Tabulae rhetoricae Cypriani Soarii, sacerdotis e Societate Iesu quibus accesserunt duo libri De arte dicendi in quorum vno de rhetoricae natura, & caussis, in altero vero de partibus copiose accurateque disputatur. Auctore Ludouico Carbone a Costacia

331쪽

De Inuentime. Cap. XII.

e . . P R I M v M, inuenire ea, quae valeant ad .l fidem facienda : quae speciatim fit in proposito. l Alterum mo Molestia, s Praesenti.

de malo ς

ris cando,quodnera suil fit in caussisi Motus au- te quattuor

c sunt species. Voluptas, Praesenti. de bonoq Cupiditas. Venturo .c Molestis,opinio recens prcsentis mali. J Voluptas,opinio reces prςsentis boni. Est itaq; Metus,opinio impendentis mali. 4 Cupiditas,opinio venturi boni. Opinio autem, est imbecilla assensio. Ruid mentis, Argumentum,et Argumen- ratio. Cap. XIII c . INUBNTIO, est excogitatio argumet Argumentum, est probabile inuentum ad faciendam fidem Fides , est firma opinio, quae argumentatio- gignitur. Argumentatio, est argumenti explicatio,quae apud oratores est fusior. qua apud dialecticos. Argumenta sumuntur ex locis. Locus, est argumenti sedes: seu nota, qua indicatur,ed in rebus pervestigare debeantus.

J ne gigni

si stuplicia targumenta. Cap. XIIII. Argu- c I N eo ipse de quo agi ξ.& ideo in-l mς l sit dicunti ut si probes eloquetia esse alia sui. t expetendam, quia est ars bene dicedi. t Extri

332쪽

I Extrinsecus assumuntur , quae reri mota vocantur : ut si idem probes, quia Aristoteles id diesit.

, Adefinitione, , Α contrarijs, Parrium enu- Adiunetis, Antecedentibus , . Consequentibus Repugnantibus

Partium enumeratione, I Notatione,

In trin- l Coniugatis,

Similitudine. & dissimilic tudine

De Desinitione. Cap. XVI.'c E s et oratio,quae id, quoc definis Quid I tur explicat quid sit : ut ista oratio: st. Doctrina benedicendi, quae expli- eat, quid sit rhetoricar Inuenitur aliquid commune rei, quae defiqienda est, & ali js rebus: ut doctrina, vel ars, in definitione

fiat.

l 3 Latius definit oratoriquam dia P ebcus; & verbis non silum pro-Ν prus, sed etiam translatis. i Esta

333쪽

Est autem definitio oratori necessaria : quia sipe explicanda est res,de qua Oaeritur. Si vis probare ius ciuile esse Argumentu utile, ipsum definias hoc modo:

ς list igitur & ius ciuile. Depanium distributisne . Cap. X V II.

Ius ciuile est cognitio aequia talis :At cognitio aequitatis est uti, P A R T I v M distributio est, cum aliquod genus, siue totum in suas partes distribuitur:ut virtus, siue honestum, in quattuor partes .i. in iust.prud.fort.& temper. In argumento a partium distributione sumendae sunt omnes partes, ita ut nulla relinquatur . Vt si velles probare calliditatem non esse virtutem, di ceres,calliditas, non est iustitia, nec prudentia, nec sortitu do,nec temperantia, igitur nec virtus. di De. Notatione. p. XVIII.

NOTATIO, seu etymologia verborum originem inquirit. - Εa saepe oratores, & poetae utuntur: hoc modo: Consul est , qui consulit patriae: non iguur Piso consul, qui eam euertit. De Coniugatis. Cap. XIX. . :Co Nivo AT A dicuntur, quae sunt ex vel is generis eiusdem : ut sunt,qus orta ab vuo varie Ommutantur*Yt sapiens, sapienter, sapientia . Argumentum ducitur hoc modo: Cum esset caussa consularis, dc senatoria, opus erat auxilio consulis de senatus.

Item, pietas laudanda ; igitur, & qui pie agis.

334쪽

De Genere, forma-- p. xx, G z N v s est, quod siti similes communi ne quadam, specie amem differentes, duas, aucptu res continet parteS. Partes, quas genus amplectitur,formae dicvivtur: ut, virtus est genus, partes , sunt Prudentia , &c. unde Forma, est pars generi subiecta . A genere sic sirmitur argumentum et virtutis laus in aetione consistit,igitur & prudenti et laus in actione consister.

Α forma, quod iustitia est, utique virtus est. De Similitudine, o dissimilitudine. p- XXI. E s T quae traducit ad rem quampiam aliquid ex re dispari simile. Ab ea sumi tur argumentum hoc modo: Vt morbo affecti cibi silauitatem non sentiunt; ita auari gustum laudis non habent- Ex dissimilitudine, seu disterentia, oc modo: si barbarorum est in diem vivere, nostra contalia sempiternum betaάe debent . De Contrari's. Cap. XXILc Aduem c BELLVMa

inter se I

Contraς distant: virtus, vis

Bellu est perniciosum, igie

pax expetenda.

Virtus sequeda, igitur vitia fugiendum. Pri

335쪽

habitu & eius priua ltio: ut Quae in ter se eo , ferunt, iseu rei ta ; ut l

tenebret. Datu, ac ceptum, Dux, miles. Hoc est,

tores mortis ,

Qui vita no a restituant , si possint. Argime Si in accepto, est laus , erit etiam in dato. Si d scere est honesta, ergo& docere.

' ' probus,

quare non est improbus. est. De Adiunctis. εCap. XXIII.

Sunt ea, quae cQTempus, locus, appara- cum re sunt co-- tus, colloquia, rubor, paui uneta: xl l lor,&c. Aio, ut virtus, vitia. Latissime patentiqui J Corpore, ut pii . sum utitur ab chritudo , deformi-

Argumentum . Vesperi visus est cum gladio stipatus,&c. ergo occidit. Elt incredibili virtute constantia, & grauitate praeditus, agitur se dera non rupit.

De antecedentibus, O consequentibus. Cap. xXIIII. ANTECEDENTI A sunt ea, quae sic antecedunt consequentia, ut cum ipsis necessario cohaereant: in quo ab

336쪽

adiun his distinguuntur. Argum. Ortus est Sol, igitur dies est. Consequentia sunt, quae rem necesserio consequunturidies est, igitur ortus est Sol: luculentam accepisse plagam,declarat cicatrix. L

De Edepugnantibus. Cap. XXV. RapvGNANT 1 A, neque eeria lege, neque numero inter se dissident: qua rationea contrarijs,dredissimilibus discernuntur: 't amare, irocere, & laedere repugnat Amum. amat illum, igitur non insectatur conuicijs,

non laedit.

De Caussis. Gap. XXVI. Eset, quae sua vi essicit id, cuius est caussa rvt ignis,ardoris: cruditas, morbi. Z Finalis, cuius gratia fit aliquid:Vt hominis beata vita Arg. homo est factus ad xontemplandum,ergo non ad pastum.

Q Essiciens, aqua aliquid est: Sol

diem essicit. Arg. senectus caret poculis, quare& temulentia. Forma est ratio rei in nota, per quam res est id,quod est,& ab alijs disting litur. Arg. Animus hominis est immortalis, igitur ad aeternitatem beatae vitae aspiret . Materia est, ex qua, & in qua res sunt: ut statuae aes. Argum. Corpus est moi tale, ergo ab eo animus est

337쪽

De EMGL Gat. XXV Iti s v N et ea, quae ortassilit de caussis: ut dies s a Sole. .li Sunt numero totidem,quot caussartuiri genel ra, cum quaevis caussa suum habeat effectum. J Cognoscuntur per suas. caussas: quoniam Ma quaelibet caussa suum ostendit effectum: ut bellum est essectus pacis, quae est finis besti: dies, Solis ; homo corporis & animi. Argumentum sumitur hoc modo: Virtus parit laudem,ergo sequenda; voluptas infamiam gignit igitur fugienda . .

De Comparatione. . Cap. XX U. I i I. A comparatione maiorum: si non conueniemaius , neque minus conueniet. Vt clari cives Saturnini x aliorum sanguine non se contaminarunt, immo honetiarunt,igitur nec is,qui Catilinam, qui fuit ciuium liuersector, occiderit. Minorum: si quod minus videtur conuenire,conueniet etiam iis,quod imagis: Vt, serount

plicia ipsum terues non expergilrer. Parium , qui locus nec elationem, nec subis missionem habet: ut Non licuit Mamertinis foederatis imperare navim, ergo nec Tauromitanis scederatis imperare licebit. Hie lo

cus tracus r Te,COH CHICI CGα M IQ,RUUa v t,lurgunt

ctatur ' de nocte latrones, ut homines iugulent, tu,ut terriplim l ipsum serues non experilisceris

ve argumentis remotis. Cap. XX I X. RA MOTA, siue assumpta dicuntur sine arte, non quod sine arte tractentur,sed quod ea non parit oratorio ars .

338쪽

Quae Cicero no ne testimonii compilectu tur: sed uinet.diuisit in praeiudicia testes, &α uim I iniae, ut ex se arte carent, ita eloquentiae virui bus sepe alleuanda,& refellenda sunt. . Olim Oratores cum caussas in iudicijs agebant,quae ad hoc genus rerum pertinebant, meditata habebant: nunc, iudicijs ad Iureconsul-r tos translatis, cognoscenda sunt, ad oratorum scripta intelligenda.

rta vis om- lnis tribus , ἶeneribus cotinetur. Dete' abus R E B v s , quae aliquando ex paribus caussis sunt iudicatae, quae exempla rectius dicuntur. Iudici js, ad ipsam caussam pertinentibus, unde etiam nomen duinum est: ut in Miloniana. Aut, cum de eadem caussa est pronuntiatum. Olim oratores multa pro testibus, & contra testes dicebant: ut patet in orat .pro Flacco. Nunc iudiciorum mutata ratio , facit, ut ne is labor sit ne- cellarius .

Devsu Deorum . Cap. XXXI. v I vult in dicendo excellere, habeat locos paratos,

di expeditos. .

Vbi res ad dicendum proponitur, inspiciendi sunt diligenter omnes loci, unde argumenta sunHllatur.

ei facile occurrent, Qui locos cogitatione sepserit, di studium ac diligentiam adnibu iit.

339쪽

argumentis inibendus. cap. XXXII. HAE argumentorum copia no est imprudenter uten dum; & non solum inuenienda sed etiam iudicanda iit. Siquidem n o semper,nec in omnibus caussis, ex ijsdem. argumentorum momenta stiri. Vnde, leuia, aliena, & inutilia resecandi sunt: habe tur igitur cumiudicio selectus. Et quia ijdem loci valent ad faciendam fidem, ae motu in non facile, quae ad inouendum affectius conserunt. c gnoscuntur, de affectibus mouendis dicendum est. De Assessibus. cap. XXX MI.MΑx1M A vis existit oratoris in hominum mentia Bus permovendis,quod amplificatione fit. Amplificatio est graitior quaedam affirmatio,quae motu animorum, conciliet in dicendo fidem . Quae verborum & rerum genere fit et de verbis diceturicum de elocutione agetur. Rerum amplificatio stimitur ex locis , qui valent ad Gidem faciendam:a definitionibus conglobatis, a consequentium frequentatione, &c

M locis inde sismuntur amplificationes in cap. XXXII II. ad XL. A definitionibus conglobatis, cum aliquidl varijs modis definitur : vi, historia est testisi temporum lux veritatis, vita memoriar, & m

A consequentium nequentatione, cu plural consequentia conglobantur.

Α contrariarum rerum conflictione: ut, ineri tes homines fortissimis insidiari, stititissimos Ampsi-υ prudelissimis, ebrioses sobriis, dormientes vigia tscatio-ὲ lautibus. a a dissi.

340쪽

su eau paritur anilesn

sunt magna.

A dissimilium & inter se pugnantium rinam conflictione: ut in x. Phil. O. tecta ipsa missra, &c. Eundem letaeres & laudares, vi virum optimum , & hominςm improbum esse diceres. A caussis conglobatis , & his , quae sunt orta de cau ssis, cum multae caussae, & multa effecta conglobantur. A similitudine, & exemplo, eum multa smistia frequentantur,& exempla conglobantur. ampi e dum adhibenda . - . Cv. . YL. t D I v I N A, coelestiae Natura,vκ Quae habent. caussas occultaGhQuq sunt admirabilia in terris. Vsu hominum: ut sunt CProsunt, ea,quae vel multum M ,hoibus.t

hobsunt caritate sDeum, U

Amore i Fratres,

Honestate virtutis,s Iustitiae, de maxime χLiberalitatis.

gener*nam homines

Retinedis, Amissis, periculo . amittedi. Ouid in amplificatione seruandum. Cap. XLI.

e IN amplificatione nihil nimis enucleadum, est: minuta est eniis omnis diligentia: hic autem locus grandia requirit:. J Vnde iudicio est opus, ut videamus quo ge-ς nete quaque in caussa 'tamur augendi. T' Admb