장음표시 사용
271쪽
traiau,aut quasi,uel ex delicto, aut quasi, obn xius est realibus verb. quotiescunque cum eo agi ams,qui millo iure uobis obligatur, rei ta men nostiae possessor est.
Omi,ium' autem acyionum , quibus ister et actio-Hiquos apud iudices, arbitrosve de quacunque nuD. eoia re quaeritvrsumma diuisio in duo genera dedis ' Alci l. eitux.aut enim in rem sunt, aut inpersonam. Nanque agit unusquisque aut cum eo, qui ei obligatus est,uel ex contractu, vel ex maleficio , quo casu proditae sunt actiones in personam,per quas tutendit aduersarium ei dare, aut facere oportere, o a's quibusdam modis. Aut cum eo ait,qui nullo iure ei obligatus est, mouet tamen alicui de aliqua re controuersam. qm casu prodita actiones tu rem sunt: ueluti si rem corporalem possideat quis , quam Titius suam esse asprmet, possessor autem dominum eius se e se dicat. nanis Titius suam esse intendat iis rem actio est. A R G V M.
Etiam pro incorporalibus rebus in rem proditae sunt actiones, consessoria stib cet, & negatoria: prior quidem et,qui sibi personalem, siue realem seruitutem urbani uel rustici praedii
destritalia contendit,coii ceditur:altera pro libe tate uindicanda, Otra iiicinum, agimus, cui iusserivitutis in re nostra esse negamus: incorporalium autem rerum huiust nodi actiones,ab iisque pro corporalibus rebus competunt:in hoc disserunt,oubd illae postulenti conceduntur, vero nos . . t
Aeque si ' agat quis ius sibi esse fundo Dr-
te uel eribus utendi fiuendi , uel per fundum
uicini eundi agendi uel ex fundo uicini aquam
ducendi: in rem actio est. Eiusdem severi esst D. Racua tio de iure praediorum urbanorum: ueluti si pol
272쪽
27ώ INSTI Tv. LIB. VII. quis agat ius sibi esse altius ades fias tollendi , prospicietidiPe uel pro ciendi aliquid, uelimia
mittendi tignum in uicini aedes. contra quoque de usus a I., ct deseruitutibus praediorum ru- 'i Ricorum item praediorum urbanorum, inuicem
quoque proditae sunt actiones: ut s quis inteo
dat ius non esse aduersario utendis uendi, euu di,agendi,aquamve ducendi, item altius tollendi,prospiciendive, uel pro ciendi immittendive: istae quoque actiones tu rem sunt, sed negat negato tiuae.t Quod genus actio=iis in controuersis re-ria D. rum corporalium proditum nou est. Nam in bis is agit,qui non posiidet .ei uero,qui polyidet,non est actio prodita, per quam neget rem actoris esse. Sane uno casi, qui possidet, uibilominus is a Foris partes obtinet scut in latioribus Dige-sorum libris opportunius apparebit.
Iam secunda actionum sectio pertractanda capitur, di primo de in rem praetoriis.Qui iusto
titulo ab eo quem dominum credebat,re traditam accepit,si prius a rei possessione ceciderit quam usucapionem absoluerit,is aduersus posisessorem publicianam in rem actionem intentare potest,ut perinde ei restituatur,ac si usus. capione, eius rei dominium nactus fuisset.
Sed istae quidem actiones , quarum mentio nem babuimus, cis quae sunt iles ex lexi timis, ciuilibus causis descendunt. Alia autem sunt, quas Praetor ex sua iurisdictione eo- paratas habet tam iis rem, quam tu pers-nam, quas ct ipsas necessarium est exemplis ostendere. V t erce, plerunque ita permittit Pretor tui rem agere , ut uel actor Acat se quasi uom se, quod non usuceperit: uel ex dιuer possessor dicat aduersarium suum nos usu K g od Uuceperit, Nanque si cui ex iu- . . . sa causa.
273쪽
sta causa res aliqua tradita fuerit ueluti ex
causa emptionis,aut donationis,aut dotis, aut
legatorum ct necdum eius rei dominus essectus est: si eius rei possessionem casis amiserit, nullam habet in rem .irectam actione adleam , persequendam quippe ita proditae sunt iure ciam uili actiones, ut quis dominium suum uindicet. sed quia sane durum erat,eo casu descere actionem , inuenta est a Praetore actio in qua dicito: is,quipossessionem amisit, eam rem se usuc pisciquam usu non cepit, ct ita uindicat suam esse . quae actio' Publiciana appellatura qηφ' κVide hIt. niam primum a Publicio Praetore tu edicto pro de Publi posita est. cia. inre
Quemadmodum Publiciana pro re nondum usucapta recuperanda datur,ita ex diuerso reici storia actio pro re, quae usucapta est a parte reliabenda:si quis itaqueReipublicae aliave qua uis causa abiens, rem prarientis usuceperit, domino concessum est,reuerso posse re impetrata prius rescissione usucapionis statim Intra annum rescissoriam actionem instaurarer perindeq: rem petere,atque si usu nunquam capta fuisset.
Rursus ex diuerso, si quis cum reipublicaeausa abesset, uel tu hostium potestate esset, trem eius , qui in Auitate est, usuceperit, permittitur domino , s possessor reipublicae causa abesse deserit,tunc intra annu rescis usu - capione eam petere, id est, ita petere, ut dicat possessorem usu non cepisse , ω' ob id suam rem
esse. Quod genus actio a quibusdam se atqs
274쪽
Quae in creditorum fraudem alienata suere, perinde a quibusculiquo possessoribus per creditores prius in bonorum debitoris possessione missos, reliocati possunt, atque si tradita non fuiss ent,& semper in debitoris patrimonio inasissent.
Item si quis in si isdem ereditorum rem suam alicui tradiderit bonis eius a creditori s
possessis, ex sententia prasidis permittitur ipsis
ereditoribus, rescissa traditione eam rem petere,id est, dicere eam rem traditam noues ,
Ob id in bovis debitoris mansisse. A R G V M.
serviana quoque, & quasi Serviana, quae etiahypothecaria dicitur an rem praetoriae sunt prima locatori competit, in res inquilini vel coloni aedibus vel fundo locatis intrectas : quae promercede locationis etiamsi nihil conuenerit tacith hypothecatae sunt:altera vero reliqui creditores pignora & eoru hypothecas perseqiiunturniec refert an id cuius nomine experiuntur, pignus sit id est, in re mobili tradita an uero hypotheca id est , in re soli consistens utique estim hypothecariae semper 'locus est.
Item Seruiana ct quasi Serviana qua etiam hypotecharia uocatuo ex ipsius Praetoris' capit iurisdictioue substantiam capiunt. t Seruianaalutem experitur quis de rebus coloni, qua pingnoris iure pro mercedibus fundi ei leuentur. Quasi Semiana autem est: qua creditπes pignora bypothecasve persequuntur. Inter pignus autem Oct bypothecam quantum ad amouem hypothecariam attinet) nihil intereῖ3. nam de qua re inter creditorem, debitorem conuenerit,ut sit pro debito obligatae utraque hac a pellatioue continetur ed tu abis disserentia est. Nam
275쪽
Nam pignoris appellatione eam proprie rem contineri dicimus quasmul etiam traditur ereditori uaxime si mobilis sit. At eam , quae sua
traditione , nuda conuentione leuetur, propria
Hactenus de praetoriis in re, .nunc de iis quae sunt in personant,quae quamuis innumerae sint, de tribus tantum hic diueritur.
In personam quoque actiones ex sua i j dimone stropostas babet Praetor e ueluti de pecunia constituta cuismilis uidebantur recepti itased ex uostra constitutione cum Θs quid αδε.c.de plenius habebat,hoe in actione pecuniae conRi- cost.pec. tuta transfusum est ct ea quasi superuacua iussa e 3 cum sua auctoritate a nostris legibus recedere. Item Praetor proposuit astionem de .peculio seruorum , fliorumq; familiarum : se eam, ex qua quaeritur, an actor iurauerit, O alias complures. A R G V M. Quisquis quod a se aliove debetur, sese istiturum nudo pacto constituat,actione de colu- tuta conueniri potest, . De constituta autem pecunia cum omnibus
vitur,quicunque uel prose uel pro alio solutis rosse conHituerint, nuga scilicet stipulationanterposita. nam alioquispipulanti promiserint iure ciuili tenentM . TRA R G V M.
Pro filii et serui cotractu eatenus pater aue dominus actione de peculio impeti possunt,. quatenus'peculii vixes patiuntur.
ΑΓBouei autem de peculio , ideo aduersus patrem dominumve comparauit Prator, quia
276쪽
modo perempta,atque deteriorafacta, hoc ue bo continentur. Denique responsum est, si quis in immi ' Hietium uinum aut oleum id miscueriturquo nasηςri iurali, bonitas uini,aut oleι corrumperetur, ex hae parte legis Aquiliae eum teneri. illud palam Uscut ex primo capite, ita demum quisque tenetur,se dolo aut culpa eius homo aut quadrupes occisus occisave fuerit: ita ex hoc capite, de dolo aut culpa, ct de catero damno quenque teneri. ex hoe tamen capite no quanti in eo anno ,
t Nirq sia quati in diebus triginta proximi,t res fue
rit oblitatur is,qui damusi dederit. At nec Plurimi quide uerbum adqcitur. Sed Sabino recte placuit,perinde habendam aestimationem , aes etiam hac parte, Plurimi, uerbum adis lam fuisset. nam plebem Romanam ,quae Aquilio tribuno interrogante hanc legem tulit,contentam
i fuisse, quod prima parte eo uerbo Ua esset.t
Directi legis Aquiliae actio competit, si corpori a corpore damnum illatu sit: quod si a non corpore corpori utilis dabitur: sin autem neq; a corpore datum fit, neq; corpus laesum, in factum actioni locus est, o
Caeterum placuit,ita demum directa ex haelere actionem esse,s quis praecipue corpore suo damnum dederit. ideoque in eum ,qui alio modo damnum dederit,utiles actiones dari selent,ue latis quis hominem aliensi,aut pecus ita luctu
serit,ut fame necaretur aut iumentum ita vehementer exerit,ut rumperetur aut pecus in tan-rum exagitauerit,ut praecipitaretur. aut s quis alieno seruo persuaserit, ut in arborem ascenderet,uel in puteum desienderet, ct is ascendedo , uel defendendo aut mortuus, aut aliqua parte corporis
277쪽
Aquilia tenetur.Sed se non corpore damnu fuerat dat mn, neque corpus iasum fuerit ,sed alio modo alicuι damnum contigerit, quum non suo sciat,neque directa, neque utilis lexis A cuilia actis acuit eum qui obnoxius fuerit infasiam unem . uelutis quis misericordia duectus , alienum seruum compeditum noluerit, ust 'geret.
TIT. LIII. GEneraliter iniuria dicitur omne, quod M. r. D.e.no rurest Pecialiter,alias columelia, & t t. ti. quae a contemneri dicta est,quam Gracι υCριν apptante alias culpa,quam Graeci G- ,
κλημαυisunocul in lege Aquilia damnom l αδίκη
νnIuria datis accipituriatias iniquitas, ct iu- μα ratia quam Graeci ανομίαν κώ αδικίαι uocant.c- enim Praetor uel Iudex nou iure con tra quem pronuntiat,iniuria accepi se dicitur. A R. G V M.
quis pugno pulsatus aut fustibus caesus, uel etiauerberatus erit sed . si cui conuitium facti m
278쪽
cuius libellum, aut carmen,aut hi loriam scripn serit,compos' erit,ediderit,dolove malo fecerit, quo quid eorum feret: sue quis matre anulias aut praetextatum praetextatamve adsectati set fuerit, site cuius pudicitia atteiata esse dic tu 1: O denique aliis plurimis modis admitti iniuriam manifestum est. A R G V M'.
Quae liberis, uxori, aut nurui irrogatur initi-ria, parenti marito aut socero illata uidetur: quo fit ut quandoque pro eadem iniuria pluribus personis iniuriarum actio competat: uiro tamen illata iniuria, uxori uindicare non licet.. Patitur autem quis iniuriam non solum per semetipsum, sed etiam per liberos suos, qvos iu
potesate habet:item per uxore Iitatad enim magis praeualuit. Itaque soliae aliculos , quae Titio nupta est,iniuriam feceris: non solum filiae nomine tecum iniuriarum agi potest, sed etia patris
l. a. D. e. quoqVe,o mariti nomine,Contra' autes uiro iniuria facta sit: uxor iniuriarum agere non psis. Defendi enim uxores a uiris , non uiros ab uxoribus,equum est. Sed Θ socer nurus nomine, cuius, i ir in eius pote late eLl, iniuriarum agere potest. Seruis autem ipsis quidem nussa iniuria feri totelligitur,sed domino per eooeri uidetur: non tamen iisdem modis quibus etiam per liberos: er uxores sed ita, clam quid atro' cius comissum fuerit, ct quod aperte ad contumeliam domini respicit ueluti s quis alienu seruum atrociter verberaveris: ct in hunc casum actio proponitur. At si quis feruo conuicium fecerit , uel pugno eum percusserit: nulla tu eum actio domino competit. Si comuni seruo iniuria facta si, aequum est,non pro ea tarte, qua domi
279쪽
ex dominorum persona, quia ipsis 6 iniuria QVod s usustuctus tu seriis Tisii est proprie - . 'tas Maev , 1va' is Maerato iniuria feri intelligitur. Sed s libero homini, qui tibi bonaf e ser uit, iniuria factast, nulla tibi a lio dabitur , sedsιo uomiue is experiri poterit: nis in coisi
meliam tuam pulsatus st. tune enim competito tibi iniuriarum actio. Idem ergo est, ct ira seruo alieno bona de tibi seruiente ut toties admittatur iuiuriarum actio,quoties in tuam contumeliam iniuria ei facta sit. Α R G V.M . Reiecta talionis poena,que olim iniuriosis irrogabatur, hodie pecuuiaria imponitur, ut sci- licet tanti reus condemnetur, quanti iniuriam passiis aestimandam duxerit, aut iudici taxantia quum uisum fuerit , quippe qui pro dignitate illius cui insertur, pluris,minoris vς iniuria aestimabit. Paeua autem iniuriarum ex lege taedecim Tabularum propter membris quidem' ruptum vide Pratatio erat, propter os iuero ictum, nummariae telum ad poenae erant constitutae, qt asi in madeta ueterum
paupertate. Sedportea Praetores ρὸrmittebant L 7si' ipsi, qui iniuriam passismi, eam aestimare: De iudex uel tanti rerum condεmnet, quanti iniis Ham passus aestimauerit,uel minoris, rout ei uisum fuerit. Sed parua quaedam iniuriae , qμα ex lege duodecim Tabul. introducta est , in desuetudinem ab i. quam autem Praetores ius το duxerunt quae etiam bonoraria avellatur) haludis G equentatur. Nam seculatam gradum dignitatis, uitaeque bonestatem, crescit,aut mi' nuitur aestimatio iniuriae, qui gradus condemnationis,c in seruili persua non immerito servatur, ut aliud in seruo actu re, aliud in medii V
280쪽
2 o I PsTITV. LIB. Iuxa lias bomine , aliud in uilissimo uel compedito cn.s D e /m constituatur. Sed' ct lex Cornelia de iniur , loquitur, Θ iniuriaru actionei mroduxit, qua competit ob eam rem, quod se pulsatum quis, uerberatumve.uel domum suam ωι introitam esse dicat. Dom caute accipimus. siue tu propria domo quis habitet, siue in conta
cta: me gratis siue bospitio receptus sti
Atrox iniuria grauius punitur atrocem autε iniuriam ex facto loco persona,& corporis pax te,qme laesa fuit reputamus .
1 .e Atrox' iniaria Hiimatur uel exfacto: ue D eo. s quis-alio uulneratus sit: velfustibus caesus. uel ex loco e uelutis cui in theatro, uel in foro , uel in conspectu Praetoris iniuria facta sc uel ex persua , veluti si maxiΠratua iniuriam passus fuerit ouelsi senatori ab humili persona iniuria factast, aut parenti, patro-l uoxe fiat a liberis uel libertis. Aliter enim se
nasoris, parentis,patronique,aliter extraneio humilis persona iniuria aestimatur. Nonnunquam in locus uulneris atrocem iniuria facit. uelutis in oculo quis percussus fuerit. Parui aiatem refert, utrum patrifamilias, ansili amilias talis iniuria factast: nam ct hac atrox Miuria Mimabitur. A IV G V N.
Ill ta iniuria aut ciuiliter, aut crimi iraliter ulciscitur,ciuiliter, quando mulcta iniuriatio adiudicatur criminaliter, si quando reus iudi- eis arbitrio extra ordinem puniendus comittitur,quo casu procurator interuenire nequaqua' d.l v. g. potest, nisi vi iniuria persequitiir,vel se defenposse.&l. Git,aut illustris , aut ui perillustris sit.