장음표시 사용
441쪽
legitimum, quod legibus desiliatur, eaq; re Aristo: in viam
moνal. Ius Politi custa, quod vere tui esse hie dicitur, vocat . ριιυν. Cic. Mib. eadem utitur ptopositione. Inter quos, inquit, communio eri legis , inter eos communio iuris est. de eodem libro pollea: quibu3 lex ea data, inquit,lis ius quoque. Ergo inter quos est lex, inter eosdem est&ius. AG sumptionis rationem banc affert Aristoteles, quia lex inter eos sit, inter quos iniustitia: concludatur hunc in modum. . Formula: ia In quibio iniustitia, inter hos lex. Atqui inter liberos aquatis eri iniustitia. Ergo inter eosdem lex. Propositionis, id est, rationis prioris syllogismi hane ruta sus affert rationem Aristoteles perobscuram, η δίκη, &c... quia dica, id est, iudicia, tvulgo processium, causarum actio- nem dieam vocant. Id namq; valet hoc loco, ἄκη, ut & alias,
qua de re tamen mire laborat Perionius in obseruationibus' 'in Political est disceptatio seu diiudicatio iuris iniuriae id est, quia iudiciis cognoscitur de iure&iniuria, ius discernj- tur ab iniuria. Ratio igitur, cui lex in his sit,in quibus iniustitia, est haee, quia iudiciis ius ab iniuria discernitur, quae ratio robsurior alioqui, planissima erit, si meminerimus, iudicia Nesse legum usi m-executionem. quare cum iustitia in iure & iniuria discernendis versentur, quod qmnibus est notum: Ncoficitur, quod volumus, legem quoq; in iisdem versari; ma- e
xime tamen in iniustitia, ut inqnit Aristot. Nam ad eam reprimendam δέ eoereendam, seu, ut vulgo dicitur, ad malos
mores emendandos leges ferri solent. Itaq; in quibus est iniustitia, ibi & lex, atq; ita vera est ali rius sillogismi propositio. Assumptio autem in liberis & aequalibus esse iniustitiam, perspicuum fit ex iis, quae paulo infra affert Aristoteses de patrio iure, quia iniustitia locum non habet in seipsum, sed in alium, nemo seipsum iniuria assicit,qua de re infra latius cap.
Non est igitur iniustitia aduersus liberos, seruos, aut uxores,ut qui sint velut partes nostrae, ut mox dicetur: si enimaduersiis hos, necessario essicitur, ut aduersiis alios, qui pari nobiscum fruantur iure. Vera est igitur assumptio, iniusti tiam aduersus eos esse,inter quos sit libertas de aequalitas. Ad summam,perspicitur, iniustitiam aduersiis liberos de aequales eΩ
sς, ω proinde legem, T deniq; ius ipsum quod cofirmandum
442쪽
psit. alterum argumentum Aristot in Magnu, quo doceat,ius Politicum vere ius esse & ab Elate & proprie, quia iuris propria sit aequalitas. Formula sit ista rCives inter quos eri Potitia, a quibu4 Politicum itunomen habet. ari tibertate rure ruuntur. Atqui iurisquspesi aquabim propria, vs cimum.. Ergo tu ciuia Uysu Politicum vere e IIus. Sed hoc argumentum cum priore concurrit.
O.ὶς λαοὶ κία. Diximus modo iniustitiam esse inter eos, qui sint libertate&aliis rebus aequales, quod ostendimus ab iniuste factis, quae inter illos dia taxat locum ii abeant, non inter parentes & liberos,&c. Et hoc est, quod est Aristot inter eos esse iniuste facere,inter quos stiniustitia. Verum progreditur ulterius de iniuste Distis, ut legum utilitatem & necessitatem , & magistratuum eum legibus similitudine ostendat.
ι Ait igitur, in quibus sit iniustitia, i si iis se iniuste facere locum
habere, sed non contra. id est. iniustos omnes iniusta facere, non omnes tamen, qui iniusta faciant,esse iniustos; cuius rei
discriminis scilicet eius) rationem paulo supra attulimus. Quid auem sit iniusta facere, adiungit Aristot. licet supra Ἀ- pius explicatum, nempe plus sibi sumerebpni & mihus mali.
Aό --J Praeclarus hic est locus de legum &
magistratuum imperio, utrum plus legibus an nauistracilius in Republ. st committendiam; & ait leges potius imperare debere, propterea quod lex sit ratio.& ut Cic. ait, recta ratio, quae propterea iustitiam perpetuo secietur, neque cupiditatibus deprauetur: non huic plus tribuat, illi minus iusto Sequam recta postulet ratio. Magistratus autem saepe plus sibi
boni arroget, atque ita tyrannus fiat. nam verus magistratus
quia iuris est minister & custos, ut ait hoc loco A ristoteles,& Iurisconsultus in inam ipsium ivsst de iustitia iure. Ed Plato pulcherrime lib de legib. nam, inquit, ubi lex domin tur, magistratus subest, vel subseruit legibus, ibi plane est Respubi aequitatem quoque persequitur, neq; plus boni sibi ivindieabit, η , y τ' id est, nisi proportione, nisi sie dignus. qui plus boni accipiat. Quocirca cum verus luagistratus legibus parens, non situm sequatur commodum, sed . aliis potius laboret, ut iustum cuiq; tribuat ; recte quoq; uia igo dicta est iustitia bonum alienum, qua de re supra: ne tamen frustra laboret magistratus,ae quaestu aut lucro honores
443쪽
'x 16 IN CAp. VI. LIB. V. ET HIC .
a Repub. capit. quibus f non contentus est, & bona etiam astiorum corripit Tyrannus existit. Et hunc igitur locum, te ges in eluit: tibus dominari, magistratus iisdem, &ciue ma gistratibus seruire ae parere debere, praeclare tractat & Plato Aristoteles lib. r. Rhet. ubi aduersus Platonem disputat, iudicibus perpauca esse comittenda, omnia quoad fieri potest, legibus potius esse complectenda Et in I'olit. pulchre beluam impetate velle eos ait, qui non leges, sed homines & magistratus in Rep. summum 'imperium tenere iubeant. QAare pulcherrime imperatores Seuerus Sc Antonius, bcet, inquiunt, legibu3solutisumus, tamen legibus vivimM, .etris. Institui. quib. mod.testament. infir
νο δε Amran, 9ν. JHie iam singulatim de iure dominico, &pattio, & uxorio, de quo etsi ex priore cognosci possit, qu
statuendum sit, vere ne sitius, an similitudine tantum quelam: clarioris tamen explanationis cauta & de hoe singulatim expliciundum putauit. videbat vulgo ius quoddam in ter parentes & liberos, &e. vocari: nam & quae liberi parenti. bus debent, obseruantiam, pietatem, &mutua alimenta; &quae contra parentes liberis, educationem & defensionem: us vulgo vocare solent, & in iuris ciuilis libris, ius naturale diei let. sic Athenis, qui liberos arte aliqua instituere ne glexisset,ius erat filio parentem postea egentem non alere. Sic
pater filios ex haeredare, abdicare, vendere, prostituere, occidere non temere potest. Filius parentem inius vocare, uxorem iniussu parentis dueere. &e. non potest. Sic imperator
sub tit institui. de his quisui velabent iuris. nullu, inquit, hominibu , qui sub iχ perιo n rosunt, oicet sine caus legibu4 cognita, inseruosJos supra modumsuire. Maritus rei familiati
augendae operam dare , magistratum gerere; bellum admitti-strare: uxorem domi, liberos enutrire i ancillas & instrumentum domesticum polire & disponere debet. Haec igitur mutua inter has persenas & distincta ossicia ,. Iura quoque vulgo diei solent,cuius rei non ignarus Aristoteles ait, iuris quid crambram & similitudinem ibi esse, verum ius non item: siue ut ipse loquitur,ea iura Politico quidem esse similia, non tamen esse eadem ι similia quidem hac re esse videntur, quia omnia snt aduersus alium, alio similia reseruntur, quod iuris omnis .c iustitiae est proprium. Cur autem non sint eadem, explicavs hoe
444쪽
hoe loco Aristoteles, de hanc affert rationem, quia Politicum est inter eos, inter quos est iniustitia & lex: haec autem iura sunt inter eos, inter quos nec est iniustitia,nec lex. De iniustitia fit haec formula: In quibm non es iniustitia,inter hos no es im Politicum,
proinde non verum, id seu ra explicasti M. At inιerpatrem filium, es c. non es musiti
Ergo, nec uM Potirrcum,aut verum.
Assumptaonem confirmat ab iniuste factis, id est, ab iniuria, malencio & fraude:hae,inquam ratione, quia nemo seipse iniuria assiciat, ut infra explicabitur latius cap. vlt. & proinde nee filium , nec seruum, utpote qui sint tanquam partes parentum & dominorum. Quo loco obseruatione dignum est, quod ait Aristoteles, liberos parentum esse tanquam membra : quod & Iuristonsulti identidem usurpant, filium & patrem esse quodammodo eandem personam, vocem filii esse tanquam vocem patris, .es vero, instit. de inutiIsiput nempe, inquit Aristoteles, quam diu maneat sub patris imperiodi poteria te, quam diu suam & propriam non constituerit fi- miliam, quod idem usurpant Iurisconsulti, qui filium emancipatum pro patrefamilias habere iisnt: Iurisconsulti omnes homines partiuntur in filium familias, & patremfami- Iias. Patremfamilias vocant, qui non est sub potestate pat , Puerum etiam annum habentem, propterea quod ipse iam sit princeps & caput suae familiae,neque habeat patrem: J Et hoc est, quod ait, εώς ιινε ubi scribendum inducta negatione,quae & a veteri tralatione & a Magnu abest,bb. I. cap. λ . quam diu, inquit, id est, quam diu erit
quantulus,id est, non perueniri ad suam aetatem, μαυραυτοῦ, est tanquam eius pars, id est, quam diu non est sepaxatus,est μερος. od idem&infra iterat Aristoteles lib. 8.es.
ι a. Seruus non est ille quidem domini pars, ut filius cneque enim libero cum seruo est societas. l Mendosissime quidam
haec confundunt: Non est ulla secietas cum seruo, & proinde nullum ius, nulla societas domino eum seruo. Simile , sicut nulla participatro impii eum Christo, sic nec libero eum seruo ulla societas,sed libero eum libero: aia tamen est domini res,& seruus totus est domini quantusculique est. vi in D tit I b. t ιmtu, ea re fit,ut seruus a domino alius via esse videatur. Inter domi hum enim & seruum non est ius Propitu, Uuia
445쪽
nulla intultitia inter eos. Inter quOS enim CII in urima, Inlet eos necesse est elisi iniuriam. Sed iniuria inter eos nota est. ne.
mo se ipse iniuria affieit. Dominus & filius eadem e ensentur propter possessonem persbna. sic cym non iniustitia inter
eos, non proprie quoque ius. Hic de lege. Docet namque a lege sim.pto argumento, verum ius inter eas personas non reperiti. Formula sit ista: Inter quos nutu es legis communis, nerue Iuris
De propositione supra est dictum. Assiumptionem retclaram,explanat tamen hunc in modum, quod inter has pc sonas nulla sit vicissitudo pareruli & imperandi quae certe in ter eos est,in te quos est lex. nam inter ciues cum alia tum vieissitudo parendi & imperandi repetitur , omnia vero sunt communia. A t pater semper in domo imperat, .ut& dominus , filius & seruus parent, nunquam vicissim res commeat.
I Romae in Satirenatibus olim imperabant serui in una coena, domini debebant illis inseruire. JHae igitur ratione,quia leges proprie neque imperii vicistitudo inter has personas l0ctim habeant, Ius quoq; proprie locum habere nequit. Qua ratione dc iusta Aristoteles lib. S es ρ. ostendit nullum esse ius inter seruum & dominum, quia nihil interem sit commune. De marito & v xore postremo doco e et plicat quidem , esse quidem ius inter istos politico magis affine,quam iit patrium aut ornanicum, propterea quod posterior haec ratio in his locum non habeat id est, quia mperii vici ilitudo seu participatio potius inter maritum dc uxorem reperiatur: Sunt nam isque nonnulla,in quibus maritus imperium,& in quibus uxor
habere debeat. 4od nisi fiat, id est si vel maritus omnia pro
sua libidine, vel uxor sorte locuples & epictera administrarecbncupiscat. Tyrannis existet domestica, inquitAristoteles pulcherrime in hanc sententiamus S cap ιo Discrepare tamen, d aliud esse a Politico, propterea quod ut oeconomia differt ad olitia, seu Republ. ita & ius oecouom cum . Sic e- nain ilic angustius ius uxorrum vocati aliud est a Politico . Uedissere1maPolitiae & conomiae infra neque ea est aequalitas imperandi intexrirum & uxorem, quae eit interci-
446쪽
ues principatus enina semper mariti. etiamsi quςdam vieissitudines Jut autem magna est liberorum cum parentibus coniunctio, ita & mariti cum uxore non est minor, testibus etiam libris saeris. Ergo non est ius proprium, ubi tauta coniunctio
COMMENTARII. J Tria sere hoc capite explicantur. Primum iuris Politiei partitio:deinde, an ius aliquod sit naturale: postremo de factis iustis & iniustis, Sc eorum cum iure ipso-.
του δὲ πολιτκου. J De hae Aristotelica iuris partitione, qua ius politicum partim ait esse natura, partim lege I hoc est, partim naturale, partim legitimum J an vera, &qua in recum Iuristonsultis & aliis Philo phis discrepet aut consentiat,e1tremo capite nos separatim e*plicabimus: Nunc pariegeius videamus.
i. J luris est naturalis deseriptio.euius duas an
fert notas, alteram loci. alteram causae efficientis seu iudicii. nam iuris naturae hoc esse proprium,ut omnibus in locis eandem vim de potestatem habeat, quod idem pulcherrimo Cic. lib.3. de Repub. apud Lactantium lib. 6. cap. ,. de lege naturae fAurei illi Ciceronis libri intercideruntJ nec erit alia lex Romae,alia Athenis, alia nuue,alia posthac, sub qua loci nota Saltera temporis comprilendi potest, quod ius naturae sit perpetuum,uc pulcherrime Sophocles in Oedipa TFran Io&I in perator in vis insittit de iure natur.gent. Sciu l. Ad hane loci notam pertinet & haec nota. qua dicatur ius naturae.-mnibus etiam beluis esse commune a Iurisconsultis. Altera nota, ου quod ius naturae suavi&per se valeat, non ero quia ita hic aut i Ile statuat, non ea opinione, sed ex Veritate valeat. Veritas naturalis iuris est propria, ut & omnis naturae: opinio iuris legitimi, teste Aristotele lib. I. reprehensionum Sophisticarum aperte cap. vlt. ubi legem ait esse ξιμ, vi&Plator, Minoe, διξα τῆς πολεως. Et Cic. a. Rher. veteru in in Natura ius est, quod non opinio genuit, sed innata vis interuit, & quidem verbum apud Graecos rem1
c deducere videtur Atistoteles lib. t. Mun. cap. Giustitia
447쪽
oo IN CAP. VII. LIB. V. ET HIC . in medio, το ab existimatione & opinione. Et Plato in Minoe, etsi idem lib. ιχ. de legibus, dictum ad quasi νουν. Nam ut inquit Cic. in Mιb. mens ciuitatis est posita. Plaerique tamen νομ9ντα, το a sevira cuique tribuendo dictum putant, teste Cic. bb. r. de legib. Vbi latinum legis vocabulum a dilectu deducit. Ratio autem utriusque ii Otae seu proprietatis haec mihi videtur esse: de priore quide, quia id naturae omnis est proprium , omnibus in locis suam vim eandemque tenere, ut eleganter Aristoteles inprobtimas. section rs. De altera, quia plane sunt contraria, natura quid esse & opinione, ut eo ripstoteles... J Hie iuris legitimi descriptionem asseri, cuius duas comemorat notas, alteram a vi & potestate, alteram a causa effici en te. Nam iuris legitimi hac esse vim & naturam, ut priuiquam decreto sanciatur, sit indifferens, id est,nullam vim habeat. seruari possit, aut non possit. Verbi gratia, in vestibus possium pileum qualemcunque velim gerere,esi α G φορον:si constituatur lex, nequisholo seticov- tatur, post copstitutionem non est α&ψόφορον : ea, quae baac habent naturam,ut antequam sanciantur, sint licita, itant Iegitima. Deinde ius hoc per se suaque vi non valet, id est. naturam non habet parentem, sed hominem, & hqc est, quod ait, o m . nam & νόμω ut & παιξει idem valent: Sic ponere leges Graeci, Latini serre, M ,πόω redimo captiuum , λυπον pr*tium redemptionis vocant, οιον το-λυπ-.J Herodotus in Erato, WThucydide, Iib.s scribunt lege fuisse Lacedaemone ad redimendos captiuos constitutas duas M: nas.
η πιο α γαθυειν. J Ni uincias lib. S. variarum Actionum cap.rg. quem probat Lambinust scribendum existimat, η τοιήγα a tam , inducto δυο, seu potius ex eo facto διι, id est, Ioui: &in priorem partem traducto, quod Aristoteles ad Afrorum institutum hic rideatur alludere, quos scribit Herodotus in Euterpe , hune habuisse honorem, ut Ioui non ovibus, sed capra rem diuinam tacerent , quae emendario construi ari quoq lividetur infra S cap ι o. ubi nominatim lovis fit mentio. Mihi tamen nihil videtur immutandum us de causis; imum,quia repugnat omnium librorum conteuius: deinde ut fateamur eo allusisse Aristotelem, non PLOPLc ea Vincu eificuur eodem Prorsus modo institutum
448쪽
illiud suae disputationi accommodare voluisse. nam hoc nota agit Aristoc eui quid sit immolandum .sed potius quid sit immolandum,eur hoc potius quam illud. Praeterea repugnat ea emendatio toti disputationi: Aristot. namque duas facit legitimi iuris partes, communem unam, alteram singularem. Commune est, quod non in Titium aut Seium, seu in hunc vel in illum homine valet, sed in omnes, verbi gratia, nc quis gerat arma,& de hoc agit hic Aristot. eoque pertinent exempla de redemptione & re diuina i id eii immolationei singulare est,quod vel in certu hominem constitutum,&priuilegiu orant Romani, exemplum ais ride B. asida, Aristot. insignis Lacedaemoniorum Imperator i vel in certam rem Sc negotium, Psephisin a ta vocant Graeci. Ex his perspicuum esse puto, cur nihil temere hic si mutandum. n. m το δυο, quod
fortasse quibusdam suspectum sit , ex prellit Aristotele, propter τὸ , quasi diceret, una ne capra, an duae sint immolandae oves.
In in m b. J Diximus iuris legitimi partitionem quandam hoe loeo subindicari, quo alterum sit commune, alve rum singulare; quemadmodum & Iurisconsulti ius partiri iolent,in, . Tit. a. ιure narur gent ciuil l. singularia, F. de legib. Commune ius vocant, quod in omnes ciuesco stituitur, huius generis sunt omnia fere, quae in libris Iurisco sultorum explicantur: Singularis iuris exemplum affert Aristoteles de Brasida, ut de certo homine nam liuic praetori Lacedaemoniorum fortissimo eum & Achilli eum comparat Plato in S mp οὶ ob praeclara in Spartam merita, inconsulto dum hostes pessequitur interfecto, diuini honores tributi sierunt,teste Thucydide tib s.lSic&Ciceroni togato decreta fuit supplicatio, nouo exemplo & singulari: Imperatoribus& belli dueibus solent decerni supplicationes, sic Ciceroni etiam togato. Huius generis sunt omnia, quae I urisconsulti vocant Privilegia, s quicquid enim fiebat in certam pet so- . nam, erat priuilegium, quod non concedebatur, nisi solenniter congregato populo uniuerib J huius generis sunt, quae
Graeci vocant omnia, inquit Aristoteles, comprehensa, Latine haec dicuntur populi licita, a coiceroue, Cornelio Nepote, aliisque. in
quibus tamen perperam nonnulli plebiscita reponunt. Sub bis comprehenduntur omnia educta magistratuum, & leges
449쪽
s1 IN CAP. VII. LIB. V. ET HIC .
de certo aliquo negotio, de bello gerenda, delegatione fiaeipienda, de magistratu alicui conferendo latae, quales leges
innumerabiles cogessit Franeiscus Connanus & Paulus Maia nutius in Nam ψ ηφισι νιτα nihil sunt a- Iiud, quam leges ad tempus, seu de certi temporis negorio. Leges autem communes sunt perpetuae . Est igitur duplex ia- ter & νόμον proprie dictum , d.fferentia, quod haec sit communis & perpetua ,illud ad tempus & singulare, seu de certo negotio. Q are& Aristoteles infra cap Io. quia, inquit, omnia singularia legibus comprehendi nequeunt, ea re opus esse ait. & in Potit . bb. .es. . insin perspicue a lege ita distinguit ψη ιο - , ubi nullum ait posseelle generale. Vtrumque enim sub legitimo & νψυς α comprehenditur, sed differunt tamen. Locus est satis obscurus.nam postquam dixerat, ius aliud esse natura, aliud lege, quaestionem hic affert. & quorundam contradictionem, eamque dis luit. Nam R-ristotelis& Platonis aetate, & etiam posterioribus temporib. magna fuit quaestio; An ius aliquod sire naturaleΤ Et ait Arist. quibusdam visum nullum esse naturale, omnia esse ciuilia &legitima, quorum haec fuit ratio , quod naturalia sint immutabilia, iura autem omnia mutari quotidie cernantur. Formulae Omnia naturaba sunt immutabita.
Ergo nulla sunt naturalia. Propolitionem eonfirmat exemplo ignis: ubi notanda est
Phrasis: Et hice, in Persis , qua & Plato est usus in Minoe, id est,ubique. Est enim hic prouerbialis locutio, propterea quod
nullas rere getes Graeci praeter Persas cognoscebant; hae enim infestabant oras,nullum aeterea Regem norunt Graeci. ΑΩ sumptionem eonfirmat A ristoteles a sensis ipso ορ i, verbi gratia, apud plaerasque gentes nefas est ducere matrem, quod tamen in Persis iustum filii, teste Cic. ducere sororem, quod tamen iustum fuit in AEgypto, teste Philone: Sie quoq; Athenis ex parte licebat ducere ex eodem patre rorem; Lacedaemone contra ibrorem ex eadem matre: in AEgypto tram P ducere licitum. του se Em. J Respondet Aristoteles eorum sententiam ex parte non omnino eue veram,id est, negat propositionem
450쪽
esse immutabilia; apud Deos quidem id esse verum,apud limmines non item. nam apud homines esse quaedam naturalia. quae tamen mutentur, verbi gratia, natura altera manus est
laeua, altera dextra, altera valόntior est altera, quod tametal eonsuetudine & exercitatione mutari potest, ut robore laeua antecellat dextrae, & contra, atque adeo ut utraque peraequo valeat.& fiat quis ambi dexter. inare reprehensi propositione, falsa quoque efficitur complexio nam tametsi iura etiam naturalia interdum mutentur quibusdam in locis, propterea tamen non essici tur,quin alia sint naturalia, alia non item, &hoe est,quod ait-ομως ες ,&c.
MAν0ψυσει. J Quaeri poterat, cum iura mutabilia duo ruin sint generum, seu varia potius, quaenam ex iis proprie naturalia sint dicenda, quae legitima. Nam utraque, id est, , quae legitima, &quae naturalia diximus, mutabilia fassi sumus , & ait Aristoteles, facile esse id distinguere : utiturque eaemplo, quod modo attulimus de manu dextra & sinistra. eui comparatius naturale etsi mutabile. Nam quemadmodum plaerumque fit, ut dextra si valentior, quam sinistrarita &in iuribus mutabilibus discernendis, quae videbimus plaerumque & saepius ad eundem modum, di apud plaeras que gentes se habere, ea dicemus naturalia. Ciuilia vero, quae non plaerumque ad eundem modum se habeant, sed quotidie & omnibus sere in locis sint diuersa, quemadmo- dum mensurae poeulentorum & esculentoIum, quas in o. innibus loeis dissimi limas esse constat, & per singulas ciuitates variare, ut inquit dc Iurisconsultus in l. 3. de eo, quod
ν De hae autem quaestione, an ius aliquod sit natura quod
tamen negabat Archelaus praeceptor Socratis teste Laertio:&Callides Sophista apud Platonem in Gorgia. dc posterius: Epicurei omnest videatur Plato in Gorgia Minoe, iaro . primo ct decimo de inibus. C icero libro primo de legibus. At e F xander Aphrodisiensis pulcherrime libro secundo de Ani. ma apud quaestionem hanc an ius aliquod sit natura. Et Sim-pIicius in prafatione Pssica ἀμροάoως , eadem de re disputaui t pulcherrime Cicero /n lih. δε Republica, teste Lactantiobro quinto.