장음표시 사용
181쪽
Nemo vi agens, Gran υoluptate agit. Ratio au. tem, cur omite necestarium sit molestum, reddi p0-
testina, i in i voluntati repugnet. At qua accidunt nobis nolentibus sine dubio molesta sic Ergo omnia insui eo ta sitinimo a.
ssumptio autem belupe ea, quae voluptatis aut pulchrit2- dii s perfluenda: causatiunt, fieri libenter,&cum voluptate, cum per se est per ipscuuin , tum vel ex uno amante ostentii potest. γλοῖον o. J Pl.ci ique hic tertium argumentu constituunt: quartum ibi S Thonias etiam quintu nisi, εοιμε τιβια ον, c. Priora liuo admitti quoque possunt, etsi Aristoteles his vel his non tant argumentari Vidctur, quanti genus homines S Excusationes accusare. Vltimum plane milium est: iis enim et bis non algumentum, sed epilogus to- , tius disputationis de vi factis continetur. αγνοαν. Explicatis vi factis,quod est alterum geni ginuite iactorum, hic d alterum accedit, nempe ad ea, quae per imprudentiam gerulitur. Cicero in Rhetoria is veteraόm, ia Berennium, impru entiam vocat iuris ciuilis sere ignorati ain: huius autem rei in aximus est Vsus in Vita communi: ut viderehcet ex disputationibus Iurisconsultorca, ubiit.detur. 9facti ignor es sub tit. de cxv, dc apud Oratores, ut apud Cic. lib. a. a.l Ne n.Ab r vel .Rbet Demosthenes aduersus Midiam, Aristo cratem & Timocrate :& in quibusda Lyliae orationi b. ut cinnper imprudentiam i eucasia qui salium occiderit,aut i serit,aut imagistratui dicto audiens non fuerit,aut cum sorore aut matre
rem habuerii, aut si qgis pro auro aes alicui di sibi uerit. Verum quia sub hac imprudentiae seu ignorantiae specie multa saepe
peccantur,& imprudentiae tribuuntur, quae culpae potius sint aaicribenda, ea re Attil. hoc loco accuratissime a vera imprudentias cernit ea, qu .i simulate cam linitari Videantur,oriaq;
affert imprudentiae genera, quae priusquam explicem VS, quaeri
potest, an quae per imprudentiam etiam Vera geriItuur, inu. 2Cniit, scii sint ακειαα. L ubitationeini facit, quod quae sunt ακου-ma, etsi voluntati sunt aduersa: tamen voluntatem ipsam non penitus excludunt, vel abelle volunt: sed tantum impediri At qui igdorantis miliaprorsuS ceruitur voluntas. Possunt tamet'
182쪽
ui per ignorantiam agunt, inuiti quoque dici, latius suinpto in
uni seu ἀκουστου vocabulo. iniare&in utre ciuili Foeiosi, quoiarum alioqui nulla dicitur esse voluntas, t. furiosi. D. de diuersregii iur. inuiti tamen interdum dicundur,l. . se utitit. Et
apud Xenoph. in cori; itiitione, Tygranes quidam, omnia quae per imprudentiam fiant, ἀκουαοι esse ait.. Affert Arist. primum duo ignorantiae gene- , xa; prius, quod comitetur dolor&με- νοια; ut liquis cum sorore nuptias contraXerit ita sciens, cuius ipsum postea poeni teat. Et hoc genus ait Aristoteles Vere elle ιικκ πον. Et diligenter est obseruandum, propterea quod ad hoc Vmina gelius, veluti ad Lydium lapidem, caetera ignorantiae genera, de quibus ibuta, spectari debent. Alterum est genus, cui nullus dolor est
comes, Vi de quoda narratur,qui cum sorte ciniflo telo nouer-
eam laesiit et impiudens; fuge, i nouit , , hoc non imale. Inter haec aute duo genera magna est differentia, quod prius sit vere 'siliatum non item: nam certe luc de nouerca proprie dici in hietus seu non pote i, ut pote, qui gaudeat facio, Ostendi naus cni in initio, ea proprie esse , quae coniun-inum habeant dolorem: nihil fieri inulte, quin cum dolore, neque etiam dici potest εκων seu volens,quia scientia absuit, quae prorius in volutariis requiritur,ut stipantito ostendimus. Q a-ie cuin neq; itie dici poli. t proprie vel Gων vel : κων, nolins autiolens irecte Arist medium quoddam i Ili tribuit vocabulun ut dicatur ψ οἴκων, id est, non t/olens, quae si ibtilior distinctione in reprehensiones incurreret, quali non opus sit tam solici te in rebus politicis de vocabulis in 'iiira: adiungit Arist. pulce 'limum de vocabulorum disti innione : ubi res inter ledii crepant, Verba quoque distincta esse debere, quo canone v fas est & Cicero in Top. subtiliter diiccinens partitionem adi uisione : L uanquam enim, in lint, vocabula idem valerepropeii deantur tamen quia res itferant, nomina quos distare volueawrant. I t Imp. Iustinian. f. hoc autεm casu, in Insit. quib. mo . testam.infirm. Vbi distinguens subtiliter testamenta rupta, irri αta Miniusta: sed quia, inquit, commodius erat singulas causas singulis appellationibus distingui. Haec autem distinctio
inter volentem, nolentem seu inuitum,& non volenteiri, non
parui in quoq; in Vita commi usum habet. Verbi gr. si forte in
vel 1 ando, laculo in feram emisso, inimicum praetereunte seri: x,
atque ita non doleat, sed gaudeat potius: hic quia inuitus ors L a 'prie
183쪽
prie diei non potest,ueniam non ita merebfacto. Sic Imperator Tyberius hospitet quaestioni subiecit imprudens, postea a
fecit. Contra Vpro, qui dolet, Veniam mertero, in L si adulterium. primo. ad lege iriis. Talis quoque suit ignorantia Ocd matris nuptias & patris caedem doluit: ea clem in Colono se excusiat hac ipsa ignodem in Trachyniis Deianiram con latui quod imprudens maritum Herculem turta intercini siet. Ex his igitur iam intellis
initio ait Aristoteles,m' αγνοια , neu imprudentiam fiunt, este quidem non vi uidem esse voluntaria : sed tamen non Oακου nix seu inuite faeta. Q laedam enim es dolore: alia ta εκουαα,id est, non voluntati fiant. Genus est igitur εκου πον, seu non V
cabulo. Itaque quod1upra dictum est inmla,quae vel vi,vel per imprudentiam fiunt: linterpretationem debet, ut intelligatur delmni, sed de eaduntaxat,quae cum dolore fi η'εοικε. J Aliud hic Imprudentiae fert Aristoteles, quam excusare solent, quire capti quid peccarunt. Qyae quidem Ansbus fieri concedit: sed per imprudentiam siue esse imprudentem aut inscietem quid sprudentiam: ut inter quae multum intersi prudentiam fieri dici intur,eoru causa est iplab imprudentibus aute, non est necesse,Vt cxia: qualia sunt,quq abir.tis,ebritS, amore, :batione commotis, admitti lent. Haec eniprudentiam, id est, peccati ab irato, &c. a esse conserendam in imprudentiam, sed in ire & haec veniam non merentur,Vtpote qua mox ostendetur planius. Haec autem distinritati & sensiti, hominumq; csim uni opinio nam tametsi,qui vino vel ira quid perpetrartiam excusandam confugere selent: usitatvino aut irae attribuere selemus: ut Horatii
184쪽
COMMENΤΑRII. xc sm designat ' hinc quoque est, quod Pittacus, legum scriptor
eleberrimus, ebrios, qui quem pulsassent, duplici poena mullari voluerit, ut insta testatur Aristoteles cap. s. lib. a. Politi apite ultimo. Aristoteles tamen insta lib. I. cap. o. vel p. osten-lit, no tam glauiter peccare eum,qui ira quid admiserit, quam iiii libidine aut incontinentia: & Iurisconsulti iniquicqui. i. D. te diues. νM. iur. aliquo modo etiam excusant ebrium, l. per-piciendum. D. quas per lasciuiam aliquem inter-ecerit. Haec autem facta Iurisconsulti per impetum fieri di- unt: sic enim vocant l. illa perficiendum. de poenis. αδνυς . J Occurrit tacitae quaestioni. His enim verbis ita dic ri poterat. Dicis Arist. ea quae vino,&c. peccantur, non aeri per imprudentiam': atqui negare non potes, quin ab im- rudentibus fiant. Respondet Arist.& admittit quidem fieri ab an prudentibus,sed inde non effici,seri per imprudentia: quod ostendit ab improbis omnibus: nam,inquit,&improbi imprulentes peccant,sed non per imprudentiam peccant autem improbi imprudentes duobus modis: aut-ής , aut quae duo non sunt consendenda, quod nonnulli hie faciunt. Improborum igitur ignorantia η scuuniuersia est ista, cum quis ea,quae recta, quae Virtuti consentanea,quίς turpia, quae praua, quae iusta, quae iniqua in genere ignorat: t is ignorantia est in omnibus improbis: qui vitiosita-us habitu iam contracto, nullum inter bona & mala discrimen cernere positat,ut praeclare inst. docet Arist. lib. 7. cap. 3. Altera vero Improborum ignorantia est ea quidem in rebus singulis, sedcum deliberatione &-proinde vitissa, qalis est ignorantia incontinentium. Vt cum quis non nescius scortationem est e turpem, certo tamen cuiustam amore aut cui iditate inflammatus, in ista a se amata, scortationem tu pem esse non putat, aut certe si putat, Vincitur cupiditate. Sic in aliis etiam, qui bona videant, sed deteriora sequantur, Vel cupiditate vel consilio. Hi igitur improbi ignorantes quidem
sunt I sed per imprudentiam, non peccant: sed vel per improbitatem , vel per cupiditatem. Itaque non sequitur, imprudentes peccant irati. Ergo per imprudentiam eos peccare: nam& improbi ignorantes peccant, quos tamen nemo dixerit per imprudentiam peccare. .
V et hoc l. idem,quod latine selet,atq; saepe usus
185쪽
ἀσυμφέρον. J Videtur hoc loco idcincst,rectum, verum, quod deceat facere, czancum,quo modo & sit ra est usus lib. o bl ἀκουαον. J A desinitione ακουσοκc peccantur, non fieri per ina prudentianse, non si quis ignoret, quod rectum equς ab improbis gerit mur, Vtpote ignotused si quis in rebus sing ilis ignoIet, aut
Sic autem argumen ratiata ua per impruilantiam peccantur
delinitioite ακουσίου perspicuu Ergo qnc uiuo , oec. peccantur
Summa igitur di siputationis Aristote
imprudentiam committuntur, Veram q1is, nempe cum qui S in rerum singulariuratione versetur, de quibus mox: & haproinde veniam mereri. Este genera. Vnu priori & vero valde assine, Everiatur in rebus singuli si quod vera igniit a non item. Altera falsa ignorantia est Iiam, aut cupiditate aliquid agetium. Thborum, quam diximus esse bipartitain,αε - τη , id est, quae in reb cra ignorantia cernarur, sed adhibito ci .m JνύJ Qtria agnorantia,
sit uniuersa , ted in rebus singulis posit: tis, faciendum Aristoteli visum est, ut euiter hic explicaret. Facit auri in sex :ctile ignoret: quid: qua in re seu inquie Vel ut orθano: cuius rei causa: & quodantaxat faciat Aristoteles, ratio reddi pnim&res semper, & rei causa. De recquod sit factum. In eausis ab essiciente principali quidem manat attributum sorgano seu adrumento: A sine, cuius qua in re, atri in quem , quod , Ut telis usti abitur. A forma, quomodo. Omitto igpropccka quod ab agente ignoiari 2IO:
186쪽
et videamus dereliquis quinque. Primum est quid, ubi quaeritur,
quaenam sit res, quod fac iam, cuius ignorationem triplicem affert hoc loco Aristoteles. Primum quidem eorum, quod vel 4urpe,vel contumes rosum, Vel etiam occultum, cum quid protulerint: postea reprehensi, excidi ite sibi dicunt: deinde eorum, qui occulta cum protulerint, excusent se nesciuille ea esse occi ita. Amri exemplum ab A. sc Lylo, de quo narrat Heraclides Ponticus θι. r. de Homero,tes e Scholiaste Graeco, multa eum
in Tragoediis suisToxilis, Hierciis Susipho, Iphigenia &Oedipode de mysteriis Eleusiniis i quae nefas erat enuntiaret publi
casse: S cum tandem aliquando Tragoediam dicturus nullis putaretur de iisdem initiis quAdam diuulgaturus: in maximum vitae discrimen incidit: populus namque eum lapidibus petere coepit. Sed animaduerso populi furore, fuga sibi consti-Iuit,&ad Bacchi aram,quae erat in theatro, c6sugit. Vnde cum populus eum retrahi vellet, deprccante Soaatu Areopagitico, & nolente illum indemnatu necari, conseruatus est: atq; adeo tandem ab lutus, propterea, quod & ipse&frater eius Cyna: gyrus in pruioMarathonio fortiter pro libertate communi pugnassent. Postremo eorum, qui, dum ostendere quid cupiunt, verbi gr. tormentum id imprudentes emittunt, ut quidam Catapultam,quis hic suerit, nondum reperi. Et hac exceptione vistuntur Iurisconsulti: si telum manu fugit, de qua Clc. 3. de Orat. in Topie. Tertium attributum τοῦ η iam νQ qua duo idem valent&eodem pertinent: quo attributo continetur Obieetiam seu mat ria facti. Exemplum aliart Arist. de Merope, Haec enim Regis Corinthiorum Polybii uxor,interfecto altero filio,cum in alterum incidisset, cum interficere voluit, ignor. is
esse filium, & putans esse sicariu & hostem suo, qua de re periit' Elegantillisma Euripidis Tragoedia Crelphontes, quam Latine
vertit Ennius, teste Cicerone. Eodem modo, Oedipus patrem interfecit,& cum matre nuptias contraxit. Sic & Iacob Patriarcha staude Labanis soceri, cum putaret se cum sponia Rachele cubare, cum eius sbrorc Lea concubuit. artum est, quo adiumento seu organo , & qua re & facultate quid sit factum: ut si quis laetent alium nasta, qtiam putarit obtuso es
se mucrone, cum est et acuto: aut iactu lapidis quem vulnerarit, cum non putant cite lapidem ,sed pumicem. inaimuntem, cuius rei causa, ut si quem castigatuli caiisa & emendandi percussum interficias: aut si medicus praebito medicamento
187쪽
valetudinis recuperanciae causa, at tum non curarit , sed interfecerit. tersecit Herculem : quare &ipsa armis eo ignorantiae genere nominati teses M. a. Eudem. cap.9. narrat de 'tori dederint, quod putarant esse P
venenum. Eodem errore LucretiunPostremum attributum est de moc percutere Volens,grauius forte pulse=. diues. D. ad Cornec desicar. excurn rixa interfecerit claui aut cucuma v. Patroclus narrat, se aequalem putrecisse imprudentem.
τίς. J Legendum iam ut & Latinum excidere, in hac notio apud Ciceronem Philipp. ro. de &c. hi non excidit, ut saepe fit fortuito setatum attulisti. Ex quinque et gniora Aristotelis. Qua in re & cui
materiae&finis. Desieratio reditacto maximum sit postum in finquaeratur saepenumero , quid sit reo, &quo sine, ut proximo capieit ratio, quia facta plaeraque ex snomen sortiri soleant,ut parricidiua
. Sententiatius sicopus inter explanatores &int re eum , qui leuiter percutere Volturpiorum verborum exquisita redditire vanat. Verum quia longiustates refellere: dico breuiter, viderin Primum , 'uia ex verbo sensententia: deinde, quia τὸ θύφαρ in vel
modissima, nempe si quis alium leuis chiristarum, siue quando seciunt Aerei pulset. Puto autem mendum Irre Exemplun
188쪽
. COMMENTARII. . , sde hoc loco si quis aliquem in rixa, gladio, aut cucuma percus eritὶ valde simile est huic nostrae explanationi. ν utio. J Breuiter hic velut conclusionis loco definit
per imprudentiam, nempe inuite factum per imprudentiam esse, per imprudentiam talem, id est, singularem & uae in attributis cernatur iam expositis. qua particula excluitur ignorantia communi S,de qua in ra Op s. dicetur latius: excluditur & falsa illa ignorantia ebriorum, quia eorum facta non fiant per ignorantiam,sed ab ignorantibus. J Deinde cui comes sit dolor Sc molestia: ua particula excluduntur illi, qui quid turpe vel pulchritudine, aut voluptate addueti admiserint.Excluduntur&uli,qui non Volentes quidem quicquam
Duas fecimus huius cap. partes. Priore de inuite factis copiose explicata: altera iam breuiter exponitur: breuiter inquam, propterea quod uno contrariorum cognito, cognoscatur Sc alterum. Qua ratione usus hic Aristoteles,quia inquit, seu inuite factu in est,q, Vel vi, vel per ignorantia fiat; contra ergo sponte factum erit illud, q, non vi, id est,cuius principi uin faciente sit,& a faciente fiat. ἁκήmo, igitui conitituunt vis & imprudentia. ἱκου nον libertas arbitr9 α scient: a
singularis, ut & de ignorantia dictum est,non communiS Absoluta di putatione de sponte & inuite factis: breuiter refellit quosdam, qui dicerent: Ea quae ira aurcupiditate gererentur, non esse voluntaria, sed ab inuitis fieri, quod etsi supra paulo attigit Aristoteles: hoc tamen loco argumentis aliquot confutat planius. Argumenta aut stat quinq;: Primum, quia efficeretur, omnes animantes & pueroS agere inuite. Conclusio. Si,qua tra aut cupiditate geruntur, ab inuitis Ergo Oomnes animantas is pueri, qua agunt, agunt inuite. Ratio connexi in animantibus est perspicua, quas certum est cupiditatibus ferri, non ratione. Pueros quoque cupiditate potius,quam ratione facere quae faciunt,cum perspicuum est, tum pulchre commemorat Aristoteles infra cap. vlt. quam a. Eudem. cap. g. Verbum animantibus & pueris conuenire negat, quia cum ratione proprie sit coniuncta,quod & nossupra docuimus. Atqui absurdum est consequens. Nam nulli magis libere dicuntur agere quam animantes S pueri. Ergo & antecedens.
189쪽
ειτα Σπορον Altera ratio, quia . quae ira aut cupiditate geruntur, aut nihiantiite fieri. Conclusio sit ista. S: ακου erio , Aut ea, g ira vel crapidita incum ha ebit in omni bin faectis imis mabusdam duntaxas, puta , linvrbud. Nannesta aiunt esse εκήmu . Connexi ratio est
Primum aramque omnia quae inde a. & ipsi aduersari j negant, & fili illimum cristoteles, quod multa ex ira & cupiditat gratia, decet expetere res laudabiles & bc formam, scientiam, &c. Irasci quoq; d cis; quod ita concludi potest:. decet faccre, ea non sunt Atqui ex ira , cupiditate quadam Ergo quadam facta ex ira non sunt Falsa est igitur una consequentis pars pia duntaxat ex ijs manantia es Je άκου ridicλοῖ . Nam ridiculum est, unius eius lenponere estecta in eodem strato, puta,irae icupiditati S. Tertia ratio: quia quunt facta, iucunda sunt, cum
mcunque ἀκύαρ , ea sunt molebdimus. Atqui ex cupiditate manantia fariere perspicuum. Ergo ex cupiditate manantia non si Meminit Aristoteles in hac tertia ratio eadem tamen ratio locum quoq; babet igaudet vindictam de inimico sumere. Eiteles lib. a. Eudem. cap. I. in eo. eodentitur. Perperam igitur quidam, quia Atantum mentionem faciat quod breuit: hanc notionem ut ira locum habere nega Π I 2, φερει. J Locus est obscurior; dum, quod quidam faciunt, repugnant
190쪽
ci . di potest hoc modo: ' Spontefacti inuite facti, id ess, disserentia inter haeaeno vu- eclus hic eri, quod alterum vitari poteri, alterum non item. Nam tuurtefactastra nec farta,vι- tari non posse, certum eis. Etsponte facta ea dicuntur, , quafacere quis posit, aut omat ter . Atqui tamen qua ex ira m cupiditatefiunt, vitari πο- mitti posunt, quam qua ex ratione .
Ergo haec ex ira cuptuitate non mazis erunt ακουσα , , quam qua ex ratione . rNam alioquin sequeretur, nullam esse vim & essectum dis sncntiae ei spo te&vnuite facti. Vis igitur eius distinctio- nis, quia in his duobus tam quae ex ira quam quae ex ratione, nulla es distinctio quoque ipsa & causa nulla cile debet. Nam it frustra sit, absurdum est. 1 cp3υκG y J Puto verbum φακ Γ valere, quod vitari&praetermitti possint ,hsic phaelumque reperitin . Alij Interpretes accipiunt, quae sint sugienda: hoc est, quae sint reiicieΡ- da & improbanda, atquc adeo praua. Verum prior nostra Q - planatio magis propria Videtur. ψάλου χαλ. J Sic est legendum, cum particula τύ quae tamen a quibusdam libris abest, non recte.ή-J Idem est & in cupiditate, euius&hic breuitatis causamentionem praetermisit Aristoteles.
. hM. 3-. J Quinta est ratio, quia hominis propria sint
Da & cupiaitas: concludatur hoc modo: aema hominω sunt propria, non1uut άκουστι . Atqui ira Si cupiditas homin: unt propria , ut es' facta
manantia. Ergoa acta quot non erunt ἁκκm .
. Omissa est propositio ab Aristot. cuius ta est ratiorque ἀκουστος diximus esse suρra ea,quoru principium sit externum & no P- ptium hominis. Sic nunc dicimus. Quae propria sunt hominis S. in ipso polita, cile εsima. Asiuintio in istione reuocari posset,lptered Q ira& cupiditas cu beluis sint c5munes,&FInde hominis no propriae. Veru propriti intelligimus h .l. non q, soli homini,sed omni coueniat ex sua natura. Atq;ita ira & cupIditas propria sunt honuuis. Na anim' hominis id 3. partes tribui j lole ,