장음표시 사용
141쪽
nihil certius ad pra criptites sibi sne peruenli
Ita Orator, licet ijs diligenter consideratis,quae ad dicendum ma imam vim afferunt, apposite dicat ad persuadendum,non' tamen semper per suadet, cum interdum apud eos verba faciat , quibus nihil potest persuaderi. Quare cliis oΩficium erit, dicere apposite ad perstiadendum , finis vero persuadere dictione, idest O tione .
cmd intersit intentiscium, remeti. O Ffieiuni & hnis in hoe differunt, quod in
officio, quid fieri debeat, consideratur :in fine vero,quid officio conueniat. vel officium id est,quod quisque debet facere; finis vero, cu Ius gratia illud fit, tanquam terminus, &anma, tutum rei faciendae. ut Oratoris officium est dicere apposite, vel diligenter excogitare, in medium aflerre ea,quae sint ad persiuadenda accommodata : persuadere vero, in huius gratiam res excogitantur, & dicuntur, erit finis, tenninus, & institutum oratoris . Dicitui diutem officium ab erficiendo, quod sit illud. quod quemque pro conditione suae persenae
lex est. Quaedam est malo. De Materia
ris, ex qua aliquid fit, non tamen in sua substantia permanenti, ut cibus
142쪽
i eman nis materta & elementa trium, quod sui corruptione componunt; quaedam est materia compositionis,ut lapides, ligna, & id gen ali materia domus i. I Quaedam est materia inhaesionis, ut substaima, cui omnia insent. ac cidentia. Quaedam in materia.mutationis sub stantialis; sive sub diuersis formis, modo sub una , modo sub altera serina substantiali mue . nituri de de his non est sermo. Quaedam est ma teria artis, quae alio nomine subiectum dicitur. in qua artifex sciens & speculator versantur tsi aedificatoris materiam domum dicamus, Α - stronomi delum , quoniam in ijs aedificator, MAstrono xerantur: & de hac est sermo, dici ' musq. omnes scientim, & arteri prςter Orat riam,& Dialecticam, subiectam aliquam mat riam, circa quam pr cipue versentur, habere . Nam Grammatica sermonem, siue orationem Gngruam habet; Logica Sylogismum, vel en*rationis,Philosophia naturalis, corpus naturale, vel ens mobile Medicina corpus sanabile; Me- taphisica ens inquantum ens ; sacra tandem . Theologia Deum sub ratione deitatis Oratoria autem facultas nullum habet determinatum genui , aut certam materiam, in qua versetur, cum de omnibus rebus communiter & probarbiliter in utramque partem disputet. Res igitur omnes verisimiles & probabiles, quae ab hominum opinione dependent, & in disputationem cadere possunt, sunt Rhetoricae subiecta mate- via. Oratoris vero, si Hermogeni, credimus
143쪽
quaestiones ciuiles, quod in his orator nn hibversetur , vel quaestio simpliciter , ut Cicero, Plato, & Aristoteles censuerunt.Ex quo planum est , in hoc facultatem Oratoriam ab alijs artiabus, & facultatibus differre, quod reliquae propriam ac certam materiam, quam nactant, &in qua versantur, S extra quam omnino mImia quam egrediuntur, habent; haec autem deo nibus tractat, nullamq. habet definitam regio nem, cuius terminis septa teneature dci ideor non immerito eam artem communem Aristo tescs appellauit, cum de rebus commanibus &incertiS,quae audientium animos phobabilitate tantum percutiunt, S contrarijs argumentis facillime euelli possunt, tracteti Z sinitio .PZur
Vaestio est dubitabilis promptio p& id,
circa quod totius cause carta' 'vertitur , Controuersiamq. gignit, masstionu autenvduo sunt genera, alterum infinitum , odi taci Thestin, Cicero in topicis propositu in,in harib tionibus consultatione Pristianus positionem dixit, ut quando gencratim de aliqua re sumu muS, nulla personarum, temporum, siue locoruhabita ratione, ut sit, ne bellum gerendum, cinienda amicitia, expetenda eloquentiar alterum finitum,quod Hypothesin Graeci,Cicero in par titionibus contr6uersiam, in Topicis causam
appellat,& id est, de quo aliquid quaeritur, sed
144쪽
eertarem persenariim, locorum, temporum attionum habita Tatione, ut, sit ne Serenistimo Sabaudiae Duci aduersus haereticos, Turcas, &alios religionis Christianae teterrimos hoste bellum suscipiendum, an Mansiredo Augusto sit naturali, ac morali Philosephiae studenduin; antempore belli,Cauari uxore ducere liceat.Thaeis sis praeterea a Rodulpho Agricola lib. 2. cap. 8.quaestio praedicativa; hypotesis vero conditio natis apsaellatur. Hoc exercitationis genus ad augendam eloquentiam non mediocrem utiliatatem affert, & ideo in dicendis, & conficiendis tharsibus plurimum Iaboris pueri, ad magnum opus declamationum perducedi debendita si mer a. Quaestionum praeterea aliae ciuiles,quae ad earantum spectant,quae id ciuitate usurpantur,ut sit ne construendum palatium, reficienda temnpla, instaurandae domus, quae aedificiorum ruinis ciuitatem deformarunt: aliae contemplatinuae,quae sola animi ratione explicantur, ut sueritne mundus creatus in tempore, Vel ab aeterno, sit ne coelum empyreum,&C. tQuaestio finita, siue hypothesis ad infinitam
interdum reuocatur, ut Cisero, Archiae Poetae
doctrinam summis cxtollens laudibus,copiosis sime praestitit,dum de humanioribus litteris,&poeticae lacultatis prestantia clegantissimς disi putauit.Reu0catioautem fit hoc modo: Sit haec quaestio finitarAn Alexadro sit studendum Rhetoricae, huius finitae quaestionis pari infinit: ε
145쪽
haec erit, an sit studendum Rheto inae, exornet hanc partem orator, ostendatq. rationibus, de argumentis studendum esse Rhetoricae,reuocabit ad infinitam , finitam quaestionem, . Qualis, s quid sit Ora r. iCVm Oratoris fidem esse, perseadere ora.
tione, & fidem facere,dictum sit , multoq. Acilius & celerius ijs, qui in morum integrita te,ac vitς probitate suum studiu posuerat, or tori totis viribus contendeddu erit,ut credatur rectam vivendi rationem exerceat, moribuSq. se quam honestissimis, & integerrimis, quo facilius propositum sibi persuadendi finem conis sequatur: nam cum oratio non solum auditore, ad que habetur,& rem ipsam, de qua habetur , respiciat,sed etiam,& multo magis ipsum Oratorem, a quo habetur, & in eo mores & vita considerentur, nisi probatis sit moribus, haud Poterit persuadere, cum vix ijs, qui aliquo se adstrinxerunt stetere, fides habeatur, nisi eo se tantur orationis genere, quo viri boni existi-inentur; tunc enim ijs creditur , non tanquam malis, sed tanquam ijs, qui boni oratoris speciem induerunt . Praeterea, qui persecti oratoris nomine florere voluerit, illarum saltem scientiarum c gnitione,quas ingenuas, vel liberales communiter appellamus, & praesertim in historijs, quae non modo maximam ad persuadendum vi habent
146쪽
babent, metiam auditorum animos summa zetinent de atione,praestare,& excessere debebit, ut sacilius de unaquaque re proposita
: oratoris partes quinque sunt, inmenire quidi ' dicati, deinde inuenta disponere, deinde verbis ornare, post memoriae committere, tandem
Inuentio est eorum excogitatio quae dicenda quae causam probabilem reddant.. Dispositio est rerum inuentarum in ordinet' distributio. kloquutio est idoneorum verboru& sententiarum ad inuentionem accc moda .' tio. Memoria est firma orationis Oceptio. Pr duntiatio est rerum & verborum, corporis, vocis cum venustate moderatio. Sciendum est,
Aristotelis tempore nondum actionis & pr nuntiationis praecepta tradita fuisse , sed tantuinuentionis, eloquutionis, & dispositionis:ver quoniam non satis esse videbariar, inuenire,et qui, & disponere, nisi etiam quod inuentum dc dispositum est, pronunciaretur, maximaq. in pronuntiando vis existeret, cum eam corporis eloquentiam Cicero vocaverit,pronu'ciationς
additam fuisse, quod maximam in dicendo 'habeat. Cn. enim Lentulum non alia a Pue iam in prςstantissimorum oratorum minerusi relatum, proditum est, nisi propter actionem. Apud Romanos H0rtenuus, & C. Gracchus proximam a Cicerone dicendi facultatem assequuti existim ali sunt, propter
147쪽
nis dignitatem; Gracchus enim iis defessa se
tris nece totius populi lacrymas concitasse dictus est. Consistit autem actio potissimum in voce, ad singulos animi motus concitandos; vi dedum q. est quando magna voce uti oporteat , quando parua, & quando mediocri; nam ir cundia vocem acutam' crebro incitatam,& crebro incidentem desiderat. miseratio vocem sexibilem,plenam, interruptam, flebilem. metus, demissam, haesitantem, S abiectam vocem postulat. voluptas lenem, teneram, hilaratam ac remissam,molestia, genus quodda vocis graue , & sono obductum . De partibus Orationis in ordine ad dispositionem. O Rationis partes quatuor sunt, quaru duae, propositio scilicet,& probatio, sunt necessaris ad facienda fidem; duq vero, scilicet exordiumin peroratio, ad mouendos animos adhuhentur,nam qui aliqua de re verba facturus est, primum omnium prooemio, quod est orationis principium,quando opus est, utitur, ut auditorum sibi beneuolentiam conciliet, deinde rem ipsam proponit, & eam rationibuS,& argume- tis cὀusamat, tandem concludit,& per summa Apita riserit, quς in tota oratione probata sunt.Sub propositione continetur narratio,cums6n possit Orator proponere, nisi proponendo kni ipsam narret; sub probatione vero confirmatio, di resutatio,quia, dum Probat, confir-
148쪽
mat, & eonfirmando aduersariorum repellit
Quid sit unaquaeque barum partium DBooemium siue exordium dupliciter potest
considerari , vel per te, vel per comparationem ad auditorem. Prooemium per se consideratum nihil aliud est,quam propositio quPdam earum rerum, quae tractandae suscipiuntur quo prooemij genere, Cicero, Aristoteles, &multi Poetarum utuntur, a rebus enim ipsis Orationis principium sumunt, Virgilius enim Poetarum facile princeps, quatuor carminibus Georgicorum materiam complexus est.'Per comparatione ad auditorem consideratur prooemium,cum efficere studemus,ut amice, attente,& intelligenter nos audiant, quod tunc conia sequimur, cum rei,de qua verba facturi sumus, utilitatem proponimus, & sic definitur : Exo dium est, ortatio auditoris animum idonee comparans ad reliquam dictionem. Disserunt autep mium,prologus, & prolusio, licet ad eum dein finem attineant, scilicet ut audientium fauorem promereantur, quoniam prosinium dicitur esse solutae orationis principium. Pro logus poematis initium , prolusio ver0 praeparatio quaedam auditorum ad cantiones audie
149쪽
MAxime necessarium ac proximum pro mij munus illud est,docilem essicere auditorem,quod tunc maxime consequimur, cum
statim orationis initio, qui sit finis institutae
orationis, quibus de rebus agatur, quem ordinem in dicendo sequi velimus, breuiter explicatur; verum si id, de quo semus dicturi,aperintum tque inanisestum erit, & oratio breuis, nihil opus erit uti proqinio tanquam non necessario. Caeterae autem proqmiorum species quibus passim Oratores utuntur, sunt veluti remedia quaedam communia, quibus iudicum animos, si sorte fuerint offensi, nobis conciliamus , ut causae faueant. Huiusmodi prosmia omnia ducuntur, vel ab oratore ipso,vel ab auditore, vel a causa,vel ab aduersario. Patronus siue defensor, cuius interest aduersarij crimina diluere orationis statim initio, eu, cuius patrocinium suscepit virum probum esse ostendet, di dicetq. se ita probitatis honestissimaeq. vitae amatorem esse, ut vix adduci possit, ut scelestissimos homines tueatur. Cicero enim Mil nem defensurus fortissimum virum statim appellat, & bonum, & de Republica benemeritu.
Lucium Flaccum vehementer in exordio commendatiquod maiorum suorum virtutem λGequauit. Aduersarius, & accusator eadem est
praestiturus, sed commodius in ipsa peroratio-
150쪽
M Tne , in qua multis eriminibus congestis debet Iudices in reum infam mare,docereq. illum esse improbum,quod diligentissime prosequutus est Cicero ultima actione in Verreman qua breus. ter eius omnia sagitia, & scelera repetit . .
Ab auditoris persona duciantur exordia, quaydo nobis eum conciliamus, di attentum reddis mus. Quatuor sunt praecipue quae auditores at tentoS reddunt,reS magnae,reS propriae, S ad
mirabiles,res denique iucundς:& obseruandum est, non esse proprium solius exordij capta attentionem, sed omnium partium commune, fortasseq. magis necessarium in alijs partibus quam in exordio: nam orationis principio auditores sua sponte sunt attenti, neque artificio egent, ut excitentur; idcirco non solum capta.da est attentio in exordio, sed etiam in alijs partibus, quando reS postulat. Cicero enim in med ijs orationibus iudices ad attente audiendum excitauit .
sualia debent esse exordia . EXordia debent esse sententijs instructa, &causarum maxime propria. In demonstra liuo genere poterit Orator orationis principiupro arbitrio unde voluerit silmere, licet exordiusti nullam habeat cum ea re, quae laudatur& vituperatur,similitudinem aut cognationemrvcrum illud videndum est, ut paulatim ad Cau sam veniatur, & cxtrema exordij pars, laud I a tionis