장음표시 사용
331쪽
conscius sibi sit iniuria ea esse sibi illata, & propterea si in exi v ἡ
ἰ stimationem non laedere,contemnit igitur&Proinde non me
J Nunc docet, quemadmodum in se ilmone se geratmagnanimus, & uno verbo est, eum non est
risiot. quid valeat, ου sii,&c id est, neq; de semeq. de al- ater' loquitur, id est, se non laudabit, alterum non vituperab: C stanam ut ipse laudetur, aut vituperetur alter, non cruat, non pu-
tat magnanimus sua intereste, si alter vituperetur aut male au- diat; Est enim prorsus dissimili ingenio r atque illi, qui aliorum Haledicta & reprehensones, suas laudes, alienas laudes, pro bra sita esse putant, se quoq;.no laudat, ne existat miles aliqui gloriosus. Qine hoc est ingenio magnanimus, ut neq; ficile
laudet quempiam aut vituperet, neq; ad audandum neq: ad vituperandum sit facilis: ostendit talium Pliit. in libest. - ειν ω ἔν magnitudinc animi interdum elucere ex sua Iau- idatione. Videatur & Valerius 1Maximus tr.3. cap. penula. vlt. . Ne quidem in mimicos maledicus erit m gnanimus, extra quam, ob acceptam contumeliam, Q ipsimoc Aristot. in Post. li I. cap. 7. confirmat, ubi ait, magnanimos non cite natura asperos, extra quam, in eos, qui iniuria i- p fassiciant. Recte quoque Pomanus magnanimum, ait, i. conuitisis accipere homines dedecorosos aut turpesinterdum, ut Iliadosa. Vlylles Thersitem. .
J Alia est Nota, qua vulgo ita accipi upt, magnanimum de rebus ad vitam tuendam necessari &pa
uis inam ad ornandam rebus magnis plaerumq; est opus de lijs igiti ir rebus, si sorte ei desit, non debere muliebriter conqueri, aut alios passim rNare, propterea, quod haec illi saetitent,qui toti in nis rebus 1unt,omnemque Operam in re milia- . . ri conquirenda ponunt, ut vulgus dc opifices: quod a masnifico est remotissimum,qui cum alia plaeraq; , tum haec in prini: contempta habet. l Alia nota, Res eum elegantes & nstas, licet infructuosas,ut hortos. tabulas,sgna, equos, serum comitatum. &c. habere & possidere malle, quam res a Iias etiam fructuosita, ut pecuniam, agros, pecudes, &c. cuius rei lianc adfert rationem, quia libid eius esse videatur, qui nulla re egeat, qualem maenavinium iam esse diximus.
332쪽
κίνηπι θ-J Alia nota, tardum eius esset iace sum, grauem vocem, non acuta, stabilem deniq; & constante
orationen , non Variam,nunc celer nunc tardam. De incessu .
&gradu haec est ratio, quia pauca agenda suscipit, nempe hi a- i. mora duntaxar, eaq; re properato illi non est opus. Nam qui multis rebus &negotiis diurahitur, eum necesse est esse- 2κὸν, huc illuc discursare & volitate, ut omnia exequatur. C lerior utique ingressus, aut leuitatem aut negotiorum multitudinem significat, quae duo c0ustat a magnanimo ei se seiun- qa. De voce & de oratione haec est ratio,quia nihil illi est ma- gnum. Clamosi sunt; qui rebus aliquibus sunt intenti,aut obtineto student ; hinc iurgia & vocis contentiones & clamores; .Plunc & orationis Varietas. Caeterum de incessu &de sermo- - , ne & voce, non mUnanimi proprijs, sed generatim omnibita conuenientibus videatur Ciceio libro a. oscior. Cauendum& Clemens Alexandrinus bbro 3. Padagog. cap.rr. Exemplum hac in re magnanimi Sociales, de cuius ora mulsim eo stantia omnes: & Milo quoque, de quo Cicero . in Miloniana. Si vultu emper eundem, sorationem stabilim, ac non mutatam videbis, e. In rebus tamem gerendis, in bello maximae, α gressus & vocis celeritatem adhibebit. QN- re de Homerus suos Heroes plaeiumq; vocat motam.
γ, si x ἔν. J Hoc quidam piaerique male. Vertendum '
mali abus usagitiosi, ne hi quoque videntur. Exprimen- dum illud quoque: nam refert se ad liberalitatis &magnifi ce ae extrema, quae, ut supra ostendit non esse flagitiosa; ita hic o ungit, magnitudinis animi quoque extrema non esse
mala. Hoc igitur ait elatos aut abiectos non esse improbos esse tamen vitioses, non improbos aut malQS, quia nemini' noceant, non sint malefici aut iniusti,quod perspicuum est eorum naturam consideranti. Vitioses tamen esse, & peccare o-
stendit de biecti animi quidem homine, quatuor rationibus. Primum, quia sit iniustus, utpote, qui quibus digitus sit liono ribus, ijs Iespoliet. Deinde, quia hoc vitium efficit, ut qui b eo laborat, vulgo habeatur pro improbo. Formula sit: Haberi pro improbo en inutile ct malum. At animῖῶmissio hoc usicie .
Iropositio est perspicua, Assumtionis li. cst ratio,ila occultis
333쪽
1oo IN CAP. IIviiijs laborare putetur is , qui cum alioqui peripiciatur regnus esse honoribus, ijstamen quasi si bi male conscius,se ipse indiagnum iudicet. Cur enim alioqui indignum se iudicet rebus o ptimis, nis intestinis quibusdam malis laboret, propterea ho- . nos indicium est opinionis, de illius quem colimus virtute. I- tam quem inhonoratum semper videmus, eum quoq; omni bus virtutibus orbatum putamus. Ex his perspicuum est, dmissionem animi hoc in se mali habere, ut adserat vulgo hane opinionem, improbum esse eum, qui pusillo sit animo. Quare & mala est & inutilis. Praeterea videtur non se suaq; bona
nosse: nam si nosset, 48, &c. certe eas res, qu:bus ob
sua bona est disnus, expeteret, utpote optimas, & ab optimos quoq; expeti solitas. Hac ergo ratione, quia non expetit, se' li1aq; bona non nouit. At hoc vitiosum est & turpe, ut praeclare Plato Cic. lib. .adsi Fratrem, non lum dictum est ad arrogantiam minuendam, sed & ut bona nostra norimus. Postremo & hoc mali adfert haec animi demissi, quod languere faciat animos, auocetq; a rebus praeclare s. dis, ab honestis studius, a rebus cxternis honestioribus, agistratibus, honoribus, dignitati bus, Nam vigloria incitat homines ad praeclare laciendum i Ouidius:
Lucretius: Nee me animiDP quam sint abs sed acri pe=e se Thiso Iaud φει magna meum cor in Ita gloriae contemptus reuocat a rebus gerendis,quod perspicuum est, esse represtentane dignissimum.
Lambino Sc probante: perperam. Nam editio Florentina ha- bet id est, cogitabuiai,&sic absque controuersiale it Graecus Scholiastes, inquit, φιμ , acres in cogitando, Se consultantes cogitabunH: & quod caput est, ita postulat sententia. Occurrit namque taeitae quaestioni Aristoteles: nam dicto, abieetiam se non nosse, quia essci hinc posse videbatur, cum quoq; esse stultum: huic occurrit,& ne sat hoc inde effici. Non nouit quidem se ipse, an quit Aristoteles, sed tamen propterea non est stultus, quemadmodum . mox dicetur de elato: imo, inquit, est id est, non pla vi: incogitans ut elatus, ita multa secum perpen lens, & totus
334쪽
cogitabundus , semper reputans, se hac aut illa laude & ho enore indignum. Elatus autem non tam est vitiosus quam abiectus: nam in hunc illa quatuor, ut diximus, in illum duot tantum cadunt. Primum, quia sibi plus tribuit, & proinde iniustus est. Tertium, quia se non nouit, & hoc tertium in Ela... to solum explicai Aristoteles, aitq; propi rea illum essestuu tum, idq; externis signis illum declarare, nempe vestitu in - lente Deinde praedicatione sui, suasque Virtutes extollendo. De vestitu Exemplum est Luciam in Niorino. Et in actis ' Hero e . De laudatione sui innumerabilia sunt exempla. Vt apud V irgilium tibro quinto. Adiungit tandem inter naec duo extrema comparationem : abiectionem animi magis ad- uersari & mimicam esse magnitudini animi quam elationem, di duabus rationibus, tum, quia demissio frequentior est, de in pluribus hominibus reperiatur: tum quia peior & deth rior. Formula:
Extremorum quafrequentiora.'qua deteriora, ea m t diis magissunt contraria. Explicatum e Ibbrosecundo
siqui rimi o animi est frequentio: plures enim via V deas abiecti animi, ob paupertatom nimirum, ct quia, ad elationem pompa quadam sit necessaria; homines . antem purtimq sunt auari, ut capite proximo dictum an ct peior , ut modo Uenimu/..ἰ Erga magnitudi animi magis en contraria. o c.
'Eοικε H Qῖι ταυτ εἰνα θετη πις. J Explicatur hoc capi ite breuiter, S altera in honore posita virtus , nomine vacans. Qua de re supra diximus in fine lib. 2. Hoc autem potissimum agitiir, ut doceat Aristoteles; Anst; deinde de Nomine: p
stremo comparatio cum extremis & extremorum inter se adia sertur.
Asia . , τις. J lib. a. cap. 7.η οξων παγ 'ησόως. J Declarat virtutem hanc compa ratione litaralitatis. Nam huius ad magnitudinem ammi eam cile rationem, quae est liberalitatis ad magnificentiam: e. nempe v t liberalitas in rebus paruis sculpecunia et ita & haec ii paruo
335쪽
hic inter se comparat, extrema, inquassi, huius virtutis cuin extremis liberalitatis. Nam ut in sumptione & largitioni quae materia est liberalitatis, est de medium, & sunt extrema, ita&in hac virtute. At hoc in primis confirmandum cit, & . caput quodammodo est huius capitis; nem pe, an sit virtus, an repeciatur haec virtus, quod quidem docet una ratione, quos extrem1 reperiuntur. Conclusio sit ista: Vbi extrema, ibi His,ide I, in paruo honore, reperiuntur extrema. Ergo ct medium. Propositio ibi, At Oiς ο . t εον χασι λη, &c. Assumptio, io, ε δε &c. Et iteratur, nuης. dcc. cuius haec est ratio, quia Videte licet, honorem expeti plus, ruam oporteat, & interdum minus, id quod coo firmat a Iau- e. Nam vulgo eos vituperare selemus, qui plus, quam oporteat honorem expetant, eosq; ambitiosos vocamuS; contra & eos vituperamus, qui omnem plane honorem contemnant. Interdum quoque laudamus aliquem, ut Qrtem & virilem, qui omnem honorem non contemn M, sed deditum expetat. Ex quibus perspicuum cst, quia nimium & parum vi , luxerantur, certe ea esse, & proinde cile quoq; medium. 3 lori r. J Sufra libr. z. cap. 8. dictum est, extremorum hanc esse naturam quorundam, ut interdum medij naturam
sibi induant. Quod accidit de in his assecti obibus: nam & ambitiosus interdum laudari selet, quasi ambitiosus hoc loco sit inedij instar. Laudari quoq; solet inambitiosus, quasi moderatus & temperans. Sed hac de re mox extremo capite.
nem eius, quod modo dixerat, φιλοπιπιν interdum & lauda- ti selitum. Nam haec, inquit, en vis huius vel bi, ut interdum de hoc dicatur, qui honorem expetat, ut oportet, interdum de eo qui plus quam oportet, quam huius verbi Varietatem cop- firmat exemplo similium verborum. Nam S reliqua apud C raecosiuilina ad vel bum φιλ ,id est,omnia φιλο μήτου vc .cabula sere ita b: partito accipi , ut φιλιο ς liberorum amaris,.. . dicitur Sc ille, qui ut oportet, & ille, qui nimium suos liberos armet. Plaetumque tamen hac verba Iumium continent, non
336쪽
mediocritatem seu ut oportet,vi latinum ambitio- 'nis vocabulum, ut Gi ecum , ponitur qui dein & illud in malam fere partem 'interdum tamen in bonam, ut apud Cicer. in Latio de Scipione, in quo, ait, maiorem fuisse Embitibnem, vitam tristiorem. Nam&ambire nihil est aliud, quam simpliciter aliquid expetere, ut saepissime apud Plautii. ἰπῶ τὸ Scilicet ipseo reserimus nomen μου, ad id, quod magis quam vulgus, id est, tribuitur i js. qui
honorem magis opetant, quam vulgus,id est,qui. petant, et oportet. Nam vulgus sere abiecti est animi, & minus quam Oportet, honorem expetit, Vt lupra cap. Iriore extrerno,diruimeli : ubi diximus communius este:& frequentius vitium quam χω/νοπηὼ,quod ide de extremis huius quoq; virtutis dicendum est. Plures re pri α φιλο-ους, quam φιλο- Μαως. Nam ut & Cicero in o . inonet; nimm honoris cupidianti non nisi in rarissima ingεma cadere sole . , ἰώ, - J J Hoc supra ea plicati imus bbr. a. cap..7. RUditur autem ratio, quodammodo, cur φιλόπιμ γ intc duni laudetur, interdum vituperetur, cur & α φιληπιμ λ: quod cum nomine vacet medium, rati cana inter se quodammodo conte dant de medio, & utiumq; studeat, vocati este medium seu laudari. v
Et hoc modo attigimus, mediocritatem
solum extremorum, si citha his comparetur, videri: utrumque esse extremum, nunc hoc, nunc illud: Nam cum nimio, ambitione ideri id quod parum, nempe,αφιλοῖμιι . cotra cuni hoc videri illud, eamq; esse ait omni virtutum rationem, Ut medium cum extremis comparatum induat faciem vinus lueextremi, ut sortitudo cu audacia collata, videtur ignauia, cum ignauia videtur audacia. Liberalitas cum profusione, videtura titia, cum hac videtur illa
J Id est, non tantum hoc aut illud extrema videtur medium, sed etiam utrumq; simul, nempe simul cum
utroq; collatum, Ut temperantia cum utroq; extremo collata,
Intemperantia & immanitate,videtur & haec, & illa, dissimili
Hε τοι . J Modo attulit comune quidda hute Icum caeteris virtutib. Hic singulare hui' virtutis quidda astrat, excivina,nO medio, tin aliis virtutib.sed inter se tantustraria videri, idq; hac de causa acc dere. v mcdiu nomine vacet,q cu
337쪽
go IN CAl'. V. LIB. IV. ET HIC .
nullitiai medij sit nomen , nc ipsuna cluidem etiam esse videa- . tur, eaq; re nihil illicite contrarium. Extrema igitur hic in teoc pugnant, ambitio,&honori S omnis contemptus: vere tamen & medio repugnant hoc loco extrema, nempe ambitio& honoris contemptus moderato honoris studio seu mode. stiae, ut ita medium vocemuS, &c.
sunt: o irarum priore de allectionum harum vocabulis aga tur: altera expliccntur ipsaea fcctiones: postrema, cum intei eas collatio quaedam , tum excusatio minus accuratae er-plicationis harum astectionum,contineatur. VO ώνυαου θ Hic de verbis mediJ & cxtremorum explicat, allata initio breui virtutis descriptiuncula' Ait autemoc extrema & medium Vacare nomine, medium tamen vulgo dici coni uelle κα imi, seu lenitatem, nimium polle dici clitod parum, monet elle quandam αοργηπιων, id est, omnis irae vacuitatem. d Vitium Cic. Lentiturinem vocat,vtyupra explicauimus. Dicitur&graece Θολ-
ρυσαυη. Nam proprie dc hoc medio dici non potest, eo quod medium postulat moderationem Irae, id est, ut a nimia ira sibi quis temperet, & tamen ubi oporteat, etiam irascatur: At οκα graece, prius quidem , non aulcm posterius valet. Nam κῆ proprie dicitur, qui sedato est animo, non vero qui concitato, licet mediocriter, hoc est, quod ait Aristoteles, propendere in id, quod parum, quod semper quietem postulat, & a concitatione animi siue venementi, siue mediocri abhorret: autem & ipsa latius patet. Nam S procliuitat in seu ad irascendum significat, quae quidem est v statior huius verbi notio ; proprie igitur est potestas, improprie habitus, ut hoc loco. Eadem est ratio Iracundiae, quod parum & ipsis nomine Vacat, vulgo
tamen dici selet ἀοργηπια aut ρα, uia, ut diximus, latine lentitudo. Sed de his supra lib. a. extremo Videtur esse ratio, cur nimium dicino incoinode possit.ργλο ς, nempe quia pertus batio, in qua mo- deranda. tanqu. 1 ita maicua versantur hae affectiones, sit ὀ se, ι Sita
338쪽
& ita hunc locum explicat Scholiastes Graecus. Hoc autem& aliud quoq; his verbit agit Aristot. nam&incipitiam explicaore ipsiis has assectiones, si pio initio ab ipsarum materia. Ait . igitur materiam esse seu iram , unam illam quide inam aliarum virtutum quarundam bipartita est material sed multa ' est & varia, ex qui bus existat & oriatur, multa esse quae iram concitent, &in his varietatibus moderandis, aut non mode. xandis, versari &medium,&extrema.. λων-οῖς. J Medium prius explicat, posterius extrema,& qui de medium esse docet a laude. Nam laudari vulgo, qui, quibus de causis,quatenus,quibus hominibus,&c prout recta praescribit ratio, irascatur. Atq; haec medij esse propria, haec Inquam redhae rationis attributa, ex omnibus virtutibus, per- spicuum est. Formula: Vbi laus, ibi γ medium. Hic laudatur, qui, quibue,se. oporteat irascatur.
Et quidem hoc medium ait dici non incommode posse δκῆον, tum,quia Vulgo οπαο rata laudati selet: tum quia αζα . is est, qui non temere ira perturbetur, sed sedato sit animo, de rationi Psreat. θ J Reddit rationem, cur non satis pro prie medius iste dicatur m quia non sit id est, ad vindicandum facilis, sed potius o ψωμόνικος ad ignoscen dum, cum tamen medio utrumq; assit oportet, nempe, Vt ira scatur & puniat,& contra,vi non irascatur & ignoscat,ut re suadebit ratio.
ἡ θ-J Quod parum, iam explicat,quod quide esse
seu reperiti ostendit nae ratione, quia vituperari soleat, qui nunquam irascatur. Cur autem vituperetur haec lentitudo, duas affert rationes, cum quia pro stultis habeantur, qui ita , sint ignaui, ut nullam rem aegre ferant, nulli irascantur, eosq; insulsbs vocare sdiemus, & in quibus ne mica sit satis: tum, quia seruili videantur Ingenio,vtpote ita timidi,ut neq; suam, , neq; sitorum iniuriam etiam apertam ulcisci studeant vel au.
339쪽
sos INA CAP. V. LIB. IV. ET FUC.
rap. 3. Aristoteles hos semper vocat , dc inter
η GJ Nunc de ni inio,& quidem accuratius quam de caeteris, quod ut prouulgat: us & communius m tum , diligenitore opus habeat pcitractatione, utpote & multiplex ob nanc frequentiam , & primum quidem generalites,
iracundum elle ait, ua quem onuria illa attributa concurrant, nempe Irasci, quemadmodum, quibus de causis, quibus hominibus, quatenus non oporteat, 'lerius interdum diutius ae- η , quae tamen Omnia in unum cundemq; hominem cadere poste negat, propterea quod hoc malum tam mu tiplex & cu- naulatum , si in unum concurreret, & seipsum interimeret, &sirct intollerabile: Interim erct quidem, quia illum ipsum,innuo in ellet, Interim erct. Nam in quo haec iunt omnia, neu secum, neq; cum aliis agere aut vivere pollet: at sublato subiecto tollitur& accidens. Itaque pars duntaxat huius mali in aliquem cadit potest & alia adferri ratio. quod huius mali genera quaedam inter se sint contraria , ut cito irasci ac desinere, qua de re insta. At notum est in eundem contraria concurrete seu cadet non posse eodem lcmpore: Intollerata se autem sit malum,cumulatum & vn Alcrsum, quia in perpetui Sibi
rus sit molestiis & doloribus,seu in furore potius. Nam & haec quaedam est iracundiae species, furenter traici. Οἱ οργιλοι. J Iam species seu partes ii mi j explicat, quas hoc loco tres facit, &Θλε-οῦ. In libello
de virtutibu3 ct vitise commemorat opartes, πικρίαν &Sic enim ibi legendum cx Stobaeo, non , Ut vulgo: mod enim hie, id ibi vocare Primum igitur Renus est eo la), qui ἀκροχλοι graece dicuntur, ex eo quod ad omnem occasionem irascunc, sive quod sint ακοοι, id est, excellani in- celeriter irascendo in i & οἰής,/υι dicuntur, & communi nomine οι, λοι, ut hoc loco quorum haec sunt propria, ob quodvis dictum aut factum, etiam Ob leuistimana coiitemptionem irasci,ut ait A ristotcles in libro de virtutibu , celeriter quidem irasci, sed & cito desinere. C uius rei haec adfertur hiexatio, quod iram non continent, sed partim effundunt, non caelant, sed produnt animum, excellunt, ut dixi ceseritate, Nproinde valde sunt mutabiles seu mobiles, ut ait Aristotcles eo
quod quidem in his optimum esse hoc loco ait Aristo.
340쪽
es, & certe optimi quiq; sere hac specie laborant, ut ad ira scendum sint iles, sed rursis placabiles, ut Horatius dese
tamen viplacabitu essem. ad Atticum Epist. 16. nam sita statueris. Citem libro pi&i tabiles animos esse optirnotum saepe hominum,&e . dein placabiles, & esse hanc agilitatem, ut ita dicam, mollitiamque naturae pinumqsse bonitarem. De hac quoque parci accipi potest veteris Philosephi dunum, esse
Irafuror breuis ect. Horatius. Alterum genus est eorum, qui πικροὶ dicuntur, latine acer bi aut amari, contrario sere ingenio atq; priores; nam hi argxe desinunt irasti: nam iram continent, non est undunt, ut priotes, sed tum demum desinunt, cum velut effusa aut redditalia, nempe vind:ctam cosecuti,gaudent & acquiescunt Nam vittilicha pro dolore accepto, voluptatem illis adsert, dciram auferta dum laborant, velut olnere quodam premuntur. Id quod his accidit, quia cum sint tectae, & reconditae naturae. neq; aliis iram suam apcriain, fit ut aliorum strationibus aut consiliis leuari qui minui ira non possit. iniare & sibi & amicissimis valde sunt molciti. Diu autem irascuntur, premant ipsi iram, neque alijs eam aperiant, Vt per le conco quatur, longo opus est tem pore.
- Q-J Elcgans est metaphora , ἰω ι πίω seu Sic Homerus prim Iliad. igmρ si Tertium est genus eorum, qui
Τοι dicuntur, qui & ab Aristotele in Eudemiu libro tertia , capite tertio, dicuntur, latine ab alijs dicuntur saeui. de
asperi , 'ab aliis atroces, ab aliis inselli & dissiciles. Diximusti modo, graece eos quoq; dici Sunt hi omnium
teterrimi, & ex duobus prioribus concreti. Nam ut priores; etiam leuissimis de causis concitantur, & ut secundi', diutius iram continent: laeq; vlla rarione placari possunt, quam vinclicta, & siint in conuictu odiosissimi, ut paulo insta commemorat Aristoteles. Hoc amplius. Vt priores, etiam aperte iras
seiunt teste Schol. G raeco, qui hac re poti l lini v eos a secundis V a dis te