장음표시 사용
31쪽
eius in Iatum hoe est a polo ad pessi: in terra climata distinguunc quo fit ut dies de noctes
in eape quantitate in diuersis partibus terrae diuersantur. Quod quidem terra sit rotunda ab oriente in occidentem probatur. Signa Sstellae non eodem in tempore oriuntur εἰ octacidunt omnibus habitantibus in terra: moprius orientalibus idest qui habitant uersus orientem:ς occidentalibus & occidentalem plagam incolentibus: igitur terra est micida. Consequentiam annuet quicures consideret ea quae fimi in sublimi:uerbigratia in momte.Siquis nancy existat ex altera parte montis multa consipiciet occulta ei: qui reliqua eius partem postidet: propter montis tumorem:
qui si essent in eade planitie simul consi coxent eade. Et ita. Si terra plana esset a b:ita in hamplanitie est et habitatio: quando ni
tentrionem: Huius autem rei causa est tantum tumor terrae.Item si terra esset plana ab orientem occidente.ta cito ortirent stelis occideralibus
il orietatibus:qd patet re salsum. Ite si terra eet lana a septetrione in austrum: oc econtra. Stele quae essent alicui sempitem apparitionis:s apparerent ei quocu* procederet: quod falsum est.Sed φ plana sit uidetur prae nimia eius qua titate quae hominum uisui apparet.
astrum esset in puncto ci eodem tempore oriretur aeuideretur ab omnibus ibi existentibus:ceu linea ebostendit per totam planitiem transiensudem in d simul omnibus inciperet occidi & occultari: ut demon strar linea a d.si igitur signa non simul oriuntur &occidant: tet terram non habere figuram sana sed
sphaericam.Antecedens autem probatur per eclypses lunares:ex quo nam luna eclypsata totalitet Iamine priuatur S deficit:tempore eodem toti terrae obscuram se reddet:ceu candela lucens quando extinguitur tempore eodem omnibus apparet extincta: sed tamen huiusmodi eadem eclypsis quae eodem tempore est omnibus orientaIibus in tertia hora noctis:occidentillibus in prima uidetur: ceu duo confideratores di uersis in locis compraehenderunt:ideo igitur tempus in quo luna eclypsatur:est orientalibus.7. dc occidentalibus psima hora noctis: sed nox inchoat a soliς occasu: tres igitur praetentae sunt horae st orientesibus sol occidit:& occidentalibus una tantum quare non simul& eodem tempore his & illis sol occidit: immo orientalibus prius quod est intentum. Quod ut Iucidius percipiatur eximplo manifesto. In te
ra ab: duae capiantur habitationes.a. sorientalior cuius orizon cd.8c secunda habitatio b occidentalior: cuius orizon e fi fiat lunae eclypsis in g:sole existente in h: quae uidetur orientalibus existenti bus in artertia hora noctis:igitur set tribus horis motus est-ab ori, zonte eorum occidentalid: actum d h caulando:eade occidentalibus h habitantibus:ptima hora noctis apparet. igitur starem rus est ab occidente Dorum: r unam horam. non habent ergo eudem occidentalem orizontem. neque simul & eodem tempore soleis est occasus neque ortus:immo prius a:quamb: quod est inten tum.est igitur rotunda terra ab oriente in occidentem. At quia quis posset concedere rotunditatem telluris ab oriente in occidentem:a polo ad polum eam planam assirmans. qiaemadmodum est tim isnun .consequenter probat hanc:ratione dicto uirorum. & Arist.
Si igitur aliquis procederet a septent Ione uer
sus austrum:m tantum Zosset procedere: ' stet lae quae prius fiserant ei sempitems appari solst
es la tenderent an occasum: ec qio magis accederet ad austru:tanto plus mouerene in occasum.
homo posset uidere stellas quae prius fuerant ei sempiaternae occultationis.Et eco uerso contin
32쪽
i1.de eaeIo tex.cx. Existentibus quidem uersus partem septentrionalem polum areticum ceu nos apparent stellae in eodem polo existentes supra terram multum Heuatae: quae uero sunt in polo reliquo. s. antaretico occultantur. Si quis igitur existens uersus septentrionem ad austrum ueris procederet: itellae septentrionales prius uisae occultarentur.austiales uero occultatae apparerent. Similiter existentibus uer sus austrum stellae australes in polo antaretico existentes uidentur:septentrionales uero occultantur. qua, re siquis procederet ab austro ad polum areticummidebit stellas septentrionis prius ei occultatas. Quod si terra esset sana procedenti per eadem sanitiem: uisae semper uiderentur:Woccultae semper essent ab sconsae:quod cu3 non sit terra rotuda eriti ius rei ut ponatur exemplum fit terra a h. ius a:septentrionalis ha ratio.b ueroraustralis. Ium uero c de in h.cruidelicet stellae septentrionalas.fuero australes Notum est enim sthabitantibus in a:stellae c apparent.fuero sunt occultatae orizonte I, e: habentibus.asi in br procederentiorizonte mutato in d g:stellae c:prius uita occultabuntur:& prius occultatae si apparebunt.Iterum ex b:in a moro: stellae floccultata erunt.cruero apparebunt:& quum huiusimodi apparentia saluari non possit: abis terrae tumor tate: terram esse rotundam fateri cogimur. Sed circa hanc coin
33쪽
clusionem non Imerite quaerere eontingit qualiter terra sit rotum da.cum oppostu sensui se mantinet, Videmus nanque in terra tot S ram magnas planities. Item montes Imesos: ualles:alia eleuat it E pressiones: quae cum eius rotunditate stare non
possuntnmmo eam destruulmon estans 'serra totiunda 'Respodetur breuiter rotundum esse diise ii quo an ahq .regulares .
a cuius centro ad circum, entiam, omne&Iineae sun aequales: &ει tale est sphaericommori habens siquam deser mitatem i extremis: timmo aequaliter quotlibs pars eorum οὐ se Astat. XI1uduer 3 est rotundum iri vis r uod secundunt omne attesmon aequi . distata medio iusti quini imo plurimas habet eleuationes&de
pressiones:non tamen tafit α proportionalitatis ad corp' tundurs eius ualeant dest uere iotunditatem: ceu in pila & si ahqga
Parva rimula: MI ramen:aut alio in minentia mon tamen aget e g. , ut pila npn dic tur rotunda: erit irataque rotunda: aerica uero minime. Ad propositum re pondenda secundum Aventi.cath: licet corpora cael a sint rotundae figatae loelementae differenter tamen: ipsae die caelestes ut probarunt istiones nece statis habent sphaericitatem perfectam. elementa uero mireme. tetra Onque propter moles valles & loca-aqua uero propter inundatiolies: aemula igni contiguatari qui ob eorum contrarietatein. punt adna uicem S patiunturi de altero insoluente reliquus . . DE, set quctro sphaericitate caret aer: ignis c liuo orbis lunae: quod sphaericum est; potest concedi g, sit sphaericus. o iuerunt autem fgp xlementorum sphaericae perteme:quia non sunt elementa ita digna 8c perfectarceu corpora caelinia.ideo ῆissim scit decens Sc conueniens figura persectissima 1 qnae. debctur illi ἔ;lic t igitiir r rra ἀ5sit Flerica ut QMixammon ςs & alia dicta:est tamen rotunda ut patuit: Ultra autem rationem istam alia nota minus forti ab Arist.ii. de caelo tex. .Hrmata: terrae rotun3it ncluditur:praesupponendo perspectivorum cerissimam propositionem. Lumbra in figura fimalis in corpori opaco illam tautant unde m us rotundum umbram causat rotundam: di quadratum quadratam debitae distantiae conditi aeseruata: quodparet Inducti in singulis: quo stante ea pia 1ς lunae eclypsim: luna panque eclysim patitur: dum lume a sole recipere prohi tur: de cum tu, men ppn habeat a se:uerum id a sole recipit:dum impeditur ne possit lumen dictum accipere eclypsatur: impeditur autem ut ratione ostedunt philosophi de experimentis astrologi a terra: terra nanque cum sit, corp' opacum causans umbram:lunam ec piabit:inter eam S solem iterposita: unde breuiter Iuna ectri platur dum terrae igreditur umbra: talem igitur figuram habet terra qualem producit i corpore Iuna ri tepore ecIyplis:sed umbra terrae in Iuna:hoc est pars lunae quae eclypsata est:in particulari eclypsi: ad fogura tendae circularem ut ustunt astrologi:.ego multotiens vidi:terrae uic figura e tot uda. Et licet nopossit exemplariter ostendinisi itisolidp: in plano tamen ut ualeam depingam: in circulo ab: lama:&I unam b:terram mi medioc: S umbra terrae proiiciatur uersus Iunam: DA quia non inter , cipiet totam: partem eclypsabit: secundum figulanasphaericam Ar rotundam: ut patet in hac figura: & in sphaeum uersus& .sensibilius:alias rationes quia naturalet 'hi: 8e principiis finiuialibus cor roborataeiph; ficis relinquo:& praecipue secsido de caelo: ubi terrae rotunditas optime prat . B. Ainius librinis.ca 66. de rotunditate terrae sic ait.Orbe certe dicimuς terrae globu:que uerticibus L cIudi fatemur Nel enim absoluti orbis est irma in tanta montiu texcvlsitate: tanta camporum pIanitie: Sed cuius amplexu sicueta It Νr earum ecprahendatur ambirii figulam absoluti orbis esticiat id ι
quo p ipsa rerum naturae cogit ratio non risidem causis quas attuliti ἔmusia Io: Nanque in illo caua uise convexitas vergit: Et cardi
ni suo hoe est terraeundique livuest: haec ut solida atque conserta assurgit:intum me similis:extraqu eprccendit: Mundus incentrum vergiti set terra exit a centio:Immesum eius globum in B am. orbis assidua elaea eam mvdi uolubilitate cogente: Notandum circa rationem auctorisa, potius arguit ex eclysi lunae si solis: quia luna quando ee psalar simul omnibu apparet obscura: qui ea supra orizonta aspicere possunt:Sol uero ectypsatus:non omnibus simul apparet eclypsatus:una enim regio di sole obscuratum uidet: altera lucidum percipit:ideo ex eclypsi solis terrae non potuisset rotunditate probare: Est adhuc dubium:cum unum instare temporis sit omne instastr:quomodo una εἰ eade; eclypsis lunae numero:quae in uno de eodem temporis,nstanti in itpossitapud diuersos in diuersis temporibus apparere: Potest dici se tempus duplicitet considerari potest: nes insitum est mensura primi mor':us milium mensurat motum solis: Primo modo
34쪽
ncit die naturaIese ossiuem et q. horis: scdo iv5 distiguius digrisξ:idie artificiat ξ Ω nocte: & ad argus metitu dico ς, eade ecthyss e leode istati ipis mesuratis primu motu no aut mesuratis motu solis: & ideo aliabus appet i tertia:aliabus i pria hora noctizun apud ora elide Us mesuras primu motu:m no est idem mesuras motu solis:Adhuc aliqs posset istare:ptipa Be tertia hora noctis sunt q Licitit diuersificati hmoi apparetias 'hm5ihoraesuidnuero et q.horarumclaratra primu motu:ergo ct ex mesura primi mo acci dit diuersitas:ergo n e lacia pdoes: θc primu argumetu adhuc statῆndes ς, hora pt accipi urule tale ipς de tale istas: & sic edde amoes:& in i eode istati am oes appetat:ul'alr ut hora tale ut tale fcipit denotatio ne:uidet; ' dicas psia uel tertia:& ficii diuessis horis appet:& isto m5 uaria qa uaria reipit denotationerua oes fiere in italia sci ut numerare horas ab occasu holis:& qa sol a Iribus citius aliquibus tardiux occi dit:hic e st ide ips uarias sortic denominationes:& stam ista horolagia copulavit autor: graeci aut & ipsDigiti quattuor horas habebat: sed incipiebantnumerare octete solet hispani aut horologia dimidia hfit:ὸς numerat. 12.horas:&iterurecurrui admini:&haec inmeridied inedia nocte initiu si mundi δch dei
diuersitate cotingete in Me qd messuras p diuersa horologia. QUOD B aq hεat Probat duplici roe
carne vite neruis di .utet diuersissima, figura:ut manu eapite pede εἰ hm5u& io tale tapositiI ex ptibus diuersam resnumi a phis te medicis e de inolatii. In hoe uis c mora homogenea disserui ab aethero ne iuga hose a hnt i toto de ptibus eandenatura εἰ rone minis uero aetherogenea sed aq e comus homo neu ut patet:ga eide natus du)pria a cidetia het tota a tet pies eiu E.Sed pres aq tedui ncharair ad figura rotuda:ceu demostrat guttae M casedentis S rores i herbis suetae:q qa no retinens cosse terminato figura rotuda figuran Figuram natu. - xalis totius elemeti aq ad xossiditare tedit:ql e interia. An at roes hae demostret urybabiit cocludat nolo ipntiam di cutere istote.at prio alma g.cap.liii. roluditate expimeto:ω cupria rone coicidere uides: ofidit dices. Si fit nauis I mari titi a terra et ata st nullo mo possit uidere terra dc alia q sut 1 ea:ioim apprO.piquet in ta icipiat uideretpri'uide ne sumitates m5tiu de cacumia reye alta deinde sito magis dea na ud terrae uicinacitatq mEliu de ho uidebit pie maiore:ac si surgeret ex aq: dc qn ppiqua erit: tot' mos uidebisequare. cu prius apparuerit simitates es 1 fimae:argui cm rotruditas:q ipediebat ne uideret m. Isma m5tis cacume uero minime:ut patet p figura textuale. mila hae iones scedat potius ex ubuscia apparentiis:&pbabilibus principiis fide tin facientibus:q m spertinetis sit astronomo declarare figuras . esto': o ptiset hoc nepotium:na rotunditas terrae de aq:e quodda principiti in astialogia:principia aute cu sint nota:i scia cuius amphicipia sorti rone noptatur:sed leuit ducti & sua fideliti teste Auer. ii Mini. 'M prio de ceteIo.Ideo homo rone Arist. 11. de caelo tex.xxxi. figuram aquae esserotuta necessibtatem:psuppone, do primo nata e fluere ad Iocu decliuiote no Vedita:un naturali naturalitate Co,
35쪽
us p ad cetrsi terrae moueretur:li terra esset perforata: quae spositio S si nota sit sensui:& capi debeatur ab intellectu bene disposito:ita in demostro: locus ille decliuior uel esprius aquae: S ruc ad illum naturalitern ouetur:& suit nisii impediatur: uel est proprius terrae:& tunc licet aqua no descederet naturalitate spria: quia non est si impliciter grauis: d escendit tamen naturaliter naturalitate comuni: ad replendu uacuum: adque si no moueres desecederet aer: md eodenietius e S ag magis inllinata ad deste sum: si aer cu sit grauis: aer uero leuis primo δ iiii. de caelo: aqua igic ad Iocii decliuiore descendesi cundo praesupponatur se Iocas decliuis& profundissim s ad quem omnia grauissima mouetur est cetrum mundi:ut patet ex.iiii. de caelo: εἰ locus ei Ipinquior decliuior est: quibus ita manetibus supra a centro: circulus b c d designetur:& ducatur linea b d: figuram aquae denotat: siquid c plana e:& no rotuda: circulu secas ex secuda xpone tertii eleme ru:5 itraeu transiens ductis duabus lineis a b:& a d: Nilinea a c:praedicta linea secate i punio e: quid linea a b: a c:α a d: per diffinitionς circpli primo elemeωμ Euclidis. aequales fiunt: αlinean etpars e lineae. c: quaelibet dictaμ maior erit linea 4 e: Ioc' igitur e
secudu: quare p priniu: aqua existes i b & d: fluet ad locu e naturali, ter:no igis aqua quiescet naturaliter cu figura huiusmodi; imo continae fluet quoui 3 aequaliter distet a cetro: & no sit locus decliuior alio:no potest auteri a centro aequaliter remoueri: nisi habeat figura rotunda p huius figur* diffinitione:aqua igitur necessario figuram habet rotunda. Sed arguitur aqua no sit rotunda: rotunduna est cuius quaelibet pars circularetiae aequaliter distat a medio: sed noquaeliba P superficiei couexae aquae readistat, cetio :ex quo tundacuo nam remouet rotunditate aq. Secudo terra e rotunda cuius centru e ce e mudi ut ista patebit: si in xur aq heat figura rotanda hno centru madi y ei' medio: terra de aq erent cocentrice: sed duoru circuloruidem centrum hntiu: alter telisuti nonpotest intersecare: imo e minor totala cotines: maior uero coli net: cu igitur aqua heat maiore circuitu si terra: totas rea circudabit: qacu fit mira sensum: e nam magna pars terrae disicoopta priua: sequirur aqua figura carere rotuda. Ad oppositu sunt rati s factae superi' quae quia bia sunt expolitae no me I logo circa aliud: nisi s responsione argumerom: ad primum pate t responsio ex sum' dictis de rotdditate terrae: concessum e eni elementa no habere Mura persectae sphaericiatatis: sed rotud; Iatu: qua rotunditate in aqua non impediunt: unde ex quo insensibi Ies sunt respectu eius: magis a mores respecta terrae. Ad secundum dicendii φ causa quare terra i hac parte esset aqua discoo perta duplex assignari solet. prima est finalis: secunda uero efficiens: finalis causa est: quia cu animalia oia paucis exceptis habeant pulmonem & respiratione idageant:respiratio aut fiat aere mediante: oportuit ut e sepi in parte terrae qua aerem a trahere possent: st autem terra secundum omnes partes esset circundata aqua: talia animantia no aer ς imo aqua ditraherent:siquide degerent in ea:& ita uiuereno possent: ne igic natura quae nunet deficit in necessariis animalia produxerit:gb' modum uiuedi no dederit:egit ut aliqua Ps terrae pro uita alantium esset discooperta. Causia aut agens & detinens aqua ne fuat ad cooperienda terra multiplex assignari solet, Prima ca cociliatotis disterentia. xui. articulo primo e ς, retra no e sphaerica imo est oblonga: cuius centrum mas nixudinis no e ceis grauitatis:& q, altera pars sit Ieuior superemines aquam: & ideo aqua non potest eam cooperire nisii alcendendo. Sed haec causa uidetur mihi uana&a uero discedens.Non enim est possibile tantum altera ex parte terram eleuari se excedat aquom: & ea sit altior: cum aquae ad terram: secundo de generatione decupla fit proportio. nam i hoc cam quan uiseet maior terra si aqua: etiam non uidetur uerisimile terram ex ista parte habere tantam leuitatem in super mineret aquam. Ideo dat secundam responsionem dices: in in illa parte in qua aqua terram reperit: sunt quaedam itellae in polo scilicet arctico frigidae aquam detinentes ne fluat ad hanc partem & eam cooperiar, Sed hoc iterum nihil est:quia cum de natura aquae is fuere ad hanc partem tanquam ad locum de cliuiorem: nunquam tamen fuet immo perpetue retinetur: esset in aeternum de in perpetuo aqua extra locum proprium & nututakm: quod falsium est de in conueuiens: nullum nique uiolentum perpetuu pre. mo de caelo. Tertia eiusdem responsio & causa estis in hqc parte sunt quaedam cauernae de ariditates terrae: aquam eam cooperire debentem absorbentes: quae si non absorberetur terram cooperiret, Nec etiahoc potest state; qbia si tota terrae stet uacua 8c cauernosa non posset tantam aquae multitudinem absorbere: quata est aqua debens terram hanc aridam cooperire:& illa quae post hoc flueret. Quarta res,on sio est v, aqua in hac parte oesumitur dc evaporat radiis salatibus: qua consumpta terra remanet arida dc disicooperta. Hoc etiam ob eandem causam non potest stare. non enim uidetur qualiter sol possit consu mere tanta aquae mulsit dinem quanta est haec; cu ea quae continue ad banc partem fluit. inare credo
nullam Larum causaru p se & solam esse susticientem: nisi earum plures adinvicem combinentur Effectus nanis qui ab una tantum causa produci no potest: a plutibus simul iunctis causari poterit.Ideo dico ex a
36쪽
tentia Arist ineIis 8e Alberti magni secundo metheoron:s sub polo aretico εἰ septentrionali aqua mulato altior Q alia in parte:cuius ratio est quia propter stigiditatem illius Ioci aer condensetur: & aqua generatur.Unde hi montes aquarum esse uidentur respectu aliorum locorummeque uiolenter detinetur: immo continue fuit ad locum istum decliuiorem secundum propriam naturam:& intamum flueret A, ter ram hanc cooperiret:& undique circundaret: nisi esset calor solis A stellarum uigentium in hac parte ea subtilians:evaporans:& in aerem conuertens Quod etiam adiuuat quia terra haec discooperta continuo recipiens radios solares & syderum aliorum: facta est leuis rara δe cauernosa:aquam secundum magnam partem abirbens S conmmens:nec etiam negandum est quin propter eandem lausam facta sit altior terra: licet aqua fuat:non tamen tam cito eam cooperire potest:immo sicut continue aqua ex septentrio ne fuit ad nos ut patet sensui sic continue ab his causis consumitur: de secundum eandem quantitatem: nisi igitur essent dictae causae ad uitam animantium ordinatae:terra ab aqua undique circunda resur. Nec in septentrione uiolente retinetur: quia sicut continue generaturaeontinue currit: & continue corrumpi tur:uiolente nanque staret si nullo modo flueret. Ad argumentum dico aquam esse rotundam: licet non. perfecte: si terram non circundet: si eam nanque cooperiret & a centro distaret aequaliter: esset sphaeri-carquomodocunque fit: qua tendit ad rotunditatem in hac parte nolo determinare an centrum aquae sit centrum mundi uel non:quia uidetur esse extra propositum . B. Plinius de rotunditate aquae libro secum do cap.lx Pii.sic ait.Dependentes nanque uiam guttae paruis globantur orbibus: θc puluere illatae: frondisique lanugini impositae absoluta rotunditate cernuntur: Et i poculis repletis media maxime tument: ac paulo insta: Eadem est causa propter quam e nauibus terra non cernantur e nauium malis conspicua. At
procul recidenre nauigio: siquid quod fulgeat religetur in mali cacumine:paulatim descendere uideatur: ec postremo occultetur. Ratio auctoris licet non sit demonstrativa tamen sic formari potest ille qui est in summitate mali uidet signum quod alii existentes iuxta pedem mali non uidentiergo aqua media iter ira uena es signum habet tumorem: Antecedens supponitur notum experientia:&consequemia probae:quia seclusis omnibus aliis impedimentis: nul Ia alia potest assignati causa q tumor aquae: quia nili tumor hu, iusmodi impediret:potius deberent uidere illi qui sunt iuxta de si in summitateqm uisio illorum fit plineas breuiores:eum sit tanquam costa unius quadranguli ad diametrum:Linea autem illorum qui sunt in summitate malusit tmquam diametςr: l aliter quia si imaginor unum triaguIum cuius unii latus iit linea exiens ab oculo existentis iuxta pedem mali ad lignum: secundum latas linea exiens ab oculo exiit iis in summitate mali:& balis sit malus:per.xviii. ppositionem primi euci maiori angulo Iongius latus opponitur. ideo illa linea dicitur longior cum sit opposita angulo rector & patet probatio: is Ia ultima ratio adhuc non demonstrat cum forma dc figura sint accidentia communia:& non propria: dc maxime corporum simplicium:nullam formam tibi determinantium.tamen potest sic psiuaderi:Quia cum quaelibet forma requirat certam S determinatam figuram in materia propria:nobiliori serma nobilior materiae diDpositio debetur:inter caeteras uero dispositiones dicuntur esse figura de quantitas:figura. n. distinctionem partium facit in materia. ilibet igitur speciei determinata attribuitur figura:Et sic quae sunt unius spe ciet omnia eodem modo figurabuntur: quare tunc bene sequetur tota aqua&quaelibet eius pars suilleiusdem species:ergo etiam eiusdem figurae ualeat quantum ualere potest.
UOD AUTEM terra sit in medio. De. O uod terra sit centrum mundi. ciarat filum εἰ Iocum terrae Ibans eam este Vod autem terra sit in medio firmame in medio mundi locatam. Necessitas autem
tisita sic patet. Existentibus in suffic est ut quae in astris uidentur apparetiae salue terrae stellae appent eiusde uritatis sine tutiquae ut patebit nunquam saluarens: nisi sint 1 medio caeli: siue iuxta ortu:siue iuxta o, eam in medio uniuersilo o.Probat igitul
terra malis accederet ad firmamentum an una I terra non esset in medIphaerae: parte q m alia: aliquis existens in illa parte suμ no aequaliter e et remota ab Oipae eiusdem: perficiei terrae quae magis aecederet ad firmame opposito consequentis se situr opponuitum non uideret caeli medietatem ised hoe est e5 siti Sequitur nM AEqualiter est remota er
ira Proteoes philosoplhos dicetes P ubicu s Euclidi, Si igitur non est in medio: approedi
existat hos ex signa orius ci:&sex occidui:ec me quat magis parti orientali uel occidentali. dietas cςli spapyct ei medietas uero occultas'. consequenter quando solue Ialia stellae eent, in parte illa magis terrae appropinquat ;ς Π terrae propinquiores:& ita uiderentur maiores: od falsum est de apparentiae contrarium: semper naque tam orienti Q occidenti:aequalis magnitudinis uidentur.Igitur terra tam ab oriente ab occidente dilia aequaliter: & per consequens est in medio mundi. Secunda ratio patens est: praecipue ex sententia Piple.
37쪽
primo Alma gesti capitulo quintonum breuiter declaro.Inquit nanque Ptolemaeus.Si terra no en in me dio mundi: tripliciter potest imaginari ab eo recedere mel quia extra axim ab utro polorum aequid istas: uel secundo g, sit in axe polorum alteri uicinior: uel tertio: s neque in axe nem polis aequidistans:quae ut exemplariter pateat desicribo figuram caeleste a b . cuius e mediu: per quod linea axis a c h ducasepolis a deb: ex ntibus. Primus modus pone di terra extra mediu mudi est: si iit in Sextra axim a polis in aequidistans. At si poena in e: axis pusto:&polo a uicinior:est modus sitas. Si
uero sit in in axim ne* a polis aequaliter remoto: resurgit tertius modus. Alii modi ab his remotionis terrae a medio non sunt imaginabiles. Siquidem ponatur primus modus fusi terra sit in d: extra axi mra polis tamen aequid istans: tria sequerens in, conuenientia: Se contraria apparetiis. Quorum primum est: secum orizon rei tus g d h: no transeat per centrum sphaerae: non diuidet sphaeram in duo aequalia: neque consequenter aequato rem & circulos a quidistantes ei: a sole descriptos: habetes sphaeram rectam nunquam haent aequinoctium: quod est contra π, parentiam: ut patebit in tertio huius εἰ secundo Almag. Simili, ter cum orizon obliquus diuidat aequatorem eundem in puctod: in partes inaequales: sequitur st cum t esset in aequinoctiali non esset aequinoctium in uniuersa terra: immo uel nunquam accideret aequinoctium: uel in alio loco quod contrariae appa rentiae. Et ad hoc potest reduci secunda ratio autorisCs orizonon partiretur sphaeram in partes aequales: quod est contra seta. sum: pceptum est naque: ubicuque sit homo se caeli medietas ei semper apparet:quod qualiter astrolabio mediante sit comprensum non est praesentis declarationis. Stacundum inconueniens est: se illis quom orizon eo a .I. a parte existente orientalicti occidentali: quia. propositione tertii elementorum concedente occidens. i.magis appropinquat terrae q a: oriens:stella ex fisin occidente uideres maior quae in oriente: quod est contrariu amntiae: tam. n.in oriente si occidente stellae eiusde uidens illitatistat dicebat prima rationum Auto ris. Tertium inconueniens es h s, cum meridiani Iocus sit k: per zenith. Ctransiens magis distans ab oriente q ab occidente: seqλxec motus solis ab oriente ad meridianum non aequares m tui eiusdem: a meridiano ad occidentem:& p consequens spaciutemporis quod est ab ortu solis ad meridiem non esset aequale tempori a meridie ad uis occasum eiusdem:quod est contra apvarentiam Si uero concederes terram a medio remoueri stami ecandu modii imaginatio iS. si res in axe magis appropinquas
alteri polo : ut scaea suura demonstrat: hiates otizotu obliqua
d e: no uideret caeli medietatc. Etiam e e orizo secaret aeqtore in pileto itin ptes inaeqles: qre sole exnte i eo no hient aequino diiu:inest cotratra apparetiae. Stam in uenies est ga cu oriesd: magis uicinetur terrae q e occides: stella exns in d maior uide res si ex fis in e ut deducti3 e: cotra appentia. Tertiit incouenies et supra patefactu: qa reniti, istoR & meridianus no aequalli di staret ab orientemoccidete:qre sol no caret motii aeqle ab oriete ad metidianu:8c abeo i occidete: ips diurnii an meridia enum G t aequale ipi post meridiano et diurno:contra appentia. Quartum incouenies esto sole ex nae in oriente & aeqnoestiali Uerbi gla. g hitates sphaera recta: nsipliceret umbra directe i o Cidelem h:& e uerso: imo in i: ut demonstrat linea g c i: qi est appentiae cotratiu: ossibilis est eic hic secudus modus. Ne et tertius modus stare pot:st. s. terra extra axim di inaeqlr ponata polis remota:sa a maiori: ista pdicta seqrens inconuenietia. Cu igie nullus pdiet opemodope remotiois terrae a medio possit poni: deceter cocludit piole terra pcise ee in medio fita:nusj ab eo se palam & distante. m. et Auenti.de caelo m. m. adducit ad aliud in couenies ubicum ponae terra extra medium Q. s. nobis eclypses lunares contingeret luminarib 'oppositis.i.qns est
38쪽
.xatio est sortis illis Se satis conueniens. Sequesa ita deducitur: pro qua caelum a b c pingaturiculus d: me dium a quo terra remota sit in punicto e: sole nero in a existente tumbra terrae in b. plice qua cu luna igre ditur eclypsatur ut patuit supra Sed notu est LoIe S Iunam non esse eo i cata oppositos:cum punctus oppo situs loco solis fit c ut demonstrat linea a d c:quare luna no opposita soli eclypsim patiesur: quod nunquauisum fuit.Necessarium est igitur pro his omnibus apparentiis saluandis:fateri terram limari in medio totius mundi.Nem etia naturales mi ab hac ueritate ditani existut:imo cocladut necessario locu terrae esse centrum mundi.Omne nan summe graue tendit ad locum infimum quod est centrii mundi uti patuit :terra est grauissima primo & quarto caeli:igitur centrum mundi est Iocus eius naturalis: i quo si non esset: aeternaliter extra proprium locum siluaretur:quod est contra omnem naturam.Terrae igitur Iocus est me dium uniuersi S hac ronem possumus hi a philosopho quarto p . primo'quarto de caelo de mudo. Deinde cum dicit.
Illudite e sonu in terra sit tanti cetruo puctus ILLUDite est signum.Probat paruitate&L. respectu firmameti: da fi terra eet alicuius dii, sensibilitate terrae respectu firmamenti:duo,
ri , . ' , - - . bus signis: pro quo notandu est: oequantitas
tatis respectu firmam elimo colangeret medicra -istifigilis dici potest dupIiciter. Prio a te celli uiderc. Ite si itelligatur superficies plana solute &nulli coparata:ita se nullo mo sensu super centru terrae diuidens cam 1 duo ςqualia: Pcipi pot:nem sentiri ob eius pullateroena
re os equ es ipsum simamcntu oculus igitur
exiliens 1 cetro terrςulacret medietate 1rma me do aliquid dicis insensibile respectiae:& adii. Ides existens 1 supticae tcrrae uideret eandem aliud comparatu: adqis additu non facit senmedietate. Ex ius colligit in 1sensibilis est illitas sibiliter maius: rbi gratia granu stumeti S
quae Ea lapsi cleric ita percoseluens
quacitas totius terrae ilentibila S e respectu turmR spective tame de eoparatu modio eiusde: est
meta. Dicit et Alphagranus q, minima stellarii insensibile: nam additum inodio nullus senλfixarum uisa notabilium maior est tota terrai humanus Percipiet augmentu: imo indise
sediplastella respectu firmamenti est quasi pun
eius: multo igitur formis terr cui Ip minor ea. posito edereIiquum: mmmsensibili sensibile opponatur:dupliciter&sensibile dices. Primo modo absolute quod sensu percipi potest. eundo modo respective: quod scilicet alteri comparatum S additum sensibiliter facit maius. Ad propositum quando in hoc capitulo probatur insensibiIitas terrae: no intelligis insensibile esse prio mo: Psnallo mo sensu possit cognosci ob eius pultare: quia falsum est: est nanque multum magna: de postea patebit: de igitur sensibilis est primo modo. Sed audiendum est in, sensibilem esse secundo modo:& respectiae respectu scilicet firmamenti: nam si comparetur firmamento: non habet aliqua sensibilitatem: nec ei addita sensibiliter crementum faciet: neque eius quantitas in caelo facit diuersitatem aspectus sensibilem ut declarabitur prima igitur ratio probat terrae paruitatem & isen sibilitatem caeli est.Alphag.differentia quarta:& Ptole.primo.Alma .capituIo sexto. siquidem terra respe em firmamenti esset alicuius quantitatis de sensibilis: non uideretur caeli medietas quod est contra appareetiam de Ptole.ubi supra.Nam cum homo sit in superficie terrae: uidet caeli partem diuisam a linea orizon risitranseuntis per superficiem terrae: in qua homo uidens existit:sed haec linea uidetur diuidere caelum in duas aequales partes:cuius termini respectu caeli no distant sensibiliteria terminis lineae per tentrum terrae transeuntistergo semidiameter terrae cautans insensibilem illam diuersitatem: respectia firmamenti est litisensibilis:ex quo centrum terrae distat a superficie insensibiliter:& consesequenter tota terra est res Uctu firmamenti ansensibilis:quod declara tur exemplariter:lit firmamentum a b: in cetro c descriptum: & sup eodε terra A te ducta linea e d si s lapsi cie ei': ocul'extas i c:cetro terrae: videret medietatem caeli a b:fi quidem primo Euclidis linea a c b: uere diuidit in duo media. Ite oculus existens in d: uidet partae e fi uere iudicas medietate:qre disterentia a e:& b fi insensibilis e respectu toti 'caeli: si side sensius no ponit disterentia iter tota medietate a b: S partem e fimare corda eius de semidiameter terrae c d: isensibilis e respou caeli: Nconsequenter: tota ter quantitas parua est:& insensibilis est respectu firmamenti. Sed dubitatur in hac parte N satis rationabiliter non esse aliquo inodo possibile existentem in terrae superficie caeli uide,'re medietatem: ut omnes dictae rationes praesupponunt: cum namque ex principiis primi elementorum linea a b: transiens per centrum
39쪽
diuidat sphaeram in duo aequalia praecise linea e sper superficiem terrae transienL: non diuidet in duo -- dia praecisse:quia tunc terminaretur in a & b:& duae lineae rectae superficiem S figuram cIauderent contra ultimam petitionem primi elementorum euclidis: diuidet igitur in punctis e re in parte superiori minori existente inferioris: sed homo existens in puncto di seperficie terraemi debit partem e fitantum per Imeam
orizontalem edequare non apparet ei praecise medietas caeli immo minus. Istam quaestionem memini terminaste in expositione quam egi supra opere theoricarum :ubi de diuersitate aspectus agitur:modo taxum ea quae sunt necessaria pro intellectu rationis prosequar: dimittens male intelligentium immo ratio, nem hac destruentium expositionem:qui uolunt,ho uideat pcise caeli medietatem:existens in superficie terrae:propter eius erectionem supra terrat ex qua expositione ratio haec annichilatur:& alia plurima se .
quuntur inconuenientia: quae in quaestione praedicta recitaui. Dico igitur breuiter ceu supra dictum est pro parte: , sicut re coeludit homo existens i terrae superficie: no uidet pcise caeli medietate mem linea e di diuidit eu in duo media:imo linea a e b:at quia ita parum deficit a medietate: pars e s superior:st nullus sensus pciperet eius desectum non.n.est gradus. .nem aliquid notatione dignum:iudicat sensius praecise uidere medietarem e liquia illud qd deficit est insensibile:&-hoc concluditur insensibilitas terrae: nam is terra esset magna:& sensibilis: magnam & sensibilem in caelo cautaret diuersitate: ita nunc neq; uere neo sensibiliter cali medium uideretun& haec uidetur mihi uera expolitio huius partis:& introductio raerionis dicant alii quicquid uelint:quam per meipsum testor speculatus sum:neq; ab alio une intellexi: 4n em legentibas satisfacere percepero:animus meus gaudebit.sin autem dabo materiam & uiam specu landi ueriorem. Scia ro qua stiatur terrae infenfibilitas est Alphag.differctia quarta est haec:qlibet si ei Iarum fixam uisu notabiliv.i uisu notari de copraehendi potentiu: maior est tota terra ut dicit ide Alphag. dria xxii & probat in opere suo:qcr adhuc no peruenit in manus meas: sed ham respectu firmamenti qlisebet est insensibilis:nullus naci sensus perciperet augmetum in caelo: si stella adderes: nes eum diminutu si stella demeret: itur a maiori terra respectu caeli insiensibile habet qtitatem. Notanda est pro intellectaeon quae dicta sunt:* terra het insensibile respectu caeli magnitudincino respectu cuiuscus caeli & sphaerae caelestis:ga no respecta orbis lunae:Mercurii:Veneris: & SoIis: imo rone terrae in notatis planetis causatur diuersitas aspectus ut declarat Ptole.vii. Almas.& in lib. theorica μ de passionibus pIanetam: quod noesset nisi terra sensibilem qtitate de sportione haderet respectu eope orbium:sed intelligendu est respectu firmamenti di octaui orbis:& cosequenter respectu nonae sphaerae:quod patetiquiaybat p pportione steblarum fixape ad terra:q sunt in illo othe:nem in uenit hoc:licet na 3 granu stumenti respectu modii sit isensibile:respectu in dece granon eiulae est sensibile: qa senssibilat facit numen maipre:ita re si terra isenabilς habeat resipectu octaui orbis sititatem: respectu in orbium lunae & reliquo's nominatope habet sensibile, de no tui respectu orbis octaui: het i ceptibile sportiones uepe etia resipectu orbis Saturni Iouis NMartisisiadem hii planetae ut patet in locis allegatis diuersitate carent in asipectu:& declarat Alphag. dria
xxvii. Arist.aut scdo de caelo de inudo tex.tio.alia facitrone bantc terrae pultate:qisi nassi parua facta translatione de loco ad locum uariatur orizon Se meridianus eleuarur polus uel deprimitur ceu uisum eo sequitur parua est terrae magnitudo: si nat magna esset ualde: magnam transmutationem requireret ad hoc: at huiusmodi diuersarent utiquod non uidetur:&: haec ratio philosophi concludit paruitatem terrae: non tantum respectu firmamenti uerum etiam absolute: ut cuilibet intelligenti notum est .R. Plinius libro secundo ca lxxi.terra esse in medio totius hac ratione asseruit dicens:Mediam esse totius mudi tetiram haud dubiis constat argumentis: Sed clarissime aequinoctii patibus horis:Nam ii in medio non essetiaequales dies nocteis habere no posse compraehenderunt:Et Diopere qui uel mamme id confirmant: in aequinoctiali tempore ex eadem linea ortus occasura cernatur:Et solstitialis exortus per suam linea bru, maliis occasius. inae accidere nullo modo possent:nisi in centro lita esset Leopoldus eadem quom ione usus est Et terra est fixa in medio eius quod si non essennunq aequarentur dies ac noctes. UOD autem terra in medio omnium immobiliter.Quia necessiarium est astrologo scire situm te rae: s, scilicet sit in medio mundi: quia aliter
apparentiae non saluarentur:& p motu e1 'Ioλcale posset a medio remoueri: ideo non maγgis it iget situ terrae:g eius in medio quier non ignorare:hac de ca in parte pnti autor sbat terrae imobilitate:& quiete in medio mu . . di duabus ronibus naturalibus quam prima omne corpus sume graue naturaliter vendit
ad locum infimum quod est centru di mediu
cis naturali uescunt: terra aut e grauissima
ut habes in eicie locis:ad centra igitur nati De immobilitate terrae
Vod autem terra in medio omniuim mobiliter teneaAcu sit iume grauissiopsuaderi uidet . Omne enim g aue ten dit naturali ad cent'.Cent' qui de punctus est in modio firmameti: terra igie cum sit sume grais uisi'd punctum illum naturaliter tendit. 1 temquicquid a medio moues uersus circuserentiam
o, medio m oues' ergo ascenpro impossibile relinquitur.
40쪽
taliter ibi exiis quiescit: a quo si recederet uioleter moueres. Sesa ratio: terra existes 1 medio si mmouere fabeo recedens uersius ciciVerentia ascenderet: q&co tingeret uel naturath uel uiolenter: no naturaliter: quia motus eius naturalis est ad mediu: igitur motus a medio contrarius no est naturalis primo caeli: imo uioletus nem uiolenter: quia no est repire corpus uel ages ea uioletans ob eius grauitate S magnita
dine cocludedia est ita i medio extis imobilis manere. Est notandu scdm sniam phope corpora grauia omni ex pte tanq ad Iocu naturale tendut ad cenis: haec est uis yprietas cerri toti': ut grauia undi p. attrahat: cuius side ro est: a qto grauiora sunt:tato a caelo elogari qtunt mo das at Ioc' a caelo ita distas α remor ac cetria ni udi aeqliter remotu ab Oi pie circii retiae: a quo cu ω remoues: circularctiae magis ua,. 9 cinat: si grauia infa cetro remoueres: Io appropinquaret cotra natura Iem inclinationcidc u sphaera materialis sere i othus replatat spha caeleste tu hoc in minie assimilac: ad centW na *hae caelestis uti dictu est undiq; grauia seruias: no at ad cetye sphae materialis: qa tale uirtute & yprietate rict heimili cenis eius ect ce uniuersi:& io haec .pprietas notificari no pol exuplariter per sphaera materia Ie: nisi i cetro eius poneres magnes: ad sua oi ex pte circuserentiae mouere e ferrum:& ibi quiesceret: g, si ab ea recederet uiolenter mouere hoc e cotra natura ξe alitate sibi a mailne te ipressam:& ita dicedu e de terra: qimoues i me, dium inudi naturali δἰ ab it riseco: & ab eo precter natura discedit. Vepe qa antiq naturales 3c pilagorici
ceu Arist. scdo de celo recitat: dicebant terra moueri: no motu recto sed circa medium & circularite rcae lo Oino quiescete: quod moueri a nobis iudicas: terra in qua nos degimus translata: nihil. n. frohibet ad hoc φ res aliqua moueri uideatur: φ ipsa moueatur aut uidens: ueluti motis in naui arbores montes littb ra S quae sunt in eis de si quieta: moueri uidentur: quoniam ipsi mouentur: ita dicunt quia nos circulariter movemur cum terra: caelum quiescens moueri uidetur: uolunt igitur hi terram moueri circulariter motu diurno. i. complendo circulum in die naturali ab occidente in orientem contrario motui: quem ponim' in primo mobili: ideo oportet contra hos piros bare motu caeli apparentiis: quia eo perempto tota astrono mica scientia annihil a tur: secundo nullo modo terram circa medium moueri: immo esse quietam. odnanque caelum moueatur ita notum est: st puerile uidetur hoc uelle probare: & hoc quaerentes intellecta cum sensibus carere demonstrant: cum uideamus astra non semper unitar ter se habere: immo in aspe
istibus uariari: aliquando naque eorum quaedam conlucta sunt: aliquando uero distantia: diuellis se stibus aspicientia: tam planetae inter se: q cum ste Ilis fixis: videmus nanque luna quandγ3 cu sole coniun, stam: A aliquado oppositam: quando uero praecedere:& aliquando sequi: dc similiter sydera reliqua. Haecaute i distatia uariatio ς absq; motu causari non pnt: ii nanis no mouerens sem p in aspectibus se haberet uni sermiter: quod est zotrariu apparentiae. Patet igitur sydera moueri te caelu cosequenter:ω ipli negant. Praeterea omne corpus naturale habet motu: ideo nano naturale dictu ethna natura est principiti de causesa motus de quietis sedo phy.8c primo de caeIo.Caelum aute est corpus naturale: habet igitur motum priprium quo moueturmon igitur quiescit ut uolunt: quin immo non tantum mouetur: sed motus eius estaternus ut demonstrat Arist. viii. y. Quod aut terra no moueatur orbiculariter demonstratata pri,ina ratione: uni corpori simplici unicus debetur simplex motuς primo de caelo.Siquidem corpus unu una habet naturam S principium uni' motus. ria autem e corpuς simplex: i inest motus deorsum naturalis: quia partes terrae ab intrinseco & naturaliter descendunt: igitur & tota terra: Ii quidem motus idem est toti de parti naturalis: quare motus circularis non est ei naturalis neque uiolentus: quia non est assignare uiolentans: item quia non moueretur perpetiae ut hi uolunt: neque praeter naturam hic motus est ei: quia tunc naturalis esset alteri corpori:primo de caelo: non est naturalis caelo: quia non mouetur ut ipsi admitatune. praeterea quia tunc terra moueretur a caelo:& caelum & terra mouerentur motu eodem quod est circa sensum. Semper natam eandem partem caeli uideremus: nem e naturalis elementis: cii Mant motus re ctos proprios quare nullo mo terra eo motu mouec : immo caelu:& haec ratio fit a pho sedo de caelo tex Mν j.6 .xcitiii. Secunda ratio elusidem in eicitae tex. xcvii. Si terra circulariter moueretur: transieretur plaribus motibus: motu C diurno & mota in zodiaco: qto nant sphaera mota circulariter est inferior: tanto pluribus mutationibus desertur ex sententia mom: sed nullo modo videmus terram moueri in zodiaco. Semper nans stellae fixae eadem ex parte terrae oriri uidentur fle occidere quod no contingeret si terra his motibus moueretes : ceu in sphaera materiali taciliter deduci potest δἰ demonstrari: no igitur terra mou,tur. Sed instatur contra hanc coclusionem de probatur primo terram moueti localiter: ratione qua C lum reuolui concIusum ibit.Omne nanis corpus naturale habet motum sibi proprium de naturale ut ducebatur. Terra est corpus naturale: ceu liquet: igitur habet motu proprium A naturalem quo necesse est moueri alioquin esset uanus & fiustra ei. Secunda ratio. Si terra non moueretur pars quae modo existit in centro nunq moueret ut inde: cui cum no posset applicari coetraria nunq esse desineret sed esset aeterna: quod falsum est: quom ex materia & forma heat copositionem:& oe hmoi e corruptibile. In o litumst terra in medio uescat sunt rones dictae 8e auctoritates Arist. urimae Quod necessatiu fuit cii caelu moueatur: na oe motu indiget gescente: ut demostrat Arist.in lib.de m motus aialium:nihil aut siescit in motu caeli pter terra: ut notu est: qm igis necessario caelu moves: ut uolunt phi: na motus eius in e olani hic
in Prius productope: sequie re hunc fine terra quiescere necessatio:uideo de ex lata Arist. in libello alle