장음표시 사용
271쪽
rag INM A P. X. LIB. III. ET HIC. Franciscus timus, & Angloria in Ponticus I IX. Si e&b
Iaeas lib. r. iasneui. Oculos oe animum pictu pascit nani. Cur autem hoc morbo laborantes huc non pertineant, e demhst ratio, nempe, quia intemperantiae vocabulum de his vulgo non praedicetur. Voluptates quoq; auribus capiuntur, vi quae ex acroamatis, aut histrionibus, musicisq; capiuntlimitem remouet a re praesciati, cade ratione. Q RaIe Eudem. ηα3.c.2. qui Sirenum cantu capti fucrint,negat suille α, ἄλαςου
J Etsi, inquit, voluptates aurium aut oculosuhuc.non pertinent: licet tamen ijs uti modice & immoderate, h. e. nimium quoq; , parum S mediocritas in hs potest cerni. aerat igitur aliquis quo referri haec debeant, nempe luxus in tabulis pictis,in acroamatis,saltationibus,tripudijs,statuis,vestibus quoq; , &c. puto omnia haec ad liberalitatem referenda, cuius bypriu scribit esse Arist. τηψι in libel. de virtutib. ω'A τους His. J Nunc de voluptatibus, quaeodoratu percipiantur, Vt quae ex unguentis, sumtibus, thymiatis, musis,
rosis,&c. & ne in his quidem Versari Temperantiam aut Ilia temperantiam ait, nisi ex eventu. hoc est, proprie ad lateiu-perantiam hae voluptates 1 5 pertinent, sed tamen aliquo modo pertinere possunt,ea nemperatione, lutavere intemperan- tes his quoq; delectentur: Delectantur. a. eadem causa, qu: a voluptatum ipsis propriarum recordationem ex citcnt, verbi igratia, delectatur Intemperans unguenti Odore, non tam propter apium Odorem, quam quia ipse suae propriae voluptati, 'memoriam faciat, declarat exemplo beluarum, quas Scipsas videre licet nullam propriam Voluptatem capere ex odoreborum, Ut canes ex odore leporum, ex eventu tamen sau per accidens eo odore delectantur, Vtpote quia recordentur, aut etiam spes ipss fiat, fore, ut hs potiantur & vcscantur. Qua in re propria est earum voluptas. - κι-ες. J Hic est mos Graecorum, ut quotiescunque lo quantur de venatione sui & Latinorum i foeminino utantur; Canum verbo, ut ostenditur ex annotat in Lueret. cuius & hic exemplum habemus.
ιλαφον. J Allusit ad Homeri versum Iliad. γ. ubi Menelaum,quia cum Paride singulari certamine congressurus esset, laetantem comparat leoni laetanti, viso a longe ceruo aut capella, 3 λέων Exemplum quoq; hac de re sit Phuloxenus,quem scribit Asianus b. to . ollae odore mirifice dele ctatum,
272쪽
I 1atum, utpote qui helluosuerit ces eberrimus, de quo mox. Hex - ται Relinquic igitur, versari tempei aritia& inteperatulam in ijs voluptatib',Α homini cum beluis sunt communes. Qiinc & ina e seruiles & ses uinae videntur,in
ob cernitur intemperantia, eaq; re turpissimu & beluinum videtur viti una, nempe, quae ex gustatu& tactu percimantur.
. Qui duo sensus beluarum vidctur pioprq, eo quod ex sis selis' voluptatem capiant, ex alijs non item, utraeclare Aristoteles in oblim Fctione a8. Gessim lib. I'. cis p. a. mi. J Valde constringit temperantiae&ii temperantiae materiam I nam ne gustatu quidem vix eas ceris ni, quod ipsum etcganter in Eudem. Aristotes . Vulgo quidem, inquit, ex opinio mustitudinis, do λαπι seu intemperantias induobm, gustatu : vere tamen'proprie, ιn tactu.-raxat m QAod exemplo confirmat Aristotes es eorum, qui vina aut ob nia probant. Nam gustatu no tam des cchan-rur, quam scilicione; dc certe gurgites illi, cum vinum ita in guttur situm infundant, tanquam in utrem aliquem, nihil curantes aliud, nisi ut quam plurimum exhauriant, prope ut pe colando Vino nati videantur, non admodum pollunt 1inuitarem ius gustando percipere. Quod & eleganter Varro apud Novium. 3n omni vita, inquit, helluo olfacit temetum.
Daicium igitur vini, quod est ingustii, nullum fere est helluonum, sed potius delicatorum & elegantium hominum, qui sultatim vinum insundentes, & poculum oculis naribusq; saepe admouentcs, omnes vim suauitates aucupantur, ut ille aia
pud Euripidem Silenus. ου πιήνυ θ- aerat aliquis, an gustatu nihil o
mnino utatur intemperans, & ait: aut nihil, aut perpera eum vvgustatu. Nam ratione audich, quo gustatus sapores discer- init lquod coqui faciunt, & exploratores illi vinara)ὶ non viatur: ratione vero tactus cum gustatu coniuncti xtitur. Nam absq; tactu non est gustatuS.
Ad ηυ ατήτης. J In quibusdam libris, αἰσsed ea sputia recte induxit Victorius. Nam sunt ex interpretatione: πις adiecit Ma-wellus scit. Et cene Philoxenus Erixi dignitus intestigitur hoc loco, de quo Athenaeus lib. r. hoc idem comemorat initer quoq; Cytherius collum sibi tri- cubitale ead. de caula optaste dicitur a Machone comico apud
273쪽
IN C AP. j XI. LIB. III. ET HIC .
Athenaeum b. s. cap. o.DLs 6. ses 7. Hoc igitur argumeno ito docet Mistoteles intemperantiam maxime in tactu verisi., y--- δή. J Versatur igitur, inquit Aristoteses, intemps rantia , in sensu maxime communi, omnibus puta animanu- bus. Eaq; re turpi isma est intemperatia, eo quod in eo si sen su, qui plane est beluinus,hominiq; conuenit,non qua homo,
sed qua belua. iJ Magis h. loco astringit materiam
intemperataciae. Nam ne quidem in omni tactu eam cerni, nempe in frictioni b. &calfactionibus gymnasii. sae balnea-rijs: ex quibus tamen voluptas, qu e capitur, est ex in , de quibus apud Galenum tib.3. de tuenda valetu a. Et fac ipsi ratione seu distinctione turpiorem esse ostendit intemperantiam, Ut quae ex voluptatibus tactus magis ingenuas & hon stiores non attingi versatur in foedioribus, &c.
C Α P V Τ XI. COMMENTARII. TA b Reperta temperantiae&intemperantiae
materia,nem potu, cibo,& Venere: hoc capite quema3mohs uruntur, intemperans, sensus experi, & temperans, ostendit, id est, quemadmodum legerant in voluptatibus 8c mole- lsiij S. . 'b-J Vt modum utendi & abutendi voluptatibus reperiat, eas primum diuidit bifariam : nam vel esse nat rates & communes: vel aduentitias & proprias. Sub naturales refert desideria ei bi,potionis, & Veneris, eo quod natura duce expetantur,& quidem ab omnibus, eaq; re communes vocat. J Honeste Aristoteles&tecte Homerico lectuli vocabulo Venerem significat. Extat apud Hom. Imad. -υθ. ubi Thetis Achillem, ita in Hectoris cadauere vexando Occupatum, ut se ipse non respiceret,grauiter obiurgans,τεκνον ἐμουν, dec. necI; curam, Inquit, cibi imis G, ni habes,neq; lecti. - θ-J Alterum est membrum seu species voluptatum, quas proprias & aduentitias Vocauit, nempe cum quis hunc vel illum cibum, hic pi sces, ille aliud expetit. Quae cupiditatis species, quia non est uniusmodi, & simplex, neq; naturalis, i quam constat uniusmodi esse,& uno modo semper ag
rej neq; communis inam hic, ille aliud expetiti dici potest. Habet Dis tirod by Cooste
274쪽
liabet tamen aliquid a natura, eo quod ipsa corporis eonstitutio quae naturius est j & affectio seu Cresis multum iuuat, . ad hoc vel illud expetendum , ut Melancholici fere amara exi petunt. sanguinei suaviora: Septentrionales multa came α, potu: meridionales herbispotius delectantur.
a triα -αν ἰλω. dicat , si voluptas aut cupiditas
propria nihil haberet a natura, certe nulla esset res, quam peraeque omnes expeterent, semper variarent. Nunc Mi quaedam, quae ab omnibus expetantur, & praeserantur rebus vilio-tibus t candidus & bonus panis auo & male cocto.
v θ-J Consentit fere haec partitio cum ea, qua
postea sunt usi Epicurei. Hic namq; cupiditates trifariam diuidebat,in naturales & necessariasmaturales & no necessarias,& inanes: quam tamen diuisionem, ut non ex ane factam reprehendit grauiter Cicero a. de Fin. nam rem ipsam probat sed artem diuidendi nonin v ult ita potius diuidi, ut cupiditates aliae sint naturales, aliae inanes. Deinde per subdiuisionem naturales aliae sint necessariae, ut cibi & potus: aliae non item, ut Veneris. Inanes vocat Epicurus, quas hoc loco proprias &Muentitias Aristoteles , ut nimiam honoris, imperij, gloriae, libidinum, &delitiarum cupiditatem. Videatur & Plato lib. g. O p. Potit. de Repub.
μου, SQ. J Consecta diuisione iam usum explicat,&ait,
in naturalibus a paucis peccati, & Vna tantum in re, nempe in . nimio , quales sunt lurcones, helluones, ventres, qui etiam vulgaribus escis vltra modum se explentotaugia. J Scit. Id mis, hoc est, inanitatem seu vacuitatem non Vero ut omnes Interip. Vertunt , ventrem. Nam & pr cessit -α-ηeaim; et ut hoc loco
θ s. i. . J Dictum est in voluptatibus seu cupidita
tibus c munibus,a paucis peccan & quidem una in re, sq;
. dici de , latine ventres&lurcones, non
. . Ο σους seu luxurio S.In propnjs .a. cupiditatibia multis& multimodis seu multifariam quadam , iam docet Aristot.&hos proprie dici uis λιιs in. Ad has autem proyrias cupiditates referendos omnes,qui grsce dicantur hoc est, qui cuiuscunque rei praeter in odum aut praecipue sint studiosi: Vt si qui sint spectaculor musicae, ini,piscium, carminum,librom,mulieru, &c. nimium amantes,quales graecis dicus
275쪽
a a IN CAP. XI. LIB. III: ET HIC.
ἔ-J Comniemorat modos varios,quibus pecces tur in his cupiditatibus: primum,quia concupiscamur ea, quae fit nefas, ut Veneris cupiditatem in genere, communem vult Aristoteles, & quidem ipsa natura: at certe Veneris puta cum nupta est nefaria, qua de re videatur Horatius tibr. I. Sermon. fram. 3. Sic commeslationum cupiditas est dedecorosa. Deinde, quia plus a quo concupiscatur, quamuis licitum, ut sunt ' lare, qui dicuntur Tertio, quia more vulgi,id es nullo discrimine, nulla honesti habIta Iatione. o morbo laboraile Parthos scribit Plinius, quos, quia suinima auiditate indiscietos cibos caperen i, pia Iosque foetida anima suille ait.. Postremo, quia non eo quo dcceat modo, concupiscantur, quamuis licita,vivesci in publico, aut in diueribriJs,8 cum infamibus sicialibus. hIuc pertinet, quod Aristoteles tibello de svirtutibici, luxuito Splae rosq; ait esse impudentes. Et Cicer. M Fιnibu3, eos noli ita religiosos este ait, quin & de patella voscatitur.
ή ia AZJ Obscurior est clausula. Vertunt plaertq; , vel I quo dedecet, alius, vel qua parte non decet, qui & flagitiosam ob sicciritatem subesse putat. Abest a veteri tralatione, & Argyropὶli, recte. Nam quod hac nota seu clausula signincati possit, iam expressum fuit prima es ausula. οις- ει, omisit Sc
b. I . Explicatis peccatorum in cupiditatibus propiijs, generibus: adiungit in his omnibus peccare S ostendcre luxuriossis. 3 M-J Notum est duo esse capita materiae , t -- perantiae & intemperantiae: voluptate videsicci,& molestiam. Adhuc de voluptate: nunc de molestia, ubi intcri jcitdillim)litudinem quandam inter sortitudinc & temperauriam, ignauiam & luxuriam. Nam S fortitudinem a in atriamq; in mo- .lestia versari constat, nempe, in periculis, vulnctibus,& morte 'perfercndis, quae certum est esse niolestissuna. F ortitudo igituI in doloribus versatur, ut perferendis &subciindis utiliter: ignauia ut non subcundis: lcmperantia vero iii ijsdem specta- tur, quia earunt praesentia non doleat, non inoleste serat, si ο- a uillas sit in voluptatibus: luxuria vero moleste serat. Ex his φ uoque perspicuum iam est , quemadmodum temperans M lluxuriosus in inolesthsse gerent: alter namq; grauiter dolet, . di piculatur doloribus, neque iit in voluptatibus: alter non
276쪽
lieni, sta ut in voluptatibus , item in molini js moderate ιρ, serit..iam νυν αν. rara . IId-tas ius iucundas alijs omniabus rebus honestis S utilibus, propinquis etiam, patriae & legibus' anteponere selet. JA-λυαδε M. J Dictum est modo, luxurioses omnes omnino persequi voluptates, omnia quae sint iucunda, expete-- re, rapi &duci cupiditatibum voluptatibus. Hinc elicit pul-Hierrimam sciitentiam Aristoteles, luxuriae perpetuum comi- rem esse dolorem, eaq; re hoc viti una etsi nequens: tamen diligenter prospectum , esse miserrimum, utpote cum perpetuod , o e conuincium. QSod etsi Paradoxum Videtus,ut ex v Iulit. re Oriatur dolore tamen confirmat hac ratioti quia mu-4. Si i dolotest cupiditas. Couesudatur hoc modo:
1 te dit, non reperiti, qui null: S d.;Dianci voluptatibus: aut 4 ,:bus inter res molestas aut vidui istas non sit discrimcn: non
reperiti, inquam, qui nullum iri cibis delectum curent. Nam α. hetae id curant & norunt, quae quibus sint iucundiora palato. ire de infra aibr. ν. hoc hominum genus, aut intai tomines, id est, beluas, aut supra, id est, deos potius esse ait, cuiusmodi sent, qai posthabitis omnibus voluptatibus totos conten sationi se dedunt. . Explicatis extremis, quemadmodum in voluptatibus&molestijs comparare se debeant: 1ic iam de
medio ioci temperame ipso explicat. veiba, quia sunt p.ialo perturbatiora, nos adhibita distinctione ita explicemus.
277쪽
'a IN CAP. XI. LIB III. ET HIC .
sita sponte honestae: aut mediae & neutrae. In probrosis maTl. me vetiatur luxuriosita, ut in stupris, in commessationibus Symphon s&Choreis squas accommodate ad hunc locum Tropus lib. o. vocat instrumenta luxuriaeὶ inusitati denique cibi, pectacula,condimenta,&c. Ab his plane se abstinet temperans, tantumq; abest,Vt ea concupiscat,ut detestetur potius,& odio digna iudicet: Honestae per se volupinies capiuntuI ex ius rebus,quae bonam valetudinem & vires tueantur & conseruent, ut usitati cibi dc potiones, ambulationes & exercita tiones. Et in his maxime versatur temperans, has maxime persequitur, omnia refert ad bonam valetudinem; aut etiam ad firmiorem corporis constitutionem seu- tamen ipsa, licet per se honesta& expetenda, non immoderate, sed bono modo& modice expetit. Postremi generis stini cibi S potiones paulo lautiores, & Venus. In his se ita gerit, tr eta praes ribit ratio, id est, suo loco, tempore, modo, cum ae core expetit, deinde si & haec bonae valetudini non noceant,&honesti quoq; causa, denique pro modo suarum iacultatum. Nam ablurdum sit tenuem expetere lautiora. At intemperans seu luxuriosus in his medijs plane alium segerit, & restae repugnat rationi. . ς δ ὐAri s.' . J Inducendum csto cum, quia in Veis tetibus quibusdam codicibus no reperitur. tum ,quia corrum- . pit sententiam &phrasin. Nam totus hic locus a verbo ad verbum coniuncte legi &intelligi debet, hunc in modum : ἐπιλο--, ἔτων πιιου-ν, id est, russiam rem seu voluptatem expetit,nisi modice , nullampora quo. Vna paeterea est nota temperantiae,quam modo praetermisimus, Temperantem ut noti efferri laetitia praesentis voluptatis: ita absentis dolore non cru
nium, dissimilitudo triplex inter Ignaviam & Intemperan- tiam. Deinde origo&ratio verbia, ρλα M. lἱκουσιωΑffertur prima dissimilitudo Intemperantiam magis este voluntariam nostiiq; arbitrij, quam igna- ι
278쪽
utam. Confirmat duabus rationibus, ut recte Thomas, non tribus, Viperperam alij. Prior est a voluntatis seu voluntari coniuncto seu proprietate, nempe a Voluptate. Constat autem ex initio huius libri: Ea quae cupientibus& volentibus nobis fiant, cum voluptate quadam fieti: quae inuitis & -- lentibus, cum dolore & molestia. Formula sit ista:
εω eum voluptate , magissunt voluntaria, quam quacum dolore , quod ram ect explicatum initio huius libri. Atqui luxuria vere eia cum voluptate, ignauia eum dolore'. persequitur namg voluptates luxuriosus, refugis vulnera m dolores ignauus. Ergo taxuria magu ea voluntaria, quam ignauia.
Nam, ut recte adiJcit Aristoteles, quae cum voluptate, sint expetenda, ut est luxuria: quae cum dolore, ut ignauia, sugienda. Nam&sic concipi potestsormula: Eem expetenda, magis sunt voluntaria, quamq fmgienda. At luxuria, utpote eum voluptate, magis videtur expetenda,quam ignauia, ut qua cum dolore . Ergo, Fc.
vlom, id est,deturbat, qui exierunt de sua potestate, quorum mens de sua lede est deturbata, id est,qui non sint mentis compotes. J η δ λύπη. J Altera est ratio cur magis voluntaria sit
a voluntatis seu voluntatij cause, nempe scientia aut ignoran-riasiimpta: ista haec est: quia dolor reddit homines non sui compotes, & mentem de sua sede deturbat,quod explicat Cicero copiose bb Tuscia. quanta nempe sit vis aegritudinis &doloris. Concludatur hunc in modum: Leua hominem menta ct voluntate priuant,non sunt voluntaria, nessi volenιibus acciduntia. Atqui dolor ess eiu odi, voluptaι non item. in illo n
Ergo qm eum dolore, ut ignauia, minus sunt voluntaria, quam νιε cum voluptate, ut moria. Propositionis ratio iam explicara est, cum diximus, doloris hanc esse vim. ut mente quem priuet & Voluntate. μ Νον Ga εκκειον. J Id est, a voluntate igitur magis pendet. Vertit Dionilius Lambinus , A supposito pro se , contra
279쪽
, s IN CAP. XII. LIB. III. ET HI :.
veterem libromna&Ualationis fidem , &ipsam sententiam Neque enim hic est melexio, sed quaedam potius Prioris lausulae in hunc fenilim. Voluptas autem nihil ficit rate, id est, non ἐξι ηri, non reddit hominem stupidiam. 3c mente captum, sed potius est voluntaria & voluntati laetiti Enostrae consentanea. Altera dissimilitudo, odio &repte- Densione grauiori clignam este intemperantiam, quam Ona- sui , illam hac magis flagitiosam turpiorem, quain ip - Im1linii litudinem ex priore clicit, hunc in modum: Set magu voluntaria ect insemperantia quam ignauia. Ergo muta sagitiosa, o reprehensione , odio, tetna signior. L
Ratio connexi seu consequentiae ex initio huius libri pater,
ubi ostendimus, quae a volentibuSpeccentur, poena: Oblx cibinulti S aut ignorantibus venia aut nusericordia essed ua. AL
nulla fit vitae pari, Vbi temperantia: non sit locus. Diade ασι , quia Vius temperantiae,& acquisitio sericulo omni Vacet. Qinae utraq; comi a se habent in fortitudi he, ut clinis de Tarior situlus, in bello pittasbio,&periculosoramuis tio ut cum Vulneribus & morte interdum coniunctus. Iaria ieitur lquia eadem est extremonam ratio, quae virtutum: certe qui ea Quae facilia sunt acquisitu, tamen negligit, grauiore rei cliensione dignus erit, & proinde magis luxuriosus , quam ignL. u. J Tertia differentia, qua & hoc una explicatur, quemadmodum accipiendum si id, quod modo dictum est. Intemperantiam magi essὸ voluntariain, quam ignaviam. lDistinguit igitur lvinc in modum: Res singulas ex quibus i-
gnaula,cile minus Voluntarias, qliam ipsim nauiam vinim- iquc qui duelle imo, aut certe minus quam intem - Petantiam , 1ed tamen alterum altero minus. Res sine uias minus quam ipsa in ignauiam, propterea quod ignauia ipsa
280쪽
iunct=, adeo ut saepe seu tum, atana abi jecie 5 turpem segat Amortis aut vulneriim metu arripere nauiti ibi eam. Coirtia vero fit in inteperantia, ubi res imgtilae magi, turriVolunt ri L,VI- pote iucundae,puta, si uitiac aut illa Voluptate Hab. . ... in ipse intemperantiae, utpote ignonam: Osiis, Halaniis r. b l. His, murus est voluntariuS, a Don ii ἰbu,rclici tu . ., cmo I cilidici luxuriosius, ct si res singulas multi cxpetunt... θ-J Alterum cli ininis cap:tis mcmbrum de Do
rr apud Aristoplianc in Pluto de lito filio conmictitur iam S pueros trotervos, Graeci cant. Vtriam aurem ab altero sit ortum, hoc est, an pilori d: cantur a nostris , an contra, nilial icscit aci militurum. Vt ut iit, non est absque ratione. Nam similitudo clu.aedam est inter pueros & iij ter cupidos leu voluptatibus deditos. Similitudo est biparilia; primum quia Sc pueri toti sunt m cupia: tatibus, cupiditate potius omnia agunt, quam ratione. Qili Od infra lib. 7. explicabitui latius. Dcinde utrum quotidie incrementum capit, magis magii l, increicit. Atqui par est refrenati turpem cupiditatem, & quod quotid: c incresc: t. Nam si non reprimattu, excrescctini nanu rasum, utpote cum Vol Uptatum cupiditas & sitis sit inexplebilis, in ex halalla, ut au icci o bbr. 1. de Fin. O P. Paradoxorum: t ait Arriti, tele, hoc loco, απλη - ουν aegra, ut ait Plato Bbr. q. de Republ. vitile 1umpsit Aristoteles: maximc in puero inci prenti, apud quom ratio aut nulla est, aut perinlirma, qua coli ciceri solet cupiditas. Nam ea cli cupiditatis voluptatis Indoles, ut scia permanet serpat longius, & ab una progrediatur ad cognatam&similem voluptatem: adeo ut tandem alias 5licatae, & ad
summum auctae, rat: onem ipsam expellant, S Volat sinca cil-ciant. Hoc cnim Valet τον Quare saltu est eas este moderatas & modicas, quae rationi r ela: non aduersea,tur. Id autem , nempe ita r primi, Graeci vocant, sλάσαί - Propriei amquc clica, qtlae magis excrescunt, luxuriant & intum ci uiit, natimcle, leprimeIc & castigare. ωαπερ τὶ π 'mon. J Ratione & modum assert castigandae seu reprimcndae cupiditatis, eamq; tantus it mih id ille a pucio sumpta declarat, iram , t PueC, in uit, cx paedagogi piae scripti,