P. Rami, ... Liber de Caesaris militia, ..

151쪽

P. RAMI LIBER

studiosius selito a Gallis defendebatur. In spem

inde venit potiundorum castrorum,quae medio ἀurbis monte muniebantur: Itaque alterum dolum meditatur, ac tanquam iugum illud expugnaturus omnibus copiis esset, mittit complures equitum turmas eo de media nocte: his imperat ut paulo tumultuosius omnibus in locis pervagentur. Prima luce magnum numerum

impedimentorum ex castr s detrahi muliones que cum cassidibus , equitum specie ac simulatione collibus circumvehi iubet diliis paucos addit equites qui latius ostentationis caussia vagarentur : longo circuitu, easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergouia despectus in castra: neque tanto spatio, certi quid esset,explorari poterat . Legionem unam eodem iugo mittit, &paulum progressam, inferiore constituit locosyluisque occultat. Augetur Gallis suspicio, a que omnes illo munitionum copiae traducuntur . Vacua castra hostium Caesar conspicatus, tectis insignibiis suorum occultatisque signis militaribus,raros milites,ne ex oppido animaduerterentur, ex maioribus castris in minora tr

ducit , legatisque quos singulis legionibius praefecerat,quid fieri vellet,ostendit. Praecipit ut celeritate summa in munitiones perrumpant iis rue direptis,signo dato redeant: Heduos etiam extra parte alio ascensu mittit: Signo dato, mi

152쪽

. DEC. IV L. CAE S. MILITIA.

lites celeriter munitionem transgressi, trinis cinstris potiuntur, ac tanta fuit in castris capiendis celeritas ut Theutomatus rex Nitiobrigum subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieuerat, superiore corporis parte nudata, vul-ncrato equo vix se ex manibus praedantium militum eriperet. Consecutus id quod animo proposuerat Caesar , receptui canit, legio decima constitit: reliquae non exaudito tubationo non

prius sequendi finem fecerunt , quam muro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero

ex omnibus urbis partibus orto clamore, Galliqui longius aberant, repentino tumultu perterriti, cum Romanos intra Portas esse cxillimarent,sese ex oppido eiecerunt, matresfamilias de muro vestem argentumque iactabant Sc pecto-

re nudo prominentes, pilus manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent, neu sicut Avarici fecissent, ne mulieribus quidem atque infantibus abstinerent, nonnullae de muro permanus demissie, sese militibus tradebant. Aua-' ricum monuit antea quantae simplicitatis esset, imbellem mulierum turbam in obsessis oppidis habere ,Gergouia rursus idem admonet. L. Fabius centurio legionis octauae, quem inter suos codie dixisse constabat, excitari se Avaricensi

bus praemiis,neque commissurunm prius quiuquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares atque ab his subleuatus, murum asce-

153쪽

P. RAMI LIBER

dit: hos ipae rursus singulos exceptans, in murum. extulit. Interim ii qui ad alteram partem oppidi ut supra demonstrauimus, munitionis

caussa conixonerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu co contendo ni. Eorum ut qui que primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat: quorum cum magna multitudo conuenisset, matresfamilias, quae pauid ante Romanis de muro m nus tendebant , suos obtestari & more gallico passiim capillum ostentare liberosilue in conspectum proferre coeperunt: Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio: simul Sc cursu oc spatio pugnae defatigati, non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar Demens frudensque legionariorum suorum caedem spectabat. Ecce etia nouus ab Heduis terror e similitudine Gallicorum armorii. Na tametsi dextris humeris exertis animaduertebantur, quod insigne pacatis essecosueuerat: tamen id ipsum sui fallendi caussa Romani ab hostibus factu existumabant: Itaque rabius ccturio quique una murum ascenderant,circumuenti atq; in ersecti,de muro praecipitantur: reliqui in munitiones in gressi quadraginta sex centurionibus amissis . loco deliciuntur: eoque die mili es sunt paulo

minus septingenti deiiderati ait Caesiaro At qua- i traginta

154쪽

draginta sex centuriones, militum millia quatuor & sexcentos duccbant : Itaque pudoriae Caesaris an dolor, an alia quaedam ratio cς forum numerum minuerit, considerato. Certe Caesar aliud subsidium sum mittere laborantibu* nutilum potuit, quam ut Gallos intolerantius ans quentes, reliquis legionibus ad radices montis tardaret. Ergo haec Cariari ad Gergouiam altera plaga fuit, qua praesens totos Gallici belli annos grauiorem nullam acceperat, quaque Gergouiae oppugnationem dimittere coactus est. Scio Caesarem nullo usquam loco tam solicite egisse, ut facti culpam a te auertcrcta de expugnatione desperauerat s ait) de obsessione non prius agendum constituerat, quam rem frumentariam ex pediret S tamen Dppugnat & obsidet, conclone aduocata, militum temeritatem, licentiam, arrogantiam contra imperatoris sui mandatum

reprehendit, quod sibi ipsi rudicauissent quo

procedendum aut quid agendum videretiir,neque signo recipiendi sui dato constitistent, neque a Tribunis militum legatisque rctineri potuissent : Caesar acceptae cladis caussas apertὶ

commemorat, nec numero nec loco contentio par erat, ordo non deerat, non deerat alacritas& cohortatio,sed numerus,sed locus deerat A tamen ne milircs admodum demitterentur animo, laudem quandam & consolationem huic rUrehensioni adiunxit, quod eorum virtutem

155쪽

P. RAMI LIBER

admiraretur , quos non castrorum muniti nes, non altitudo montis, non murus oppidi ta dare potuisset, nec cos hostium virtute, sed cur

su & spatio defatigatos, loci iniquitate victos

esse. Toto belli Gallici tempore bis tantum accidit . ut legiones a Caesare reprehendi possent, semel contra Ariovistum propter timorem, iterum ad Gergouiam propter audaciam Illic Caesar adhortationis confirmationem permagnam adhibuit: Atque hic ad milites impensius confirmandum, & gallicam ostentationem minue-dum , c)ntinuo biduo testiones e castris eduxit aciεmque idoneo loco constituit, cumque Galli nihilo magis in aequum locum descenaerent, castra mouit: inde ad Alexiam ignominiae huius 'ota deicta est , ut postea cognoscetur. Haec igitur ad Gergouiam detrimenta Caesari contigerunt, quibus ad Dyrrhacbiu similia sunt accepta: Vbi tamen Cesaris siligularem milii iam opera precium sit animaduertere : Caesar

ad Dyrrhachium longius bellum ductum iri

existimans,& de Italicis comeatibus dςsperans. consilium capit ex loci natura. Erant circum castra Pompei j permulti editi atque asperi colles, ibi castella communiit, indὁque ex castello in

castellum perducta munitione, circumuallare. Pompeium instituit,ut comine tu& pabulatione, sed imprimis authoritate minueret, cu fama per orbem terrarum percrebuisset Pompeium a Caesaris

156쪽

Caesare obsideri: neque tame audere praelio de- certare: At fortunam tetitandam sibi Pompeius nequaquam statuebat: Itaque castellis vigintiquatuor contra Caesarem effectis , quindecim millia passuum circuitu complexus es , ut Caesaris cppias quam maxime distineret, & hoe spatio pabularetur. Caesar contra,vt obsidionem retineat, octodecim millia passuum opere com-

plectitur. Eheu posteri, nunquid' ista ridicula

aut falsa iudicamus 3 duo terrarum Imperatores summi bellum acerrimum grauissimumque gerunt, ratione prorsus noua & inusitata: Caesar complecti Pompeium contendit, Pompeiusquam latissime potest,toto corpore dilatatur,ne brachiis Caesaris comprehendi possit: Caesar tamen conari non desistit, brachia neruis omnibus distendit, ob eamque caussam praelia sagittis praesertim ad munitiones occupandum vel tuendum utrinque perpetua fiebant: quin uno

die siex praelia facta, tria ad Dyrrhachium, tria

ad munitiones maiore Pompeianorum caede: Ac quicunque alterum est adortus is fere repulsus detrimentoque magno affectus est. Pompeiani frumento maris subuectionibus abuti dabanta vertim pabulatione & aquae dulcis inopia, fluminibus & rivis per Caesarianos aut auersis aut obstructis, ouotidianisque laboribus, homines operum talium insueti, magnum num

rum iumentorum & hominum amittcbant:

157쪽

Caesariani frumento egebant: At egestatis patientia, sicut antea dixi, longe superiores erant vulgo in vigiliarum colloquiis iactabant , prius cortice ex arboribus vicituros,quam Pompeium c manibus dimitterent. Ergo patientiae certamen illud cst, uter sitim, utcr famem & mperpetuis operibus labore constantius tulerit, is victoriam rc porret. C sar quotidie exercitu producto, Pompeium ad praelium prouocat: Pompeius, ut famam res ineat, pro castris cxercitum in constituit: Caesar, ut angustiore pabulationuPompeium contincret, castella noua magnis operibus communit, unde factum ut Pompciani solus arborum & reneris arundinum radicibus contusis, equos alere cogerentur : Haec inquam mirabilis pugna Caesaris fuit . fossarum, castelia lorum, munitionum, imo fami egestatis duxissimo certamine, quo si uti perleucrasset, viactus sine gladio Pompeius ellet: At plagarum inibiens, dum cupidius ad vindictam properat, institutam illam nouae victoriae Dimam peidi' ait. Pompeius indicio perfugarum, Caesaris in

perfectas inunitiones ingrcssus, ceturiones primet cohortis sere omnes intersecit ma .aq; prς-terca caedem secit ac ni tum Antonius primum, . tam Cesar auxilio accurrisscntimul is maius d primen tu intulisset: Haec pi ima Caesaris d rhachina clades fuit, cuius sarciedae caussa Cae

sar codem temporis puncto quilin potuit occul'tissime

158쪽

DE C. IUL. CAE S. MILITIA.

tissime progressus in Pompeij castra primo ma- iora, deinde minora irrupit, & in his victor versatur. Sed fomina quae plurimum potcst cum in liquis rebus,tum pr cipuc in bello paruis mo-m tis magnas rcrum commutationcs efiicit

ait Cauarioltu nam cladis veluti ream faciens Caesariani in minoribus c stris Pompeii dumi initiones quasdam mutimur, a porta aberata a Interim Pompeius sub dio suis occurrit , omniaque subith mutantur: equitatus Caesaris initii rhi fugae facit, dextrum cornu in fossam decem podum sese praecipitat, prir isque opprensis, reliqui pci corum corpora salutem sibi atque

exitum pariebant: Sinistrum cornu eo dona quo venerat receptu sibi consulit , Ommaque erant multris, timoris, fugae picna adcb, ut chin Ca sar signa fugientium manu prehendes et & consistere iuberet, a j dimissis equis eundem cursum conficerent, at j ex metu etiamfgha dimi terent, neque quisquam omnino consisteret. A quo hic locus videtur bine, ubi aquiliser moranti Caesari, cuspide comminatus est, ut ait Suctonius. Coar igitur eo tempore fugere coactus est: sed tantis malis haec subsidia succurreruntqub minus omnis deleretur exercitus P ludd Pompeius insidias timens credo, quod ba c praeter spem eius acciderant, qui paulo ante ex castris fugientes suos c .nspexerat in muni monibus appropinquare aliquam tu non audebat , equites.

159쪽

Ρ. RAMI LIBER

. que eius angustis portis, atque his a Caesaris mistitibus occupatis, ad insequendum, tardabantur. Ita paruae res magnum in Utramque partem momentum habuerunt: Munitiones enim ac stris ad flumen perductiae,expugnatis iam castris Pompeij,propriam 5 expeditam Caesaris victo-t . riam interpellauerunt, eadem res celeritate insequentium tardata Caesarianis salutem attulit. Duobus his unius diei praeliis, Caesari desiderati sunt milites nongenti & sexaginta,& noti equi- res Romani quadringenti: Haec secunda Caesa- ris clades fuit,ubi si verum Suetonius ait, nega- , uit Caesar Pompeium scire vincere., qui tantam . . occasione secutus non esset: Sed ut Gergouiens, et a sic Dyrrhachino malo magna medicina adhibita est: primum consolationis quod antea se- γ', cundae res multae contigissent, hanc unam r- tunam industria dc virtute esse subleuandam:

quod si esset factum, detrimentum in bonum verte et,uti ad Gergouiam accidisset: tum ani, maduersionis de signiferis notatis, de quib' a te dixi: Itaque sarciendi detrimeti cupiditas in- . credibilis, ut Phariatico bello dictum est, inde extitit: Sed tame Gergouia & Dyrrhachium te stimonia praebebunt quamlibet magnis impe- . ratoribus non semper ex animi sententia res secundas euenire.

160쪽

DE C. IV L. CAES. MILITIA. tPROPUGNATIO.

ATque haec oppugnationum Romanarum

exempla sunt, propugnationum contraria cxempla subducamus. Oppugnata ad Gergouiam castra Caesaris diximus & tormentis praecipue propugnata. Bibrax secundo libro sagittariis & funditoribus aduersus Belgas defenditur: Castra, tum Q. Ciceronis tum C saris ad Ciceronem liberandum profecti oppugnantur, sed Ciceronis multb vehementius & oppugnantur& propugnantur:Nam cum subito Nervi j qu riam erant sexaginta millia, oppugnare coepissent Romani quorum unica erat legio, celeriter ad arma concurrunt vallumque conscendunt, atque pegre is dies sustentatur. Mittuntur ad Crisarem confestim a Cicerone literae, magno tabellariis proposito praemio , sed obsessis omniabus viis,missi interes utur: propugnationis interim arma expediuntur: noctu ex ea materia, quam munitionis caussa comportauerant, tu res admodum centum viginti a Romanis e

citantur incredibili celeritate; quae deesse operi videbatur,perficiuntur: hostes postero die multo maioribus copiis coactis, castra oppugnanti fossam complet: a Romanis eadem ratione qua pridie, resistitur. Hoc idem deinceps reliquis fit

diebus Romanorum manus perexigua erat. Ita

que vigilantia & labore & machinarum artificio subleuanda. Nulla igitur pars nocturni tem