장음표시 사용
281쪽
ω IN CAP. NI. LIB. III. ET HIC.
vivere r ita & eupidus ex rationis norma refrenari debet re & infra lidi. . cap. r. homines plane dissolutos, prodigos inquam proris perditos & desperatos vocat Aristoteles Οι- δειγωγκους, id est, Vere αγο λιασους, quibus nempe medicina adhiberi non possit. ὁ ωήφ.5 J Cur ad rationis normam refrenandebeat cupiditas, duas affert rationes,cum,quia vitiq; hoc est.'&temperanti seu eius cupiditati &-, &ipsi rationi unus iὸemque propositus est scopus, honestum. De Tempeiaxantia certum est, rationi quoque rectae dedecus certe prop. situm esse non debet : tum, quia temperans cupit ea,quae bdeceant, quemadmodum, quando. At harum Vrerum distinctio est ex ratio
282쪽
plicat*m est, inquit Thomas, de virtutinbiu,qua in ipse homine tuendo oderando fiunt
occupata. Hic de iis, qua in eius externis bonis aut malis moderandu versantur. Partitur idem hunc Librum in duo summa capita: quorum priore agatur de viminibus Ulariore de duobus assctibus, indignatione Mudore, cum virtutibus vinitatem habentibus. Tractationem autem de rirtutibus, seupartem priorem,ut longiorem, ct in quo totus sere liber tat, umitur,ficat de integro in duasparte quarum priore de pirtutibus ad res externas pertinentibus, e querit bonas,plfacultates, in quibus liberalitas ct magnificem tu, ct honores, in quibus altitudo animi, ct quadam nominera nc vel mala ex quibus puta ad iram excitemur. it in hiscemitur lenitas seu mansiuetudo. Posteriore autem de iis, qua
ad acta externa, nempe congressum se colloquium, o in his amicitia, Veritas, o Vrbanitas. Summa quidem eII hac I bri pera: partitio tamen is ordinis ratio, etsi adiis probatur pia indicauimus supra lib. cap. 6d neque vera, nequo aristoteli consentanea mihi videtur.
COMMENTARII. εξης η - Multa & praeclara in
hoc capite continentur: nam, Vt uno verbo dicam, explicatur
cum suis vitiis liberalitas, idque accuratissime, cum quod eius usus in vita commuiu sit silmmus & multiplex: tum quod in his rebus, quibus illa modu recte utendi prescribit, plunmum occupentur mortales. Q ae & splendida hac detis est disputatio lib.2. c. Putiuntur autem hoc caput alii aliter: nos id O c sum
283쪽
summatim in duas paries secandum cxistimamus: quanim iapriore, quibus in Iebub, seu in qua m*teria Verictus liberalitas, ciuique extrema: post criore, quae sint liberalitati actiones,seu quae viri liberalis facta sint propria, quae prodigi, quae avari. Et quidem haec partitio Aristotclis instituto maxime est con 1entaneae,quem cci nere licet hoc diligeter obsciuare in singulis virtutibus explicandis, ut primum exquirat,quibus in rebus eae sint positae: deinde, quem modii iis adhibeat, i. quenaadna odii agat. Idemq; obseruat in vitiis. Huius aut ordinis A rist. iustis lima mn hi videtur cilc ratio dccausa: Cur, inqua, prius dercbus, deinde de factis virtutu &vitior hi, cur den: qi de his duo b. potissimu agat. Et de saetis o inde hqc videtur rat: O,l ex eoru discri-
nune virtutu singularu natura cognoscatur. Factis circumscribuntur & desim ut ui virtutes, uti p. pius est explicatu. Factis virtutes distinguutura vitiis,&. his ratione ipse Arist. h in I. indicat. De rebus haec est, i in his materia Virtutu cematur. His una virtus distria glii tui ab altera. dii a in re etsi peccarunt alii, Platonici & Stoici, letitor tamen hic est error: ille est fraui illamus, qui in factis admittitur. Neq; enim tanti refert scire,cum qu d recte est factum, huic an illi attribuendu sit virtuti, quanti
scire, quid recte, quid praue faetu dicendust. Nam & cepe vitia v:rtutum nomina sibi induere solent. QVire Ati st. qui hane factolum dissicultatem & momentum recte intelligeret, &saepe ea praedicat, & maiorem in iis explicandis operam ponit. e quibus in rebus seu materia versetur haec virtus, et iisq; extrema, & ait verseri in iis rebus, qii ae a Graecis res toti, drcutiar, quae alla sint,naox explicabitur. Cur in his versetur, hanc affert rationem Ruia liberalis
laudati solet ex eo, q, quid fecerit in his reb iis liberaliter. Neq; enim cx eo laudat liberalis, cp quid sortiter in bello; φ temperater,i in iudiciis & rebiis cotranendis iii sic: sed quod in re fa miliari recte se gerat . quς ratio Vt intelligat hoc repetendu est, ex factis virtutes maxime cognosci. I. i igiccocludatur hunc in
modum: Aiuibus ex rebus se aciis υirtus quaque laud rι setit, in his ct versatur. Atqtii liberalis eaefactis, ut ita dualecuniariis laudatum.
Propositioius haec est rauo, eo quod virtus habitus sit laudabilis,uirtutis maxime propria sit laus, Ut lup. l. . dictum est. Iamisitus, ubi virtutum laudantur facta, certe & vntutes ibi vorsari necesse
284쪽
necesse G. Nam absutdum si , alibi esse virtutes, alibi emun faeta viam si iustitiae laus est in concita tibus certe & ipsa iustitiam is erit. Eadem est caeterar mi ratio. Quare & hiaralitas, cuius factorula est an infahiiliarit quod on ib. est notum in re familiari laxa ἔμπα rsabitur. Obsentetur laque, oc loco;urea reguli cu nota, qua virtutum singula uina ateria deprehendi possit, ii empe laus faetono singui, Tum virtutun , ut re 'e monuit G raecus Scholias i. - Dictum est,modo, liberali tatis materiam csse M'ι--,quod v*bum,quia est ambis uni,seu ἔπι - . νυ inunc enim quod πια , nunc quint pecunia nu- inerata, & ita vere , nunc idem quod iureconsiticis pecunia , idi est ne quae nostrossent in patrimonio, nut 'i, pecudes, serui, arbores,&GL . lexaa. ras .aaa. D. deverb.A. bI et Arist 'uae notio huc periineat, & ait, eo verbo hic
prehendi res omnes. quae pecunia aestimentur, hoc est,ter ba de iis,quas modo attuli, notio huc pertinet. Constat igitur, i ralitatis materiam esse reni famisarem, ut Latini loquin is, sicultates&res omnes,quae sunt in patrimonio.
et L. Nonaicit nominati in&distinete murn esse nimiu, auaritia elle iis,quod paria, sed confuse
in m te,hata: duo esse nimia, & c.ὶ quae parum: propterea, i .uo ex tacinorum utroq; nunc est ninitum,nunc est id,quodam prodigus in consumendo est nimius,in accipien- Arrendo ; ,-- modum deserit: contra auarus in acci- pien do. i nimius,in erogado restrictior,parcior. Plaetunq; tam ordo magis proprie, nimium est est ulto,quod parii, auaritia: propterea quod no tam quaestus seu acquintio,qua sumtus seu consumtio in hac virtute & vitiis spectetur, si, & modo, &c. monuit Aristoteles, & insta diligenter explicabit. ita γαλλ)c να. Intenicit explicatione verboru Grae- rarum & ἀ ταω, & huius moime, ut quod stambiguum. Ait igitur, ανιλαλυι semper&yroprie de unol eodemq; auaritiae & pecuniarii sttidio dici: ἀμπιας aut,n5 tan tum deius usonepccuniarii, sed de alio quo' vitio interdit dici, nempe de luxuria. Luxuriosbs,seu Graece αυλατους-ἀκρο- τεὰ: diei uoq; a G raecis M, του nempe qui nullis parcat lum-I t:bus ad suas explendas voluptates, ubi & praeclarusc. elogium luxuriae interii cit. Na quia luxuriosi duob. In vitiis colaminati,
285쪽
asL IN CAP. . I. LIB. IV. ET HIC .
seu omnium deterrimos & flagitiosissimos. Videtur certe Asastoteles captare diligenter omnes luxuriae,ut vitii dete i ii tm ni prehensiones: nam quam supr beluinam,seruilem,doloribus& selicitudine perpetua plenam, summo dignam odio,pestem denique ac perniciem mentis & ingenii: hanc hoc loco ostHdit omnium esse flagitiosissimam, ut iure apud Iustinum liti Mao. frugalitas virtutum genitrix dicatur. falσυμπλεγοντες. J Quidam libri,Vt Vetus tralatio hie post Ghabent verbum τοῖς ιι ρ λαπι quod certe autinis ligendum,aut interliciendum est. Me
kδῆ, ἰκειωή. J Pi aerique libri habent reddunt Interpre- tes, non igitur, quasi hic quaedam sit complexio. Est enini par- lticula A conclusiua, perperam. Rectius vetus Interpres & Argyropylus. Neque enim hic est eomplexio, sed l-n εας. Sententia totius loci haec est. Et si iam dictum est, iIuxuriosos, Graece quoque dici , verum quidem id est, inquit Aristoteles, non autem proprie. Legendum est igitur, ob A. βουλι- -Valet hoc loco verbum βουλι- idem 'quod θυι aut debet, qua de se dictum est fur. Affertur autem
hic ratio, cur luxuriosi proprie non dicantur ιαστι , sumpta a verbi notatione. Nam Vt ab α-& mba seruari, deductum, is est proprie,qui sibi m si pestent & interitum aD seri, qui per se ipse interit, qui cum se seruare posset, ipse negligit, &suam ipse saluic prodit. Cur ita, inquit aliquisλ Eo quod suas facultates perdat,iciua sponte dissipet,in quibus vita quodammodo & incolumitas continetur, ut quibus absque, vita non sit futura vitalis. Proprie igitur ανώτου vocabulum, ad v- num hoc vitium perdendae pecuniae, latius & improprie etiam ad luxuriam pertinet. ῶν δί' εουεια. J Explicata priore capitis parte, de virtutis huius cum vitiorum materia: hoc loco ad alteram accedit, quae est de factis, mpodo & usu, serma denique materiae. Et primum quidem hane liberalis viri adsert proprietatem, munus & officium , rectum rei familiaris usum ad liberalem pertinere. Ne quis tamen dubitet, an varius rei familiaris possit esse usus, hoc est, an ea quis bene & male quoque uti postit: hoc ante dissbl- iuit, & ostendit eius & rectum & prauum posse esse usum, hac ratione: quia sit de rerum numero, id est, si earum 'Terum, quarum dc usus. Formula sit istae marum
286쪽
harum rerum cunque est usus,illis cm bene male uti
Atqui hos, seu res familiaris cm diuitia sunι earum
Ergo is refamiliari bene male utiticet. Hoc iam posito, ostendit rectum eius usum ad libet alitatem pextinere, hac ratione, quia ea is Virtute sit praeditus, qliae tu refamiliata versatur,concludatut in hunc moduni:
Luarum reruvirtutem quid tenet, hu tDviIme vitium. At liberalis rei familiaria vινIutem tenet. Ergo ea quoque optime virtur.
Propositionis ratio haec est, quia virtus cuiusque rei sit persectio, visupra lib.a. est explicatum. Sic igitur pei sectus Tibicen rectum tibiarum Vsum nou't, recteque iis uti. Idem est in medico,gubernatore,&c. QAod autem virtuti hic tribuit Ari stoteles, rectum nempe retum usum , id sapientiae & scientiae tribuit Plato: Periim, inquit, sapiens meditu curationibuarecte utitur '. gubernator nauibin, tibicen tibiis, cte. atque hoc argumento, virtutem esse sapientiam, aut scientiam, & beati- tumnem quoq; esse scientiam in Euthὶ demo ostendit: verum non recte: nam in rebus ad ingenium pcrtinentibus scientia quidem primas partes tenet, easque res perficit: ingenii perfe-uio est in scientia: at non in moribus, ubi dominatur vii tus dc virtutum actiones,quod insta explicabitur latius tib o. extrem.
Quaeti potest, si, vultic dicitur, bonorum, aut rei familiaris Vsus est penes liberalitate, quid fici scientiae chrimatisticae, seu paranserum diuitiarum, quid item oeconomicaet Respondeo,
chrimatisticae & liberalitatis hac in te eam esse rationem inter se, quae est artis faciendae tibiae, & artis ca canendi. Parat remfamiliarem chrimatistica, utitur ea liberalitas: Oeconomicae vero munus latius patet, neque ibium in pecunia, sed etiam in liberis & uxore moderandis cernitur: nam pecuiuae ratione C conomicae coniumna est liberalitas.
Hic iam explicat, quis ille sit usus fructusq; miliaris, idque eo consilio, ut meliuS cognoscatur liberaliquid agendum, aut quid non sit agendum, & ait, rei familiaris sum in silmptibus & largitionibus potius consistere, quam in capiendo & custodi edo: usum censeri sumptu faciendo aut donando non vero capiendo aut custodiendo cum is, qui ab aliis accipit,quim sumptibus omnib paercit, res suas conleIuat, non
287쪽
as . IN CAP. L LIB. IV. ET HIC .
. γῆ πς, inquit, in itando & sumtu faciendo: dhmihil caniendo & tuendo ccinitur. Solent nainq; Graeci eleganti αἰ-ns haec duo verba conii ingcre, ut apud Cic. lib. r. s. Si enim, Inquet, γη σή tum, ci My Artui. quod Cic. post ilatine reddens: Sum enim usu quide oestuctu ruus, mancipio, inexu Attici: ubi κ μοῦς domini vi valet: llic duin inii quaestu ita acquisitionem potius. Recte aut cim agens de re finiiliari duo haec conimentotat, Vsum & quaesitim , propterea quod haeς duo potis timuin in re familiari considetanda sint, quemadmo duin paretur, & quemadmodum consumatur aut collo tur, praesertim cu magna & in his affectionibus, liberalitate & ei et
extremis, magna Inde existat varietaS, ut mox videbimus. E uidem illa duo ui hac dilputatione vocat Ari biotri Ab Ici. J Huc tandc perti iaciat, quae modo de vi , natura,fle dando & accipiendo sunt dubia. Nam hoc agit Ari- .i tollendar,liberale in dando potius, si in accipiendo versari, siue illi non accipiendo, cu prodigus & ipse in dando potissim inn, ci letiit,auaruS in accipiendo. Sed de acceptione postea Iulii S di tinctius. In dando igitur stulargitionibus cerni liberalitat .m ostendit Arist. argumenti S, non ς. non. o. non ro. Vt alsi,si iF pl. inum iam est commemoratum,quia usus rei fantila .ii is cst in .lai. 'o potiuS, qua in accipi edo. concludachunc in modum:
durum,propriasunt tiberistatu. Atqui donatio seu largitio usus euresfamibaris. Ergo donatio propria eri liberatitat d. vi niti rei familiaris non esse acceptationem.
II. Arguinctum, quia virtutis magis est pro 'lr iram bene mereri,aliisque prodeste,quam ipsi alium hoc a it lx :i ita , omnibus ut prosit,iacmini noceat,quod inst. iterat Ari -
eloteles Γι. S. cap. rh Atqui dando quis prodcit alii non accipi-cusso. E CO datio propria est liferalitatis III Ar. quia magi v propri tenvistinia Itoneste agere, a trurpiter non agi sc, M.tris laudatur, ui lina honeste agit, usia turpitudine dia taxat se abstinet: na vis ci ir acie. in Og l. r. non fatis est neminem aflicere iniuria; sed iuuat et homines oportet,studi O,opa, facul talib. haec igiTest Epositi' -
288쪽
eis θ. J Asiumptio utriusq; propositionis hic exponi.
tur,prioris iam attuli inus, posterioris iacccst: Atqui dando quis honeste agit, non vero accipi edo:non tam agit honeste,qua caueta turpitudine , nempeii non accipiat, aut nolit acipere ab his, a quibus non oporteat, ut facit aual us. Ergo datio magis propria est liberalitatis. Obseruandae autem hac sisnt duae vi tutum omnita proprietates insignes, nempe virtutem omnem bene mereri de aliis. Deinde virum bonum hoc agere potius, ut honesti quid faciat,quam via turpibus tantum se abstineat. Argum. quia gratia haberisbleat,non ei qui nihil accipit,quod non oporteat,sed danti potius. Beneficio afficientibus gratiae agi solent. Formula: igratia habetur, id huc pertinet:nam proprie ad libera litatemseu benesuentiam Ierιιnergratiarum actio. 1Aι danti habetur gratia. Ergo datio hue pertinet .
V. Argum. qui alaudari magis leat qui donat,quam qui nihil donat, nihil quoq; accipit. FOi mula:
God laudabium,iri cum omni vιrtuti. ut supr.lib. . diis ctum eia, tum liberalitari quors magis ea proprium Atqui dat, laudatur-Eree te haec Irrus omnium maxι- me laudari celebraristit. Cic. 1.χsic. Temeritata enim remota graues aestiberalitas .eoseamsudio- sius purith laudant,qu. summi culmis bonitas , ccmi , mune perstigium est omnium, inquit Cic. a. me. aurem non dat quidem, sed nihil tamen aecipit, undo non oporteat, is quidem laudari quoqj solet, non tamen
ut liberalis ,sed ut iustus, qui abeno abstineat: nam si
accipi/, prorsus non laudatur. Datio igitur,qusa eius est laus, huc pertinet. I. Argum. quia facilius est non accipere, quam dare. Forniula: Dispelliora virtutumsunt propria. At dare digestitis est,quam non accipere, τὸ οικειον , Ergo dare vi tutum magis et Iproprium.
Ratio minoris; neque enim tam facile quis situm donat. quam ab alieno se abstinet. J VII. Argum. quia vulgo liberales habentur, qui donant: qui vero non accipiunt, iusti potius, ut qui accipiunt siena,iniusti. Efgo donatio huc pathiet.
289쪽
IN CAR I. LIB. IV. ET F φιλομοῦ Σιδόν. J VIII. Aigumentum: quia ex omnibus lutitutibus maxime diligatur liberalitas. Nam iusti sepe sunt molesti, prudentes pro callidis habentur, temperantes quoque ut nimis acerbi & asperi fiant odiosi saepe, sola liberalitas est gratissima & charissima. Nam , in quo hic laborat Graecus Scholiastes, quid valeat,sepra est explicatum. Ratio autem , cur gratissima sit liberalitas, est, quia utilissima, siue, ut Cicero ait,quod commune perfugium sit vir liberalis: .
Amantur igitur inprimis Merales , ratio, qum inprima prosunt.
At prosiunt,qui largiuntur, non, qui non Ergo largitio liberalitatis ect propria. α θ υιτ γλι /.JPostquam constat,in largitionibus leu co- nationibus maxime consistere munus liberciditatis: iam pergit lostendere, quales debeant hae esse largitiones & quantae. Cau-ltiones vocat CiceTobb. r. P. Prima est ratio 1eu nota verae ldi iustae largitionis , eam debere este honesti causic Ratio, quia omnium viri tum actiones sunt honesti causa, sent ho nestae. Non est igitur liberalis largitio, quae fit aliis de causis, viri maioris lucri,aut dignitatis & honoris assequendi,libidinis aut voluptatis. Sed hi vel ambitiosi, ves prodigi, ves captatores potius & negotiatores, aut alio aliquo nomine, quam libetales sunt dicendi, ut mox ait Aristoteles. Excluduntur ergo a liberalibus .largitionibus illae, quae in Rebuspublicis desiniendae lmultitudinis gratia fieri solent, ut recte Cicero in O . ubi de
aedilitiis largitionibus, quae tamen ad magnificentiam potius ipertinent: Gausia largitionu in , inquit, si aut necesse eri, autitiis. In his autem ipsis mediocritatis regula optima est. Sub hac igitur nota, tota fere librialium largitionum natura & rectitudo continetur, nempe, quia hac admonemut, quibus, quando, quae, &c. sint largienda. Et huc pertinet cautio C ic. ut pro dignitate cuique tribuatur, ut, in beneficentia delectus sit dignitatis: in quo & mores eius erunt spectandi , in quein beneficium conseretur, & animus erga nos, & communitas ac secietas vitae, & ad nostras utilitates officia ante collata. Huc Iuoque pertinet quaestio: Fomanatone potius, an inopi sit dinandum, qua de re Cicero libr. t. me. Sed cum in homimbus, Oe. ubi docet, beneficia potius in tenues, quam in beatos esse collocanda.De qua re & Plato in Phario inprine. nam propensior benigmtas esse debetin calamitoses, nisi sorte erunt cligni
290쪽
calamitate. Recte igitur 3c Ennius: Bemfacta mati Deata ma-I facta arbitror. & eodem in lib. Largiendum qui emunquit,es,
sed idonEis hominibuου indigentibus,sed ibgenter atque modera est,cum delectu.τω - Altera cautio scit nota largitionum,ut fiant libenter, aut certe absque molestia, &non sinuate. Ratio, τυ quia virtutum omnium,excepta sortitumne, actiones sunt vel iucundae, vel absque molestia, aut certe minima cum Inolestia.Sic enim lUendum puto ex veteri tralatione facile absuini potuit alterum. De antecedente, nempe, omnium
virtutum actioncs esse iucundas, dictum est liιro a. ses.&deliberalitate quoque apud Apostolum: Hilarem datorem diligie Dominus. Huc quoque pertinent prouerbia: Bis dat, qui tits dat, Sc i. θ λδοῦς οις. J Quiae modo attulit, largitiones honesti musa& libenter fieri debere: iam contrariis explicandis magis declarat. Qui igi tur honesta caula non largitur, inquit, non liberalis,sed alio nomine dicendus erit, puta ambitiosus,&c. Vt neque liberalis erit, qui non libenter & hilari vultu, sed vel pudore aut metu coactus, donat. Apparet namque, hunc pecuniam retinere mali quam date aut exercere liberali tatem.
ἡ θ . i. J Adhuc de largitione: nunc de acceptione,
seu sumptione. Sic enim PlautusJoquitur in Persa: Improbus homo eri,qus beneficium sitsumere, ct reddere trescitia. Et Martialis : D. deus ect smper sumere, nihili dare. Etsi autem liberalis omne munus in dando potiusquam in accipiendo versari ostendimus : nonnihil tamen re in accipiendo spectatur, aut certe hoc quoque videndum est, quemadmodum te in accipiendo gerere debeat. Pninum igitur hanc
affert cautionem, Liberalem non sumere, unde non oporteat, haec prima est sumptionis lex & conditio. Cuius ea est ratio,eo quod sumere a quibus non oporteat, a quolibet, non est esus,
qui pecuniam pania faciat,ut liberalis, sed auari potius. Altera conditio est, liberalem non esse α τηι is, , id est,ad poscendum seu postulandum ficilem, non esse petacem, seu,ut antiqui loquebantur, procacem Cicero Ratio, .m, &c. quod liberalis, qui alios beneficiis incere solet, nolitv re assiςi ab aliis. At qui postulat ' s assici cupit. Manat autem haec ex priore: nam qui ad sumendum non est facilis idem neque ad postulandum.