장음표시 사용
41쪽
gato omnes deos deas 3 oes tota terra mouere no positasqde oes no possent eaelum sistere: Ad primum in contrariu dico:st ratio illa cocludit motu locale in caelo:in terra uero minse:cu nam caelu nobili'lit tetixa:deces fuit ut priuilegiu aliqd & spale progatiua: q terrae abnegata est obtinuisset: na se se necessatio
caelu hre motu naturale locale:ex quo e corpus naturalemo aut terra. ius ratio est ga cu corpus oe nae turale heat alique motum sibi Ipriu:& motus sintivi.gna: quo nultu caelo copetit pter localem: non.n.
gii ac currupis neque augec uel minuitur nec alterae: prio de caelo & mundo: oportuit igis motu naturale caeli ee locale.Terra aute qa aliis Oibus motibus moues prio & scdo de gnat mon e necesse localiter do ferri. Sesa ro S melior qm credo oe corpus physicu a natura habere moid sibiypriu e: O licet ta caelu et terra heant motu localem sibi proprium & naturale:diuersimode in qm caeli ex quo totinuit e & indiuisibile no est possibile pius locair moueri toto n5 moto: na cotinui motus est unus.v.metha. Ine uel nuIIo mo mo e uel totum mouec. terrae autem quia discotinuas de in ptes diuidis pnt moueri pies: & si to, ta simul no moueas:& igis motus localis terrae saluas i ptibus: qd caelo accidere non potest ut dictum e:qffigie fuit ut caelu possit moueri:ut dictu est: caelu nam ideo moues quonia terra siescit. Ad stam rndeo cededo illud qd ctacluditur: neccesse e.n. ς, ps terrae q modo cetn possidet eius: alnia fiat cicuferetialis ut possit corrupi: csi fit ex materia εἰ forma cdposita pro quo e imaginandu terra ex pte hac discoopertam aqua cotinue radiis Iaribus colami subtiliari: & i .uapores Couerti ceu notat expientia de metheorologici annuut: exalames nai a terra pleuatae evaporat ab hac pie discoopta: ex pte uero altera cooperta aqua frigiditate aqua sibi uicina condeptatur:& in terra cduertis:quare ex pte illa crestit:non pol aut addi alte xi pti:ex altera uero demi nisi ce uarietur: ut patet in hac figura terra a b: cuius cetyec: a cuius a si dematur ussi ad dreaddatur bosim ad e resultabit terra d e:cuius cet e .f. & sic ps c q pri' erat incentro circuferetiae uicia facta er& ita ulteri': donec fiat totali circii ferentialis ut perimas a cotrario: de in hoc casu tota terra mota erit:siquide cetv e uariatu ex c i f& φ ita fit ue experimeto: ut di, cui Ar1.prio metheo.6 Alber. eius de.ii. se continue grandis uaria, tio fit in terra st ubi prius mare post terra A ecouerso: ut uidi mear estate: Iittora maris paruolpe ipIerus ubi aqua erat&naues nauigabant:demu terra stolida Dicta esse co*exi. At in qa haec te Iae cossumptio ex pte altera & alia appositio non fit nilfilogo ipe:de suo me e isensibilis: & cosequenter insensibilis est motus eius:sim, plicitet Isertur eam esse stabile: δἰ nullo modo moueri tanto ma, gis quonia cent' toti' cotinuo posti est .L.Macrobius in fine primi de somnio terra ee in cetro atque immobile aserens sic ait: Naea quae est media de noua tellus: nem moues de infima est: In ea feruns cita nutu suo pondera: Na ideo in ea serunc omnia quia no mouec ideo no moues quia infima est: Nec poterat infima non esse in il omnia ferunc: No moues aute est enescen e: In sphaera aute solii centrum diximus no moueri. Quia necesse est ut circa aliquid immobile sphaera moueatur: Adiecit infima est. Recte hoc quoque: nam qd true :mediu est. In siphaera uero hoc solu constat anu ee:ω mediu est:& st una est:licat ut uere dictu sit: i ea serri ola:Sep. n.podera i unii natura deducit.
De qualitate absoluta terre. lotus autem terrae ambitus auehoritate
t Ambrosii Theodosi Maerobii dc Era
i tosthenis ducenta ec .lii. milia sta
TOTUS autem terrae ambitus..uoniam superius terra dixerat parua esie & insensibulem respectu firmamenti: nequis putaret paruam esse absolutae&insensibilis quatitatis:
determinat ei' quilitate de eius cotinentia I
ceu philosophi&astrologi inuenerui. Est na debiles dissinit unicuiq; qde.ccclx .ptiu zodia
que astrologi terrae quantitatem declarare: , , -I I- - l
cum eam per caeli magnitudinem uerificet: ci. oo. depurado stadia .ciupto .n. astrolabio in diuiserunt nanque caesi circuitum in .ccclx. stellatς noctis claritate: p utruq a mediclinii sese Partes equales quarum singulaS graduri iam rame polo uspeeto: notes' gradusi multitudo inti. Prole. 1 suo planisphio exponit caelu nobis directe cotraleptetrione a meridie donec in alis xeptitat: limbu3 eius Sc extremum circuitum terius noctis claritate uiso ut prius polo steterita totidem gradus pliti sunt: cetrum eiusdem altius uno uradu medici inlut post hoc mesius sit&respectu firmamenti insensibilem habeat di OF:deinde datis una cuiq3.ccclx. graduum totulitate: ceu supra probatum est:iquo quide stadiis tunc terreni orbis ambitus tuentus erit.
42쪽
parte de circuitu terrς: dc rea nexis tertia ps h est bus infixu est: quo altitudines capiut astro τοι ho milia .ec clxxxi. stadia dc semisoc terria uni' taliter ut astrolabio leto p armilla re naturae stadii erit terrei orbis diameter siue spissitudo. dimita: tm uoIuella seu medictima eleuere
ut alim per utrunis Lorame uideat: aut P ea dem transeat solaris radius: εἰ numerus grase duum in dorso astroIabii per uoluellam demonstratorum: altitudinem ostendet stellae quaesitae: cuius ra tio est quia tanta est pars astrolabii ab orizonte eius ad locum uoIuelIae: quata est pars caeli ab orizote ad Iocum syderis: cum orizon astrolabii uniatur secundum sensum orizonti caeli:& uoluella cum linea ueri loci stellae: hanc tamen operationem nemo intelliget nisi quis astrolabio operatuς ierit me I qua dom aliuoperati conspexerit. Hoc igitur modo cosmimetrae hoc est mundi & terrae mensores: μ cosmos quod est mundus*metra idest mensurator in nocte serena quando scilicet stellae optime uideri possunt: astrola, bio capto altitudinem ceperunt stellae polaris: hoc est cuiusdam stellae polo aretico propinquae t parte nobstra nunquam occasum cognoscentis: quae cum non sir in polo praeci te:qua Iiter eius ostendat eleuatione: non haesistin canonibus astrolabit declarandum est. Deinde quia terra rotunda est 6c uersus septentrio, nem deprimitur: orizon polas aristicus eleuatus supra eum: tantum eidem totaimetrae ab austro dire iste procedant ad septentrionem uersus: g, polus uno gradu magis ibi q prius eleuetur: & hoc totum ter rae spacium a primo loco ad hunc secundum correspondet singulis gradibus in caelo: qua; terram si me si sint per stadia uel miliaria: non ignorabitur quot stadia seu miliaria in terra unicuique debentur gra. ii. Et nota st stadium est octava pars miliari continens.cxxv. passius: cum miliare habeatiso . Quod ut exemplariter declaretur: in terrae loco a: cutis orizon b c :eIeuatio nem poli ct capiatur b d: q gratia exempli . x. graduci reperietur. Unde sit uersus septentrionem ine perueniat:orizonte in t g uari to: eo* depresso: polus magis eleuabitur:quia ra. xcvidelicet gra dibus de igitur spacium terrae a e: unius gradus potaris altitudinis dat differentiam: S consequenter tantum spacium terrae quant est a e: correspondet singulis gradibus caeli: cum illa quantitas ter. Iae agit ut polus magis eleuetur uno gradu. Quo facto si mensu
retur spactu illud a e: per stadia seu miliariamon ignorabitur quot stadia uel miliaria singulis caeli gradibus debentur: de huiusmodi
per. ccclx. omnes gradus eiusdem multiplicatum: circuitum S ro tunditatem terrae manifestabit. Verum circa spacium terrae po-
larem altitudinem singulis gradibus uarians:duplex inuenitur opinio: quarum prima est Ambrosii: Theodosii: Macrobii: necnon Euristhenis philo phorum: quam autor declarat in textu de imitatur: uolentium singulis gradibus caeli. oo .s adia correspondere seu. 37. miliaria cum dimidio: εἰ consequenter huiusmodi per superiorem dominam musti irando pre.36o.gra caeli stadiorum. 2srooo .uel qaod idem est. 33soo. miliatiorum circuitum terrae resultare: ueluti autor declarat in textu. Et qisi uti geometrae declarat circuserentiae ad diametu proportio est tripla sex qai septima: u. xxii. .vii. imaginando cicuitum de ambitum terra xxii. δἰ diametrum .vii. xxii. nanque continent. vii. ter dc ultra hoc unum: quod est septima pars eorum: ideo tripla sexqui septima dicta est portio ut . v. Euclidis:& primo arismetricae Boetii declaratur. Igitur si ex toto ambitu terrae in. ii par, res te lutio partes . vii .capiantur terrae haud ingnorabitur diametetiquod ita eompletur ex as ro .sta, diis circuitus terra vigesima secunda pars capiatur petaxxii. uidelicet partiendo: δἰ numerus quotiens. iiq sq. cum dimidio ex .2srooo. demature .r os qs. cum dimidio remanebiti cuius si tertia pars per tres diuidendo capiatur: tertia nanque pars. xxi. sunt .vii. diameter terrae .gois s. stadiorum & semis 6e tertiae partis stadii erit inuenta. Quod si huius medietas .gooyo. stadia cum tribus quartis unius fere capia tur semidiameter eiusdem: seu distantia inter centru 8c circumserentia terrae habebitur. Et quia area& continentia corporis rotundi reperitur: rotunditatem seu circuitum multiplicando per diamettumrsi .2srooo. stadia terrae ambitus per e tumem diametrum .go 1 gr. fere stadiorum multiplicentur: ter rae totius capacitas producetur .aor oss6qooo. stadiorum: nabet nanque terra tot stadia εἰ partes quaistam singulae: in singulis eorum dimensionibus in longitudine scilicet latitudine re profunditate quam litatem habent stadii: εἰ si omnia huiusmodi stadia per octo partiendo ad miIiatia reducantur habe bitur terrae diameter: semidiameter eiusdem Sarea non tantum per stadia uerum per miliaria: quae apud nos notiora sunt: de quia has calculationes astronomiae de arismetricae artis nouitii non bene capiunt: nisi ante oculos eorum operative compleantur a prolixiori declaratione supersedeo: Iecton.
43쪽
bus huius passus relinquens. Altera est opinio Alphurani ab eodem distinctione seu differentia octaua
exposita:qua in diebus Alcmeonis dicit esse probatum: super cuius probationem sapientes plures numero conuenerui: &esila lingulis gradibus caeli. lin. cum duobus tertiis miliaria debentur in terra: per quae si . ccclx. gradus caeli multiplicentur totus terrae ambitus. romo miliariorum producetur. Cuius secunda modum operationis i prima opinioe declaratum: si tertia cli septima pars capiatur diameter eicis. 6qsto. miliarioru S semis cu tertia parte habebis: & hui' medius 1 s.cu tertia fere pie miliarii erit semidiameter. Si aute ambitus. Ioqoo. per diametru 6q91. fere miliaria multiplicetur ambitus'continentia. tyr 164ooo. miliasioru producetur. Quod si hae qualitates per viii multiplicens: mensurae notae elut p stadia. Disteri autem opinio haec a prima: quoniam ambitam terrae minorem a mat. iis oo. miliaribus te assso o. stadiis: cuius diuersitatis ca adhuc mihi no e notificata: nec credo eos i opatioe deceptos misse: cuomnes ii milibus ingeniis processissent: potest esse tamen rut opino diuersitatis causa:qu iam terra non est aequalis fingulis in partibus rotunditatis δἰ tumotis: nam in parte aliqua planior est:&m alia tumor, fior: ut sensus manifestat ob diuersa antecedentia terrae: dc ubi plana est: maior portio singalis caeli gradi hos correspondet: eum propter planitiem tardius mutetur orizon&insensibilius: lc polus cosequenter in eleuatione insentibilius uarietur: de taliter conditio nata sertasse erat terra a prioribus mensa: et eam maioris inuenerunt circunferentiae. Pars uero quae tu morosiorestrampliorem in caelo facit diuersitatem quia ob eius tumorem orizon parua iacta transmutatione uel deprimi ut ues eleuatur: & consequeter polus: εἰ igitur singulis gradibus sphaerae minor portio debetur de terra. S cum Alphagra.& opinionem secunda sequentes inuenerint minoris quantitatis q prima opinio.Credo huiusmodi: tumorosiorem terra mensos misse. Nec bene dicerent dicentes primam opinione errasse:cum non scesserint directe uersus septe trione per eandem longitudinem:& sub eode meridiano: sed reflexe S diametraliter quadrati processisse: orienti magis seu occidenti approximando:quia hoc no est dicenda de tantis uiris: ut ita ignoranter erraret: fc noperciperent se meridianos mutasse:ideo credo st causa per me assignata sit uerior: teneatur quaecunm ha ram opinionu: cum quae uerior sit ignoro: experientia na no possum certificare. Et ita luenta est rotu. ditas terrae:& quantitas eius in latitudine: si uolumus tenere tam in longitudine et i latitudine ea aequa
ri: patenter habebis eius circuitus longitudinalis: sed quia hoc n5 est notu: alia uia operati sunt: accipietes uidelicet duo loca unius latitudinis: idest in quibus aequaliter supra otizontem areticus axis eleuatur: dii ferentia tamen & distantia longitudine tantum: hoc est quorum alter orienti reliquus uero magis appro pinquet occideti: in quibus locis eadem eclypsis lunae uisa est lo orientali hora noctis quarta: occide tali uero tertia. am de re primo loco una hora ante sol occasum petiit loco altero:& consequenter occidesis puncta eope distant spatio caeli quod sol motu diurno una hora per traiit: ptransit aute sol motu raptu &diurno singulix horis grad' quindecim Si quide totum circuitu .ecclx.gradusi in: xxiiii. horis: singulis nam horis quidecim gra de aequinoctiali A circulix ei aequidistantibus oriuntur de occidunt: ut Ptolemaeus se cundo Almag. declarat:ix tertio huius patebit:quare duo praedicta loca quindecim gradibus distant i caelo .Hanc naq; causant in eo diuersitate: post hoc mensum est spatiu terrae inter praedicta loca inclusium P miliaria seu stadia: de habitum est quot miIiatia uel stadia quindecim gradab in caeli debentur:& coseques singulis: quod spacium terrae quindeci gradibus correspondes per. xxiiii.uel spactu; gradui per. cI .mul,
riplicatum: circuitum terrae longitudinalem ostendet: hoc est ab occidente in orientem quem quia aequa Ie inuenerunt circuitui terrae in latitudine: altero habito 6c reliquus habet: ideo non curauit autor moduquo Iongitudinis quantitas inuenitur declarare. Et licet aliquis deiideraret exemplare figura:quia tamen quilibet intelligens figuram immediate supra positam per teipsum: uel in ea uel in altera simili exempla poterit accipere: ne prolixior fia supersedeo .B. nota circa illam consequentia auctoris quomodo ualeat: ambitus terrae cotinet. rs 2 o. stadia: si tu dabis unicui 3 partiu caeli quae diculis esse .36o. septigenta sta
dia: dico si ista cosequentia uidelicet quibusda suppositis: εc primo ς, quando sunt duo uel plures circuli
centrici: in quot partes diuidie unus in tot de reliqui: Et hoc luppositu patet ex eo is in circulis cocentricis quae licet duae lineae rectae: angula in centro comuni facientes quale portione abscindui de minori circulo: tale de maiori: Exepli gra: si una quarta minoris: una similiter maioris:licet una quarta fit maior altera: sicut quom circuluscirculo maior ec dicis: secundo Φ caelu & terra dicas et cocentrica: qi apto patet
v ea quae dicta fiunt hucu . Tertio quod unusq'; circulus in sphaera diuiditur Iir.3 . partex aequales: quod declarabis in sequenti capitulo. Quibus habitis arguatur sic: Quando sunt duo circuli cocentrici in quot partes diuiditur unus in tot εἰ alter: sed caelu dc terra dicuntur circuli cocentrici: ergo i quot stes caelu divide in tot de terra: Sed per tertita suppositum caelu da uiditur in . 36 o. partes: ergo S in totide ipsa terra diuidet :ac singulis partibus assignando septingeta stadia: terreni orbis ambitio resbitabit . frooo. Radiop. Nota quod licet inter caetera instrumenta astrolabiu summopere laudes: tame adhuc dico qd i in huiusmodi metra n5 dicis praecisio uera: sed cadit aliqs error licet iudices isentibilis:& hoc potest co tingere primo quia ipsa superficies terrae ho est pycte siphaerica: sed e irregularis.Secudo quia distantia cerrim udi a centro astrolabii ac smiliter ab oculo nostro potest aliqualc errorem causiate: cum astrolabio utamur ac si essemus in centro totius. Tertio quia stella qua loco poli accipimus non fit in polo pcisse: sed
44쪽
circa polia..pamucit euIudescribat. VItimo posset dici se adhue radii stet Iaru ad nos transmissi per di, uersa media nobis reparantur per radios fractos: quibus eis impossibile nos de rei mitate certificari:ut ducunt persipectivi: Et licet omnia ista praecisione punt uale nobis auferant:tame error dicis esse ualde iseni sibilis: Macrobius libro primo de terrae ambitu fac dicit. Evidentissimis & indubitabilibus rationibus costat: uniuersae terrae ambitum:quae ubicu uel incolitur ut inhabitabilis iacet: habere stadioru 'milia da, ma & quinquagita duo. Cum ergo tantii ambitus teneat:fine dubio istuaginta milia stadiorum uelino multo amplius diametros habet: cundum triplicationem cum septimae partis adtemone: qua; superim de diametro 6c circulo regulariter diximus.
CARTULUM SECUNDUM. O pm ςirculorum quida sunt ma
iores Habita in praecedenti tractatu sphaerae diffinitione: eius quo pdiuisione: necnon de patria decIM:
Capitulti secundu de circulis ex quibus sphaera materialis coponit 'idc illa supere testis q per istam imaginatur:componi intelligitur.
ratione:cum quorunda principiorum rapta .
Oru aut circuloiu:quida sunt maiores: natione. In isto secudo tractatu agit de cir circulus alphqradx qui descraptu SHu stegratur&in eaondunέα hoc est 'dicit vficie sphaerae super eius cet' diuidit sphaera in tituIus huius tractatus. Capitulum secun duo aequalia.Minor uero descriptus, supficie dum de circulis ex quibus Ghaera materialis
sphaerae ea no dividit in duo qualia:sed 1 porr/. Os gitat .i. reptiesentatur eon poni intellines 1 qtes. Inter circulos uero maiores priodi gitur. Habent nan praedicti circuli officia cedia ede ae noctiali .Es noctialis circu/ propria uti infra patebit.Nota tames, diuen
culus quida diuidens sphaera i duo aequalia seeu sim de de insp-
du qualibet sui parte ςquidistas ab utroq; polo; materiali tanq partes eam Integrantes siUE
sunt corporei. tantum nano ex dictis sphae xa materiaIis componitur.Circuli autem in siphaera caelesti quia sunt imaginati ueluti lineae:al superficies . probaer zodiacum:non componunt eala uere S realitetisiquidem corpus ex no corpore ite grati ipostibia Ie eu:ut sumitur ex tertio de caelo & mundo:dc ideo cum dixerit sphaeram materialem componi ex inc Iis istis subdidit:& si tela super caelestis componi intelligitur:idest non uere componitur propter eausam recitatam sed amaginatione. Rubricam itaque praedictam reserens inquit. Horum circulorum alteram uideIicet uere:reliquam uero sphaerarum imaginatione componentium: quidam sunt maiores de qasdam minores ut sensui patet: per sphaeram materialem 8c ratione insea proba .Et est circulus superficies plana in siphaera deseripta: eam partiens in geminas partes. Qui ad hoc ut sit maior binas requirit condito. s.Quarum prima est transeat per centrum sphaerae: idest centrum sphaerae sit centrum eius. secunda conditio consequenter se habens cum priori de adinvicem se inferentes est Φ sphaeram partiatur in duo aequaliarsinam non diuideret in duas partes sequas:non transiret supra centrum. Quod & si in corpore clarissime Medatur in plano tame ita concludo: ita nanque linea recta ad planum do circulum se habets eum partiens: ueluti superficies circularis ad corpus sphaericum.
In circulo itam a b cuius c centrumilineam rectam protraho a c b: per centrum transeunte in a & b extrema applicans: quam maxi mam dico linearum inter eius circunserentiam extra centrum tra,
hi potentium:& non tum non dari maiorem: immo nec aequa lem esse possibile:& est propositio.xiiii. tertii elementorum.Quod . fiesset continges sit eade: ad cuius extrema a centro circuli cd:&ce productis: eonstitutuς est triangulus c de:cuius duo latet ac d S c e per ax primi Euclidis sunt Iongiora tertio d ersedea de latera cd&ce: quoniam duae semidiametri circuli aequivalem eiu sdem diametro a b.igitur diameter a b maior est linea d e: immo omnium Iongissima: 6c consequenter circulus transiens per centr um sphaerae maior est: nec eo datur grandior. Et quoniam Iinea transiens per centrum circuli applicans eius extremitates ad extrema circuli diameter nominata: secat eundem in duas medie,
tales primo elementorum:& si per centrum non transeat diuidit i portiones εἰ partes inama Iesura quia circulus maior in sphaera praeterit per centru eius ea in duo aequalia partietur: Ac ita patet * hae conditianes quae ad esse circuli maioris requiruntur se inferunt perimundo. Et per oppositum patet circulum mυ
45쪽
norem essetqui neque per centriin transiimeque eam in duo medὶa secat:ceu I1nea breuibr diametro in circulo: non transit per centrum neque eundem in aequaIia partitur: ut praecedenri demonstration manifiestatur. Vniuersi autem in sphaera circuli sunt decem: quorum sex sunt maiores propter duas habeρ praelibatas eodirisies:q sunt Aeqnoctialis Zodiacus. lur' ais ingues solstitia. Coturus distingvcs aevo Elia. Meridianus d. orizon.Quattuor uero eorum sunt minores: uidelicet I ropicus cancri. Tropicus c pricornicirculus areticus:& circulus antarcticus.De quibus determinans duo incit: ila primo agit de maioribus: secundo uero de m1notibus ib1. DICTO autem de sex circulis. Circa primum iterum quaturor agit. Primo nanque determinat de aequinomali. Secundo de zodiaco ibi.EST ALius circulus. Tertio in eodem capitulo de ambobus coluris ibi. SUNT AVtem alii duo. Quarto simul agit de meridiano ac orizonte ibi.SVNT iterum duo alii. Determinatio quidem de aequinoctiali duplici de causa aliorum scieriam antecel Iiti prima quoniam omnis nostra cognitio a facillatibus sumit exordium in prologo phy. rex.ii.8e v.methaphyaex.1. Est nanque doctrinae principium a quo facilius quis addiscit: cognitio autem requinoctialis circuli facilior est. Siquidem per eum alii notificantur. Distinitur nanque zodiacus petdeclinate & obliquari ab aequinoctiali: de aesti circuli similiter i sphaera no directe ut aequinoctialis siluati: quare cognitio aequinoctiaIIs est metrum 8c regula in diffiniendo de manifestando reliquos circulos. Secunda ratio sumitur ab eius nobilitate Cum caeteris aequis digniorum doctrina antecellere debet. Aequi Boetialis autem circulus inter omnes est dignior 8c nobilior. Primo quia cum aequidistet a polis munλdi supra quibus primum mobile primo reuoluitur motus eius in ea sphaera describitur. Primum autem mobile longe dignius est aliis sphaeris: quare &aequinoctialis nobilior zodiaco in viii.orbe descripto ε similiter albis.Est & secundo nobilior 8c perfectior ob eius aequalitatem dc regularitatem: quia nanque in sphaera directe siluatur:a polo utroque aequidistans:super quibus tota sphaera mouetur:directe & regula, riter mouetur astendendo descendendo & caelum mediando. Zodiacus uero cum reliquis propter non aequi distare ab eisdem: non mouentur aequaliter. Et igitur motus aequinoctialis regula est & canon motus zodiaci eum regulans de dirigens: non imerito igitur ab aequinoctiali determinationem ichoauit.De
quo prosequens duo agit principaliter. Primo nanque eum notificat. Secundo polos mundi distinguit S inanisestat:qui diffinitionem aequinoctialis i rediuntur ibi. VNDE notandum. Aequinoctialis duplex est diffinitio quid rei scilicet & quid nominis: igitur duo faciens. primo ponit eius quia rei denotante dii, 'finitionem. cundo uero quid nominis ibi. ET DICITVR aequinoctialis. Est nanque aequinoctialis essentialiter& diffinitione quid rei: circulus maior aequidistans ab utroque polorum mundi. Ponitur citaculus loco generis quo conuenit cum omnibus circulis tam maioribus il minoribus:ut autem a mino
xibus distinguatur additur prima differentia scilicet maior: quod intendit auctor p eius diffinitione scili cet diuidens sphaeram in duo aequalia:hanc nan 3 es maioris circuli diffinitionem supra patuit: & possi, it loco diffiniti eius diffinitionem p bene potest fieri ut i topicis Ara.probati mo nanque per eius gen animal diffiniti potest:& per generis diffinitionem dicendo st sit substantia animata sensibilis: quae quo.
tiam conuertitur cum animali:idem est ac si poneretur animalio: ita quia idea est circulus maior& circuIus seeans siphaeram in duo aequalia posivit secundum I primo. At quia circuli maiores plures sunt a quibus aequinoctialis distingui debet ad differentiam eorum adiecit reliquam differentiam uidelicet: secun dum qualibet parte ab utroque poloru aequidistans: qd nulli alioru circulose conuenitivi demonstrat sphaera A patebit inserius: uidistat nanque apolo determinato: secundum omnem sui partem: imiliter ab utroque:tanto nani3 ab uno quantu ab alio remouet: n ulli em magis appropinquas
ET DIOTUR. aequinomalis. Notificat
tria nomina qui aequinoctiaIis appellatur: - , Θ,
Primum est aequinoctialis: quasi circuiti, in AEquinoctialis: qmqn sol tranui per utur π a. nanque sol ab oriente in occidentem ad oti uat die artificiale nocti. Et dξ c1gul'praim ino entem secundo reues tendo:&rinam cum pri ius. Unsciendu ' primus motus e motus prata
mi mobili si hoc enone haere siue celi ultimi
do: dc tempus motum hunc mensurans dies s B
i Gn. v tiris. Unde dies naturalis est tempus mensu- Qrmotus ronali Stadsimilitudine motus ronis arans Scausatum ex reuolutione soIis cum est in micro cosmo .i. ii 1e .cwsit cosideratio a
primo mobili circa terram semel: quM Uu: ere. tore n ereaturas I creatore ibi sistedo . Scia
citur naturalis: quia huiusmodi dici se mOxus e firmamera Npl Det v cotrari 'huic ab
46쪽
dorr5nalis siue sensuali stadisi mrlitudine motus roratur aut minoratur diuersitas apud habumi crocotas mea corruptibilib' aderato ieiteia xδ ne quia imi hon accipit d uersitatui redies ad corruptibilia . rerῖOcIngulus primi monta inferior diuersitas tale temp'seni. . - u motus: qacigit siue diuidit priu3modale .s.sphς biliter uariaret naturalis dictus est dies. M. xa nonai duo aequata a aeqvidistas apolis naudi. cundo modo cosiderat motus solisiquamua est supra orizontem de supra nostrum eterm sphaeriu nobis ostendens eius claritate dc lin. men:ueI in tu fit sub orizonte sole occasielc nocturnae tenebrae in armisperio habitati is inductae sunt. Et ita cosideratus motus:si uide fiat siupra terra& orizante:soacio levoris metis:Qd' artificiali die C db . t . t i - ctus:e nam artificialis dies:tepus mesuras motu siolis suma armis riu: 1 quo tepor eius lumen Oisiit. Tepus uero messitas eiusde motu sub ori te est nox:Anox e te stilis sub orizote datione melatas: νιοπ .cut tota reuoIutio solis circa terra: tinet eius motu suom orirate:&sabeode: ita dies naturalis eotinet die artiseiale dc noetctuti dies attificiatis pars e diei naturalis:ottificialis dictus e:quonia diuersitate - fisbitationu orizontiu dc meridiano' uariacmon enim aequalis est orbus retibus terrae: sicut patebit:ixen, rtio huius:similla qm dies artificialis causa I ex motu solis supra orizote: no e amissi a oritates nisi i res
ctu hilaationaesi no eet nant habitatiomel supra nem sub otia te mouere es, patet: qm qua do respectu .
unius est sapia:respectu alterius sub orizontemouec: 8c hac de causa dieς artificialisleu accidentalis,dia Metus c. Cuius illitas est stam qualitate motus solis supra orizonte:motus aut solis supra orietotelestuuatitate arcus dc spatii ab eo pertransiti: si me motus e regularis sexto p .Qic qualitas spretia seled scripti supra orietote:ondit diei artificialis sicitate Arcus sub ori te ab eode de ptus: duratione n ctis deminrat:.q de reqn arcus supra origore descriptuste aequalis arcui sub eode: dies attiseialis no Narquae:& eos ueter fit mnoctiva.tepus cui' dies artificialis aeqlis fit eius nocti. Sed qm ita Escirculus a Muinoctialisabmqcul orizqnte in duo media pares:si1 de circaei maiores secati pies males: Si,' caeli medietas uis reliqua occultata: iram medietas aequinoctialis supra ori me intercipis: relin uero sub eode:sta risol i eo exist&: se bis sanno retingit. 1 principiis arietis de librae: in suscequinoctialis intersecat zodiacutfacit motu supra oritate: uale motui sub ori te: dies artificialis aequae ncilisse fit iuniuersa terra aequinoetid. mii uero circuli a sole descripti:qa non partiunc ab orizonte istes aeq. Iles:ut patebit tertio huius:sequitur' sola alibi existente ab aequinoctiale fit seqvininae 1 tantu vitar ii hoc circulo sole extite:aequinoctiu cotingit in uniuersis hilationibus: ec hacdeca aequinoctialis notatus I a M. ii in αρμe i. circulus in quo sol cxistens caulat uniuersale equinoctium.Secudoricesime dicis aequator dies N - γ λιν is elis proptereanfiem causam idest circulus in quo stae existente dies artificialis uaturnum sed bis' latur circa rationem nominis:non enim uideturcile existete in aequino mali fieri aequinoetiamummo dises artificialis nocte semper est maior . Omne nan* luminosum corpus illumi topacum minus: phari dimidium eriret .praepositione primae partis respecti Sol autem maior inlota INMinimmo eam ωωκtinet.166. uicibus ex sententia Alphagiani disterentia .r2. Solignara numnat terrae plus medietatem 4 ,
Λ parte medietate minori obscura relicta:& suti parii terrae sol appareti quaeri occultetur: sed praesentia I idni cl
Glis 6 iuminis eius causatur dies: eius uero occultatione nox: dies igitur maior innocte: sole etiam ae r itorem possidente: in eo igitur non contingit aequinoctium: propter hanc causam aequinoctialis lea aequatoris nomen meretur. Secundo dato aequinoctiales medietates: mpta orizontem dc si1b eodem sint aequales:tame ter magnitudinem sol maiori tempore uidetur quam occultatur: de consequenter dies artificialis e nocte maiorindeclarae ex eplari figura : fiat na noctialis abditustis ab orizonte abrin duo media: in punctis a: & b: Sitoe pars circunferemtitiis solis subperior i ori te orientali amotam erio tunc inchoat dies: quando uero eade pars solis erit in occidente b:notu est medietate aequi noctialis petransiuit superiorem: dc tamen dies non est completus: quia sol ib orizonte non est occultatus: immo anim occulteturi requiratur tempus in quo adhuc erit dies artificialis: cum igitur A, Ie existente inaequatore dies artificialis non perficiatur pertransita superiori medietate: sequitur eum esse maiorem medietatis diei ita, turalis: & consequenter maiorem nocte: sole itaque aequatorem te nente aequinoctium minime contingit. In oppositum est ratio sit 'supra adductarquum nanque aequinoctialis ab orizonte quocun γ seu recto liue decliui: in partes aequales partiatur:ut si aera ma issi a rialis ostendit de ratio coeludit: ita st altera eius medietas sit supra ' orizontem:&reliqua sub eodem:&quia i mouetur aequaliterino, tu diurno:etit motus eius existentis in aequatore supra terrani aequalis motui sub terrassexto phy. 5 consequenter tempus diurnum tin, d it
47쪽
pori nocturno aequabitur: eum dies causatur motu solis supra orizontem: 8e nox ex motu eiusdem sub eo ut ex dictis superius satis liquet.Aliis uero indocis Pl existens circulos describit:quorum nullus ab orizonte obligis in partes secatur aequales:quare non causabit motum in illis supra orizomem: motui sub' eodem aequalem:ut in tertio huius manifestabituriquare eo extra sequatorem existente aequinoctium nSerit in sphaera aliqua obliqua. Et dato ς, non esset ratio quare sol in aequatore facit aequinoctium: hoc patet experientia:de praenuam est nanque manifeste:& continuo depraendimus ita esse: g, sole in principio arietis & Iibrae: ubi zodiacus intersecat aequatorem existente: ubique sit aequinoctium: eodem uero ad septentrionem desinante:dies elogantur supra noctes. Ad austrum uero remoto fit e contra:scilicet ς, no. ctes maiores sunt diebus. Ad primam rationem in oppositum concedo solem illuminare plus medieta te terrae: ut ratio perspectiva demonstrat: negatur tamen sequela quando infertur: ergo dies nocte maior: sed ex illa propositione nil aliud sequitur: nisi st in pluri parte terrae est dies:cum stolis lumen est in pluri' parte eiusdem. Sequeretur dies esset longior nocte: si maiori tempore illuminaret: Sesset supra orizontem q sub eodem:ut ex superius dictis manifestum est. Ad rationem uero secundam dico: diem es se non quandocunque aliqua solis pars incipit uideri unde quando de sole tantum partes circunferenti tes ortae sunt N non centrum: non dicitur esse dies: sed sole orto secundum centrum: dies iam existit: eo. dem quoque modo eo occaso secundum centrum: di si aliqua circunserentiae pars sit supra orizontem: Υ dies iam desinit de nox incipit tunc: centro igitur Plis oriente dies inchoat: N eo occidente nox: cuius ra tio est:quia planetae de astra magnam habent quantitatem: igitur sit debeat accipi eorum locus dc motu&: per motum puncti capitur e locantur nanque sedera i zodiaco per puctum eorum: ut alibi habet determinaci:sed non esset maior ratio'caperetur aliquis punctus circunferentiae q alter: ideo centrum accepta rut:ab omni parte circunferentiae remotum aequalem:& ideo tunc dicitur a rum esse in aequatore: quan. do eius centrum est ibi:at quoniam centrum solis non mouetur maiori tempore supra orizontem quam
sub:sequitur quod dies nodi aequatur: sole aequinoctialem possidente. Tertio modo aequinoctialis citaculus: cingulus primi mobilis Sc primi motus nominatus est. Pro quo est aduertendum: quod mundus apud philosophos duplex est.Magnus scilicet positus ex quinque corporib':quattuor scilicet elementa Eeqninto corpore caelesti: omnia aggregans omnia continens &complectens: extra quem ut primo de caelo probatur nihil est:quapropter mundus magnus latine nominatus est: seu microcosmos apud grae cos: quod idem sonat amiς quod est magnus: Eccosmos mundus. Alter est mundus parum a graecis ruferocosmos:a micro quod est peruas de cosmos mundus appellatus:cuiusmodi est homo ut uult Ari. in octauo de physico auditu: qui propter duplice quam cum magno mundo similitudinem habet ut dicit Auer. comen. ibidem nomen mundi sortitus est. Prima similitudo est: st, ueluti mundus magnus S tota sphaera ab intrinseco mouetur motu uoIuntario: & ab intelligentia ei applicata de unita: ita & homo ab intrinseca forma mouetur anima uidelicet intellectiva ei propria: 5e ideo ceu uniuersum mundus est diuctum:ita & homo. Secunda similitudo est:st sicut inmundo magno dantur plura mobilia: quae tandem resoluuntur ad motorem immobilem primum a materia abstractum S incorporeum quod est inrelligentia:ut in eiusdem octauo demonstratu Cita in homine dans plura mobilia motibus diuetfisi ut bia sciunt philosophi id nos experimur: quorum omnium motor immobiIis 5 incorporeus δἰ a materia separatus est initium :qui est anima intellectiva hominis propria forma. Tettia similitudo nostra: qua homo no.
mine mundi conuenienter appelletur ueIuti magnus mundus omnia continet: dc consequenter om nia est realiter:cum extra eum nihil sit primo caeli: ita&homo per cognitionem est omnia: cuncta nanaque cognotat: cum ei nihil naturaliter sit ignotum Soccultum primo de generatione& tertio de ansima. Quarta conuenientia qua man textu prosequitur auctor est: se ceu in homine de paruo mundo dixplex est motus:a duplici uirtute procedens: quoru alter a ratione superiori de itellectuali emanas: rationis motus est dictus: quo ipse homo relictis terrenis θe spretis caducis his-transitoriis: totum uirtuti: m tibus:& creatoris sedat speculationi: qui quoniam finis eius est optimus: dccum ratione de uictoria uirtutis intellectualis superioris factus: rationalis dicitur. Alter motus microcosmi 8e hominis dicitui irrationalis: seu sensualis: a ratione inseriori de sensu procedens: intellectu quasi subpeditato 5c ui cto: quo quidem motu nil curans ipse homo de creatore: rebus diuinis de sempiternis:tantum corruputibilia S sensibus grata diligit de sequitur: contra intellectus omnem inclinationem: inclinatur nanaque homo S intellectus naturaliter ad optimum dc deum tanquam ad finem proprium: ut philosophi morale ν ε sacri theologi determinant. Quod autem in homine detur huiusmodi duplex motus: intel . lectualis scilicet do sensualis: diuinae scripturae praecepta contemplantes de inquiunt de probant. Similiter ec in microcosmo duplex localis motus reperitur: ut in primo huius notificatum fuit: primus scilicet quo primum mobile mouetur omnes alias rapiens sphaeras ab oriente in occidentem ad orientem iterutiniens:in uiginti quattuor horarum spatio: qui quidem morus rationalis dicitur: cum ad orientalem te terminetur:quae cum dextra fit secundo de caelo de mudo dignior e S perfectior occidentali de sinistra omne nanq; dextrum praecellit finistrum: u rectu obliquia:& habitus priuatione: ueluti nant i homine motus rationis de intellectus quoniam ad bonum terminatur rationalis nominatur: ita propter eandem
48쪽
causam motus primi mob1Iis: quoniam ad orientem finitur rationalis nuncupatus est. secundus est motus sphaeraruin inferiorum ab occidente in orientem ad occidentem uersus tendentium:qui quoniam Ω, nis eius est pars sinistra & uilior:irrationalis est appellatus:simiIitudine motus hominis sensualis qui ad uilia&impersecta& bona non existentia tendit. Sed non immerite dubitari contingit: quoniam uideturs, sicut primus motus incipit a dextro:ita de secundus: quare si primus motus rationalis nominandus est: eadem ratione de secundus pars nanque dextra est unde inchoat motus secundo de caelo: modo licet prLmum mobile inchoet motum ab oriente:&consequenter pars orientalis in tali motu fit dextra: tamen sphaerae reliquae inferiores incipiunt moueri ab occidente: de ita pars occidentalis dextra in tali motu di. ci meretur:cum igitur primus motus inchoet a dextro respectu eius: ita dc secundus a dratro:non est ma ior ratio Φ primus d At dici rationalis magis q secundus. Ad quod diceturi tam pars orientalis cloccidentilis in respectu possunt dici dextrae:in respectu dico diuersbrum motuu: unde pars orientalis ea dextra:in comparatione primi motus: occidentalis uero respectu secundi. Simpliciter tamen de absolute dextra dicitur orientalis pars:& finistra reliqua:cuius ratio est: quoniam ab oriente omnes sphaerae moue tur motu diurno de motu uelocissimo:& non tantum sphaerae uerum etiam elementa: ignis scilicet re a ris pars superior:ut uolunt naturales in primo metheo. Ab Occidente uero non omnes sphaerae inchoant moueri:immo tantum sphaerae infimae:elementa uero minime quoniam uero pars orientalis dextra dici tur:respectu motuum omnium sphaerarum simpliciter dicitur talis:quod nanque cuicunque comparetur tale est:simpliciter taIedicitur:at quia pars occidentalis dicitur dextra re diu aliquorum de non omniurimmo sinistra:dextra erit tantum secundum quid: simpliciter autem finistra: de quia denomiatio fit ab eo quod est simpliciter: de non quod est tale secundum quid: sequitur si primus ab oriente incipit a dextro: di motus secundus ab occidente de finistro: εc consequenter primus motus rationalis: secundus uero irrationalis conuenienter nominatur.Ad propositum primum regrediendo dico:Qquia aequinoctialis in primo mobili descriptus in medio a polo distans utroque cingit huiusmodi corpus: de consequenter motu3 eius primum'rationalem dictum:cingulus primi mobilis seu primi motus: uel motus rationalis tertio modo est nominatus. B. leopoldus de circulis sphaerae sic ait. Ad intelligentiam circulorum ponatur homo directe stare sub aequatore:in uero citro terrae. T unc intellige respectu iIIius stantis: unum punctum in oriente in sphaera caeli:& aliud in occidente: rtium in septentrione:Quartum in meridie: Gintum
directe Spra caput stantis: Sextum illi oppositum in angulo terrae: Septimum in Ioco ubi stat ille: Hoc facto intellige circulum exire a primo puncto orientis: qui procedat per amith stantis per punctam occidentisiper angulum terrae ut redeat unde exiuit: θc hic est aequator:cuius poli sunt poli mundi. Sectane a puncto septentrionali:& transeat in zenith per meridiem de angulum terrae. Et sic est meridianus:ter exeat ab oricte p puctu septe trionis de occidetis 5e meridiei:&redeat un exiuit: Et hic e ori . Cetru omnium est inter pedes stantis. Item exeat circulus a latere aequaroris. Vtrobique in amplitudine fere di. 2H.graduum: de circum ducatur ut redeat unde exiuit: Et hic est circulus et lacus: circulus arcticus est qui circuit polum in distantia .r4.graduum:& ita anta inicus. Nota st ut dicit Morgius Purbachius in theorica octauae sphaeraest non lem sole existere in principio arietis &librae primi mobilis: necesse est Q. esse aequinoctium:sed stat antea suisae MI postea suturum es :propter motum accessus di recessus octauae Jsphaerae:ideo dicamus auctorem intellexisse uel secundum opinionem piole. cum tempore suo no adhuc esset cognitus motus octauae sphaerae: uel dicatur quod debet intelligi in fit aequinoctium quando Sol est in principio Arietis & librae uel prope. Nota iterum se huiusmodi tempora aequinoctiorum non sunt sexa:immo continuo uariantur: ex quadam diuersitate neglecta: quae est in computatione annorum romi norum solariam:unde tempore nostro aequinoctium uernale dicitur esse die undecima marcu: Et aut anale. 4.septembris:tempore autem.xpi fuit ingessimaquinta marcii&.2 septembris. ln ς v. J UNDE NOTANDUM. moniam aequa
e torem per polos notificauit polos declarat.
Unde notandum φ polus mundi quI nobis lem Sunt caelo immobiliarper apparet: dicis polus septetrionalis: areticus axim supra quo caelum reuolui imaginat uel borealis. Septetrionalis diei es a septetraonet terminantia: de quoniam axis est linea rectat
hoe est minori estura septe trion qae
rit bos. quia lepte stellae quae sunt inurba raro A in caelo bini poli: supra quibus caelum mouemouentur ad moda bouis :cu sint propiρος po/ tur: quorum alter nobis semper aparens: tri lo. Vel dicunt illae septe stellae septetriones: ua bus est dictus hominibus:septentrionalistae
Arcticus quidem dicitur ab aretosqisa. Est enim iuxta maiorem ursam. B
uoci eli urin euntibus: imagine ursam minorem constituorealis ue entibus:quae quidem imago septentrio dicta
49쪽
est: a septem&trion quasi bis hoc est ursa rodibitur: qica est in 1lla parte aqua uenit bore
nor ex septem stollis integrata ad modu3 as. Polus uero oppositus dicitur anta reticuS
houis tarde motis: nam tellae prope polum et
varde mouentur: si quidem circuit 1 eausant quasi contra areti minores quam a polo magis distantes. Aut cum poIitus: dici septentrio dicitur a septem M aerion idest sici tur ec meridioalis plenteriones:&septem stellas partes potarc exinertem eriterentes 5c circuentes:quia igitur huiusmodi T . , Polus propinquus est ut e minori septentrio dieaeli: dicitur etini nominatae ab eandem septentrionalis A am australis: quia ipse dict' est Arcticus Oeappellac ab arcto parte a
quoniam stellas continet plures qua; minor qua uenit aulter. ursa ut patet ex Almag. Ptolemae. S: Aspho. Ista i gitur duo pupro quarum imaginum situ de figura consipi in firmamentociatur Iginius: iopere quod de sydetibus eo,
1truxit α earum imaginibus. realis autem . . t.
aut aquilonatis tertio dicitur: quonia uersuς poli mundi: quia partem illam terrae positus est: ex qua huius, sphaerae axem ter ipumasntra
modi uenti perflant ad nos Alter uero polus minant re ad illos uoluitur mundust quorumnaliter nomina sortitus est: dicitur nanisam QCciuitatur. Vnde uirgilius in primo georgico tarcticus:Meridionalis&Australis: antat rum. Hic uertex nobis semper sublimis. at illucus idest contra Sopposimas aristico polo; ab sub pedibus stix atra uident manesin profundi.
an quod est contra &arcticus: diametraliter nanque opponitur polo aretico: cum uter cheiusdem axis per centrum mundi transeuntis sint termini εἰ sines: ut supra manifestiam est. Meridionalis autem:quoniam respinu habitationis nostrae uersas meridiem: hoc est tam poIus ille qua meridies a summitate capitum nostrorum ad partem eandem remouetur: nam quandocunque astra obtinent meridia,num:a Mnith nostro remotae: ad polum hunc appropinquant de astris loquor erraticis quae sub zodiaco seruntur:cum itaque tam polus quam meridies k locus meridiei planetarum de solis:praecipue ad eande; partem uersus declinent:a meridie nomen accipiens meridionalis polus denominatus est. Australis uero ab austro flante ex parte illa terrae:uersus quam polus praedictas declinat: DFropter ob istam conueni entiam polum australem ab austro ueto appellarunt:hic quidem polus nobis semper est occultatus re sub orizonte depressus: quantum alter eleuatus: ut demonstrat sphaera materialis N ratione comprobatur. Esto nanque in centro a: sphaera b c d e: cuius poli c aristicus:& e antari cus: arim cae terminantes: otio zon uero b a d:siphaeram in duo media partiens: aemisphaerium ui delicet superius b c d:de insetius d e b:θc quoniam axis c a e: transit per centrum totius:ut patet ex ptimo huius: sphaeram partietur in duo media:qua de re medietas b c d: uatur medietati c d e: ex 'bus arcu communi e d: ablato: per communem animi conceptio nem:restabit arcus b c:eleuatio scilicet poli arctici supra orizonte: aequalis arcui d e: depressioni scilicet poIi an tarctici jub eodem: tantum igitur arcticus polus eleuatus apparet: quantum antaretieus depressus occultatur: quod est intentum: de hoc inquit Virgil. primo libro georgico.hic uertex idest polus arcticus:nobis sempermanisestus & sublimis:& ideo dicitur uertex:quoniam supra capita est altus 8c eleuatus. At illum: polum anta inicum semper ocul tatum stix atra manesque profundi uident sub pedibus: Ac est potatarum locatio qui ita proserunt insesse ceu sensibus apparcnt: ap paret autem nobis illud quod est siub orizonte esse sub terra: ubi ei fernus ideo poluanta retica sub orizonte ab inserno uideri est..B. Macrobi' de polis sic Ioquitur: Cum uero semper circa terra ab ortu in occasium sphaera uoluatur. Uertex hic qui septentriones habet quoquo uersum mudana uolubilitate uertatur:quoniam super nos est:semper a nobis uidetu ac semper ostendit arinos oceani metuentes aequore tingi: Australis contra quasi semel nobis pro habitationis nostrae positioe demersus: nec ap
50쪽
sse nobis: unqua uidetur: nee si dera sua: quibus εἰ ipse sine dubio in niter: ostenditi A.gellius Libro se
cundo capite .rti de septentrione fie ait: Uulgus itaque grammaticorum. Septentriones a solo numero stellarum dicto* putant:Triones enim per se nihiI lignificare aiunt: sed uocabuli esse silpplementum sicut 1 eo in quinquatrus dicamus st quini ab idibus dierum numerus sit: atrus nihil: Sed ego quidem cum.L. Lelio &.M.Varrone sentio qui triones rustico certo uocabulo boues appellatos scribunt:quali quosdam terriones:hoc est aradae coledael terrae idoneos:Itam hoc sidus et, a figura posituram ipsa: quia simile plaustri uidetur:antiqui graec e audi civ dixerunt:nostri quot ueteres a bubus ivlictis septentriones apsellarant:a septem stellis ex quibus qua fi iuncti triones figurantur: Preter hanc opinionem id quo uarro addit:dubitare sese an propterea magis hae septe stellae triones appellatae lint: quia ita sunt sit emi ternae stes Iae proximae quael inter sese faciat trigona ridest triquetras figuras: Ex his duabus rationibus quas ille disexit:quod posterius est:subtilius elegantius p uisum est:Intuentibus enim nobis in illud:ita proλmodii re erat :ut ea fiorma esset:ut triquetra uideretur. Quoniam autem dictum est stellas polo propinquiores tardius moueri:quam stellas ab eodem distantes:ne locus dubitationis remaneat: quaIiter hoc uerificetur cosequenter speculabimur: quaerendo an uerum fit quod stellae polares tardius aliis moueantur: & uidetur
quod non quia eius quod regulariter mouetur:partes aequaliter quoq; feruntur: nec altera tardius aut cralerius altera: caelum autem mouetur aequaliter ut sensus manisestat:& physicae rationes concludunt:& est principium astronomicum quod motus diurnus fit regularis: quare omnes partes caeli mouentur aequali uelocitate: non igitur stellae polo proximae tardius. Secundo continuum est cuius morus est unus: quimio metha. caelum autem in omnibus eius partibus continuatur: unus igitur est omnium partium motus: idem autem motus non potest esse tardus'uelox:quare partes polares no mouentur tardius reliquis a polo distantib'. Grtio eadem intelligentia mouet totam orbem de omnes eius partes:partes autem poIares minores sunt quam distanaes ab eo: igitur super eas eadem intelligentia maiorem obtinebit proportio ne:a maiori uero proportione morus allocitatur: quate uidetur sequi totum oppositum ei quod vicebas:
quod scilicet partes re stellae propinquae polo non tardius: immo citius mouentur. In oppositum sunt de philosophi omnes 8e astrologi uolentes polum nullo modo moueri: immo fixum esse ad cuius immobili
tatem tota sphaera defertur:aliae uero omnes partes circulariter mouetur:quaru quae propriores ei tardi ': quae uero distantiores celarius: unde aequator diei: quoniam a polo utrol aequidistans remotissimus est: uelocissime mouetur.Et hoc ide experientia horu inseriorum comprobatur:uidemus nant in motu rotaeaxim eius immobilem omnio parmanere:partes uero rotae omnes circuere:quarum quae propiquiores axit ardius:& quae remotiores uelocius:rotae uero suprema pars de circulus superior omnes summi motus uelocitate. Etiam in superiori sphaera si quis speculabitur idem depraendet: videmus nan* stellas proximas aequatori uelocissime motas: oriri de occidere & in die naturali circuitum magnum describere: quae uem polo aquilonari tarde: de ita paruos in die perficere: θ sensus non percipiens immobiles earum plurimas em3ciat: sicuti dicitur de stella aquilonati a nautis no modicum obseruata: quod sit immobiIis ob propin, quitatem eius ad polum arcticum:quo fit ut tarde deseratur. Pro determinat ne huius quaestiois est aduertendum primo:& licet circulatio sit species motus Iocatis: aIiud tamen nutritur ad aequalitatemtus circulatis quam motus simpliciter: quoniam natas de ratione motus abloiuae est: quod fiat in spatio nil aliud ultra hoc requirens tunc motus dicitur aequalis: qn spatium in eo pertiansitum aequatur te ri:hoc est quod in temporibus aequis aequalia sipatia sint pertransita: st si haec adinvicem non aequens mitus inordinatus est & irreguIatis:ut sexto physi.ostenditur. Sed quia motus circularis ultra spatium requLrit centrum:omnis nant circuit' fit circa centrum:spatio non sufficienti: ad aequalitatem motus hui' n5 sufficinimmo non requiritur aequalitas spatii descripti in tempore aequati: sed circa centrum angulorum aequitas requiritur:ut illud uelocius circuere dicatur:quod maiorem angulum tardius: quod minorem: d quod aequalam in eodem tempore aequaliter. Vnde si duo mobilia mota circulatiter in aequali tempore:in centro caussant angulos m es:& fi sipatia inaequalia: ualiter orcuul:mouens autem minime.
Exempli ca supra cereo a: sit primu mobile b c d vi de sphaera Iudae fg h i: quorum partes b εἰ ramul iunctae capianc: p quas scilicet ea de Iinea a i b transeat: quae smul motu diurno moueantur i tantu: quod in spatio sex horarii b: in ci& fin g perueniat: per quae si linea recta ag c ducatur:a centro mundi cum priori angulus b a c: & qu idem est fa g eausatus est: in eodcm igitur tempore hoc est i spacio
sex horarum:tam primum mobile quam sphaera lunae: angulueumdem causarunt: igitur aequaliter ginbo circuerunt:non tamen moti
sunt aequaliter si quidem spatium b c a primo mobili: sit sipa cio:fira luna pertransito maius:ut manifestum est: de ita dum ex e Id primum mobile: Iuna ex g in Λ:angula c a d:causando motae sunt: de eodem modo dum faciunt arcum d e:de h i e bα Langulis se