장음표시 사용
431쪽
cabulum, iton ut Schol.Graeco,Vito Amerbachio, Figlucio, aut iis,videtur de Geometrica,C d de Arithmetica proportione aci cipi debet: iram in hac tractatione nullus est usiis Geometricae Eportionis, eaq; de re nulla quoq; eius facta est, ut fieri debuit, imentio. Alterum est, scribendu eilem αλο, ιις, scit.ε, inducto. , quod in quibusda editionibus, et Florcima reperitur, omnium emendatissinaa. Abcst. n. a libris ni anuscriptis a veteti tralatis ite Argyropyli, &a Graeco Scliol. Dionysius Lambiit. Vtram scriptulam admitti polle existimat: perperam; repugnante sen- rei uia,S negationc no adinittente, ut mox dicetur. 1ac. SchKkius mirifice hic se torsit, non emcdauit textum. Postremo - , gila est dissicultas inverbo quo plaerique in enorem 1iuit deducti: nam , Ut de ala ερ,ολῆ plaerunq; alterum valet extremum, quod Latine aiolum dicitur.Itaq; & h. L plae.
Inq; omn S accipiunt. Verum reperi iis verbis utrumque extremum, nimium &parum interdum comprehendi.Sic enim Ga- llen. lib.I. de valet. tuen. Τελχο - ν: metius en,inquit, vitare r Aπερ δελας, densitatem puta rartialem nimio corporis. Et Arist. in Eudem. l. .ubi amicitiae tria genera esse ait , vel larissa Ie , Vel κριτ' Et in Posit. l. .cap.2. eodem prorsus
modo, ut hoc loco, es Atq; ira hoc loco accipiendum, quod & vidit Graecus Schol. non recte istamen Δάαλοώ- Vocabulo accepto, locu totum perpera expli- 3 cauit. Vt igitur ad sententia veniam',nihil hic tioui assertArist. lnam i iam aliquoties, pmutationi b. necessaria esse aequalitatE analogica, id h. l. repetit, sed aliis verbis: Oportet,inquit, dedu- eere ram personcti qua res inschima sfigura analogia, cum con- trahent, inter se permutare volant, i. vi iusta sit permutatio, uanalogica aequalitas,pcedat laecelle est Schema analogiae huius modo attulit,ω quod agricola ad sutorem, id huius opus ad illius, hoc est ἔ cum agricola operis sui ratione da suton praester, ut inquii eius opus praestat operi huius: Si iust 'facienda erit permutatio,aequari illa iter se prius debebunt:vt asi modius frumenti duobus valeat aureis, par calceorum Vns a hoc est, opus agricolae sutoris operi duplo praestet: ad pei mu- rationem iuste faciendam, pro modio fruinenti duo ocrearum paria agricolae reddenda erunt v d nisi hoc fiat,id est, nisi ae
qualitas analogica antecedat, sequet tir, ut utram qu praestantiam alterutrum habeat extremum.
s valet, v t dixi, nimium & parum. Iam vero nisi ea fiat aequa- 4 litas
432쪽
litas, hoe est, si agricolae unum duntaxat par ealeeorum, de sutori integer modius attribuatur: fiet, ut agricola, quod est alterum extremam, duas habeat prpstantias, id est, nimium&patu: Nam diximus agricolam ratione operis sutori prae stare. Habet igitur hanc unam praestantiam, nimirum ratione operis ad persbnam; habebit & alteram ratione ilius operis,nem pe id quod parum: contra fit in sutore. Clarius loqui potuisset Aristoteles hune in modum, nisi fiat aequalitagpriusquam permutetur, alter habebit nimium, alter parum ratione solius operis.& rerum ipsarum. αο 'οταν in. J Quasi dicat,quia non praecedente aequalitate, alter habiturus est nimium, alter parum, & proinde iniqua & iniusta futura sit permutatio. Adiungit contra fore, hoc est, quales & ad petamitandum aptos, si suum quisq; habeat, hoc est,ad aequalitatem analogicam redigantur. Nam posse redigi adiumento nummi, iam supra ostendimus, α
hoc est,q uod ait,on - 'Redit ad normas rerum permutandarum,
usum seu indigentiam x nummum prius quidem de indigentia, ea ut unqal quo, scilicet communi mensura&vinculo contineri rerum comercia, quod & supra explicauimus. m:.J In Eudemiis &quibusdam editionibus veteris tralationis legitur ου πις, rectius fortasse,& priori praecepto accommodatius: Si non indigeant, inquit, vel neuter. vel alter, non permutant. verbi gratiat si quod alter habet yuta vinum, eo alter non egeat : caeterum haec verba
Aoυεξαγωγίου puto prorsus alisna& inducenda : neq; enim sunt necessaria.& nullo modo accommodari possunt.' Quo enim it Iud quo numero ambo contrahentςs comprehendi videntur, cum tamen de altero duntaxat agere debuerat,nam de altero,cui vinum attribuit,iam dixerat, hie de altero, cui frumentum debuit attribui. υπερ- γῆς Verba sunt perobscura: hoe ta minsatis clare perspicitur, Aristotelem explicata iam indigentia. hie de nummo agere: constat&hoc,ostendere eum Lisve bis, quado num o maxime si opus. Ait igitur, ad futura commercia num um in primis esse necessarium: comercia autem, fiunt, ut cum uterq; tu mea, ego tua re opus habeo, easq; inter nOS permutamus, atq; ita nic num o non ita est usus. Aud
433쪽
mentum ; eges tu quidem vino meo, sed frume to ego teqnon egeo: quid fietὶ dabo quidem ego vinum tibi meum, at tu Humentum non dabis, ut quo non egeam, sed eius loco pecuniam ut si aliquando egere coepero, tum a te vinum allata &redditaribi pecunia accipere possim. Adhoc igitur si egere coepero, id est, ad futurum hoc commercium, utilis estriumus, & quidem tanquam sponser mihi a te pro vino meo datus: nam ut fpon rem accipere itemus hac de causa, ut per ipsum nobis caueatur, ad rem nostram aliquando recuperandam: ita & numum pro vino a te accipio, quo tanquam spon re mihi caueatur ad frumentum tuum, siquando eo egere coepero, illo tibi reddito, tanquam recuperandum pro vino meo t,bi dato. Nam oportet sane, inquit Aristot. licere ei qui num um postea affert capere, id est, in hoc exemplo stumentu accipere:& haee quidem huius loci Est sententia, quae cum sit angustior, ut te, qua num us iubeatur reddi illi dum taxat, eui olim vinum tuum dederis : eadem tamen est ratio, etiamsi alii num um non postea a Grati, & pro eo frumentum
434쪽
ist, agerentinumu rem conrinuo reddendam, contradici po terat. Qu.ia enim sinu mi aestimatio interea decreuerit. vipe fit. an statim asserenti num um res erit reddenda. Respondet Aristoteles accidere quidem interdum num o idem quod indigentiae, id est ut quemadmodum non eadem semper est illa, ita nec huius eadem semper sit aestimatio ivt Romae denarius decem primum assibus, postea I 6. valuit; temp*re betili Punici secundi, teste Pliniol constantiorem tamen fise .. mi aestimationem, non tam variare & mutare, quam vel in digentiam, vel quod eodem recidit, res ipsas, quarum pretia sunt incertissima, pro locis & temporibus, ut inquit Caius Iuriscon C in L 3. 1. de eo quo deerto loco. Scimud, inquit, quam mariasint pretia rerum per singulas riuitates, regionesi maxime vini. olei, stumenti, O c. pecuniariam quoque licei videaturma eadem potesa ubis esse, abis tamen Iotu aba est. A uaritiaenini principum mutantur numi, quod iniquissimum, de injustissimum. - ,σαν. J Ex veteribus ibris cum tralatione scribe hoc loco μέ πον, de quo supra diximus. in . J Hoc usus sorite seu gradatione, non es.lominum in t r se societatem, nisi sint commercia seu re Ium permutatio; hanc autem esse non posse nisi sit aequalitas, & hanc rursias non eile, nisi sit σε με A rerum permutandarum neq; enim est aequalitas inter res, quae nullo modo comparari possunt i autem fieri aestimatione,& hanc Damo. Hac igitur usus gradatione,& lymmetriae cta saepius mentione, hoc loco diligentius explicat,an rerum permutandarum ulla possit esse σμπιπία; an aes illae sint comparabibes emρ με α & συριοῦ τα . Cou tradici namque poterat,non esse eas s7 mmetras,ut quae inter nulla sit sim litudo saepe numero, ut. frumentum cum equis,cum symmetrae d beant e liti eiusdem generis, eodem participantes genere,ut numero singali numeri, m/gnitudine figurae singulae. Respondet Aristot. vere quidem res permutandas non esse symmetras, utpote ανο κριο ,εῖς dissimili mas, ad vissim tamen satis seri posse σύμμει - Res igitat hae propria
non fiant Irin metrae, quia tantum ratione usus, qui in ter mutationibus poti illi tum spectaturmoti natura rerum,sImmeistrae aliquate1m, esse possunt. Si, ut in figuris magnitudo, ita talus rebus indigentia seu ylai dc aumus tanquam commu-
435쪽
IN CAP. V. LIB. V. ET HIC nis mensura adbibeatur: hac inquam ratione non incori.' mode symmetrae dici possiant. ' , ta j, λα- asi dicat, quia symmetria est Recessa- ria. Ergo cum vinum quiddam esse oportet, id est, seu
mensuram communem, puta num um, qua aestimatione facta, tanquam communi mensura, ut in figuris, ita & hic fiat i
ni mensiata: sumantur decem minae: nam in num o constitui mensuram, iam dictum est. Sumaniux & duae res permutandae, domus & levius, ut illa quidem quinque aestimetur munis, hic una. Ex qua aestimatione perspicitur, quaenam sitiatio domus ad lectum, ratione decem minarum seu communis mensurae. Nam cum domus decem minarum sit qui n. ata pars, lectus decima: efficietur ut in permutando pro una, domo quinque reddantur lecti, & certe quod tantundem
.ri A J Aspergit de permutationis antiquitate,
ante num um an uentum in usu fuisse. Idem eleganter exponit Paulus Iurisconcubi originem empti' num, permutatione deducit, &ipse Aristoteles imi o.ricuus quoq; Germanos inferiores permutatiorie usos esse scribit; nam Rheno proximos, propter commercia cum Gallis dc Romanis num o etiam coepisse uti. νιμυου; Alteram hic huius capitis partem constituimus de comparatione huius virtutis cum aliis. Quia au- tem tria hie sere sunt nomina, de his ordine & singulatim hoc loco, quemadmodia sint mediocritates, explicat. De iusto quidem 3c iniusto satis est ex. plicatum in prioribus, ex quibus & hoc perspicuum esse ait Aristor. δε πιολκυια, seu iustaminionem, mediu quoq; esse inter iniuste facere, &iniuste pati, seu inter iniustam actione, . seu perpessionem, propterea qψod hae minus, illa plus expri- ' matur& significetur, qui enim iniuriam accipit, minus habere censetur, qui secit , plus aequo. Atqui inter plus α minus, quod est interiectum medium, iustum est, ut supra expli
436쪽
Tuo iusta actio media eris inter factam aeteptam
ἡ Α-J Dictum est de iusto & de iusta actione;
nunc dei ullitia,&hie primum instituitur comparatio. ait igit ut & hanc esse quidem mediocritatem, sed aliter atq; caeteras virtutes, propterea quod illae inter duo distinctis nominibus extrema seu vitia sint interiectae, ut sortitudo inter audaciam & ignauiam, liberalitas inter auaritiam &profusionem, haec non item. nam huius extrema non duobus distinctis nominibus, sed uno communi iniustitiae contineri: ut enim iustitia ad medium, ita iniustitia ad utraq; extremulus & minus pertinet. Et haec mihi huius loci videtur es Iesententia. nam, 'uod quaedam editiones ex Graeco, ni fallor, scholiaste post verba μ ω7o, habeant interiecta, τοῦτ' teras ι , repugnat melioribus editionibus, libris veteribus, & tralationi veteri, neq; est necessarium, quod non agatur hoc loco, qua-be sit medium iustitia, an ex aequalitate, nec ne, sed quae huius iit ratio cum caeteris virtutibus collata. Itaque quod idem scholiastes verbo intelligit Iste enim ait,esse-ctrix est mMii iustitia. Ergo est με γα- mediocritas, etsi res est
vera. tamen huic loco non congruit. Hoenamque ait Aristot. iustitiam esse mediocritatem, quia medii, hoc est, quia in medio cernatur, ut iniustitia in extremis
ἡ γ J Totus hie loeus usq; ad verba
in proximo capite , ordine satis est perturbatus. . Quare factum est. vi mendosissime capita hic secuerint, ut postea docebitur: videtur tamen hae facta αἰαλύα , ita expli-ςatus totus. Nam postquam exposuit iustitiam esse medio is critatem, iniustitiae contineri extrema: pergit hoe loco & medium, extrema accuratius explicare, allata hastitiae Miniustitiae descriptione, quae recte scholiastes descriptionem vocat. Iustitia igitur est affectio, qua iustus dicatur agere iuste, idq; consalio,& tribuere aequale ex proportione, cum sibi aduersiis alium. tum alteri aduersus alterum, cuius desinitionis duas partes,idque consulto,&tribuem,&c. hic e - ,
plicat, sed de consilio posterius; caeterum tribuendi verbum, etsi parti iustiti ae supra est attributum, hoc tamen loco com mune est omni iustitiae, etiam quae in contractibus. QD-rea hoc nomine solet vere iustitia definiri, virtus quae suum cuique tribuati Ait igitur Aristot. virum iustum in tribuendo
437쪽
k,6 IN CAP. V. LI g. V. ET HIC.
non ita versatum,ut siue ipsi ne otium sit cum altero, sueti.
ter alios ipse tanquam arbiter eonstituatur,ad iustam diuisionem faciendam : non ita, inquam, ut vel sibi de rebus bonis plus aequo. de malis minus tribuat, vel ex duobus sociis, uni item plus boni, & minus mali quam alteri tribuat, sed potius ita, ut siue in siro, siue in alieno negotio, aequalitatem anal giearis sectetur, cui plus debeatur. plus, cui minus, tribuat&minus. Contra vero iniustitia, του ἐίσκου, id est,iniustitia est affectio, qua praeditus dicitur vitακχ, yς σἔάχνιιτ, id est,iniustitia nihil aliud est, quam nimium&parum, in bono&malo, contra aequitatem analogicam. Et huius definitionis quoq; duae sunt partes nimium, parum,& contra proportionem. Et quidem nimium & parum iniustitiam esse ostendit, quia nis .miuin sibi & parum sumat iniustus. Boni quidem nimium, mali parum in suo negotio,in perpetuum,& ad eundem semper modum: in alieno vero negotio iniustus tribuit quidem semper nimium, & parum, sed non ad eundem m0dum, neq; in eadem causi. verbi gra tia: sint duo via tute pares Socrates ad tribuendos illis honores delechus, si est in iusius, alteri ma- . . iorem debito, alteri minorem tribuit. Et hoc quidem semper,
id est, semper plus uni quam alteri tribuet, sed tamen si idem
exemplum postea oecurret, iniustus sepe ita se geret,ut cum rimo maiorem honorem . prius secundo minorem aequo triuerit, in eadem causa & virtutis aequalitate posterius secundo maiorem primo tribuant minorem. Et hoc est, quod ait ἐΑristoteles,m ι ολον emini: uniuerse similiter, id eit, si sepe etes nimium & parum, generaliter & perpetuo ea. sectabitur iniustus tam in suo, quam ii lalieno negotio. θratione autem analogiae,id est, si spectes perio uarum Ecgerum dignitatem, seu, cui plus, & cui debeatur minus: hie variat iniustus non enim semper eodem modo agi' & prout oecasio se dederit aut sibi visum fuerit in eadem causa nunc,plus huic, nunc minus attribuit.
σοῦ δὲ Quia modo dixerat plus & minus duo esse extrema tultitiae, & illud quide in capiendo plus boni aut
minus mali , hoc in capiendo plus mali & minus boni consistere: hoe loco de iniusta actione, de qua & paulo supra, item expli an qua in re eius plus & minus, & ait plus quidem in facienda iniuria, minus in accipienda versati. Nam quod supra explica-
438쪽
explieauimus, qui alium iniuria ascit in luero : qui incitiuin damno esse censetur. -
, μειλου. J uniuersei toto genere generaliter, non singulatim seu tam, explicasse se ait deflustitia&iure subtiliter & singulatim maxima minima persequendo, sed uniuer- se, quando & de aliis virtutibus supra explieauit, etsi paulo subtilius. Nam Philo phi est ossiet ut eommunia&generalia praecepta virtutum explicare : singularia ad legum seriptores, Sc de iustitia ad iudiees&Iuristonsulios pertinent. bine vides innumerabilem multitudinem legum) propterea quod haec praeceptis vix contineri possit in ut innumerabi-lsa, & quotidie variantia rerum, perinarum, &e. attributionibus.
A in ν αδεκουν-.J Videtur hie alteram definstionis i stitiae particulam de eonsilio explicare, de quo tamen in se copiosissime- . Nam cum vulgo etiam sit notum possequeminiuste quid facere, qui tamen non eon inuo sit a di eatnt iniustus,exquirix hoc loco, qua re maxime iniustus corisnotei possit. Anne fit is,& quibus, an alia aliqua re. Egait factis cognosci non posse. propterea quod facta, a quo cunque tandem fiant, suo semper in gemre sint facta. verbi βratia, caedes tam a puero quam a vito, tam a suriosis quam a sano facta, peraeque est caedes : non minus est adulterium cum ignota, quam eum nota muliere commissum. ItaquCeonsilio diiudieabitur iniustus alter ab altero, adulter ab adultero: quod alter habitu, voluntate & consilio qui vere est iniustus, de quo infra alter per urbatione, cupiditate, ignorantia aut furore peccant, qui proprie iniustus diei
ηου imo Tύδὶν. J Anne se quidem nihil intererit, hoe est, vulniustus quis vere sit atquς dieatur, nihil intererit, nihil rese- ιret, qualia sint αλ κρινα ipsae iniuriae: nam ut supra explica utinus, vere iniustum non tam ex facto, quam ex consilio Mseu voluntate iudicamus, maxime philosephi, quie α ρε αν ut magistratus & leges facta ipsa st ei are potissimum selentiteste Aristoteletib. . Eudem. Ciuilu,inquit,a-citia exfacto, moralis ex eonsilio studieatur.Sic boni sunt, vel
practi eo habitu boni, vel tantum philosophiee netpodieitur bonus, nisi qui habitu bonus est. i πῶς A ὼ-Υel hape verba argumentosnt idoneo, per- .
439쪽
IN CAP. VI. LIB. V. ET HIC . . Iperam hie secta esse eapita, totamq; superiorem disputati
nem ad iustitiae & iuris definitionem, & huius cum talione comparationem pertinere. Quare dc M. Antonius Muretus haec verba transtulit ad initiu huius expitis seu ad finem pro- Itimi. De iustitia igitur &iure satis sit dii tum uniuerse,&quaesit huius eum talione similitudo aut dissimilitudo; non recte tamen rnam eum libris omnibus etiam veteribus repugnat lhaec mutatio,tum ad loel non satis est aeeommiaati, quod ex magnis moralibus dilucide perspicitur, ubi explanata iustitiae & talionis ratione : statim adiungit de iuris
fartitione, ut & hoe loco Aristoteles post haec verba , de qui.
hem iuris accedit, de primum quidem de nominis partitione. Iuris namque vocabulum esse multiplex δc homopymon. eaque de re diligenter videndum, de quo iure in hae disputatione agatur, inquit ipse Aristoteles in magnis moram. lib. cap. 3 Ait igitur totam hanc tractationem accipiendam es se de iure absoluto & simpliciter dicto,quod idem dieitur liticum aut ciuiles Selendum autem Politici vocabulum i lius patere apud Graecos,quam ciuile apud Latinos. Id quod Cicero quodam loco indicat, ubi sgnifieat ad Politi ei nomen
Latine reddendum vix aceommodatum se reperire vocabulum : nam eum hoe ex Graecis afferret in homine esse quid- .dam politicum, populare, inquit, aut ciuile Latine dicamus. Politicum igitur vocant Graeci, id quod ciuibus seu potius 'hominibus societate qnadam inter se deuinctis. est commu- per ciuile vocant Latini, quod suae cuiusque proprium est ciuitatis, verbi gratia, vendore, emere, &c. politica dicuntur G raecis, et uilia Latinis non item. Civilis Romae est toga; pallium Graecis, Rheno Germanis, nostra vestis vetus. του--Hie iuris politici descriptionem quandam aD seri ab iis, ii quibus reperiatur,quorum sit proprium. esse igitur ait eorum, qui societate quadam inter se uni deuinisti ad aerum necessariaru suppeditationem, qui sint liberi & aequales, aut proportione aut numero. Ex quibus verbis e5plecti
440쪽
let uno verbo Politieum ius esse interros, qui eadem eicitate & legibus utantur. QId autem ait πός τι εἶναsαι ταρακειαμ, ad rerum necessariaruiti suppeditationem. supra est explicatum: ubi ostendimus ciuitatum ori mnem ab indigentia,&ad res inter se communicandas extitis se. Recte quoq; ἔλα- nam ut inter seruos nulla est ciuitas, ita nec ius, inquit Aristoteles infra lib. s. cap ro. Recte& hoc ἶσον. nam id maxime iuris est proprium, ius ςqualitate maxime constitutum, adeo ut inter quos etiam si communis libertas, si tamen non sit aequalitas, nullum vere sit ius, ut inter patrem & filiu, maritum & uxorem, de quibus insta. Iam aequalitas, quia est bipartita aut propo ortiqnis,aut numeri, ut supra cap. . diximus.
Proportionis quid ' seu dignitatis in Aristoetati a®no, numeri in populo inopulari scilicet Repub. Democratia i recte adiunxit. η at ταιιμ ελα αν,&e. Dicimus igitur politicum
ius non solum in populo, sed etiam in optimatibus & regno repetiti; etsi saepius politici vocabulum angusti ssime populari ciuitatis formae attribui solet. id est libertatis&aequalitatis communio, inter quosnam illud non est, inter eos non est ius politieum; sed ius keundum quid, non absolute ius, ut dicitur. co J Hic rationem affert 3c unum duntaxat argumentam, quo doceat ius vere & politicum, inter eos duntaxat esse, qui s communio fit libertatis, εἰ aequalitatis. Est haec ratio, quia ius inter eos proprie est, quos inter lex. Fo
euibus ect legum communio, inter hos proprie est ius. Atqui inter ibertate aqualitate quadam pares ciuitatis co mmunionem habentes, e II sex. Ergo inter hos ius vere erit.
Quod argumentum M infra iterat in fine eapitis υν se ἰῶ,&c. Quo ipse&Cic. usus est lib. ι de legib. Est igitur, quoniam nihil est ratione melius ea quae &in homine,