장음표시 사용
341쪽
IN CAP. V. LIB. IV. ET HIC . discrepare ait, &hac quoque quod magis sint vindictae cu
J Sclioliastes Graecus legit Q de
pio eodem seu e Moeμωσλου haec duo posita esse est: monet tamen in quibusdam libris scriptum reperita η , quomodo libri vulgati hodie sere habent, & affert inter haec quo
differentiam. Nam ταωεί- esse vindictam aequabilem; νώλαστι vero Cisc maiorem iniuria accepta. Verum cum haec disserentia salsa mihi esse videtur, tum ea non est opus: nam η, τό saepe non est disiuncti uuin, sed ἐξηγηῖκον, ut eleganteI monuit Laertius in Pandectis. Itaq; retinendum est η: nam dc ita habent omnes libri clitam scripta, dc vetus tralatio.
τη- . J Comparat talia tandem affectiones inter
se, quidem usitata illa comparatione, utrum extremorum medio magis sit contramina. Ait igitur nimium seu iracmiliam lenitati magis adhaersari , iisdem rationibus, quibus hac in rescinpervii solet. Primum , quia Iracundiae malum sit v-sitatius de frequentius, in quo cupius peccent homines, quam in lentitudine. N am ad Vlciscendum plus aequo homines natura magis esse propensos, seu , ut loquitur Aristoteles, ulcisci& poenam repetere, magis este humanum. Id enim puto valere αν aim κύτερον , Ut&Iupra lib.3. cap. 1 r. asmκη, c. non vero Vt Petrus Victorius hunc locum accepit
intib. I. Rhet. ubi de aequo bono, dc hic quoq; reddidit Lambinus, quasi dicat Aristotes es, usitatius est hominibus, dc frequentius in eo peccant. Nam puto his Verbis prio-ium contineri rationem, Vtiam explicauimus. At ex eorum sententia non tam ratio, quam idem pene iteraretur. Altera ratio , quia iracundiae grauius est & tetrius malum, quam lentitudinis. Nam cum lento Viui potest, cum irac dis maxime saeuioribus illis seu vix, aut ne vix quidem, inquit A ris oretes hoc loco, potest, Sc modo est explicatum. ου ηε- τοῖς. J Adserrc haec videtur Aristoteses ad sui excusationem, cur quae harum assectionum, maxime mediae sint notae de proprietates, subtilius non explicant, sed generatim tantum attulerit, lenitatem esse mediocritatem, quae iubeat, quemadmodum, quibus de causis, dcc. irascendum sit, quibus non sit. Hoc igitul excusat, dissicile namque esse omnia singulatis Tid subtilius exponere, quas Obres, quibus hominibus, dc quamdiu, quatenus, quomodo denique sit
342쪽
irascendum, vel non. Difficultatis assert signum seu arguia 'mentum & rationem: argumento namque elle ait, quod in- terdum eos qui modum deserant, & quasi lentos, Vocare vul- , go iseleamus , lenes & mansuetos : contra Vero iraia eundos &βomachantes item laudamus, ut viriles & sortes, &ad imperandum idoneos: Nam impcrantibus ad poenas siI- mendas utilis videtur esse stomachus & ira, ut in Potitse. docet Plato. Quod quidem hac fit ratione, quia qui paulum a 'medio deflectant, siue ad nimium, siue ad parum, roprehendi temere non sileant. Ratio autem iusticultatis ou μγ' , est , qui&haec Varia cum Virtutum aliarum, tum huius &extremorum quo ue attributa, versantur tu rebus singulis, & proinde non tam praeceptis, ®ulis commuinibus comprehendi, quam sensu& usu quotidiano, diiudicari debent, ut supra aliquoties est explicatum maxime libro secundo initio, ubi dictuni generatim, haec politica ob singularum rerum Varietatem elle explicanda, non subtiliter. αμα τό γε τοιοῦτον. J asi diceret etsi singulatim ea attributa exponere est dissicilius.& obscvnus: illud tamen, inruit, persipi cuum est, ex affectionibus istis mediam cilla lau- . ab lem, qua verus irascendi modus contineatur: cxtr maselle reprehendendas, adhibita tamen distinctione, ut si perpaulum a medio deflectant,leuiter sint reprehendendae, imo vix prehensionem mereantur, Ut modo dictuin est, & explicatum , libro secundo in fine . Si longius, grauius, si longissime, grauissime. Ex his tandem & hoc essicitur, soslam halic mediam assi ctionem, resutatis extremis, ain ple-
plicat virtutes, quarum usias, quia consuetudine quotidiana, & in conuictu , tam in dictis quam in factis ceInitur, V no communi vocabulo eleganter a Scholiaste G raeco dicuntur. Nam in hac re tanquam in materia Omnes communicant de consenti lint, ut & supra libro secundo evr-reseptimo, dictum est. in re autem discrepent inter se,
343쪽
explicabitur infra ea re extremo octatio. Nunc de singulis.& quid em.hoc capite, item eam explicat, quae proprio quide
vacat nonime, ascito tamen S aduentitio non incommode
dici possit amicitia. Et primum quide de materia: deinde di
usu&factis, seu natura & indole. Ergo materiam huius Vari tutis & extremorum cile communionem dictorun, S iaci xum vitae quotidianae, non tam docet, quam ut perspicuum ponit Aristotcles. Quanquam ex ijs, quae Uringit,iοιαρεσκοι , dcc. Id quoque patescit. Nam tametsi iis verbis hoc potissimum agit, Vt ostendat in hac materia elle dc reperiri
medium quoddam & cxtrema, quorum illud sit laudabile, hoc reprehendendum : tamen Ec hoc adligui hcat , qu bus
in rebus tanquam in materia tres istae affectiones Versetitur.
Nimnum elle communionem dictorum & factorum vitae, qua parte in us aut voluptas. aut moloeua spectetur; sive breuius, voluptatem &molestiam sermonum & factorum vitae, corumque grauium , non iocularium. Cum cnim tres sint affectiones , quarum conuictus seu dicta&sacta vitae communis lit materia: a reliquis quabus haec disiungi tur his duabus clausulis, voluptate & inolestia.4 Deinde eorumq; grauium non iocularium , ut Sc ιnfra monet Aristoteles, i4 ήν, &c. & cap. S. in . Vt ex ijs, quae sequentur, planius intelligetur. ιοι J Sunam tim igitur primum describit cxtrema & medium : prius quidem illa ut notiora, utpote nomessi abentia, quo vacat medium. Sunt igitur in congressu nonnulli, qui omnia ad voluptatem aliorum loquantur&agant, laudem & probent omnia, nulla in re aduersan tes, qui Que it leminsegerere opinentur, ut voluptatem Omnibus, molestiim nemiui adferant, in neminςm dicto aut facto offendant. Contra reperiuntur al. j, contrarijs plane moribus, qui nulla ad voluptatem loquantur, omnia aliorum dicta aut facta improbent aut vellicent, aegre omnia fercntcs, quique nulli placere
studean t, omnibus adueis. Et illi quidem blandi, hi δυσκηλοι ec difficiles, morosi,& duri dicuntur. os uidem liab uis non laude, sed reprehensione dignos cile per-piculam est, inquit Aristoteles ; Morosi certe isti ab omnibus odio haberi & vituperari tolent: blandi quoque illi, quia non ram rectum, quam quod alijs sit iucundum spei tent: niendosi quoquc 1unt, paulunt pioiecto ab assentatoribus di
344쪽
trepantes. , Quare & hoc obscurum non erit eam assectio nem, quae inter illa duo velut media sit intenecta, esse Se m si diam & proinde laudabdem: hae enim praeditus, ea, quae&quemadmodum probare aut laudare oporteat,quae non, probat & improbat ' Quae quidem affectio, etsi
δε,-In Eudamiu libro temo, o, in Mign. Ibro primo, appel- Latur amicitia: accuratius tamen hoc loco ostendit, vacare nomine. quam esse quidem huic cum amicitia ii militudinem, non tamen omnimodam. Quam similes quidem, quod
ut hac affectione praeditus, ita & verus seu bonus amicus i id enim valet ἐπιεικῆ non ut alio commodum & boniani cum audio tam seu probat, quae probanda, & lmpQbatcontraria: Dilli miles tamen, quia amicitia est cum. seu studio & adiunctimne animi Samore aduersus eum, cuius facta probat aut improbat; hac autem praeditus aste Oione, est absque eo animi molli, seu abique : nam non quo amet, sed quia hoc habitu cst praeditus, ita se gerit. are non tum aduersius amicos,sed exteros quoq; &ignotos ita se geret. Amicitiam autem esse in F seu cum pertum batione infra biso octavo, explicabitur. Hanc autem allectionem esse habitum, non vero , cum ex eo est pers i-cuum, quod tam aduersus ignotos, quam notos eius est usus: tum quia est virtus ; quas constat esse habitus, non perturba. tiones seupra libroseiunao, es)ite quarto, & hoc est, quod ait Α-ristotcles , re τοιουτο- ώνει, &c. qui ita sit affectus, ea ai ctione seu habitu praeditus. Hac cium particula habitum significaresbi et Aristoteles ut & capite proximo, .n εξιν ποιου-m . saeterum valde repugnaChuic loco, quod Aristoteles
libro terrro m. capite nono, infines , non inatim ait, hanc
assectionem H duas proximas non elle virtutes, sed potius procliuitates quasdam, &proinde non esse habitus. Sed hae ciere infra cap 8. latius
A-J Est quaedam anthypophora; ne quis
' enim putet pastim di absque discrimineonini huius allectionis usum esse, quod videbatur ex prioribus, adiungit hanc veluti exceptionem : hac affectione praeditum, tamen decori ratio' nem habiturum, &quid cui debeatur perpensurum : neque enim peraeque de ignoto solliciti elle debemus, atq; de noto Miamiliari, neq; peraeque in magistratum ostendere, quam m
345쪽
3ii IN CAP. VI. LIB. IV. ΕΤ HIC.ψν ουν ειρη- . J Explicatum iam est summatim Ouid sit media hic affectio, quid extrema, qua ex re perspicuuest, & quibus in rebus ea versentur, & esse & extrema, & indidium, hocquidem laudabile,illa non item: hoc vacare nomi. ue, illa suum habere nomen. Deinde quae huius mediat asti,ctionis cum amicitia si assinitas, quae non. 3 explicat diligentius naturam ha rum astectionum , primum de media, posterius de extremis. In media autem h ac duo CVita notanda sunt, primum, ut in voluptate & molestia congressionum se gerat ut oportet: deinde ut decori & ossicis rationem habeat: De priore , comitatis hanc esse vina & ingenium,ut potulimum studeat placere, non olfcndere, id cst, per se voluptatem sequitur, ex eventu scu per consequentias, pcr accidens molestiam. Qua ex re perspicitur, blando cum comi magnam esse assinitatem, & alterum extremum, nempe morosum, a medio longissime discrepare. Placere i ritur maxime studebit comis, sed tamen & offendet, nempe cum vidςbit, vel sibi esse turpe probare omnia, vel ipsi, quo cum agit, aut turpia, aut etiam molestiam poste usalla- tuta. Nam cum honesti causa agat comis, &vcilitatis quoq; lationem habeat palem, Ut si quid tu praeientia turpitudinem contineat aut danisum, tam sibi quam illi, quo cum a-Zit, vel etiam posterius turpitudinem,damnum aliquod & dolorem ea sint allatura, Vt inquam ea improbet, leuiter po- IiuS ei, quo cum agit, aduersetur & ostendat, quam si vel turpitudinensia damnum, in omnibus illi morem gerendo vel si- hi aut illi adserat. H tuac igitur in modum, in offensionibus &molestia asserenda, temperabit & geret se comis, alimui sena- per placere studebit. De posteriore, rationem eum quoq; habere debere eorum, quibuS cum agit. Neq; enim tam leuiter in magistratum quam in priuatum offendere desere: plus est sollicitus debet in causa amici quam ignoti, obserirare deniqs,radus illos societatis humanae debet, coniugum,liberoruini patrum, consobrinorum, &sobrininum, animum, amicinxum & cimum, de quibus egregie Cic. libr. r. usc. Gradus m rem pluressunt, sec. Et haec quidem sunt ossicia mediae asse Dionis. Extremorum alter est , qui quide est duorum generum, nam si nullius lucri causi omnibus placere studet proprie dicitur , si lucri causa, assentator. ve. is dςsς ripsit Terentius in Anita, in iniίιο.
346쪽
Ste vita erat facile omnes perferre ac pati, Cum quibuη erat , sec. N in Adelphu de Mitione: Clemens,placιdus, nulli tidere os,
Alter tacuemus iam silpra est explicatus, qualis apud Terenitium describitur Demea in Adelph. Ego, inquit, qse, ιδε agresti, avus,
COMMENTARII. Περί - αδ- ο κεἰ b. Conuictus virtutum althum cum sitis extremis hoc capite explicat, eadem via & ordine ; primum summatim: deinde accuratius: primum de materia: deinde de factis. αλ - - ου 5. J Hic de materia, & quidem eandem esse fere utriusque, tam huius, quam prioris naateriam, conuictum seu fere, inquam, &-qua particula, inquit Scholia- 'stes Graecus, indicat non este prorsus eandem: nam priore iucunditatem, hac vetitatem conuictus contmeri. Quae quidem disterentia, etsi est vera, & paulo infra clarius exprimitur, &extremo capite clarissime , quod & supra initio prioris capitis, nos quoque attigi mus: tamen haud scio, an ea particula significetur, ut qua soleat Aristoteles squod & alii j elegantiae gratia duntaxat sere uti,qua de res pra.
ἡ-J Virtus, de qua hoc capite, quia & ipsa
nomine Vaca, per extremorrum alteruam, ut notius, Arrogantiam , exprimitur seu describaur: Mediocritas, inquit, Arrogantiae, &c. ωνιμ γ 3 - 1. J Proprie quidem & haec virtus nominet vacat, etsi sunt plo& alcito nomine Veritas quoque dici sblet, quomodo eam Vocat Aristotel. in Eudem. in Magn. svr. lib. a. cap. 7. nam eluS haec est Virtus, qui in communi vita verum sectatur, ut infra latius: alioqui vcritas usitatius ad scientias theoreticas, no politicas & practicas reserri sistet. Omnino autem qui vulgo Graece dici λI ω ηυις , huic medio coia uenit: eo namque nomine vocitati solet., qui in verbis & Betis sit verax, & omnia, t reuera se habent, gerit & profert, nihil augens
347쪽
ti IN CAP. VII. LIB. IV. ET HIC . -
aut extenuans I quod & indicat notatio eius verbi, quasi cur quicquid profertur, Ut est ipsum diam.
Haec verba non ad hanc tantu, sed ad omne conuictus virtutes pertinent,quare&ait M mbiamue, id est. & poste i quasi de integro singulas explicaturus, it orditur, Adfert namque duas rationes, cur deluitibus affectionibus explicandum sibi putarit, quae & ipsae rationes non sunt harum propriae, sed in aliis quoq; virtutib. tecum habent: prior est,quia explicaulis singulis nihil praetcrmittendo, melius cognoscuntur ethica,aut ea quae ad mores:quoqtiisse est horum librorum institutum & scopus. Altera μωπι ος, quia Virtutes facilius videmus,& assentiemur esse mediocritates, si in singulis id verum esse doceatur, quod quide moNu. t & , r. Ib. a. cap. γ. esse faciendum, neque iniuria hoc urget Arist. utpote nouum S suum decretum.
e. Q συζῶ. J Acturus quasi de lingulis,ut dixi, orditur dintegro,&c. verum quia de una, quae in Iucunditat conuictuS cernitur, iam est explicatum: hoc tantum monito
pergit ad alias. De illa quidem,inquit, iam est explicatu, nunde iis, qui verum aut falium sequuntur in dictis, tactis, & dissimulationibus. Et primum quidem de extremis, ut notioribus posterius de medio, sed summatim, ut diximus. Ex quibus Shoc perspicitur,quod Apr. monui his verbis, non obscure indicari disterentiam inter hanc & luperiorcm, hanc in veritate, illam in iucunditate este politam.
J ' ig tur seu loriossis, cuius mediocritas qti aeritur, is csse videtur, qui magna & praeciam sibi tribuit quae tamen vel nulla habet, vel multo minora aut p. aucibra Contra ea Iron seu dissimulator is videtur esse, qui quae habebona aut nouit, ea Vci prorsus Regat,vel extenuat,& minora shabere ait..Inter hos interiectus velut medius squem diximuvocari j & vita & oratione est verax, idest, quae botu habet, aut quae nouit, ea consitetur se habere & sci re: non veri aut negat & dissimulat, aut extenuat, neque auget, & maiora esse simulat. Atque haec breuis est ea harum astellionum desciiptio. Accelsurus ad accuratiorem explicationem, quia & verum & falsum multifariam dici potest, ut constet, qua de re hic agatur, prius id adhibita distinctione monet. Ait igitur, eam cste naturam &vun renam, in quibus hoastectio
348쪽
uim quoq; , di rei alicuius & nullius causa fieri possit: Verbigr.
l menti tur nonnulli aut metu, aut commodi,vel gloriae caula, adducti. Sunt alu aliqui, qui non proposito aliquo praemio aut ictu impulsi, sed quia iis sint motibus, tam perue habitu, mentiri gaudeant. Sic & verum dicunt nonnulli, poena compulsi, subacti, aut pactis, quibus ut pareant, ipsoIum quoque intersit: alii vero nulla alia re, quam quia his sunt moribus, tam bono praediti habitu, ut vestin per se ament dices e. Hoc explicato disclimine ait Aristoteles huc pertinere non eos, qui vel metu, vel alia qua re impulsi, sed qui ipse habitu verum gaudeant dicere : nam alios ad alias virtutes pertinere, ut ad iustitiain, qui verum & fidem in pactis
. σιος am. J Et hoc ad ea, de quibus modo, pertinet inempe pro habitu,quo quis st praeditus,elle cuiusque fa-& orationem, nisi si commodi forte, aut ulterius rei causa agat: nam verbo ut & verbo, de quo supra, habitus significatur. Quoia iam constat, de his agi,qui verum aut sal
sum propter se amant, adiungit: eum,qui verum sequitur,medium, ellia laudabilem: mendacium visso qui sequumtis,extremum utrunque reprehendendos. Huius rei haec affertur ratio, quod verum propter se suaq; natura sit honestum&lai dabit Litan cupira prauum & vituperandum. Etsi autem ex-' tremi ambo reprehensione merentur,magis tamen gloriosum: . rationem extrcmo capite reddemus. Id est,tam de verum, quam mendacium dicente; de illo tamen prius: nam hoc loco tandem accuratius explicare has tres allectiones aggreditur, Vbi tamen multa, quaesipr. sunt explicata, iterat.
ω - . s. πιι i Distinctionis supra allatae usum. hic de
nium affert, intericissis illis de laude & de ordine. Quadere, lina; r. explitauimus, id sol una hic monebimus, haec vcr-ba, eo , &c. eodem pertinete, id est, .cum, qui in pactis, omnibusque aliis ad iustitiam aut iniuriam pertinentibus, verum dicitatu mendacium, huc non pertinere, sed alio: nam pacta seu uapnmis ad iustitiam pen.
349쪽
t16 IN CAP. VII. LIB. IV. ET HIC .
cem , virum esse bonum εc laudabilem: hoc tamen loco aluram adiungere Videtur rationem, quae tamen & ex superior quoque manat. Supra namque hanc attulit, quia verum per laudabile sequitur, falsum Vt turpe aspernatur. Hic vero, nan
citur, Vt arrogans Verum propter se, nullo vecommodo vel honore adducitus amet: certe multo magis id amabit, eum vel commodum Vel honos agetur. At hoc est vir probi, cuin alterius intererit, cum suo testunonio non laedere sed iuuare. Est igitur vir probus Verax, cum, quia Verum persamat, tum, quia alios etiam iuuat. Et hoc est, quod maximin his verbis est notandum, veracem tam elle veri studiose: nut non solum, ubi intersit, sed etiam ubi nil intersit, verum dicat. Nam videre licet nonnullos, qui in quotidiana vita pmentiri non Vereantur, aut certe mendacium dicere, eo quo
neminem laedant, inquiunt. Α t hic noster vero ipse delectatui utpote veri dicendi habitu praedi tus. Ex habitus actionibus nascitur voluptas, Visupra est explicatum. Haec igitur sunt retinenda, ut medii huius propria, eum csse veri studiosum,uirunprobum & laudabilem, amare verum, etiam ubi nihil inters: multo autem magis ubi intererit, ut si vel Reipublieae velamici utilitas agetur, aut blus. Cur magis Τ quia duplici hic nomine peccaretur,& in hanc virtutem S in iustitiam,quia alterur Iaederet suppressa Veritate.
Alia medii nota : Eum, etsi medius dici tui. dc quidem inter extrema illa interiectus,tamen ad id,quod parum, magis deflectere, quod & in aliis virtutibus accivit. Rasio, , quia modestius & elegantius videtur, noomnia sua licet vere praedicare, sed leuiter interdum & modeste ea vel reticere, vel extenuare i quod est proprium nam omnis gloriosa suorum bonorum, etsi vera praedicaticomne, inquam,nimium molestum est&odiosum. Ex his iptur & hoe elicitur, hunc medium vel ab arrogantia sibi temperare debere, neque sua vel ostentare aut praeae re bona.
. Hic de extremis ,& prius de nimio, de qu hoc primum; An arrogans sit, aut dici debeat improbus. Supra enim Ostendimus, quaedam extrema vix esse vitia, ut prolusionem, Ed leuia certe aut menda potius. De glorio agituita distinguit: si nullius rei causa, improbum non este; stolidua iamque potius & miles gloriosus, quam malus esse videtur,
350쪽
i qui neminem laedat: Esse tamen & mendosum, neque omnis vitii experiem: nam alioqui mendacio, licet inani & nemini damno non dele staretur. Sin alicuius rei causa, hic distin- .guendum rursus: nam aut gloriae & honoris, quales vere sunt omnes gloriosi, & ne hunc quidem amprobum clie, aut valde reprehendendum, ut qui & ipse nemina noceat si aut quaesius Mpecuniae causa, dc huc caeteris esse vitiosiore & turpiore, magis. que reprehendedum. Ex quibus perspicuum est,tria posse constitui arrogantiae genera: unum, nullius iei caula: alterum glo-ite : tertium quaeitus causa: ex quibus postiemum maxime sitreerehendendum: medium proprie sit gloriosi: etsi Graecus
Scnoliastes primum gen gloriosi este dicit proprium, sed huic repugnat ipla Latini verbi vis & notatio, & haec apud Atiliote
-Haec in Platonem dici mihi videutur. qui in Hippia maiore distetit, mendacem & verum eundem esse,quod &mendax verum dicere,&verus mendacium dicere possit.AHqui hoc falsum elle,ostendit ho soco Aristoteles,Al- Iam esse illam conclusionem: nam haec non spectari potestate seu λωαuci,sed potius proaeresi,&consilio animi & voluntate. Nam, ut supra iam explicauimus, habitum requirimus, vitiosi sunt habitus haec extrema. At qui ex habitu quid agit, idem est cum eo,qui proaeres, alius longe ab eo, qui potestatc duntaxat, visur. bb.3. cap. 3. Eandem Platonis conclusionem refellit &lib. . Formula sit ista: Vbi habitu/,ibistproaresis, non Δυαμα, visur. tib. a.
figlaraseri habitin. Ergo O eius eΠproaress, non αυαμ . Confirmat exemplo mendacis: nam & hune spectari non potestate, sed voluntate seu proaeres. QAod quidem non tam noc loco docet Aristoteles,quam ut certum sumit, nisi quis volit eius confirmationem latere in verbo hunc in modum: Mendax gaudet Inendacio. Ergo est proaeres. Ergo est habitu non facultate. Formularini delecta ur seugaudet actionibus, is halatu praditus est, qua de resupr. lib. a. Atqm mendax delectatur ipso mendacio perse, nullo et iam proposito prAmto. . Erro mendax ecthabitu, esproivdoproares.