장음표시 사용
61쪽
causa existimet suisse suscepta, & sibi ipse,cum
culpam agnouerit, psnam imponat. Sextum caput,amicitia est,in qua haec prima lex seruari debet, ut omnia amicorum causa ἐquq honesta sunt,nihil quod turpe faciamus.Deosncijs amicitiς videant Ciceronem, & Arist telem Ethicorum decimo. A iustitia igitur tamquam a iundamento, & sentina aliarum virtu- . ltum poterit quis laudari; est enim virtus, ve inquit Aristoteles primo Politicorum, adeo necessaria, ut nullo modo fieri possit,ut ciuitas habitetur, si ea absit; immo quarto eiusdem operis ait , rempublicam statim dissolui atque interire,propter iustitiς violationem, ideo Hesiodus eam esse Iouis filiam, & Virginem,quod iustixiri Dei similes sint, atque integri,censuit. De Temperantia.
CIcero in partitionibus, & in libro officiorie
Temperantiq nomine eas omnes virtutes
comprehendit, a quibus bene morati dicimur, i
in quibus maximus est ornatus vite, OmniSq.. fperturbationum animi sedatio, et rerum omnium modus , ut in omnibus vitς officiis et partibus moderatio adhibeatur, nihilq. indecorum, nihil nimium sit; ut liqc una virtus beatitatem quandam videatur imitari. Vnde Plato in Charmide,temperantiam, vitae hominum custodem appellat. Idem in Gorgia praecipit, ut qui felix ac beatus esse velit, temperantiam
62쪽
exerceat . Zenophanes nihil in homine malum nasci posse dixit, qui temperantiam, quae fa-pientiae fundamentum est,amplexus fuerit. Sit ergo huius moderationis primum quasi funda-
Uentum, quo caetera uniuersa nitantur, Ut retineat sua unusquisque,non vitiosa,nihil contra naturam contendat: sed videat, quid quisque habeat sui, eaq. modex tur . nec experiri velitaquam se aliena deceant. id enim quemq. ma xime decet, quod est suum cuiq. maxime. Sed, cum nimia rerum omnium imitatio, quam aD sequi nequeat, praetermittenda est, tum vero maxime ea, quae vitiosa fiant, cauenda. primum
ergo caput laudirierit si perpetuum, & aequabi- Iem vitae cursum sequutus sit natura duce : si numquam ab ea deflexerit, sed eam Ducem magistramq. in omnibns adhibeat. Sed multi sunt vitae status, quibus propria debent accommodari modenationis, decoriq. Praecepta et ac primum quidem unusquisque
propriam sibi quandamviam imprimit,& quasi
personam imponit, quam in hoc humanae vitae Theatro gerat, ut alii Philosophiam, alij iuris prudentiam,alsi medicinam amplectantur:Mercatura alijs placet, alij alias artes sequuntur: ut autem in eo genere viis,quod semel elegeris; Perpetuam aequabilitate retinere possis, debes ab initio certam quandam eligere vivendi rationem , & opanes actiones tuas ad eum tam quam ad finem referre. Pleriq. parentum praeceptis imbuti, ad eorum consuetudinem, morumst,
63쪽
remq. deducuntur plerumq. tamen ab his diascedimus, cum aut magnitudine animi maiora spectamus, ut qui sunt obscuris parentibus o tir aut id potissimum sequuntur,quod in vulgo plurimum probatur, in quo plerumq. error, repeccatum in eligendo contingit. Sed ij demum laudandi sunt, qui ab ineunte aetate, aut opibmis praeceptis imbuti, aut ingenii felicitate ea sunt ingressi viam, quam constanter maxima semper cum laude tenuerunt: sed in eligendo vitae genere,potissimum Dei laudem spectare debemus, & eam amplecti, in qua maior Dei gloria, & laus esse possit. Alter status est,iu mio fuimus,aut a casti,aut a sortuna positi: nam dignitates, Imperia,M gistratus, fortuns praemia sunt. Debemus ergo in huiusmodi statum cam inducere persenamquam res ipsa requirit: immo vero naturam aiu.
id adducere & cogere, etiam si aliena sit;vi,qus est in dignitate Imperatoria constitutus,debet se pro viribus ad maiestatem componere . Ille ergo moderatus erit, qui,quod unaquaeque dignitas postula exequetur; ut, si iudex omnibus iudicis ossiciis, muneribusq. fungatur: itaq. si quem laudabimus iudicem,omnia,quae in ita,
Ce requiruntur, ei accommodabimus .
Tertia videndi ratio ea est, quam a natura accepimus, quaeq. nobis est cum caeteris omnibus hominibus communis:in quo illud est tamquam fundamentum iaciendum, ut videamus' quantum hominis dignitas caeterorum anima - , tium
64쪽
tium immanitatem antecellat, quod cum cognouerimus, & curam hominis,prupriam q. diagnitatem perspexerimus, eam si cum perpetua aequabilitate retinuerimus, moderati vere, &temperati erimus. Sed ea temperantia potissimum versatur in moderandis animi assectibus, qui quamuis multi sidi, possunt tamen ad duo genera reuocari, prim ad eam animi partem, quae ea,quae nocitura videretur,repellit,& a philosophis irastibilis appellattir,altera est, qua talutaria appetimus,& cupiditas non inatur.Ita- q. si ratio, tamquam in arce constituta, ita illis allactibus imperet, ut, reductis remissisq. h
bedis, eos aut coerceat cum se eiserunt, aut i Xet,cum res postulat, i vere temperans existimandus est.
Primum autem prςceptum est,uoluptates,ad quas potissisimum cupiditas sertur,& praesertim belluinas, ut homine indignas,repudiare . Secundum est moderatio in victu, ut ad ciba
valetudinis causa, non voluptatis accedamus , cum naturam stiamus paucis esse contentam , nec expetere, ut deliniatur, sed expleatur.Vide
Senecam passim, sed praesertim in libello doquatuor virtutibus moralibus . .
Tertium est cultus corporis sine sordibus, sed cum munditia non nimis exquisita, sed quae fugiat rusticam quandam,& agreste negligentia,&potissimu mulierosum omne,& molle fugiendu est,incessus non Eunus seminarum more,notard',ut popai sercula,nec cu nimia celeritate.
65쪽
Sed presertim in sermone,maxima adhibes
da diligentia est, ut moderatio retineatur, a turpibus temperemus , sermones utiles magis, quam faceti: miscendi interdum strijs ioci, sed temperati, risus non immodicus,non pueriliter effusius,non superbus,non surtivus,& malignus, non alicuius malis euocatus, parcior in laudando, parcior in vituperando, detrahens numqua, illud etiam videndum , ut vicissitudine in se mone utamur, cedamus aliquando alijs, absit perturbatio,vi eos, quibus cum agimus, diligere videamur. Illud vero ineptissimum est, de
suis laudibus in familiari sermone apud alios
predicar . Nec vero minor moderatio in actionibus
adhibenda est ; quod consequemur, si loci, si temporis, si eorum, apud quos agimus ratione habeamus. Vide Cie lib. ossiciorum, Senecam
P Rudontiae nomine , Cicero cognitionem
intelligit, sic ut ea scientias uniuersas comprehendat. Itaq. ad hunc locum reserenda sunt Omnia ea, quibus aliquis laudari possit ob e cellentem aliquam scientiam,atque doctrinam. Sed hoc potissimum notandum est,duo esse genera disciplinarum; aliae enim in sola cosnitione , & animi cogitatione versantur : alijs vero necessitates quaedam impositae sunt ad agendualiquid, quod hominum societati utile sit. Nquamquam in primis plus inest dignitatis,aliae
66쪽
tamen, quia plus utilitatis habent magis jaudantur, ut Theologia.I. prudentia,medicina, quarum omnium scientiarum officia nossie debet orator,ut ea,ad eum quem laudat,accommodet. lSed ea demum vere prudentia nominatur.
quae in agendo posita est, nihil enim recte,nihil laudabiliter sine prudentia geri potest, & a
Cicerone in partitionibus , parte de gener demonstrativo,diuiditur in domestica , & civilem: Demosthene est, cuius praescriptione familiam, bene sapienterq. regimus, remq. familiarem administramus De qua prudentia vide Aristotelem in Oeconomicis, & Xenophontem in dialogo, qui Oeconomicus inscribitur, &ideo laudandus is maxime est,qui prudenter &sapienter vitam instituit, atque totam familia suam optima ratione moderatur. Ad ciuilem, quam Polytica graece dicimus, pertinet Reip. administratio,cuius munera numeratur θ Cras. so lib. I. de Oratore, cognitio iuris, & legum Reipub., factorum foederum, causae denique ciuium sociorumq.,& referri debent ea, quae aaboni senatoris institutum pertinent. Hinc eos iomni laude dignos iudicabimus, qui in adminia stratione Reipub. se prudentςr gesserunt, Veapud Graecos Solon, Aristides, Phocion, apud Romanos Cato,Fabius,Cicero.Communia prudentiae praecepta sunt, primo, ne incognita pro cognitis habeamus, id discamus, quod scire
67쪽
plecti non possumus, refugiamus, de dubiis non
definia mus, nihil inexpertum affirmemus. Secundo,omnia suis momentis existimare,&unicuique rei tantum tribuere, quantum eius natura postulat, ut res caducas pro caducis , aeternas pro aeternis ducas.
Tertio, prudentis est non mutari, sed eodem semper esse statu, & prout temporis ratio p stillat, ita se rebus non dare, sed accommodare. Id autem consequemur, si nihil sine consilio adhibito faciamus, si futura, & ea, quae multo post euentura erunt, perspicias, ut nihil, cum acciderit, sibi improuisum sit, dicasq., non pirutara, cum praesentia, & cum res postulat consilium ex tempore capere, & ex rebus difficillimis sese consilio expedire, si praeteritorum reo corderis , ut in te, & in alijs videas , quod aut
tu, aut alij sequi debuerint, & ita se in posterum instituer . 'Quarto, in ijs, quae inceperis, si bona sint Perseuerare, quia incepisti,nihil autem incipem quod malum sit. Quinto,nihil promittere sine consideratione,& ea, quae semel promiseris, cumulatissime prae
star a Sexto, sermo non inanis, sed aut suadeat, aut moneat, aut consoletur, aut praecipiat: lauda, Parce, vitupera parcius.
Septimo denique, quod omnium praecipuum est, ut cum prudentia iustitia coniuncta sit. Naprudentia sine iustitia, calliditas potius existimanda
68쪽
quod cestidior'. di versutiost existimetur , d tracta opinione probitatis , nullamq. habeat vim ad fidein faetendan .ci Est autern prudelitia i ait Tamblicus virtus tum omnium princeps,reliquis omnibus tam quam ministris Vtens. mentis oculus undique lacidissimus, perquam in primis Deo similes effieimur,est praeterea, ut ait Crito, mater, de dux reliquarum virtutum; quoniam virtutes omnes ad praescriptum- prudentiae constituuntur: & prudentes dicuntur, qui non facile de libuis bene contulere possunt . . ,o: irn i astra a b c C Q ' L tiet
SEdex omnibus virentum actionibus splendidissimi est ea, qua laliquid elato animo,
humanaq. omnia despiciente factum est,ut v lre Seneca, nihil esse aliud magnum dixerit,quat animu humania,Omnia, quq vulgo putantur,magna despicietite. Itaq. &a Demosthene virtutututrix appellatur, &rsine qua caeterae virtuteuconsistere non possint. Itaq. aliae virtutes Opia nionem afferunt probitatis, sortitudo vero ad mirationem potistimum parit. Hinc scivi tan topere historiarum lectione, atque adeo fabularum, quibus singularis,& eximiae sortitudinis
exempla narrantur, delectemur.
Vis autem sortitudinis in eo est,ut unam i , D tutem
69쪽
utem esse homine digna, teris rebus prudserenda putemu ,ad eam q. retinenda, oganes minit .affectiones coercendae, & contemnendae
diuitiae;spernendi honores, mora etiam: depiq; perserenda omni qqα sermidolola videntur hominibus,eius causa furtissime adire, &iconis stantissime retinere, & i uicto mimo sustinere. γ Prima ergo sortitudinis actio est, Hrtuna, omnia, qtrae ab ea immittuntur, seu bppi specie
habeant,seu mali,contemnem: & primo, in re bus prosperis non insolescere,diuitias, si non habeamus,no expetere,si habe mys ad Iiberalitate in egentes potissimum conseve,ut ij, qui, re
pudiatis rebus hum es smnibus, Muttiapyau. peribus erogarunt, se Deo dederunt. Se i multo magis reprimen Ost 3l'rjue cupiditas , & h norum,quia ut ait Cicero) libertatem eripiunimmo ucro deponenda liquando imperia, dignitates , praesertim sita alio Reipub. id postulat. In adn iis rebus, aut δαμ s. 'ec deiici,
nec frangi detbemus , sed omnino Qrtunae telampellere, ut bonorum amissiones, exilia, orbitates, dolores denique, atque adeo ipsam infamiam, & ignominiana, Dei praecipue, tum VCro Keipub. Quia constanter perser .Sed in eo potissimum Qrtitudinis splendor elucet, si quis non temere, sed prius adhibito consilio omnia pςricul/ wrp . . adeat, & mortem aut pro fide, aut Pro salute patriae, aut denique pro virtute retinendδ appetat . . N.c vςro satis est, ea tantum vincere, aut
70쪽
gontemnere, qu2 exterita sunt; illud vero pro stantissimum,seipsum vincere,ac praesertim irgvehementiam , quae in homine elatissima est. ut vel ob leuistimas occasiones plerumque in flammetur,& exardescat ad vindictae cupidit xem;quod perficere non possit, nascitur odium,pxulcerato animo adhaerescens. Fortis autem animus nihil esse putat, quo commoueri possit,omnia animo suo minora existimas. Vnde Seneca de inimico dicit:non nocuit mihi, sed animum nocendi habuid, & cum illum in pote state sua viderit. xindictam putabit,irindicare
potuisse. magnum enim vindictae genus est ignotam mavis,si animo benefaciamus; p
riuula etiam, de labores pro illis suidipiamus rdeniq; suus: Christus,pro inimicis mortem appetamus , Ut vitam ipsam consequamur. Est autem Qrtitudo, ut inquit Aristoteles, virtus,per quam homines res honestas in peri quiis intrepidet aggrediuntur, easq. gerunt, ut lex praecipit. Η nc Cicero proprio.momin
sepe virtvxς- appellat; 4toici sertitudinem
viseptem diςunt pro aequit te, honestate pilagnantem:nam cum ea potissimum in periculis spectetur, istis,is, tandem erit dicendus, qui honestas res ggressus, neque ullo timoris me tu Concussus , di praepeditus, vitam ipsam pro τquitate effundere est paratus:& idcirco Chry sippus sortitudinem scientiam ait esse rerum
perserend/rum, & animi affectionem in patie-do ac perserendo summae legi parentem sine tis