De archaismis Sallustianis

51쪽

Corsseni sententias de h0 Structura pr0lata e0niungere studeat.

52쪽

Quocunque mod construetiones eiusmodi ut in p0testatem habere, in gratiam, in custodiam habere, in mentem, in ditionem esse natae sunt, in archaismi nunquam numerari p08sunt, Sallustiusque propterea ab usu archaismi liberandus est, cum omnes omnium aetatum auctores, quin etiam ieeronem ipsum huius-m0di iuncturas saepe adhibui88 Sciamus. Ceterum legimus Iug.

103, 6 in benignitate habebantur.

Affatim et abunde cum ecusativo.

ἡ Ηae et alia adverbia huiusmodi Gerlaehius ad Iug. 54 inquit, Sallustius m0re antiquae loquii0nis non substantivorum iusta c0nstruere s0letu . Sed ita pr0feet res se habet: Sallustius voces abunde et affatim cum Genitivo non c0niunxit, i.

Iug. 45, 6 etc. 0dem ver modo apud Ciceronem adverbium, satis cum Genitiv non coniungitur, sed adverbium s0lum ipsum legitur. Reete Ruddim annus dicit, in his similibusque adverbium absque casu p0ni, accuSatiVum Ver regi a Verbo. Quae tamen e0nsuetudo semper vulgari fuit. Gerlachius ergo adverbia illa more antiquae loeutionis Sallustium construxisse fals0 iudicavit. Mult enim rectius et melius deelarasset, Sallustium adverbia abunde et affatim e0ntra vulgarem dicendi usum nunquam cum Genitivo iunxisse, sed aut cum adiectivo ut Iug. 1, 3;85, 2 aut cum verbo esse' ut Iug. 02, 7 85, 10 fragm. ΙΙΙ, 82, 26.

Verbum simplex pro composito.

Gerlaehius ad Cat. 5, 6 rei publicae capiundae haec verba recte regni occupandi' declaraVit, sed adiecit, prisco more μVerbum imple c0mpositi vim habere. Saepe autem Sallustius verba implicia pr0 0mpositis adhibuit quod etiam aditus diligenter imitatus est, et Drager Stil und Synt. d. ae. 45 pag. 8, ubi permulta exempla proferuntur), ut Iug. 98, 3 quaerere pro requirere, es. Cic. in Verr. ΙΙ , 10, 29 Iug. 85, 18 a-

53쪽

per pr aedipere, es fragm. Ι 84 et Iug. 82, 1. Attamen Cicer ipse hunc usum adhibuit, ei Corte ad Sen de benis. 5,16. Itaque quamobrem ei lachius magna cum gravitate Verba prisco more addiderit, praesertim eum hic usus apud omnes omnium temp0rum seriptore R0manos et apud p0etas inveniatur, diei nequit. ΑΠ Gerlaebius credidit, Sallustium ita Scripsisse, ut generi distendi maiorem antiquitatis colorem attribuerit, qu0 facile e0ntiet 0test, cum idem vir simili e causa adnotati0nem in Cat. 6 ad . 0llens fecisse videatur. Quae quidem iunctura, inquit, in antiquis Dederum formulis saepius legitur μ. Quam iuneturam apud alio quoque seriptores saepe inveniri exista indieant. Qua de causa hane adn0tati0nem ei laetitus seripserit,

proseet nescio, nisi forte h00 quoque loe Suam sententiam secutus sit, Sallustium ea e cauSa, quam Supra Saepe iam attuli, eiusm0di iuueturas verbaque rari0ra diligenter quaesisse. adeptus. rebsius in Antibarbar s. v. adeptus adn0tat: In

passive Bedeutun g, thetis lilialein undisoch et Sallust thetis bei aditus nil Suet0n. et Cicer de Sen. q. 2 ehWanken die Ass. Sallustius decies dep0nentialem huius verbi naturam n0n

cipium perfecti passiva signifieali 0ne dixit. Tamen aliorum qu0que Verborum participia saepe passiva vi Sallustius adhibuit, quae Vulgo apud ali08 script0res vim dep0nentialem habent velut

Cat. 48 7 fragm. ΙΙ, 29. 3 ΙΙΙ, 38 machinatus, Iug. 7, 7 interpretatus, 25, 2 enisus, 58 3 frustratus, Iug. 50 4 ludifieatus, fragm. I, 36 dilargitus Reete Dietsellius ad Cat. 7, 3 animadvertit,

verisimile esse, his obs0letis formis us0s esse seriptores in talibus locuti0uibus, quae vulgo multum usurpatae, consuetudine

ex antiquitate traditae essent, ei Holige II pag. 17 sqq. et Bad-Stuebner pag. 46, qui de usu participii apud Sallustium satis aecurate disseruit. Qua reetissima Dietsellii ausa allata propter usum nonnullorum eiusm0di participiorum Sallustium nondum in vitium archaismi delapsum esse put0, 8ed id, qu0 Supra dixi,

54쪽

iterum iterumque repeto, his ins0lentibus formis frequenter adhibitis antiquiorem aut rari0rem loquendi usum sequi eum maluisse, ut rati generi maiorum dicendi similior seret. Itaque quamquam haud nescio participium adeptus aurea latinitatis aetate ut a Cicer0ne nunquam pa8Sive Surpatum 88e, Sallusti ipsi propter anal0giam ceterorum verborum ita seribere placuit. ad imperandum. Facile credideris, Gerlachius ad Iug. 62,' inquit, antiqui0rem Drmulam a Sallusti esse Xpressam μ. Copi0sissima autem ac d0ctissima dissertatione ad h. l. Kritgius e0rum refutaVit sententiam, qui gerundium interdum passiva vi esse contenderant. Scilicet eius err0ris R0mani ipsi ansam dederunt, cum minus diligenter gerundium aut ad aliud, quamqu0 enuntiati est, sublestium referrent, aut substantivi Verbalis instar 0nerent, qu0d in Genitivum potissimum cadit, L

ad h. l. tu res se habet 0rmula ad imperandum est teqhnica rei militaris gur Ordre, gum C0mmand0μ usitataque videtur fuisse neque stendi p0test, Sallustium antiquiorem usum Secutum esse aut contra Suae aetatis con8uetudinem scripsisse. Itaque ritgii pini pr0babilis verisimilisque est, hanc l0euti0nem ex usu sermonis e0tidiani quasi tu larmulam 80lemnem abiisse, et ea duetum Sallustium quoque usurpasse. Utique tamen quilibet concedet, Boettielierum in lex Tacit. p. 234 vehementer errasse absurdeque dixisse, qui nostr et Ciceroni l0eo epist ad fam. IX, 25, 3 effiei putet, Verbum imperare prisco more plane idem voluisse quod parere . Q rara cum indicati o. ae structura invenitur in fragm. Ι, 60: et insterio nere, cum paV0r orpora agitaverat, deprimebantur μ. Plane fals consuetaque negligentia Gerlachius ex more priscae linguae letum indicativum censet, facile sane opera Xplicandi negoti defunctus Indicativi e eum particula

pendentis vim Kriigius illustravit ad Iug. 52, 5. Quis enim est, quin intelligat, h00 0e particulam cum significati0nem tem-

55쪽

p0ralem habere, quare indicativus recte scriptus est, s. adviggramm lat. 9 358 et Dietseli ad Iug. 102, 5. Iaetitia est cum te talem via uni dimonuere. De hac constructione advigius recte adn0tat: Bel laudo, gratul0r, gratias ago, gratia est sudet eum sicli mi dem Indicati in dei selbe Bedeutun ais quod a se, eit, . . gratul0 tibi, cum tantum vales apud Dolabellam Cie ad sum. IX, 4 μ Quodsi Fabri ad Iug. 102, 4 dicit, post verba et formula ut gratul0r,

gaude0, gratia ag0, gratia St antiquiorem linguam 110 raro particulam cum eodem enSu qu , quod usurpasse, nondum accipiendum est, Sallustium propterea archaismum aut quidquam 0bs0leti scripsisse. Eundem enim usum apud Cisteronem qu0que post ea Drmula saepe invenimus, es Cic. epp. ad sum. IX,

Dra kenb0rch ad Livium XXXIX, T. Rectissime autem hanc rem explicavit Dieisellius ad Iug. l02, 5. Particulam cum, inquit, ubi explicativam vim habet si indem μ), qu0niam quae Sic coniunguntur, n0 tam cau88ali neX continentur, quam temp0ri 00Biunoti0ne, quamquam unt, qui eum usum ab conditionali eius particulae significati0ne repetant, indieativum regere constat. In qu dicendi genere cum minus asseurate definiatur ratio, quae inter duas res interdedit, antiquiorum maXime temporum, qu0rum Simplicita Serm0nis propria est, lingua n0ndum multo litterarum usu exculta, eam e0nsuetudinem fuisse, apud Cicer0nem eiu8que aequales, potissimum in talibus formulis, quarum multu in vita communi usus, ut gratulor, gratia ag0, gratia est retentam esse non mirum est Sallusti igitur ex hac eX-plicatione particulam cum adhibere liquit, ut nihil bsoleti

neque qu0d ab suae aetatis consuetudine loquendi alienum esset scrip 8iSSet.

De usu indicativi.

Duabus Lawsii et Hergogi adnotationibus coacto quae Sallustii fuerit indicativi usurpandi rati paueis requirere mihi li-

56쪽

ceat. erZ0giu enim ad Iug. 106, 3 dicit S. v. quos ducebat : Es eheint in dem esen des lateis Archaismus, de sicli ondem gi techischen olori nichi u rennen 3 vermostlite, guli egen, die Beliteidun der ominalbegi isse ais unabhangi v0uder 0gisehen Form des gangen Salge Zu bellandein dieserarchaistischen eis huidigi Sallust aus Elgensin oder be-griindeter Vortiebes et LaWsius: Indistativum, qui in oratione obliqua a Sallustio haud rar0 08itus St, equidem ex hoc abrupto Sermonis genere qu0d hic auctor se applicans ad rationem dicendi antiquitatis adhibet repeto μ. Cuius rei has duas causas

recta e8Se nego operamque dabo, ut accuratius et melius de

hae re diffidit disputem.

In sententiis obliquae orationi inserti quae aut non pendentes ex aliena mente ab ip80 Script0re adduntur aut rem omnino veram atque laetam Xprimunt aut ita comparatae sunt, ut si quid ex aliena mente narratur, id tamquam prae8en Scriptoris anim observetur, Sallustius indicativ pro coniunctivo tam Saepe utitur, ut ea quae Vulg de ea re proponuntur leges utique neglexerit Κriigius autem de ea re statuit ad Cat. 14.7 haud raro in ratione obliqua auetoris quadam negligentia fieri, ut nuntiati sequndaria e mente alterius proferenda, ab auctore ut

sua eXhiberetur. Ac Gerluehius III pag. 324 Graecorum imitati0nem c0gnovit, quod Hergogius ad Cat. 27 4 probavit, qui a Dreisio pr0legg. in Sall. opera, iet 18 37 pag. 16 iure emerito refutatur Walellius emend. Liv pag. 39l sqq. ἡ Ηi8t0rici ut in aliis rebus multis recedunt a vulgari modo, ita dum interileiunt quasi e sua persona dieta, antiquitatis colorem et duritiem orati0nis asseetant μ. Sed cum apud ali 08 08que pr0b08 Scriptores velut Ciceronem ipsum huius rei exempla reperiantur, Xistimare

nou 088um eos colorem antiquitatis assectasse, immo vero arbitrio suo So esse Seriptores, ut quem p0ti0rem haberent, m0dum eum anteponerent. Sallustium qu0que hanc legem secutum esse concedendum Videtur. Quocunque modo res se habet, apud nostrum auctorem permulta quidem exempla leguntur in quibus

57쪽

indieativus loco coniunctivi ins0lentius usurpatus est. Attamen exempla, in quibus est indicativus, paria fere iis sunt, ubi orati obliqua recte procedit. Loci igitur, qui grammaticorum praeceptis repugnare et ab iis l0ngius discedere videntur, hilare Sunt, cum enumerare muta l0ngum it Cat. 14, 7 17 7;

Itaque satis apparet saepe indicativum in rati0ne obliqua eum a reliquis rerum scriptoribus Romanis, tum a Sallustio haud raro etiam ibi positum esse, ubi nuntiatum Sedundarium ex ipsius seriptoris mente adiectum diei 110 p0ssit. Me quidem sententia omnino constituere difficillimum est, utrum indicativus an coniunetivus recti0 meliorque sit et qua causa Sallustius ipse in80lenter indieativus pro frequenti0re coniunetivo et id quidem tam saepe adhibuerit Equidem dubit an reete iudicaverint, qui archaicos seriptore imitatum eum esse contendant, cum ptimos quoque script0res hunc indicativi usum saepenumero usurpasse viderimus. Qua de re mihi quidem Dietsellius rectissime videtur egisse. Cuius rei causa Dietselii et in obliquae rationis natura et in scriptoris ingenio p0sita videtur eSSe. Cum enim, ille inquit, indirecta ratione alius non ipsa verba tradantur, sed quid dixerit, senserit, c0gitarit referatur in pr0elivi est, ut ea membra quibus res factae commemorantur, non cum illius ratione confodientur, sed simpliciter narrentur atque etiam multo minus id mirandum est, in e Script0re qui semper fere magis quid, quam qua rati0ne dicendum 88 cura-

Verit.

De indicativo in apodosi enuntiationis conditionalis, quem

Sallustius etiam saepe adhibuit Iug. 85, 48 42, 5; Frag. III, 82, 1, 11 ei. Zumpi 519 et Madui 348), quibus explicati0nibus

satis c0gnoseitur, eum tantum linguae latinae leges observasse. Deinde in enuntiatis a quippe qui incipientibus, quae apud Ciceronem semper c0niunctivum modum adsciscunt, apud Sallustium indicativus legitur, qu0dariigius ad Cat. 48 bene explicuit,

58쪽

has sententias non tam arte esse eum prioribus oniunetas, ita ut nuntiatis particula nam adiunctis simillima viderentur. Adverbium quippe μ enim eodem modo ab adverbio qui μ, qu0 nempe a nam factum videtur eamque vim habet ut causam et rati0nem rei commemoratae reddat. Quapropter nullo m0d0 Lamsi sententia recta videtur es8e putantis in hac quoque re Graecos Sallustium imitatum esse. e altius repetam Sallustio plerumque hic t0tus indicativi usus eum aliis probis seriptoribus communis est, ita ut antiquo script0re eum imitandum usumque ip8um, quem Supra exp08uimus, in archaismis habendum esse concludi non potest. Imm vero in scriptoris ingeni et in abrupi sermonis genere hic usu positus est, quod liberiorem scribendi modum permittit quin etiam saepissime n0bis in80- lentem brevitatis causa postulat. Itaque postrem c0ntra HerZ0gii, alchii, Lawsi sententias die hic quoque nihil esse, quod vel a Sallusti per libidinem mutatum vel a linguae latinae

ingenio grammaticaeque arti praesteptis alienum videatur.

ε De singulis vocabulis formulisque loquendi. adoptatio. ligeter in rebsit Antibarbaro dieit s. h. .:ἡ adoptati und ad0pti sin beide lassiseli undisiit uii die

erstere alter Form uel in inigeu Stellen Cisteros . B. Tusc.

de die urgere Formen orgegogens . Itaque etiam apud Ciceronem hae formae luctuant. Qu0dsi probabile videtur ossabulum adoptatio antiquius esse, cum in aliis verbis antiquiores formas praetulerit veri 110 dissimile est, h00 eum praeopta8Se, ut eadem forma usus est Gell. . A. 5, 19, archaismorum ama-t0r. Credamus autem necesse est, temporibus Sallustii Ciceronisque ipsius formam l0ngi0rem n0ndum obsoletam, Sed duas formas etiam in usu fuisse.

59쪽

aerunt in Haec V0X, quam antiquis maxime seriptoribus

usitatam fuisse Gerlaelitus diei ad Iug. 4, 7 apud Sallustium

quoque Saepenumero invenitur. Dc0ntra Dietsellius ad Iug. 14, 7 non infrequentius esse apud Sallustium quam apud Ciceronem:

ci Cat. bl 20 Iug. 14, 7 et 23 24, 10 49, 3. Ubique signifieat

ea, quae animum sollicitant et perturbant. Vocabulum aerumna ergo tam excellens est, ut Sallustius sine dubio e uti potuerit. Brevem autem et reetum de huius ossis usu hist0riam liget erattulit in Antibarbaro, qua cognosei 0test, ententiam meam

rumque aesturata est; nam Sallustius hanc vocem ad summam tristitiam deseribendam adhibuit neque omnino antiqu08 Scriptores imitatus St.

Λes. 0 voeabulum de pecunia dictum apud Sallustium nisi in his formulis aes alienum Cat. 14, 2 et aes mutuum Iug. 92, 2 non legitur neque eius neque Memmii aetate in universum vix commode diei 0tuit, eum iam diu argentei nummi in usu essent. Aut igitur, Dieisellius inquit, Sallustius antiquitatis speciem quae8ivit, aut, cum aes esset vilissimum metallorum genus, augere V0luit oppositi0nis vim vilissim0s servos dicens φ. Altera autem ausa recta 80la est, cum aes opp0natur Verbis imperi0 nati μ, ut sententia hae sit: Sclave sir an seringe ge

60쪽

Quiriten uni mi dem imperim avsyesta te ertraget gleieh-muthi die neehischa'μ. animi in advertere. Animadversi Hergogii ad h. v. plane falsa est. Qui in editione sua Caesaris bell. all. I, 24 didit: si animum advertit in archaismus er ei Sallust res. 93, 2

pturam attinet dyssertius ad Cic. Laelium pag. 542 recte ait. Si

autem ad constructionem respieitur Herg0gius arehaismum Videns vehementer erravit. - amen Dietschius Cicer0nem aliquid animadvertere non dixisse et Sallusti id eum veteribus c0micis commune esse adnotavit. Neque id dubium est, qu0d contra Fabri sententiam disso, quin haec iunctura tantum in neutro pronominum genere loeum habeat. Qua de construetione etiam Seyssertius pag. 547 recte disseruit: animum advertereunterseheidet siet nur formal ou animadvertexe n Wirdnielit bl0s mi dem deus. c. Inf. de mi aligemeinen equ-

ten Objeeten, sellis vo Cieero verbundens . Exempli gratia es. Cie Tusci III, 20 48 V, 23, 65. diici etiam potest, Caesarem imprimis hoc v00abulum adhibuisse. Quae cum ita sint, Herg0gi archaismum videnti nihil adsentiri possum. animi mi gerere. Cur ei laclitus Iug. 54, 1 priso dicium censeat equidem n0 intelligo. Quae l0euti Cisteronis quidem aetate minus usitata videtur fuisse, sed tamen legitur Para-d0X V, 2 37. - Ιuncturae autem eum verbo gerere Sunt frequentiSsimae ut animum, curam, morem, ilium, amicitiam praecipueque dicuntur de animi habitu. Itaque haec locuti neque prisca est neque ullam offensionem in se habet. aptis urniis Aptus ossi Freundius in leX. h. v. pag. 319,Κriigius ad fragm. III 86 inquit, haud det vim adiectivi tribuit interpretatus commodis' id0neis quod ut loco parum con-Venit. artissipium esse verissime Douga, ablativos modi sic eXplicans armis aptis, Xpeditis atque ita comp0sitis ut ubi usus Veniret ad manum atque in pr0mptu esse p0ssent. latet