non continentur Dis qualitates rerum, quia illi sunt Sensuum objeetum Ergo has intellectus eruit et 'o tantum otest Unde ergo HSSentium abstrahertit Resp. Dist. 9j. Illud intelloetus ii suo prinio et ut erui Pere PoteSt quod in perceptione sensitiva continetur implieite aut XΡlieite, ono. quod explieite tantum Continetur, euo. Ad minorem in pereeptione SensitiVn non continentur nisi qualitates Sensibiles, XPlicite, corio. implieite, nes/0. Ad rationem additam, distinouo qualitates Sensibiles, oneroto modo spectat δ' sunt Objoetum Sel Suum, hoc est, SenSus Pereipiunt Subj0etum sensibilibu qualitatibus assectum, eone. qualitatos sensibiles in

R0sponsio hi eo fusiori delaration non indiget, Si ea re uolantur mus pluribus in odis tradidimus ei rea objectum et Sitivae facultatis. Neque eum os milii insiStore juvat obj0otum sensuum set objuetum in tollectus HSSe totaliter diversa; ' num si de riusis one et libri agitur,

370쪽

disso pontia noli si in ipsis objeotis, sed in modo ea lomattingondi: quia tum sensus tum intello eius ad romeamdem terna inantur. Diximus Si de Primus conoeptibus agitur; liis quippe habitis et ii modiantibus, mens assurgit ad ea qui omni X l arte aptiuitatem sensitivae noultatis superunt, qualia sunt substantiae spirituales. Primi tamen aenti uetus materialia attingunt, te et modus quo ista attinguntur ab intellectu et a Sensibus, Omnino differnt. 467. O . R. Res quae extra no Sunt eontingenteSSunt atque mutat iles ideae o contra praebent aliquid necessarium et immutabile Atqui contingens praebere nequit fundamenturii Cognitioni neeessariae De immutabile rui potest tib eo quod si mutabile. Ergo ideae primitius erui nequeunt a rebus sensibilibus. ReV. Di8t. Res, qu*0 Sunt e Xtra nos sunt aliquid

8ubol ut hodo essentia est in rebus Concreto modo, et assecta notis individuantibus, otio. ut haec essentia in Se speetntur, Nereo. Contradisi. min.: Illud quod est undequaque Contingens nequit e se praebere fundamentum cognitioni necessarise, corio. illud quod Sub uno respeetu Contingens est, Sub alio neeessarium Meso. Nihil est adeo contingens,

quod non aliquam neeessitatam artieipet. Si quod ego nunc triangulum in tabula inseribam, est faetum contingens sed quod hic triangulus tria aboat latera et tres anguli is, quodque tres isti anguli duobus rectis aequivaleant, id non ontingens, Sed omnino DeeeSSarium St. Hdde autem ne eessitas non modo Subjeetiva, sed etiam objectiva est, ut Patet. 468. O . 6'. dearum nostrarum evita menti Non relueet, nisi quando idem nostrae conferuntur eum deis

divinis Deus enim est fons omnis veritatis Atqui id non haberetur. Si dearum origo uXta principia Systematis seliolastici XΡlieanda foret Ergo.