장음표시 사용
451쪽
64 IN CAP. VII. LIR. v. ET HIC.
- δι erin θήκην. J Iura ei uilia duobus verbis exptimit, eonsensionis seu pacti & utilitatis. Nam σιωθηκ' seu pacto dcconuentu hominum definiri iura ciuilia iam supra diximus:
Eadem utilitate quoque dirigi certum eae nam ut iura naturalia honestate, ita ciuilia utilitate& usu eommuni ciuium ponderantur & constituuntur. Ex utilitate manarunt iura ei uilia, ut est apud Cic. vel Rhet in . se in Orat. pro C cinna pluribus in locis. Et Instit. tit. l. in . omnia denique Politi ea ab utilitate proficiscuntur, teste Varrone apud Augustinum tib. o. de ciuitate Dei es s. Et hinc grauis illa quaestio, an id proprie sit ius, quod ei, qui plus potest, sit utile, do
qua Plato bb. a se a. de Repub. dc Cic. bb.3 de Repub. apudetantium libro s Insi intionum. Perperam igitur Franciscus Connanu S lib. T. comment. turis ciuilis, haec duo verba ita distinguit, ut priore ius ciuile, posteriore ius gentium, quod vocant Iurisconsulti, intelligendum putet. nam ius gentium maximam certe partem ad ius naturale pertinet, ut est apud
Cie. lib. 3. os'. & quae sunt iuris gentium, naturalia dici quo
que solent. -'-J Ius ei uile vocat hoc loco humanum Aristoteles, ut a iure naturali contra distinguat: alioqui etiam, quae sent iuris gentium, seu apud omnes gentes locum habent, tanquam naturalia, interdum quoque humana diei selent quomodo Iurisconsulti fere loquuntur, &Cic. libr. Tuscul. Ius hominum vocat,& Liuius Ius huma-
ἰmι ἡδι-J Iura ei uilia cur ubique non sint eadem,
rationem adiungit Aristoteles, quia neque eadem est omnium civitatum ratio, sed varia & multiplex: apud alios est D mocratia, cuius rursus multa sunt genera , apud alios regnum , cuius item ; apud alios cuius item. Itaque quia variantur ciuitates, varientur & ei uitatu iura id est,eiuilia iura necesse est: nam leges & iura ciuitatibus congruentia& aecommodata esse oportet. Leges, ut inquit Aristoteles, in Polit. Rebuspublicis seu ciuitatibus, non ciuitates legibus accommodentur, oportet: Sic Tacitus prudenti stimus omnium histori eorum, qui hodie extant. eum scriberet Romanam historiam, & voluit contexere Liuium, ad suam aetatem per annos Iso. usque ad Traianum Principem, excusans se,c non tam eloquens, inmeleganti, quam Liuius M antiqui,
452쪽
hlo utatur; propter materiam ait, prout materia, talis ora- tio. Materia a Liuii&veterum diuersa, quod illi de Demos eratia, nos de Monarchia & regno, dc proinde Respublica, i leges. res gestae sunt aliae, prout constitutio Reipublicae, ita α leges t una duntaxat est optima Reipublicae forma, ut in re- gno vero & Aristocratia, & in hae ei uitate i interdum Politiam latineJ Ius ciuile a naturali non discrepa dest, leges omnes ad rationem naturalem accommodantur, quales fere
in na Mosis Repub. fuisse puto accommodatas ad Decalogum , id est, ad summaeapita iuris naturalis. in lege vero naturae videatur Hemmingius , & Philippus in epitome sis Philosophia moralia , quo tractatu nil est insignius in eo lii bello.
parationem quandam inter se: nam iusta inter se ita esse asse- cta, ut genus ad partes. nam quae quotidie fiant ad iustitiami pertinentia, quae quidem sunt plurima & innumerabilia, esse singularia, iusta inquam singulorum & quotidiana hominum facta: quorum tamen unum quiddam esse, quod sit velut & commune, quo tanquam norma & regula illa definiantur & dirigantur, verbi gratia, ius est reddere depositum, quod est commune quoddam. Singularia sunt, reddere huie aut illi depositum, ut si fur deposuerit. & interea dominus repetat,repetat & fur ipse, quaeri selet,utri sit reddendum. De huius generis quaestionibus videatur Iuristonsultus in Lbona fides,sdepositi Et se; esse. φέρει πιτο ιακη . J Hie de factis iustis & iniustis, seu
potius de factorum comparatione eum iure ipse. Quinquente sunt vocabula,de quibus,quid inter se differant, explieathoe loeo Aristoteles, aκοκον, , seu δεκα οπροξια, &- Latine δίκων, ius seu iustum: a ,si iniustum seu iniuria. Etsi iniuriae voeabulum est ambiguum, valet namque laut δεκα οπιγξια iuste factum seu iusta actio: iniusto factum. vix habet latinum nomen. QMe &Cic. in vorinuaetbo Graeeo est usus perspicuitatis gratia, pro suppliciumsumere seuDeere iustitiam: quidam tamen iuste factum &iustum ossietum reddunt, quae tamen ad δε- ς so et Psis magis pertinent. Ius igitur & iniuria ab iuste Miniuste factis ita differunt, quod illa vel sint natura, vel insti-Ce 3 tuto
453쪽
tuto test enim ius vel naturale, vel elui te neque requirant, ut quid fiat: hae e veto tum demum esse dieanturi cum quid , iam fuerit,uerbi gratia, Parricidium est iniustum per se, &lnatura etiam non satium est factum vero, id est, ubi Parentem quis occiderit, est ιιAκη- iniuste factum. Atq; ita ius&iniuria, in categoria qualitatis esse videntur, in qua dc Iustitia: iuste autem & iniuste facta in actione. Δι μύρου autem δέ δεκα οπώγμν , quae idem valere videntur, differuuitamen, ut species & genera; nam illud esse speciem, hoc ge-
.mus; nam omnia iuste facta δεκα οπρογή me vocantur: δε- vero illa duntaxat iuste facta, quae per iudicem vel arbitrum aut alium aliquem , iniuriam alterius pro altero Vindicantem &restituentem, fiunt. nihil est aliud, quam restitutio iniuriae & emendatio DE DI visio Na lv RI s. J Variae sunt iuris diuisiones.
Aristoteles in his libris aliud ait esse vere & proprie, aliud non proprie. Sub illo Politica iura, sub hoe domestica complecti-rur. Et praetermissis quidem domesticis ad oeconomi eam facultatem pertinentibus, Politicum quod his libris, in quishus de facultate Politica explieandum fuit bifariam secat,
nam vel esse naturale, vel legitimum. In qua di siputatione Politici vocabulum latius aecipiendum iam supra monuimus, ut eo contineantur iura omnia, quibus in ei uitatibus homisnes inter se viantur, id est,tam naturalia, quam ciuilia seu legitima. nam utroque iure homines inter se uti etiam in ii C. dein ciuitatibus certum est; ratione sellicet usus naturalia tu Ta etiam Politica dicuntur, non vero ratione cauta & originis : nam huius ratione naturalia proprie dicuntur, Politica
ero ea, quae sunt legitima proprie. Quare & Aristoteles in Magn. ob e cap 3 . legitima ait proprie diei Politi ea, non ratione usus, sed originis. Ad summam, legitima proprie sunt Politica, ratione caul e & originis naturalia tamen & illa siunt Politi ea, sed usus ratione. Ad eundem modum rus ciuile seu priuatum scribunt Iurisconsulti legeρνima, Τ de iustitia
rure, ex praeceptis.naturalibus & ciuilibus elie compositum& collectum: Omnibus enim locis, omni tempore & perpe- tun valet ius naturale, ius vero ciuile angustissime patet. In Rhetoricis libro r. Ius partitur in seriptum & non ieriptum, ακαφον &-Non seriptum vocat δc commune
de natura φω, quod omnibus est commune: scriptum
454쪽
vero priuatum ἔλιν suum & proprium. Et non seriptum quide rursus partitur,quod vel ut aequum & bonum
vel ex virtutis excellentia, ut Eratitudo, pietas in parentes,dis. sic&-partim atteste seriptum & proprium 'ῖλον:partim non scriptum & communem , quod idem infra libro Octauo, es biso sexto Potit & Plato da Iezιb-.Nam vocabulum est ambiguum, interdum tam late patet, quam iuris. voeabulum, ut in hae legis djuisiopei toterdum angustius de. seripta duntaxat lege dicitiar,quae notio est usitatior εc popularior , testet Cieerone libra primo de Mibin, quemadmodum& de Politiei voeabulo supra diximus. Cieero in Topio ius
partitur natura εἰ instituto; Natur duas saeu partes, Tuitionem & Vltionem: Instituti tres partes asseri, legem, aequiritatem, i cuius rursus tres seeit partes, pietatem in superos iunctitatem in manes leainferos, & iustitiam aduersus homines j & morem. Et hae quidem in Topicis. At inparetitioni ιιιε Ius aliud ruitura, aliud lege esse ait, &utrumque membrum partim diuinum, ut relligio, partim humanum, ut est aequitas, quae vel in aequo &bono, vel in reserenda gratia, tam in bonam quam malam partem, eonsistit: Alterum inismen membrum separati in diuidit, nam legem esse vel seriptam, vel non scriptam. Scriptam vel esse publicam vel priuaram. Publicae partes sunt Senatusconsulta. edicta magistratuum, leges, laedera, &e. Privatae partes sunt testamenta, δc contractus. Non seripis partes seeit morem re ius gentium.
In libro primo vet. Rhetorices ius ait esse vel natura, vel exutilitate. Naturae partes facit religionem, pietatem, auam,obseruantiam, vindictam e Sub vii Iitate omnia publieadi priuata iura complectitur. Ad summam eo sere haee omnia reiscidunt,ut ius aliud sit natura, aliud sit hominum instituto, id est,aliud naturale, aliud ciuile. Sit & teritum, quod saerum dicatur, quod de Auspnius eleganter in I. ssio decimo eium.
Im triplex,rabula quod ter sanxere quaterna. Id est, XII. Tabularum ius, Gerum, priuatum, &populi
commune quod iustum est. Iureconsulti autem ius partiuntur in publieum 3c priuatum , de hoc rursus in naturale, gen tium 3ceivile, non tamen Philosophorum senuentiae eongruantem. nam eta si h piuis commune ius natu al* y lunii
455쪽
At IN CAP. II X. LIB. U. ET HIC. esse Iureeonsulti,quod negant Philosophi initio lib. r. Polit. εο
infra tib s. εκ Cic. in ossis. eaeterarum quidem virtutum umbras in bestiis reperiti ait, iustitiae non item, propterea quod ab '; Qeietate nulla intelligatur iustititia, societas nullaabs, que ratione & oratione,&c.
COMMENTARII. Oν--, δε - , δεκαίων. J Ne hoe quidem eaput a priore δuellidcbuit. nam quod modo i meo, ἐπισκεπτεον, intelligeu, dum licio de libris Politicorum, in quibus nihil eiusmodi repetitur,sed de hoc nostro capite, in quo diligenter explicatus iuste& iniuste factorum differentia. QAae summa potest esse huius capitis, quod enim supra es. o. attigit, hie accuratius explicat de sacris iustis &iniustis, propter quae iustus quis vere a ut iniustus dici debeat. Item de facientibus quoque. Allata accuratissima saetorum partitione , cum ratione eius quod sponte, & quod inuite, tum ratione eius, quod consulto vel temere.
Q iusta sint,&quae iniusta, inquit, perspici potest ex iis, quae adhuc sunt explicata, de proportione S talione, de iure patrio, &e. de natura & lege: Nunc de facientibus, qui iusti & iniusti, & de factis, quae iusta & iniusta sin; dicenda, quae non: Nairi potest quidem esse iustum, ubi tamen nulla sit iniuria seu iniuste factum: potest esse iniuria,iniuste factum: ubi tamen faciens non sit iniustus. Et de hae re agit Aristoteles & lib. r. Rhet in . Huc quoque pertinent, quae supra bb.a. de sponte & inuite factis,& de con- filio sunt explicata. Ex quibus omnibus tanquam sontibus
mananx lurisconsultorum disputationes grauissimae, de casu fortuito, v incendiQ, ruina, inundationibus, culpa, diligentia, custodia, de vi & metu, de ira, ebrietate, &id genus aliis negotiorum attributiombus seu euentibus, de quibus in I. contractivis,g ring tur. in L quod Nertia, depositi, L autfacta, de poenis is utereto F commodati. σται μων πραι rae. J Primum de iuste &iniuste facientibus, eos iuste&iniust facere, qui sponte, qui autem non sponte secerint, χος iusta aut iniuste non facere, nisi ex eventu seu per accidens. nam qui iniustum quid facit inuite, neu ille - . qui-Digitig l by Cooes
456쪽
COMMENTARII. Usquidem iniuste, non proprie tamen . sed ex eventu , quia . ut quod fecit, sit iniustum, aecidit illi, id est, non tam ratione facientis, quam rei ipsius est iniustum , verbi gratia Parrieidium iniustum est ab ignorante tamen aut furio fictum, proprie iniuste factum diei non debet, sed per ae-eidens, quia scilieet ipsum per se parricidium sit iniustum, non ratione facti aut ficientis. Et hoc est, quod ait, ιλ συμ-
κά Quod de satientibus, iis dein de inste Sciniuste factis, ea definiti --τῆακ m, id est, eo quod sponte,& eo quod inuite sei licet fit, nempe ea vere dicenda esse iuste & iniuste facta, quae sponte, non quae inuite fiant. Confirmat ex eo, quod sponte facta domum vituperari soleant aut laudari , de quo silpra initis libri 3. ubi explicauimus ea, quae sponte fiant, laudari aut vituperari duntaxat. Qu.are ut ia aliis, ita & in his iuste & iniuste factis magnam vim habet id quod sponte, & id quod inuite: adeo quidem . ut id demum iniuste factum vocetur, 'si sponte fiat: Et hoe est quod ait, , &e.
nisi enim erit voluntarium, non erit κη- , quan inmuis
alioqui iniustum, ut de parricidio modo diximus. Ex quo& hoe perspicitur. reperiri quaedam iniusta. quae tamen non sintiniuste facta. Et hoc est, quod ait, m ἔμιρ ., quod utilissimum est praeceptum ad poenas & multas moderandas, adeo ut si duo idem erimen admiserint, alter spon- te, alter inuite. hie sit dimittendus alter puniendus. γ
- κουστον. J Quia magna vis posita est in eo, quod sponte, & in eo quod inuiter de his quae supra libro tertio. hic breuiter exponit, eaque mox ad ipsa iuste de iniuste fiacta accommodat, & prius quidem quod sponte, id esse ait. , 'quod eum in Sa sit potestate , sciens prudensque quis s
cerit , verbi gratia, si quem qua re, quo modo, quamob- Tem non ignorer, percusserit; Et hoc amplius neque eala. aut vi & meria coactus. nam alioqui non esset in eius pote- ' . istater quae enim fortuita aut necessaria, non sunt in nobis, Ariuna plane est extra: vis quoque & metus liberae pote-
conuaria. Itaque ad id quod sponte, duo sunt ne- cessalia,silantia, & ut sit in nobis i id est, in nostra potestate. 4eu Ibero arbitris, J qua posteriore partieula fortuna & vis
excluduntur, alterutrum si absit, non est voluntarium . nam Ge s sique
457쪽
si quem sciam esse patrem, pereussero, metri tamen aut risubactus et eontra vero si a nemine quidem coactus, tamen patrem eum esse ignorem, percussio non erit voluntaria. Eadem est ratio aliarum attributionum, quamobrem,quo fine, ad quem scopum, quo modo, qua re seu organo, de quibus Ius rabb.3. copiose. Ad facta vero voluntaria, icientia & liberistas arbitrii requiruntur. Sic eiecto telo aliquem si interfecero, ea sus est fortuitus.
Q. A Hie de eo qund inuite, quod pro contrariorum ratione, de priore cognoscitur, esse id quod vel ab insciente fiat, vel quod in potestate faeientis non sit positum, puta, sortuitum, vel quod vi fiat. Et hoc est, quod ait μειώ- Q δε οε η βια, ubi non recte scholiastes Graecus pro ii seribendum putat αώ, quasi hoc dieat Aristotel. inuite factum est, quod non est iii nobis, sed quod vi adhibita fit. Non recte inquam, nam & omnibus libris repugnat, dc his verbis, ἐπ' - d δἰ ον commode altera eius pars intelligi potest, sortuna, etsi statim exprimitur altera de vi & metu. Caeterum quia varia sunt ignorantiae genera, de quibus supra diligenter explicatum est Abro tertio l sunt enim quae ignorari non debeant, unde est ignorantia iuris apud Iuti leonsultos.&ignorantia rerum per se honestarum apud Philosophos: Est& ignorantia, cuius ipsi nos simus autores, ut in ebrietate. amore, iracundia, A c.ὶ ea hoe loeo commemoranda & diligenter sunt repetenda, propterea quod ex his magna existatui ste&iniuste factorum varietas. Ignorantiam iuris denique tuti admittunt Iurisconsulti,quam tamen in ciuitate non admitterent. Sic septem testes in testamentis constituendis adhiberi debent, si rusticus duos tantum adhibeat, excusatur ignorantia iuris.
--α μ ε των. J Ne quis miretur, quod modo dixerat,
etiam a stiente quaedam inuite fieri , nempe quod in eius non sint potestate, confirmat hoc similitudine naturalium' actionum & perpessionum ; quae dc ipse scientibus nobis fiant. sed tamen & inuitis, vis escere, canescere, moti, cibum concoquere, &e. Nam haec scientibus quidem nobis sunt, sunt ramen de siue ut loquitur Aristoteles, neque iunt ex iis, quae sponte, proptererea quod natura fiant, neq; etiam ex iis, quae inuite, quod mirum videatur, cum inuitis et nobis ea accidant, ει quae non sponte, ea fiant inuite,Verum
458쪽
vehem diei potest proprie quidem ea nobis inuitis aeeidere.
Vt quae a natura pendeant: quia tamen & nos aliquid adiuuamus nam & mortem accersere, & retardare canos, famem reprimere possumus t ea re quodammodo & per aceidens etiam in nostra potestate dici possunt, & proinde non plane esse
'io Hie iam aeeommodat disputationem de eo, quod sponte & quod inuite ad ipsa iuste &iniuste facta, nimirum& in his locum habere euetum seu accidens. Summa est ista; ut alia omnia Licta, ita & iuste & iniuste facta, eo φ sponte diriguntur & aestimantur: x t si sponte fiant, proprie ita diei debeant, si non sponte,non proprie, sed ex eventu seu perae, ei dens Rationem cur per accidens initio huim es. attulit Λωristot. de ibi explicauimus. Exempla affert ipse Aristpt. deiniuste facto unum, alterum de iuste facto ex eventu. Prioris diuisonis,qua facta in ea, quae sp5- te,&ea quς inuite tribui nius, hie prius membrumri quadam hoe amplius partitur: nam ea quae sponte, Vel neri eonsulto, vel non consulto seu temere. Omnia namque, quae facimus, si sponte ea vel cog tato, vel temere & impetu quodam facere lemus: Consilio seu consulto fiunt ea, quae antegressa deliberatione seu cogitato fiunt i non consulto seu absque inrora ρε sunt ea, quae nulla antegressa deliberatione, temere, impetu, & ardore quodam fiunt, ut Clodius Mi. lonem eωnsulto aggressus est, quia cogitato& deliberato animo: Milo Clodium occidit non consulto, sed ex tempore arrepto animo ad se defendendum. Huius generis sunt, quae ira aut simili perturbatione fiunt: haec non fiunt eonsulto. fi. unt tamen sponte. Atque ad hunc modum & sepra libri 3. explieatis eo quoa sponte, &eo quod inuite eontinuo explicat. Vsus autem tam huiusquam prioris diuisionis leuius tamen usiam iam attulimus linsta perspicietur. κJ βλας. ab aliis redditur noxa, a plerisque damnum: rectius fortasse fraus, propterea quod damni Vocabulum angustius esse videatur, ut quod ad rem familiarε duntaxat pertineat,&G raece dicitur ζημιοι, de quo sup. s. . βλαδε a. hoc loco omnia complectatur inc5moda,quae ab aliis inseruntur,damna rei familiaris,maledicta ,stupra, vulnera, mortes, quam late apud reteres, de in primis apud Cicer.
459쪽
i, IN CAP. II X. LIB. V. ET HIC.
fraudis patet vocabulum. Est enim ambiguit nam & pro ὁolo, quod vulgo est notum idem l β hoc loco. interdum valet; pollit& incommodum reddi. nam &Cic.
da. eaeteroqui & apud Graecos 3λαδες &is vocabula angustius plaerumque de re familiari dicuntur, ut apud Demostli. in M)diam, ubi leges affert in τοῦ βλας , &ae- commodate ad hunc locum sic ribit: si βλαδε esset sponte iacta, poenam fuisse dupli,si inuite, simpli. Nune ad rem: Aristoteles igitur cum videret tria esse vulgo usitata vocabula fraudum , nempe quibus alius laedatur ab alio; ut disputatio sua prior quod diligenter in his libris seruati moribus
congruat, ostendit, quemadmodum haec vulgo usitata fraudum vocabula ad priores partitiones accommodari possint,& prius quidem de eo quod inuite, cuius quia duae sunt parites, ignorantia & non esse in potestate; hine duo quoq; fraudum vocabula existunt. Posterius de eo quod sponte, quod ipsium quia vel fit consulto, vel temere: hine quoq; duo videbantur existere debere frandum vocabula. unum tamen duntaxat affert, propterea quod disputatio de proaeresi, non tam vulgo & magistratui, quam philosopho sit nota. Satis est magisti arui, si quid sponte dc voluntate fiat . animum hominis, & an qui fecit, sit probus, an improbus. non ita scrutatur teste Aristoti tib. 8. Magn.quare uno communi nomine ea quae vel consulto, ves non eonsulto fiunt, quia omnia sponte, άλκη is recte dicuntur. De Lis tribus fraudum generibus Α-ristot. eodem modo agit, sed breuius tib.r. Rhet. insi. Cic tib.r. duo duntaxat fraudum genera, eaq; longe alia commemorat, quoru alterum vi, alterum dolo. Verum ea Ciceronis distinctio no tam principia, quam modum actionu attingit. οταν γάν Diximus ex eo quod inuite,duo manate fraudum genera, alterii propter imprudentiam, alterum quia non si in potestate. Haec duo hie explicat Arist.& de po
testate quidem prius: Ait igitui si quid fiat id esse
insertuntu Latine dicere possumus, seu potius duobus verbis fraudem sortuitam. Nam inlariunii verbum cum apud Cic.non reperitur; tum no tam factum fortuitum,quod Valet quam ea lamitatem aut aduersiam tartunam Muso seu ατυ ὰς valet. In Artunium igitur ea est fraus, quae et γλορος insertur,id est,praeter communem hominum Opinionem
460쪽
co MMENTARII. - Inionem,&eontra rationem quodammodo. nam sortuna rationi est inimica, inquit Aristoteles tib M. Ph sica, verbi gratia, si tecto quis decidens praetereuntem suo calu forte opprimat, est fraus sortuita. Si venator seram persequens, hominem in vepreto delitescentem pro fera interfecerit, seu traieeerit, ubi plane res noti est ita nobis, sed exua nos αυχη--τα dicuntur.
. ,, A μη-J Alterum fraudis seu noxae genus,
Graeci, peccatum & erratum vocant Latini. Hoc
igitur ait esse frauὸem eam, quae non sit illa quidem λιγως, nec opinato, sed fit absque malitia tamen, sit non animo nocendi. Exempla assert Aristotellas paulo supra. ομνρα ra-ο,&c. ubi factum quidem non in sortuna. sed tu ipso est positum , per imprudentiam tamen potius admittitur, quam malitiam, quod multis modis aecidere potest. ignorando quem quo modo, qua re seu organo,& cuius rei eausa, verbi gratia, si quis alterum laedat aut vulneret, vel pungere duntaxat excitandi causa voluerit, aut cum iis, gladiis se exercens,illum imprudenter laeserit. QAod genus, quia ut dixi, multimodis accidit, ea re plaerique eo confugere selent exeusantes errorem, imprudentiam,&c. qua de re apud Rhetores.
Vbi J Planius hie differentiam inter haee duo
fraudum genera exponit. nam peccatum esse tum, cum in ipso peccantefiaudis aut noxae principium aut cauta fuerit: infortuitum vero ubi principium totum fuerit extra, neque
in facientis potestate. Atq; hae quoq; ratione ille peccare dicitur, ut in quo aliquid si situ, & qui non facere potuerat: hie non item, ut in quo nihil sit positum, nulla prorsus sit eulp . , A Adhue de fraudibus eius, quod inuite, nunc de eo quod sponte: quod quia bipartitum feeimus, unu eonsulto, alterum temere. Aristot. omnia quidem quae sponte & aseiente fiunt, siue consulto siue incontuito, ostendit esse quidem illa iniuste facta, in hoc conuenire omnia: discrepare t men, quod ex consulto factis faciens ipse iniustus& improbus, ex alteris no item esse dicatur. Et hic est usus huius -- qua cognoscamus, quis vere iustus aetiniustus sit dicendus, quis non . Primum igitur de iis, quae non consulto.
licet sponte & a sciente &urudente fiant: Esse quidem illa ere seu iniuste facta, eumque qui ea laςiat facere