장음표시 사용
291쪽
xta INITIT UT LIB. IIII. tendit dari sibi oportere. Nulla enim hae temp/re eo nomine denuntiatio friA R G v M.
Nunc tertiam actionum diuisione exorditur Iustinianus,scilicet, quod quaedam rei persecutoriae suiu, quaedam poenales, quaedam mi stan causam habentes. Persecutoriae rei dicuntur, quae eius rei quς nobis abest,& alteri adest,persequendae causa coparatae sunt: ideo omnes &reales & personales ex contractu depta depositi actione in quatuor casibus rei persecutoriae sunt .Poenales quibus meram poena persequimur,ut actio surti,& id gelius ali . Mistae quae tam poenae qu)m rei persequendae causa institutae sunt, hoc est, in quibus rei persequutio in
poena continetur,ut ui bonorum raptorum, le
gis Aquiliae,& ee quae inficiando crescunt.1 equens illa aruiso est, quod quadam actiones rei persequenda gratia coparatae sunt, qua dam poena persequendae, quaedam miLiae sunt. Rei persequendae causa comparata sunt omnes
in rem actiones. Earum uero actionum , qua in
personam sunt, eae quidem quae ex contra nascuntur, fere omnes rei persequenda ea et comparatae uidentur : ueluti quibus mutuam pecuuia,uel in stipulatu deductam petit actor , item commodati,depositi, mandati pro socio,exempto,uendito, locato, eonducto. Planes deρο sti agatur eo nomine,quod tumultus,incendi',
ruinae,ua ag causa depositum sicin duplum actionem Praetor redditos modo cum ipso,apud quem depositἄsit, aut cum haerede eius de dolo
ipsiωs agitur, quo casu mista est actio, Ex ma-ιεμι s uero proditae actiones,aliae tantum poenae persequendae cause comparatae sunt: aliae tam
poenae, quam rei persequendae, ct ob id missae sunt. Paenam tantum persequitur quis actione
292쪽
. TITVLvs VI. 1 Safurtiolae enim manifesU Matur quadrupli , De non manifesti dupli: de sola parua agiturnam ipsam rem propria actione persequitur suis , id est, suam esse peteus me fur ipse eam rem possideat, siue alius quilibet. Eo amplius
aduerjus furem etiam condictio eΠ rei. Viau tem bonorum raptorum actio,mista est,quia in quadruplo respersecutio continetur: poena autem tripli M . Sed Θ legis Aquilia actio de damno iniuria dato,missa est: nonsium si aduersus insciantem in duplum agatur, sed inter
sim ct s iu simplum quisque agat: ueluti s
quis hominem claudum aut luscum occiderit, qui tu eo anno integer, ct magni pretii fuerit, tanti enim danatur, quanti is homo in eo anno plurimii fuerit, secundum iam traditam diutia i metu sonem. Dem mssita est actio contra eos,qui rEli- pro mocrosanctis recisis,uel aliis uenerabilibus locis legati uel fideicommisti nomine dare δε- Rulerint: usque adeo,ut etiam in iudicium uocarentur. tunc enim O ipsam rem uel pecuniam , quae relicta est, dare compelluntur, o
aliud tantum ' pro paeua , ct ideo in duplum tτοσο
eius fit condemnatio . τητἀ AB. G V M.
Aliae quoque sunt actiones mistam causant tam in rem,quam in personam habentes :cuiusmodi sunt tria diuisoria iudicia:in quibus quoties res quae commodam diuisionem ac ipere nequit occurrit,permittitur iudici uni ex litigatoribus eam insolidum adiudicare, & eu ii .uicena alteri certa pecunia condemnare. Quaedam actiones misiam causam obtinere uidentur,tam in rem, quam in personam qua'
lis es familia ericiscunde actio,qua competit cohaeredibus de diuidenda bareditate. Item
293쪽
2 4 . INSTIT. LIB. II Id. communi diuidundo, que inter eos redditur δε- ter quos aliquid commune est, ut id diuidatur . Item tum regundorum acZio , qua λnter eos agitur,qui confinens agros habent. In quibus tribss iudices permittitur iudici re alicui ex litigatoribus ex bouo ct aequo adiudicare: O svuius pars praegrauari uidebitur, eum inuleem
certa pecunia alteri condemnare. A R. G V M. Iam ad quartam actionum' diuisionem properat .: Omnes autem actiones , vel in plum eou-ceptae sint,vel in duplum,uel in triplum,uel in quadruplum,ulterius autem nulla actio extenditur. Insmplum agitur:ueluti ex stipulatione,l ex mutui datisne,ex empto uendito,iscato , conducto,mandato,ct denique ex aliis quam ρω- vluribus rimi ausis. In duplum agimus:uelutifurti nec maufesti,damni iniuriae,ex lege Aquilia, d posthm quibusdam causes. Item serui eorrupti: quae competit in eum cuius hortatu , consiliove seruus alienus fugerit, aut contumax aduersus dominum factus est, aut luxuriose uiuere eo perit , aut denique quolibet modo deterior fauetus D. I;a qua actione earum etiam rerum, quas fugiendo seruus abHulerit, aestimatio deduciatur. Item ex legato quod uenerabilibus locis rabrilam est,fecundum ea, quae supra diximus.' A R G V M.
Qui maiorem summam ideo in libello complexus fuit, ut reus maioribus grauaretur sportulis, eius damni, quod reus ob id passus est, triplum praestare cogitur: in quo tamen inest ipsius damni persequutio. Tripli uero agimus cum quidam maiorem uera aestimatione i quantitatem in libello con-- Deut is
294쪽
umtionis inserunt,ut ex hac causa uiatores, id es executores litium,ampliorem summain Jortularum nomine exigerent. l tunc enim id, quod propter eorum causam damnum passus fuerit reus,iu triplum ab actore consequetur utio hoc triplo etiam simplum, in quo damnum passus est,connumeretur. Quod uostra constitu tio introduxit,quae in nostro Codice fulget, qua procul dubio certis et I ex lege condictialema nare. vadrupli autem agitur, ueluti furti manifesti,item de eo, quod metus causa factumst, dei ea pecunia,quae in hoc data sit,ut is cui datur alumniae causa , negotium alicui faceret, uel non faceret.' Adnota , Executorem maiores iusto extorquentem sportulas, earum quadruplurn restituere debere. tex. hic in auth. viliti g. iurent. si & hoc quoque.
Item ex lexe condictia nosyrae constitutio oritur,in quadruplum condemnationem imponens qs executoribus litium, qui contra nostra cons7itutionis normam areis quicquam exegerint . A R. G V M. Furti actio, & serui corrupti, earum ori atrie
semper pinnales sunt, actio vero legis Aquiliae depositi in clitatuor casibus, ct quae pro te Ratis locis venerabilibus factis competit, ex accidenti poenales fiunt: hoc est, uel inficiatione, aut morosa dilatione, ali s rei persecutoriae sunt.
Sed furti quidem nee manis si actio, ctferri corrupti,a caeteris, de quibus simul locuti sumus eo merui, ' quod bae actiones omnimodo dupli sunt,at illa , id est damni iniuriae, ex te re
Aquilia, ct interdum depositi , infitiatione duplicantur: in constentem autem in plum
295쪽
186 INSTIT. LIB. Pr II. dantur. Sed ista,quae de iis competit, quae relicta Menerabilibus locis suur,non solum inficiatione duplicatursed etiam si distulerit relicti solutionem usque quo iussis magiΠratuum nostrorum
conueniatur . In confitentem uero aute quam iussu magis iratuum conueniatur , soluentem,
t v Qui illato metu quicquam ab altero extorserit,si illud iubente iudice restituat metu passo, poenam quadrupli euitat,quam non paredo incurrisset:& in hoc a caeteris quae in quadruplum dantur,differt quod metus causa actio.
Ιιem actio de eo quod metus causa factumst , a cateris, de quibus mul locuti sumus, eo differt, quod eius natura tacit e continetur, ut qui iudicis iussu ipsam rem actori restituat,absoluatur. quod in caeteris casias non est ita: sed omnimodo quisque in quadruplum condemna rura. quod est, ct in furti manifesti actione. v R G V M.
Accipe quintam actionuin sessionem:& quacunque hic enumeratam non inueneris, stricti iuris eam iudicato.
Actionum autem quaedam bonae fiat fiunt, quaedamsricti iuris. Bonae Dei sunt hae: exempto,uendito,iocato conducto .negotiorum geporum , mandati, depositi , pro socio, tutelae , eommodati lignoratilia ,familiae erciscundae, communi diuidundo , praescriptis uerbis, quae de aesumato proponitur, O ea quae ex permutatione competit,m haereditatis petitio. Quamuis enim usque actuc incertum erat inter bona fidei iudicia conumeranda haereditatis te:i l .s. C. a est,au nou,nora a tamen constitutio aper
296쪽
Rei uxoriae actione sublata, hodie dotis ex iis gendae vel recuperandae causa , ex stipulatu 'actio competit:quae illius in locum subronata, di bonae fidei est, & tacitae hypothecae priuilegio suffulta .vsque adeo,ut in ea mulier reliquis creditoribus simili hypotheca nitentibus, lora orateruallo praeseratur. φFuerat antea est rei uxoriae actio una ex bo
fidei iudicjs:sed cum pleniorem esse ex stipis
Iatu aritionem inuenientes, omne ius, quod res Mxoria antea habebat, cum multis diuisonibus in actionem ex stipulatu,quae de dotibus eximendis proponitur,transtulerimus: merito rei i-- '. unica.
ria actione sublata exsipulatu actio , oua pro C dς xςi ea introducta est, naturam bona fidei iudie. fa y '' tum in exactione dotis meruit ut bona Meist. Sed Θ tacitam ei dedimus hypothecam. Pr
ferra autem aliis creditoribus in hypothecis isse , censuimus,cum τδε mulier de dote sua experiatur,cuius solius prouidentia hoc induximus. A R G V M. Quae olim inter bonae fidei iudicia & stricti iuris circa compensationes fiebat differetia vesci licet in illis ipso iure, in his opposita doli exceptione fieret compensatio hodie sublata est: hoc igitur iure utimur,ut quibuscunque actionibus obiaciatur compensatio,illas statim iure ipso perimit, aut minuit: deme depositi actionem, quae nulla compensationis exceptione tollitur.
In bonae Mei iudicks libera potestas permitti uidetur iudici ex bono , ct aequo aestimandi , quantum actori restitui debeat. In quo O illud continetur uis quid inescem prasiare actorem oporteat: eo compo sa o , in reliquum is , cum quo actum es 3, debeat eondemnari Sed ιρο
in Pricti iuris iudiciis ix rescripto diui Marci,
297쪽
pium 'vide. F. Duarenui . l. iactionibus D.
Oppo ita doli mali exceptione compensatio indiscebatur. Sed noHra conseitutio easdem compensationes,quae iure aperto nituntur,latius introduxit,ut actiones i so iure minuant, De in rem siue in personam, De alias quascunque: cxcepta sola depositi actitae,cui aliquid compensationis nomine, opponi ane iniquum esse credimusne sub praetextu compesationis, depositarum rerum quis exactione des audetur. A R G V Μ.
Arbitrarias actiones eas cognominamus, Naea mero nidicis arbitrio pendent; in quibus si, iubente iudice ,reus non restituat rem,soluat, vel exhibeat, potest iudex ipsum, quatum interesset arti perpenderit, pro arbitrio conde nil nare: il-ud tamen pro uiribus curet ius dicens , ut iii his,aliisq; omnibus actionibus certam ferat sententiam etiam si petitio incerta sit.
. Praeterea quasiam actiones arbitrarias, id TF, ex arbitrio iudicis pendentes appellamus. in quibus,msi arbitrio iudicis is, cum quo agitur, actori satisfaciat: ueluti rem restituat uel exhibeat,vel soluat, uel ex limali causa seruum dedat, condemnari debeat. Sed istae actiones , tam in rem, quam in persuam inueniuntur. In re :veluti Publiciana, Serviana de rebus eoioni , 'itasii Seruiana,i quae etiam hypotecharia ueca tur . In personam : ueluti quibus de eo alitur, quod vi aut metus causa, aut dolo malo factum
est. Item cum id quod certo loco promissum est , petitur. Ad exhibendum quoque actio ex arbitrio iudicis pendet. In his enim actionibus o careris smilibus permittitur iudici ex bono, o aequo secundis cuiusque rei de qua actum est, vaturam aestimare: quemadmodum actori satisferi oporteat. Curare aute debet iudex, ut omni
298쪽
,ο' quantum p ibile eisit, certa pecuniae uel rei sententiam ferat :etiams de incerta quantitate apud eum actum est. AR G V M.
Qui quis olina re. loco, tepore, aut causa plus quam sibi debebatur petituet, totam re amittebat sed Diui Iustiniani constitutionc cautum est,ut qui loco,quantitate,aut causa,plus iusto petierit, atq; ex hoc damni aliquid aduersario Inseratur, eius damni triplum restituat: si auteante tempus solutionis litem mouear, inducias quas ex conuentione debitori dederit,uel quete κ natura actioia is indulgentur, in duplum habeat debitor.
Si quis agens intentione sua plus templexus
fuerit, quam ad eum pertineat, causa cadebat, id eH,rem amittebat: nec facile in integrum restrauebatur a Praetore, nisi minor erat uiginti- quinque anuis. Huie enim , scut in aliis causis, causa cogiata succurrebatur, si lapsus iuuentute fuerat ita ct in bac causa succurri solitu erat. Sanes tam magna causa iusti erroris interueniebat, ut etiam constantissimus quisque labi posset, etiam maiori uigintiquinque annis sue currebatur.velutis quis torsi lexatum petierit:
post deinde prolati fuerint codicilli, quibus aut pars letati adempta sit,aut quibusdam at stigata datasnt, quae Uliciebant, ut plus pet de
uideretur petitor, quam dodrantem, atque ideo Iege Falcidia legata minuebantur. Plus' autem quatuor modis petitur re,tepore, loco, ct causa.
Rer uelutis quis pro dece aureis,qui ei debebantur , uiginti petieriti aut si is,cuius exparte res est, totam eam, uel maiorem partem suam esse intenderit. Tempore: uelutis quis ante die, uel ante conditione petierit Qua enim ratione qui N tardius
299쪽
tit. D. de Lo,. quod cert. loco
diso INSTIT. LIB. II II. tardius soluit, quam soluere deberet,n invs M . .
Dere intelligitur: eadem ratione qui praemai repetit,plus petere uidetur. Loco plus petitur rueluti cum quis id, quod certo loco sibi dari'-tulatus est,alio loco petit, me commemoratione
illius loci, in quo sibi dari stipulatus est uerbi gratia ,si is, qui itasVivatusfuerit, Ephesi dare spondes j Romae pure intendat sibi dare oportere. I deo autem plus petere intelligitur :quia utilitatem , quam baberet 'promi sor , si bissisteret,adimit et pura intentione. Pro pser quam causam alio loco petenti arbitraria actio proponitur: in qua scilicet ratio habetur utilitatis,quae promissori competii urafuisset, sillo loco solueret, quo se soluturum θροοudit.
Quae utilitas pleriique in mercibus maxima inuenitur. ueluti isino, oleo fumento quae per singulas regiones diuersa habent pretia. Sed cuiliae numeratae non in omnibus regionibus1βb eisdem usurisfoenerantur. Si quis tamen E-
sensi petat, id est, eo loco petat, quo ut sibi de-ιμr, stipulatus est : pura actione t recIe agit. idque etiam Praetor monstrat, scilicet quia utilitas soluendi salua est promissori. Huic autem, qui loco plus petere intelligitur, proximus est is, qui causa plus petit. ut ecce , si quis ita a testi-puletur, Hominem Stichum aut decem aureos dare spondes s deinde alterum4vetat,
ueluti hominem tantum aut decem aureos tan-rum. Idco as em plus petere intelligitur, quia in eo genere stipulationis promi laris es elemo, utrum pecuniam , an hominem solvere malit. Qui igitur pecuniam tantum,uel hominem tantum sibi dari oportere intendit, eripit electio-tiem aduersario. et eo modosuam quidem conditionem
300쪽
teriorem. Quada causa talis in ea re proditagi a Bo,ut quis intendat hominem Stichsi, aut aureos decemsbi dare oportere id emut eodem modo peteret, quostipulatus est. Praeterea si quis
generaliter hominem stipulatussit, ct Jecialiter Stichum petat aut generaliter uinum stipulatus st, ct flecialiter Campansi petat: aut generaliter purpuram stipulatus sit,deindeJecialiter Uriam petat plus petere irat et itur 2 iis, st. Ide Io. electionem aduersario tollit, cui stipulationia tu Corasiare libersi fuit,aliud soluere, quἀm quod petere' hic. rur. Quinetiam licet uilissimum sit, quod quis petat,nihilominus plus petere intelligis ur: quia saepe accidit,ut promissori facilius sit illud o Mere, quod maioris prὐt- es. S ed haec quidem antea in usu fuerant: postea uero lex Zenoniana ct nostra rem coarctauit.Ers quidem tempore plus fuerit petiit , quid φι ui oporteat, Zenonis.
Huae memoriae loquitur constitutio. Sin autem
quantitate uel alio modo plus fuerit petitu milia omnes quod forte damnvm ex hac causa acciderit,ei,contra quem plus petitum fuerit, commissa tripli condemnatione sicut si ' dixi Rhoetie. mus puniatur. 6 .
Α R G V Μ. . Qui minus quam sibi deberetur, iudici atrii- bello petierit, nihil prohibet, quin coram eo de iudice quod veliqui est petere possit: iqem quoque iuris est in eo, qui errans aliud pro alio sibi deberi intenderit ,cui etiam in eadcm in1ta
tia errorem corrigere conceditur.
Si minus intentione sua compιeAμs fuerit. actor , quam ad eum pertineat, uelivit si cum ei
decem aurei deberentur, quinque sibi dari oportae ius ederit. aut s cum i diva si usii eius est, i N a pariem