장음표시 사용
91쪽
CIcero , in prima partitionum parte, ubi
de collocatione in genere demonstrativo loquitur, quinque' constituit distAbuendi nio-dos : quorum primus est, cum temporii sera n tun gradus,idest, cum, ut queq; res primo gesta est, ita eam primo loco ponimus, ut, simiana laudationem distribuamus,in ea, quae contigeiarunt, antequam nasceretur is,quem laudamus , ut sunt genus, nobilitas, parentes: nam ad la . dem plurimum refert, quod aliquisiciaris natalibus ortus esse dicatur;nobilitas enim,ut di- latin est,eximius libertatis thesaurus esse putaatur;in animas namq; hominum hoc insitum em
ut quicquid magnum est ,& admirabile, id S
Deo profectum existiment.hinc fit, quod Poet ut uberius multoq; cppiosius Elarissimo ς virosl udibus extollant , illorum genus ait Deos reserant ; Romulum enim Martis filium dixearunt , Octauium Augustiam. Apollinis, Ae- . neam Veneris; iAlexandrum Magnum Ibuis
Hammonis . Deinde si quid diuinum, si quid fatale, si quid significatum monstris, aut ora
culiS ..i Secudo,obseruata annorum seri eaq; , quae aut ei contigerut,aut gessit in vita,a primo si tu ad extremum vitae actum recensenda, ut siquid inusitatum in natiuitate aeciderit; de educatione, quae natura & doctrina constat ι
92쪽
quibus in prima aetate studiis deditus fuerit,
quos praeceptores habuerit. Educatio enim plurimum momenti habet, ut Lycurgus duorum canum exemplo aperte declarauit, quorum alterum in venationibus exerceri iussit, alterum culinae tradi, quo exemplo,educati
nem pIus valere φiam naturam, d6cuit; quod enim naturae deest, saepissime doctriina , atque
exercitatione emendatur.' Plurimumque re
fert recensere, quibus praeceptoribus fuerievsiis, si probatis moribus fuerint; saepissime enim. euenit ;Vt praeceptoriim mores in filios& discipulos migrent. Plidippum Macedoniae Regem , Alexandri Magni patrem, eo nato,ad Aristotelem scripsisse serunt, non tam gaudere
se, quod sibi filius natus esser, quam quod ipsius Aristotelis tempore, a quo posset erudiri rde quo, Platonem Dijs gratia5 agere solitum
quod Socratis tempore natus su isset,reserunt rprobitatis enim radix est, optimis artibus erudiri . Deinde, in adolescentia, quamitemperate vixerit,iuuenilem aetatem quam sortiter, quam iuste, quam prudenter transegerit'; Henique quas res praeciare gesseris: &si de eo, qui iam e vita excesserit, quo genero morti, extinctus sit, & tunc praecipue, si aliquid in mort eius animaduorsione dignum fuerit:& qua: post mortem acciderint, quae laudabiliorem virum
efficere possunt; ut de sanctis, qui post mortemni ta ediderunt miracula. Tum demum addit poterit
93쪽
poterit, quomodo mortem constantissime tiae .rit, & prae dolore numquam.in desperationem venerit ; si de vita aeterna nihil dubitauerit, sed ad meliorem se vitam profecturum sperauerit , sacramentis Ecclesiae munitus in coelum euolauerit. Hunc laudandi ordinem seruat 1socr tis in Euagorae , S Helenae laudatione. Cicero secunda Philippica , Perpinianus in laudatione Elisabethae. Vel certς contrarium sequimur ordinem, ut ab ultimi S incipiamuri &per gradus annorum ascendamus ad prima, quo gener Iaudandi usus est serine Plinius in Panegyrico
Secunda disponendi ratio est, cum generum distributiones seruamus hoc est, cum totam laudationem in certa capita, & pauca tribuimus, & ad ea laudes omnes reserimus;ut si pri- modiceremus de bonis, quae fortunae esse dicuntur, secundo de bonis corporis, tertio de bonis animi,in quo sunt artes,scientie,virtutes: vel certe, quia laus omnis a virtute proficisci-
ad quatuor virtutes omnia reseramuS,
ut, si ad prudentiam quaepumque ille scienter, ingeniosie, callide, apienter gesserit. Ad iustitiam, qu e iuste, legitime, relligiose, Vere, pie, amice, benevole, liberaliter fecerit. Ad Qrti
tudinem,quqcumque magno animo, Constater, fidenter, patienter, subluerit,ad temperantiam denique quicquid modelle, decore,temperate, continenter factum ab eo fuerit. IInterdum etiam nostro arbitrio genera quς
94쪽
dam in laudando excogitamus, & ad ea O luem laudatia rationem reducimus. Duo sunt nobiliSima Ciceronis exempla. Primum est ivniuersa accusatio in Verrem , quam Cicero prima Or tionst secundae actionis, quatuor in partes istribuit, in quxsturam, leg tionem, pr*turam, &c. Et in illa extrema parte expli-ccida, eodem g nere disti abutionis utitur. nam primo de eius rapinis,in lecunda & tertia; tum
dea crilegijs: in quarta denique de cςdibus i
iustis imis Romanorum ciuium: tandem Omnes Pompei; laudeta .ad quatuor genera reVO-
t, Tertilis modus est, cum maiora queque i frsites istius, S: sensim ad minora dilabimurii xxemplum poterit esse eadem accusatio in Vetrem , Nam primo de rapinis ,&c. In laudationei Pompei, primo eius victorias, tum ingenium, tertio pudorem,denique eius aucto-
m Quartus modus, cu incipimus a minoribus, de quasi per gradus ad maiora astendimus, vitis Verrinis actionibus, primo de rapinisdecus idio de sacrilegijs, tertio de caedibus: & in ora tione pro lege Manilia,cum de virtute Pompei dicitimnum proponit, luemadmoduin e ludo
atque pueritiς disciplina ad patris exercitum
prosectus sit; tum ut extrema pueritia miles fuerit summi Imperatoris; tum ineuirte adolescentia, ut suerit maximi exercitus Impera tor denique ud multa bella confecerit, ct ii signeS
95쪽
signes victorias reportarit. ob 1 ut m smi Quintus, cum, nulla habita ratione ordinis, haec inaequabili varietate distinguimus, vilicumagnis parua coniungamus , simplicia cum coniunctis, obscura cum dilucidis, laeta cum
tristibus, incredibilia cum probabilibus . ι 'lNEque enim Dei tantii & hominum laudes
sunt, ut inquit Aristoteles Rhet. I.ca. 134 rex. 3 3. sed etiam aliarum rerum, & animan tium, & anima carentium; Cicero enim multis nili locis eloquentiam, & philosophiam, & pr uidentiam, quinta Tusc. & secundo de natu ra Deorum summis laudibus extollit. Ιsecrates in Panegyrico Athenas laudat, Plato in Atlantico, Aristides Romanae urbis Encomtum con scripsit, Cicero pro lege manilia Asiam laudat ab ubertate agrorum, a varietate fructuum, &magnitudine pastionis, & multitudine earum rerum, quae exportantur. Alclamas de laudi-hus mortis orationem scripsi Favorinus quartanam sebrem, Lucianus mustam laudauitsti,nius Qrmicam admiratur, Luciniam miris laudibus extollit. Virgilius A. Georgicorum apes summopere commendat, Ouidius psit cum . ex quo aperte patet, nihil esse, quod non laudari, vel vituperari possit, licet oratores frequentius homines laudent, quam caeteras rQS, Propterea quod vera laus seli. virtuti dins in i De Vrbium laudatione. betur s
96쪽
.hetiar, quae hominis est propria. hinc Graeci fuisnebres orationes primi instituerunt, ut ii lau-Harentur, qui pro salute patriae oppetierant , dainc Panegyrici, in quibus non homines tametum, sed& ciuitates laudabantur. Vrbes, ut docet Quintilianus lib. 3. c. 9. la Idantur, noni secus atque homines, quae si vel 4hrssimae erunt,nobilissimosq. conditores habi ritit ignissima: erunt, ut omni laudum genere illustrentur. Quamobrem Arcades de nobilietate tantopere gloriabantur, ut dicerent se na--S. gnte linam.Cicero pro Flacco,de Athenie-sium ciuitate verba faciens,sic ait quae vetusta. te ea est, ut ipsa ex sese suos ciues, genuisse di-Catur, & eorum eadem terra parens, altrix patria dicatur . Iustinus lib. a. tradit, inter Scythas, & Aegyptios de generis vetustate , fuisse contentioneS.
Primus igitur locus Vrbis laudandae a condiatore ducetur, & a vetustissima illius origine, si Praestantes fuerint, ut si vel litteris, vel bellica virtute insignes, deinde a ciuium multitudine,
di praestantia, cum saepe eueniativi alicuius viri virtus eximia, uniuersam ciuitatem clariorem,
α illustriorem efficiat: nam , ut ait Cicero de senectute, Temistocles, Seriphio cuidam in tu gio respondisse sertur, cum ille dixisset, non allum sua, sed patriae gloria splendorem age-quutum , nec hercle, inquit, si ego Seriphius essem, nobilis , nec si tu Atheniensis esses , clarus umquamissiustas ex ouo patet, ni es , in i u e M a
97쪽
a vetustissisa illarum origine, &ὶς didic
rum &kiuium prastantia laudandas esse: Secundus locus erit a causi videlicet, cur in loc6 urbem locare voluerit,eoq;e5lilio fulcidicendum, quod locus ille am iis us ςsset,
musis gratissimus, rerum omnium XbemrnuS,
di fertilissimus P munitionibus captissimus non solum maxima vis hominum ali ac sui metari posset psed etiam exterorum Icicorum sim Hlitas subleuari: tandem quod solaribus aestis hus non nimium subiectus, nec frigoribus .mium borealibus propinquus, sed temperaretione constitutus. l l . . Tertius locus esse poterit de agris adiacentsebus, de fluminibus, stagnis, piscinis, mDutibus, de ipso deniq; mari,aut vicino, aut Vrbem alluente: ubi explicabitur, quanta utilitaS, quam xaq, voluptas ex his capiatur . Inhis autem omnibus, quae fructuosa, quaeue amoena sunt, laudibus extolletur. Quarto loco, explicari poterit, quomodo prudenter, iuste, pie, sortiter, temperanterq; vivatur. An ibi literarum,belliq; studia erecta sint, ut diuinarum humanarumq; rerum cogni tione animi imbuantur,& quot quantos'. uiros viidequaq. doctissimos,& quo quemq; tempore ussis tulerit, quae scripta, aut eruditionis testimonia extent: postremo euenta narrabuntur, stilicet,an hostium impetum, obsidioneS, Opus amationes sustinuerit.
Quint' lor esse poterit de felici viroru Tim
98쪽
vltimo loco, set comparatio illius urbiscum alijs,& ostendetur hanc, quam suscepimus laudandam, multis partibus alijs superioren & origine, & conditorum praestantia, a ciuiunx multitudine, a situ, a loci amoenitate & uberta. te, i caeli clementia, ab agris, publicis munia tionibus , tectis, moenibus , aggeribuS , auqgustissimis templis, immanissimis turribus, propugnaculis,ab euentis, hoc est,ab ijs,que in ea feliciter gesta sunt, vel a causis urbis coditς. caetera Oratoris arbitrio committuntur. Vir .gilius Lib. primo AEneidos, de Carthagine .
Vrbs antiqua suis, Trij tenue re coloni, Ne carthago Italiam contra, I iberinaq; ἰοπὰOIlia, diues opum, sudijsq; asperrima belli. tollam Iuno fertur terris magis omnibuta. nam stvonbubita coluisse samo . . . a
En huius, nate, auspiciis illa inestta mamperium terris, animos aequabit obmpo; o Septemq; una sibi muro circundabis arari, uFαἰix prole virum . . ΠTertio & secundo Georgicorum, ex ijsdem lIocis, Italiae laudes elegantissime celebrat . NRes,ut Einquentia, PhiloBphia, Iustitia &α laudantur. Primo ab illarum origine , scilicet quod a supremo rerum onualum conditore, si' icut
99쪽
cut caeteri omnia, prosectar sindeinde ab ill rum offectibus, quomodo mortalium animos quos Deus ipse perfectibiles quidem, imperfectos tamen quantum ad scientias, & virtutes creauit,perficiant,& ad honestatem,& gloriam accendant; ut si,exepli gratia,de eloquetia vex-ba facietes,dicamus, quomodo amictos cosoletur, seditiones compescat, agrestes homines ad humanitatem reducat. Si de litterarum studijs, quomodo adolescentiam alant , senectutem oblectent, secundas res ornent, aduersis perfugium, ac solatium praebeant, delectent domi, non impediant foris, pernoctent nobiscum,peregrinentur, rusticentur, M. Si de sapientia
quod ea nos doceat, quod est difficillimum vinosimetipsos noscamus: nihil enim ea lic minum generi fi Deo uberius , nihil florentius, nihil praestabilius datum est,. quoiu nos a libidinum impetu, & sermidinu terrore vendicet,& ipsius fortunae modeste serre doceat iniuriam, & omnes vias, quae ad quietem & tranquillitatem serunt. Si de prudentia, quod illius beneficio quid in quaq. re verissimum sit, perspiciamus,
nihil temere faciamus , res bonas expetamuS, malas vero & noxias praeeunte consilio sugiamus. Si de Philosophia, quod veluti omnium honarum artium mater, & Dei singulare donum, nos primum ad verum Dei cullaim, tum ad modestiam, niagnitudesnemq. animi crudi- Uerit, ab animo tamquam ab oculis hanc dispulerit caliginem, ut omnia supera, inseria primas
100쪽
. 8t prima, ultima, media videremus, quod sit vitae dux, virtutis indagatrix; vitiorum expultrix , quod urbes pepererit,dissipatos homines in v tae societatem conuocauerit, quod eos inter se primo domicilijs, deinde comugijs, tum litterarum, & vocum communione coniunxerit, leges inuenerit, mores & disciplinas docuerit .vitae tranquillitatem largita sit, S mortis terrorem sustulerit, & sic de caeteris virtutibus, in quibus illaru effectus copiose explicandi erunt. Tum virtutem illa cum alijs conferemuS,eamq.. multis partibus praeserendam este dicemus. Tandem, rei susceptae dissicultate proposita, finem faciemus,ostendemusq. vix ullam dicendi facultatem tantae rei laudes non modo dicendo exequare, sed nec animo quidem cogitando
De Deliberatione . DEliberatio de his tantum est rebus,quae ab hominum voIuntate pendent, & quarum principium agendi, aut non agendi in ea residet, ut deliberat Senatus, an de his qui a Principe defecerunt, supplicium sumat & capite condemnet. Quidam Senatorum,habita pers narum ratione, suadet Senatui, ne desectores mortis condemnet, sed ut ad Triremes tantum destinet; alter vero grauissimum scelus iudicas a Principe deficere, bc ideo publico vindicandu supplicio, suadet, ut e vestigio trucidentur, Vt